SỐ 1451 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 7

2. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ hai (tiếp theo):

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó Lục chúng Bí-sô tuy lớn tuổi nhưng vẫn thường trạo cử, các Bí-sô khác nói: “các vị tuổi đã xế chiều mà vẫn chưa ngừng trạo cử”, Lục chúng Bí-sô nghe rồi im lặng, sau đó nói với nhau: “bọn Hắc bát này thật nhiều chuyện nên mới dạy khôn chúng ta, chúng ta hãy làm việc sĩ nhục khiến họ xấu hổ”, nói rồi liền rình tìm cơ hội. Sau đó có nhiều Bí-sô kỳ túc vào trong rừng ngồi tịnh dưới gốc cây, Lục chúng Bí-sô cũng đến đó thấy rồi liền ở trên hướng gió thổi đốt lửa khắp cả ba phía xong, cùng tới một chỗ từ xa nhìn lại. Lúc đó các Bí-sô thấy lửa cháy lan tới, kinh sợ đứng dậy theo hướng khói chạy ra, Lục chúng Bí-sô thấy rồi liền nói: “các vị tuổi đều già mà vẫn chưa hết trạo cử, cớ sao bỏ chạy làm mất hết oai nghi tường tự”, đáp: “các vị không thấy lửa cháy lan đến hay sao, bỏ chạy thì có gì lạ đâu”, Lục chúng Bí-sô nói: “Thế tôn há có thể vào lúc ở yên mà chế giới, lúc gặp ách nạn lại được phạm hay sao?”, các Bí-sô hỏi: “há chẳng phải các thầy gây ra hỏa hoạn này hay sao?”, Lục chúng Bí-sô cười lớn nói: “là do chúng tôi cố ý muốn sĩ nhục các thầy”, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “Bí-sô không được đốt rừng, ai làm trái thì phạm Tốt thổ la để”.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có hai Bí-sô một già một trẻ cùng du hành trong nhân gian, vị già mang theo nhiều y vật, vị trẻ chỉ mang theo ba y. Sau đó vị giả bảo vị trẻ: “thầy mang đãy y giúp tôi, tôi mệt muốn nghỉ vai một lát”, vị trẻ nói: “con có vài lời muốn nói, xin trưởng lão đừng trách”, vị già nói: “thầy cứ tùy ý nói, ta không giận trách”, vị trẻ nói: “trưởng lão há không thấy Phật pháp tăng bảo đi đến đâu tùy được dâng cúng tới đó, hơi đâu lại cất chứa những vật ngu si

này”, vị già nói: “thầy không chịu mang giúp thì thôi, không ai ép thầy; nhưng tôi hỏi thầy, thầy có phải là A-giá-lợi-da hay là Ô-ba-đà-da của tôi đâu mà lại khuyên dạy tôi”, vị trẻ liền im lặng, vị già suy nghĩ: “rồi ta sẽ xử lý thầy”. Đến chiều tối cả hai đến một ngôi chùa xin nghỉ qua đêm, trong chùa này tăng chúng có lập chế: ai không có y chỉ thì không được ở lại dù là một đêm. Lúc đó vị tri sự bảo hai khách tăng thọ lấy ngọa cụ, vị già thọ rồi bảo vị trẻ thọ, vị trẻ nói: “con chưa có y chỉ, đợi con xin y chỉ rồi sẽ thọ lấy ngọa cụ”, nói rồi liền đi đến chỗ vị Thượng tòa thủ chúng đảnh lễ cầu y chỉ, Thượng tòa hỏi: “thầy di với ai đến đây?”, đáp là đi với Bí-sô tên ---, Thượng tòa nói: “thầy hãy đến vị ấy cầu y chỉ, đừng để vị ấy nói Thượng tòa thủ chúng chia rẽ thầy trò hai người”. Vị trẻ nghe rồi liền đi đến cầu vị khác, như thế khắp hết trong chùa, không ai chịu cho y chỉ ; cuối cùng vị trẻ đành phải trở lại chỗ vị già gõ cửa phòng gọi: “kính lễ Thượng tòa”, vị già trong phòng hỏi vọng ra là ai, vị trẻ liền đáp: “con tên là ---, Thượng tòa biết không, đại chúng trong chùa này lập chế ai không có y chỉ thì không được ở lại dù là một đêm, xin Thượng tòa cho con y chỉ”, vị già nói: “lập chế tốt, chúng tăng không làm thì ta cũng sẽ làm. Trước đây thầy đã nói với ta há không thấy Tam bảo nên mới cất chứa những vật ngu si này, sao nay lại nói là kính lễ Thượng tòa. Thầy khinh mạn như vậy thì ai lại cho thầy y chỉ, thầy hãy đi tìm thầy y chỉ khác theo ý mình”, nói rồi im lặng không mở cửa cho y chỉ khiến vị trẻ phải ở ngoài suốt đêm chịu khổ. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “ai không có thầy y chỉ thì không nên du hành ; lại nữa, các Bí-sô không nên như Sư tử cố chấp lòng sân hận không chịu xả và Tăng không được lập chế ác nghiệt như vậy, khiến Bí-sô kia phải chịu khổ suốt đêm bên ngoài. Bí-sô nào không có thầy y chỉ mà du hành, lại nói lời xúc não người khác và tăng lập chế phi pháp đều phạm tội Việt pháp”.

Phật tại nước Ma-kiệt-đà du hành trong nhân gian, đến ở trong cung điện của Dược xoa Bạc-câu-la tại núi Mộ câu; Bí-sô Long hộ theo làm thị giả. Lúc đó Phật đang kinh hành ngoài đất trống, trong đêm tối trời mưa lâm râm, có ánh chớp nhưng Phật vẫn không trở về phòng; thường pháp của chư Phật là Phật chưa nằm nghỉ thì thị giả không được nằm nghỉ trước. Trong lúc đó vua trời Đế thích dùng thiên nhãn quán xem hạ giới, thấy Thế tôn đang kinh hành… liền suy nghĩ: “ta nên đến lễ bái Thế tôn”, nghĩ rồi liền hóa ra cung điện bằng lưu ly theo thân đến chỗ Thế tôn, đi theo sau để che mưa cho Phật. Dân chúng nước Ma-kiệt-đà có thói quen hễ thấy trẻ con kêu khóc ban đêm thì dọa chúng là có Dược xoa Bạc-câu-la đến ăn thịt, để chúng ngưng khóc. Lúc đó Bí-sô Long hộ thấy Phật không chịu về phòng nằm nghỉ liền suy nghĩ: “ta hãy giả làm Dược xoa Bạc-câu-la để hù dọa Thế tôn”, nghĩ rồi liền trùm cái mền lông dài lớn đi đến chỗ Phật đang kinh hành nói rằng: “Sa môn, Dược xoa Bạc-câu-la hiện thân đến đây”, Phật nói: “thầy là người ngu si nên mới đem Dược xoa Bạc-câu-la ra hù dọa Thế tôn, Như lai Ứng chánh đẳng giác đã lìa sợ hãi từ lâu, thân tâm đầu không còn kinh hãi nữa”. Vua trời Đế thích thấy Bí-sô Long hộ làm việc phi pháp này rồi liền sanh tâm hiềm trách, bạch Phật rằng: “ở trong Phật pháp lại có hạng người như thế hay sao?”, Phật nói: “ông nên biết, ngồi nhà của Kiều-đáp-ma rất rộng lớn, bên trong có nhiều phẩm loại khác nhau; nhưng chớ khinh người này, vì ở đời vị lai họ sẽ chứng được thắng pháp”, vua trời Đế thích đảnh lễ Phật rồi trở về thiên cung. Phật bảo các Bí-sô: “do Bí-sô dùng mền lớn day phần lông dài ra ngoài nên có lỗi này, từ nay các Bí-sô không được đắp mền như thế, nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có các Bí-sô tháp tùng theo các thương nhân du hành trong nhân gian, đến chỗ người chăn bò nghỉ đêm, ban đêm trời lạnh phải đắp mền lông dài, mền có mùi hôi và nhiều rận rệp. Các Bí-sô muốn day phần lông dài ra ngoài để đắp nhưng lại sợ trái chế, đem việc này bạch Phật, Phật nói: “được dùng mền day phần lông dài ra ngoài khi ngồi yên, không được trùm đi kinh hành. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

3. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ hai:

Nệm lót, cho không cho,

Không để bát chỗ dơ,

Cột y, ba loại nút,

Dây đai lưng cũng vậy.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, Phật bảo các Bí-sô: “nếu được nệm lót bằng Kiếp bối hoặc nỉ lông dài hoặc Cao nhiếp bà… đều được thọ, Tăng hay cá nhân đều tùy ý thọ dụng; nhưng nếu là nỉ hay Cao nhiếp bà thượng diệu thì chỉ có Tăng được cất chứa còn cá nhân không được”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô khất thực sáng sớm đắp y mang bát vào thành khất thực, thượng y bỗng tuột xuống nên Bí-sô vội để bát xuống để kéo y lên. Các cư sĩ, Bà-la-môn thấy rồi liền chê trách : “Sa môn Thích tử không biết dơ sạch, tùy tiện để bát trên đất dơ”, bạch Phật, Phật nói: “ai tùy tiện để bát trên đất dơ thì phạm tội Việt pháp, nhưng để giữ y khỏi tuột xuống, Bí-sô nên làm nút”. Lúc đó Bí-sô dùng dây gai cột y khiến y bị rách, Phật bảo không nên; lại dùng dây tơ cột, Phật bảo: “không nên, nên ở trên vai làm dây khuy và tra nút phía trước ngực”. Các Bí-sô không biết làm nút như thế nào, Phật nói: “có ba loại nút : một là như hạt Anh túc, hai là như hạt Quỳ, ba là như hạt Đường lê. Bên đường viền y ở trên vai tra dây khuy có thể mau bị đứt, nên tra thụt vô khoảng chừng bốn ngón tay”, lúc đó dây khuy vẫn bị đứt, Phật nói: “nên may thêm cái bàn bà hai lớp, khoét lỗ trên đó để tra dây khuy vào bên trong của hai lớp bàn bà này, xếp y lại làm ba lớp, ngay chỗ đó nên tra nút. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô khất thực sáng sớm đắp y mang bát vào thành khất thực, hạ quần bỗng tuột xuống nên Bí-sô vội để bát xuống để kéo y lên. Các cư sĩ, Bà-la-môn thấy rồi liền chê trách: “Sa môn Thích tử không biết dơ sạch, tùy tiện để bát trên đất dơ”, bạch Phật, Phật nói: “nên cột hạ quần rồi mới vào tụ lạc”. Các Bí-sô dùng dây cột khiến quần mau rách, Phật nói không nên dùng dây, nên dùng dây đai lưng; các Bí-sô không biết làm dây đai lưng như thế nào, Phật nói: “có ba loại dây đai lưng: một là làm dẹp, hai là làm vuông, ba là làm tròn. Ai làm khác thì phạm tội Việt pháp”.

4. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ hai:

Việc Thắng man, Ác sanh,

Chế đeo chuỗi anh lạc,

Dây vàng, vật màu sắc,

Thảy đều không cất chứa.

Duyên khởi tại vườn cây Đa căn, thành Kiếp-tỷ-la; lúc đó người trông coi công việc trong một tụ lạc của Thích tử Đại danh đột ngột qua đời. Người trong thôn đến báo tin và yêu cầu Thích tử Đại danh cử người khác đến thay thế, Thích tử Đại danh bảo một Ma-nạp-bà đứng bên cạnh: “ngươi hãy tạm đến trông coi công việc trong thôn, sau đó ta sẽ cử người khác đến thay thế”. Người này đến trông coi công việc như pháp rồi đem lợi nhuận về đất đai nộp cho Thích tử Đại danh, Thích tử Đại danh thấy lợi nhuận này nhiều hơn trước kia nên hỏi: “người thu thuế ruộng nhiều hơn trước kia, có phải lúc bình thường đã bức bách dân trong thôn hay không?”, đáp: “tôi thu thuế như pháp, không làm ai oán hận”. Thích tử Đại danh liền hỏi dân trong thôn: “Ma-nạp-bà này có bức bách dân trong thôn hay không?”, đều đáp là không có, Thích tử Đại danh liền cử Ma-nạp-bà này làm người trông coi mọi việc trong thôn, vì người nay thu thuế như pháp, không áp bức cướp đoạt của dân. Sau đó Ma-nạp-bà lấy một cô gái dòng Bà-la-môn trong thôn làm vợ, không bao lâu sau sanh được một trai, năm sau lại sanh thêm một gái đặt tên là Minh nguyệt; Minh nguyệt trưởng thành thông minh trí huệ và rất xinh đẹp. Thời gian sau người cha bịnh nặng, thuốc thang chữa trị đều không thuyên giảm; tiền thu thuế hàng năm đều dùng cho việc chữa trị cũng không đủ, phải vay mượn thêm người ở ngoài thôn nhưng bịnh người cha ngày càng nặng, cuối cùng qua đời. Người trong thôn đến báo tin và kể rõ mọi việc cho Thích tử Đại danh nghe, Thích tử Đại danh hỏi: “xem họ còn dư chút nào thì lấy đem trả nợ”, người trong thôn nói: “trong nhà không còn gì cả, chỉ còn ba mẹ con, người con gái tên Minh nguyệt thông minh và rất xinh đẹp”, Thích tử Đại danh nói: “thế thì để cho người mẹ và con trai tự kiếm sống, còn người con gái gọi đến đây giúp việc cho ta”. Người trong thôn liền dẩn Minh nguyệt đến chỗ Thích tử Đại danh, trong nhà của Thích tử Đại danh có một bà già làm kiêm hai việc : bếp núc và hái hoa. Bà liền xin Thích tử Đại danh cho Minh nguyệt phụ giúp bà hái hoa, Thích tử Đại danh nói tùy ý, Minh nguyệt vào vườn hái hoa rồi kết thành vòng hoa dâng cho Thích tử Đại danh, Thích tử Đại danh vui mừng nói: “vậy thì từ nay cho cô bé hái hoa trong vườn, kết thành vòng hoa đem dâng cho ta”, nhân đó đặt lại tên là Thắng man. Một hôm, sau khi nhận lấy phần ăn của mình rồi đi vào vườn để hái hoa, Thắng man gặp Thế tôn đang vào thành khất thực. Thấy Phật tướng hảo trang nghiêm, Thắng man sanh tâm tín kính đứng chiêm ngưỡng Thế tôn rồi suy nghĩ: “từ trước tới nay do ta chưa từng cúng dường bậc chân thật phước điền, nên phải làm nô tỳ như thế này. Nếu Thế tôn nhận thức ăn này của ta, ta sẽ cúng dường”, Phật quán biết tâm niệm của Thắng man nên đưa bát ra và nói: “này thiện nữ, nếu muốn dâng cúng thì hãy để vào trong bát”. Thắng man cung kính để phần thức ăn vào trong bát của Phật rồi đảnh lễ và phát nguyện : “nguyện nhờ phước cúng dường này, con được xả bỏ thân nô tỳ, không còn nghèo khổ, được đại phú quý”, phát nguyện xong đảnh lễ Phật rồi đi. Trên đường đi Thắng man gặp người bạn của cha mình trước kia, người này giỏi xem tướng nên thấy được dị tướng của Thắng man, liền bảo: “này cháu gái, hãy đưa tay ra cho ta xem”, sau khi xem xong ông liền nói kệ:

“Lòng bàn tay của ai,

Có luân tướng vòng câu,

Tuy mang thân nô tỳ,

Sẽ làm đại vương phi.

Lòng bàn tay của ai,

Có tướng thành lầu các,

Tuy mang thân nô tỳ,

Sẽ làm đại vương phi.

Người nào miệng như ao,

Tiếng nói như Ngỗng chúa,

Tuy mang thân nô tỳ,

Sẽ làm đại vương phi.

Cháu chớ nên ưu sầu,

Sẽ thoát kiếp nô tỳ,

Hưởng thọ cảnh giàu sang,

Được làm Đại vương phi”.

Thắng man bái tạ rồi đi vào vườn hái hoa. Thời gian sau, vua Thắng quang nghiêm giá bốn binh ra ngoài thành săn bắn, con ngựa của vua đang cỡi bỗng vọt chạy không sao kìm lại được, nó đưa vua đến vườn của Thích tử Đại danh ở thành Kiếp-tỷ-la. Lúc đó Thắng man đang hái hoa trong vườn, thấy vua liền chào hỏi, vua hỏi: “vườn này của ai?”, đáp là của Thích tử Đại danh. Vua xuống ngựa, Thắng man cột ngựa vào gốc cây, vua nói: “hãy lấy nước cho ta rửa chân”, Thắng man suy nghĩ: “rửa chân nên lấy nước ấm”, nghĩ rồi liền đến chỗ nước có mặt trời chiếu xuống, dùng lá sen múc đầy nước mang đến cho vua rửa chân. Vua lại bảo: “hãy lấy nước cho ta rửa mặt”, Thắng man suy nghĩ: “rửa mặt nên lấy nước mát”, nghĩ rồi liền dùng tay khuấy nước cho vừa mát rồi múc nước mang đến cho vua rửa mặt. Vua lại bảo: “hãy đem nước cho ta uống”, Thắng man suy nghĩ: “uống nước nên lấy nước lạnh”, nghĩ rồi liền múc nước ở dưới sâu trong ao mang đến cho vua uống. Vua uống xong liền hỏi: “trong vườn này có ba loại nước phải không?”, đáp: “trong vườn không có ba loại nước, chỉ lấy nước ở một chỗ”, nói rồi liền tâu lại việc làm của mình, vua nghe rồi suy nghĩ: “cô gái này khéo biết đáp ứng thời cơ”. Vua lại bảo: “ta muốn nằm nghỉ một chút, nàng hãy bóp chân cho ta”, Thắng man bóp chân cho đến khi thấy vua ngủ say liền suy nghĩ: “những vị vua tôn quý ắt có nhiều người oán ghét, ít người yêu mến. Vua đang ngủ say sợ có kẻ ác đến hại, ta nên đóng cửa phòng hộ, nếu có ai đến hại vua, ta và chủ nhân sẽ bị tội”, nghĩ rồi liền đóng cửa khu vườn. Lúc đó bốn binh noi theo dấu của vua tìm đến vườn, gặp Thắng man liền hỏi: “nhà vua đang ở trong đây phải không?”, Thắng man nghe hỏi không trả lời, cũng không chịu mở cửa, vua nghe tiếng ồn ào liền thức giấc hỏi vọng ra: “là tiếng ồn gì vậy?”, đáp: “có nhiều người đến hỏi Đại vương nhưng thiếp không muốn mở cửa”, vua hỏi là ai đã đóng cửa, đáp: “chính thiếp đã đóng”, vua hỏi vì sao lại đóng, đáp: “thiếp tự nghĩ: những vị vua tôn quý ắt có nhiều người oán ghét, ít người yêu mến. Vua đang ngủ say sợ có kẻ ác đến hại, ta nên đóng cửa phòng hộ, nếu có ai đến hại vua, ta và chủ nhân sẽ bị tội. Vì vậy thiếp đã đóng cửa”, vua nghe rồi liền khen ngợi : “nàng thật tốt mới nghĩ ra kế hay này”, vua lại hỏi: “Thích tử Đại danh có thân thuộc gì với nàng?”, đáp: “thiếp là người giúp việc”, vua nói: “nàng là con gái của Thích tử Đại danh, không phải hạng thấp hèn, vì sao không nói thật?”, Thắng man im lặng, vua liền bảo Thắng man đi báo cho Thích tử Đại danh biết là vua Thắng quang đang ở trong vườn. Thắng man vội đi báo, Thích tử Đại danh nghe báo liền cho nhiều người mang thức ăn ngon và hương hoa đến trong vườn rồi đến gặp vua Thắng quang. Sau khi chào hỏi xong, đợi vua tắm rửa thay đổi y phục rồi dâng hương hoa và thức ăn ngon. Vua ăn xong rồi hỏi Thích tử Đại danh: “cô gái này có thân thuộc gì với khanh?”, đáp là người giúp việc, vua nói: “nàng ấy là con gái của khanh, không phải người giúp việc, khanh hãy dâng cho ta”, Thích tử Đại danh nói: “có rất nhiều con gái dòng họ thích xinh đẹp gấp bội, vì sao vua lại chọn người con gái này?”, vua nói: “cô gái này mới chính là người mà ta cần, không phải người nào khác”, Thích tử Đại danh nói: “nếu thế thì thần sẽ trang nghiêm cho đủ lễ rồi đưa đến dâng vua”, vua nói lành thay. Thích tử Đại danh liền cho quét dọn sạch sẽ và trang hoàng đường sá, dùng chuỗi anh lạc trang nghiêm cho Thắng man rồi cho ngồi trên voi lớn đưa đến nơi rộng rãi, lắc linh thông báo cho dân trong thành Kiếp-tỷ-la biết: Thắng man là con gái của Thích tử Đại danh được đưa đến dâng cho vua Thắng quang, nước Kiều-tát-la làm đệ nhất phu nhân. Trước sự tiễn đưa của dân chúng trong thành và với lễ nghi đầy đủ, vua Thắng quang đón Thắng man về nước. Lúc đó quốc thái phu nhân nghe biết vua lấy nô tỳ làm phu nhân, trong lòng ưu phiền và tức giận suy nghĩ: “đây không phải là đứa con tốt, lúc còn trong bụng đã làm ta phiền não, nay trưởng thành lại làm chồng kẻ nô tỳ”. Về đến trong thành, vua liền bảo Thắng man dẫn ra mắt đại gia, Thắng man đến đảnh lễ đại gia, hai tay ôm lấy chân. Do bàn tay của Thắng man mềm mại nên khi chạm vào chân, quốc thái phu nhân cảm thấy thân tâm ngây ngất, giây lâu mới chợt tỉnh, nói rằng: “cô gái hạ tiện có thân hình xinh đẹp mềm mại này sẽ làm tan nát thành Kiều-tát-la của ta” . Lúc đó vua Thắng quang có hai phu nhân : một tên là Hành vũ, hai tên là Thắng man; khi ở bên Thắng man thì vua thường khen ngợi Hành vũ là người xinh đẹp tuyệt trần, Thắng man hỏi vua: “bao giờ thiếp mới được gặp?”, vua nói: “không bao lâu nữa sẽ gặp”. Thời gian sau, vào mùa xuân trăm hoa đua nở, cây cỏ tươi tốt, nước hồ trong xanh, đủ các loại chim bay đến tụ tập trong vườn như Anh vũ, Công, Uyên ương… Vua cùng các cung phi thể nữ vào trong vườn du ngoạn, vua mỏi mệt nên nằm nghỉ, các cung nhân đi dạo khắp trong vườn. Lúc đó Hành vũ đứng vịn nhánh cây Vô ưu, Thắng man nhìn thấy cho là thần cây nên đến bên đảnh lễ, hai tay chạm vào chân làm cho Hành vũ cảm thấy ngây ngất. Vua chợt tỉnh dậy nhìn thấy Thắng man đang ở bên Hành vũ liền ra lịnh trở về cung, sau đó ở bên Hành vũ, vua khen ngợi Thắng man, Hành vũ hỏi: “bao giờ thiếp mới được gặp”, vua nói: “nàng đã gặp rồi”, đáp: “thiếp nhớ là chưa từng gặp”, vua nói: “để ta nhắc cho nàng nhớ, khi vào trong vườn du ngoạn, nàng đứng bên cây Vô ưu, Thắng man đã đến đảnh lễ và chạm vào chân của nàng”, Hành vũ hỏi: “nàng ấy là Thắng man sao?”, đáp là phải, Hành vũ nói: “thiếp biết được Đại vương yêu mến nên mới bỏ qua người có thân hình xinh đẹp mềm mại như vậy mà hạ cố đến thiếp”. Sau đó ở bên Thắng man, vua khen ngợi Hành vũ, Thắng man hỏi: “bao giờ thiếp mới được gặp?”, vua nói: “nàng đã gặp rồi”, Thắng man nói: “thiếp nhớ là chưa từng gặp”, vua nói: “để ta nhắc cho nàng nhớ, khi vào trong vườn du ngoạn, ở bên cây Vô ưu nàng đã đảnh lễ Hành vũ”, Thắng man hỏi: “nàng đó là Hành vũ sao?”, đáp là phải, Thắng man nói: “thiếp biết được Đại vương yêu mến nên mới bỏ qua người xinh đẹp tuyệt trần như vậy mà hạ cố đến thiếp”.

Lúc đó cả nước đều biết vua Thắng quang có hai phu nhân: Thắng man thân hình xinh đẹp mềm mại và Hành vũ dung mạo xinh đẹp tuyệt trần. Các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: “Thế tôn, Thắng man và Hành vũ đã tạo thiện nghiệp gì, do nghiệp lực này nên một người được thân xinh đẹp mềm mại, còn người kia dung mạo xinh đẹp tuyệt trần?”, Phật nói: “hai người này đều do nghiệp đã tạo chiêu cảm tăng trưởng thành thục… Các thầy lắng nghe:

Quá khứ trong Đại thành có một Bà-la-môn lấy vợ chưa bao lâu thì người vợ hạ sanh được một trai, vài năm sau lại sanh thêm một gái. Khi hai anh em trưởng thành thì cha mẹ đều bị bịnh và qua đời, người anh gặp việc đau buồn nên nghĩ đến núi rừng, liền dắt em vào núi rừng hái hoa quả sống qua ngày.

Này các Bí-sô, như rắn độc lớn có năm điều hại: một là nhiều sân, hai là nhiều hận, ba là làm ác, bốn là vô ân, năm là lợi độc. Người nữ cũng có năm điều hại: một là nhiều sân, hai là nhiều hận, ba là làm ác, bốn là vô ân, năm là lợi độc; người nữ lợi độc là người có tâm nhiễm dục rất mãnh liệt.

Khi cô em gái đến tuổi trưởng thành thì tâm Ái dục hừng thạnh, liền nói với người anh: “em không thể chỉ ăn hoa quả sống ở nơi đây, chúng ta hãy đến nơi có người tìm thức ăn”, người anh nghe rồi liền dẫn em gái ra khỏi rừng, đi dần đến trước nhà của một Bà-la-môn khất thực, Bà-la-môn nhìn thấy liền hỏi: “ẩn sĩ cũng có vợ hay sao?”, đáp: “đây là em gái, không phải vợ tôi”, Bà-la-môn hỏi đã đính hôn chưa, đáp là chưa, Bà-la-môn nói: “nếu vậy hãy gả cho tôi”, đáp: “em tôi đã xa lìa ác pháp”. Lúc đó người em do tâm Ái dục hừng thạnh nên nói với người anh: “không phải em không thể ở trong núi rừng ăn trái cây để sống, mà là vì em không chịu nổi phiền não bức bách nên mới muốn cùng anh rời bỏ núi rừng đến ở trong nhân gian. Anh hãy gả em cho Bà-la-môn này”, người anh nói: “ta không thể đem gả em vì đây là ác pháp thế gian, không phải là việc làm của ta; nếu em có tục tâm thì mặc tình em muốn làm gì thì làm”. Bà-la-môn hiểu ý cô gái liền dẫn vào nhà, hội họp thân tộc làm lễ cưới ; lúc đó người em gái nói với anh: “anh nay có thể ở cùng nhà với em nhưng khác phòng”, người anh nói: “ta không cầu dục lạc, chỉ ưa muốn xuất gia”, người em nói: “xin hãy hứa với em rồi tùy ý xuất gia”, người anh hỏi hứa điều gì, người em nói: “nếu anh chứng quả thù thắng, xin hãy trở lại gặp em”, người anh nói: “em sẽ được như nguyện”, nói rồi từ giã ra đi. Người anh sau khi xuất gia ở chỗ các ẩn sĩ, do thiện căn đời trước nổ lực tu tập, không bao lâu sau ngay nơi ba mươi bảy phẩm pháp Bồ-đề phần, không thầy tự ngộ chứng quả Độc giác. Lúc đó vị Độc giác suy nghĩ: “trước đây ta có hứa với em gái, nay nên trở lại gặp”, nghĩ rồi liền đi đến nhà người em gái, ở trên hư không hiện các thần biến : trên thân phóng lửa, dưới thân phun nước… rồi hạ xuống đất. Thường tình hễ phàm phu nhìn thấy thần biến này liền như cây đại thọ sụp đổ, lúc đó người em gái sụp xuống đảnh lễ người anh nói rằng: “anh thật đã chứng được thắng đức thù diệu”, đáp là phải, người em nói: “anh cần ăn uống để duy trì mạng sống còn em vì cầu phước, xin anh hãy ở lại đây để em được cúng dường”, Độc giác nói: “em nay không được tự tại, hãy bàn với chồng”. Người em liền đến nói với chồng: “anh biết không, anh của em xuất gia nay đã chứng được quả thượng diệu, em muốn cúng dường nhưng không dám tự chuyên. Nếu anh đồng ý, em sẽ cúng dường ẩm thực và các vật cần dùng trong ba tháng”, người chồng nói: “nếu anh của em không xuất gia, dù không muốn ta cũng phải chu cấp đầy đủ ; huống chi nay anh ấy xuất gia đã chứng quả thù thắng, tùy ý em cúng dường trong ba tháng”. Người chồng này có có một người vợ nữa, người vợ trước này thấy người vợ sau cúng dường ẩm thực liền suy nghĩ: “gia tài là của chung, nay cô ấy biết cầu phước, vì sao ta lại không làm”, nghĩ rồi liền nói với người vợ sau: “anh của cô cũng là bậc tôn của tôi, hãy cho tôi được cách ngày cúng dường”, đáp là tùy ý. Người vợ sau muốn giữ tình cảm với người vợ trước nên khi đem thức ăn cúng dường cho anh, cô để thức ăn ngon ở bên trong, bên ngoài để thức ăn thường rồi nói với người vợ trước: “em mang thức ăn này cúng dường cho người anh, xin chị tùy hỉ”. Đến ngày người vợ trước cúng dường, muốn giữ tình cảm với người vợ sau nên cô để thức ăn thường ở bên trong, bên ngoài để thức ăn ngon rồi nói với người vợ sau: “tôi mang thức ăn này cúng dường cho tôn huynh, cô hãy tùy hỉ”.

Phật bảo các Bí-sô: “người em gái thuở xưa chính là Thắng man ngày nay, do cúng dường thức ăn thơm ngon để ở bên trong cho người anh là vị Độc giác, nên trong năm trăm đời thân thường mềm mại. Người vợ trước chính là Hành vũ ngày nay, do để thức ăn thơm ngon ở bên ngoài đem cúng dường cho vị Độc giác, nên trong năm trăm đời dung mạo thường xinh đẹp. Này các Bí-sô, hễ tạo nghiệp thuần đen thì cảm quả báo dị thục thuần đen; tạo nghiệp thuần trắng thì cảm quả báo dị thục thuần trắng; tạo nghiệp xen tạp thì được quả báo xen tạp, các thầy nên bỏ nghiệp thuần đen và nghiệp xen tạp, phải siêng tu tập như vậy”.

Thời gian sau, phu nhân Thắng man có thai, cùng ngày ấy vợ của một đại thần Bà-la-môn cũng có thai và chịu khổ nhiều vì cái thai này. Qua chín tháng, phu nhân Thắng man hạ sinh được một trai khôi ngô tuấn tú, ai cũng yêu mến; qua hai mươi mốt ngày vua bảo đại thần bồng đứa bé này đến xin quốc thái phu nhân đặt tên. Đại thần vâng lịnh vua bồng đứa bé đến, quốc thái phu nhân nói: “có phải trước đây ta có nói rằng: cô gái hạ tiện có thân hình xinh đẹp mềm mại này sẽ làm tan nát thành Kiều-tát-la của ta”, đại thần đáp phải, quốc thái phu nhân nói: “khi đứa bé chưa sanh, ta đã báo trước điều không lành, vậy nên đặt tên cho nó là Ác sanh”. Cùng ngày Ác sanh sanh ra, vợ của đại thần cũng hạ sanh một trai… do đứa bé này khi còn ở trong thai cũng đã làm khổ mẹ, sau khi sanh ra cũng làm người mẹ khổ nên đứa bé này được đặt tên là Khổ mẫu. Cả hai đều được tám bà nhũ mẫu chăm sóc cho đến trưởng thành, lúc đó Thái tử Ác sanh và Khổ mẫu ra thành săn bắn, con ngựa của Thái tử đang cỡi bỗng chạy vọt đến trong vườn Thích ca ở thành Kiếp-tỷ-la. Người giữ vườn đến báo với các Thích tử , các Thích tử nghe rồi liền nói với nhau: “chúng ta cùng tiến ra giết Ác sanh, bây giờ là đúng lúc”, nói rồi cùng trang bị binh giáp muốn xuất thành. Các bậc kỳ lão thấy rồi liền hỏi muốn đi đâu, đáp là muốn giết Ác sanh, các kỳ lão nói: “họ là khách mới đến chưa xúc phạm gì, hãy nhẫn nhịn”, các Thích tử nghe rồi liền lui binh trở vào thành. Lúc đó bốn binh noi theo dấu tìm Thái tử đến trong vườn, người giữ vườn lại đến báo với các Thích tử, các Thích tử nghe rồi nổi giận lại muốn xuất thành. Các bậc kỳ lão thấy liền hỏi muốn đi đâu, đáp: “bốn binh của Ác sanh đến trong vườn phá hoại, chúng tôi muốn đến giết họ”, các kỳ lão nói: “hãy nhẫn nhịn”. Lúc đó Ác sanh biết các Thích tử muốn hại nên vội dẫn binh trở về nước, chỉ để lại một người thám thính tình hình. Khi các Thích từ kéo binh đến, không thấy Ác sanh đâu liền hỏi: “Ác sanh đứa con của kẻ nô tỳ nay ở đâu?”, đáp là vừa đi khỏi, các Thích tử nói với nhau: “nếu chúng ta bắt được Ác sanh trước hết chặt tay, kế chặt chân rồi moi tim nó; nay nó đi khỏi thì làm được gì”, nói rồi liền sai người đào bỏ chỗ đất mà Ác sanh đã đứng rồi lấy đất khác lấp lại, sau đó rưới nước thơm lên tường vách mà Ác sanh đã dựa vịn và cho quét dọn sạch sẽ lại khu vườn. Người ở lại thám thính nhìn thấy mọi việc rồi liền trở về gặp Ác sanh, Ác sanh hỏi: “người đã nghe và thấy những gì?”, đáp là không dám nói, Ác sanh nói: “ngươi thấy nghe như thế nào cứ nói ra, ta muốn biết rõ sự thật”, người kia liền kể rõ lại mọi việc. Ác sanh nghe rồi phẫn nộ nói với tả hữu : “các ngươi hãy nhớ kỹ, sau khi phụ vương băng hà, khi ta lên ngôi kế vị, các ngươi phải nhắc lại việc này cho ta nhớ. Đây là mối thù đầu tiên của ta, ta nhất định sẽ tru diệt Thích chủng”, Khổ mẫu nói: “lành thay Thái tử, xin hãy kiên tâm, khi Thái tử lên ngôi kế vị, thần sẽ nhắc lại việc này”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 8

4. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ hai (tiếp theo):

(Việc vua Thắng quang tin Phật và Ác sanh tàn sát Thích chủng)

Thời gian sau, Thái tử Ác sanh khởi tâm ác nghịch, cùng các quan bàn tính việc soán ngôi; cả năm trăm đại thần đều thuận nghe theo, chỉ có đại thần Trường hành là người được vua Thắng quang Ái trọng là không thuận theo. Ác sanh hỏi Trường hành: “ông không muốn ta lên ngôi vua hay sao?”, đáp: “vì sao Thái tử lại nói lời phi pháp như vậy, vua nay tuổi đã già, không bao lâu nữa sẽ băng hà, Thái tử đương nhiên sẽ lên nối ngôi. Vì sao lại mưu tính soán ngôi để mang tiếng ác, thần tuy ngu si nhưng trộm nghĩ là Thái tử không nên”, Ác sanh nói: “ta chỉ thử lòng ông, ông hãy giữ kín miệng chớ nói cho ai biết”, đáp là không dám trái lịnh. Sau đó, vua Thắng quang cùng đại thần Trường hành du hành đến các tụ lạc mà không dẫn tùy tùng theo. Khi đến thấy có một A-lan-nhã thanh nhàn khoáng đãng, không có tạp uế rất hợp cho người tu thiền định, dưỡng tinh thần ; vua nói với Trường hành: “Thế tôn đại sư có thể trụ một nơi thắng xứ như thế này, ta rất muốn hạ mình thân cận cúng dường nhưng không biết hiện giờ Thế tôn đang ở đâu”, đáp: “thần nghe nói Thế tôn đang ở trú xứ của Thích chủng tại tụ lạc Kiết tường”, vua hỏi: “từ đây đến đó gần hay xa?”, đáp: “khoảng chứng ba Câu lô xá”, vua nói: “ta muốn đến đó gặp Thế tôn”, Trường hành tuân lịnh vua cho quay xe lại để đi đến tụ lạc Kiết tường. Đến nơi, cả hai xuống xe đi bộ, thấy các Bí-sô đang kinh hành, vua làm lễ rồi hỏi Phật đang ở đâu, đáp: “Thế tôn đang thiền định trong căn phòng khép cửa, Đại vương đến đó gõ nhẹ cửa, Thế tôn sẽ tự biết thời”. Vua có năm vật trang nghiêm thắng diệu: một là mão báu, hai là lọng báu, ba là kiếm báu, bốn là cây phất báu, năm là giày báu. Vua cởi bỏ năm vật này giao cho Trường hành coi giữ để di đến gặp Phật, Trường hành suy nghĩ: “vua giao năm vật nay cho ta coi giữ để an tâm gặp Phật, ta nên ở đây coi giữ”. Lúc đó vua đến gõ nhẹ cửa phòng, Phật ra mở cửa, vua đảnh lễ rồi bạch Phật: “đã lâu con không gặp Như lai, nay được gặp vui mừng không kể xiết”, Phật nói: “Đại vương vì sao lại có thể hạ mình đối với ta ân trọng như vậy?”, vua nói: “con tín kính giáp pháp của Thế tôn, vì tín kính nên con phát tâm ân trọng. Lại nữa, Phật Thế tôn Ứng chánh đẳng giác khéo thuyết giảng pháp luật khiến chúng đệ tử Thanh văn đều phụng hành theo, không ai dám trái nghịch”. Phật hỏi: “Đại vương ở nơi pháp nào mà khởi tâm cung kính?”, vua bạch Phật: “trước đây con từng thấy các Sa môn, Bà-la-môn khác có được ít trí huệ liền tự thị cống cao, làm luận thư để nạn vấn người khác. Mọi người cho là họ giỏi phân tích nên tùy thuận theo những kiến giải đã có, họ kiến lập tông với chủ thuyết riêng rồi suy nghĩ: “ta nên đến gặp Sa môn Kiều-đáp-ma để cùng đàm luận, nếu không đáp được, ta sẽ làm nhục ông ta; nếu đáp được thì ta sẽ nạn vấn là phi lý không đúng”. Khởi tà niệm này rồi họ đến gặp Phật, sau khi thấy sức oai thần của Phật, họ không dám nhìn thẳng vào Phật huống chi là trực tiếp cùng đàm luận. Do đây con phát sinh lòng tín kính đối với Thế tôn, vì tín kính nên con phát tâm ân trọng. Lại nữa, Phật Thế tôn Ứng chánh đẳng giác khéo thuyết giảng pháp luật khiến chúng đệ tử Thanh văn đều phụng hành theo.

Lại nữa Thế tôn, trước đây con từng thấy các Sa môn, Bà-la-môn khác có được ít trí huệ liền tự thị cống cao, làm luận thư để nạn vấn người khác. Khi đến gặp Thế tôn, họ đã không dám nạn vấn mà còn khen Thế tôn là bậc Pháp vương đệ nhất trong trời người, bậc Nhất thiết trí đã bứng hết gốc tà đưa người về chánh đạo ; thế nên con khởi tâm tín kính, vì tín kính nên con phát tâm ân trọng. Lại nữa, Phật Thế tôn Ứng chánh đẳng giác khéo thuyết giảng pháp luật khiến chúng đệ tử Thanh văn đều phụng hành theo.

Lại nữa Thế tôn, trước đây con từng thấy các Sa môn, Bà-la-môn khác có được ít trí huệ liền tự thị cống cao, làm luận thư để nạn vấn người khác. Khi đến gặp Thế tôn, họ đặt ra nhưng câu hỏi không hoàn chỉnh, Phật đã trả lời bằng những câu hoàn chỉnh khiến họ sanh tâm hoan hỉ, khởi tín tâm quy y Tam bảo, thọ trì học xứ; thế nên con khởi tâm tín kính, vì tín kính nên con phát tâm ân trọng. Lại nữa, Phật Thế tôn Ứng chánh đẳng giác khéo thuyết giảng pháp luật khiến chúng đệ tử Thanh văn đều phụng hành theo.

Lại nữa Thế tôn, trước đây con từng thấy các Sa môn, Bà-la-môn khác có được ít trí huệ liền tự thị cống cao, làm luận thư để nạn vấn người khác. Khi đến gặp Thế tôn, họ đặt ra những câu hỏi hoàn chỉnh, Phật tùy căn cơ trả lời bằng những câu hoàn chỉnh hơn khiến họ sanh tâm hoan hỉ, hiểu được diệu nghĩa liền từ bỏ tà đạo, tôn sùng chánh pháp, xin xuất gia thọ giới cụ túc, siêng tu phạm hạnh, không bao lâu sau trừ hết trần cấu của nhiều đời, chứng quả A-la-hán thọ giải thoát lạc rồi suy nghĩ: “bấy lâu nay uổng cho ta đã tự khi dối mình, không phải Sa môn mà cho là Sa môn, không phải Bà-la-môn mà cho là Bà-la-môn, không phải A-la-hán mà cho là A-la-hán. Nay ta mới thật là Sa môn, Bà-la-môn, là chân A-la-hán”. Thế nên con khởi tâm tín kính… như trên.

Lại nữa Thế tôn, con từng thấy các Sa môn, Bà-la-môn khác sắc mặt vàng vọt, thân hình suy nhược với các căn khiếm khuyết, thật không ưa nhìn. Con suy nghĩ: “có phải người ấy không thích tu phạm hạnh hay bị bịnh triền miên đến nỗi suy nhược như vậy, hay đã làm ác nghiệp ở chỗ khuất mà che giấu nên mới khiến người khác không ưa nhìn”; nghĩ rồi con đến hỏi rõ nguyên do, họ nói là do bị Ái dục bức bách nên mới như thế. Con nghe rồi suy nghĩ:” người không đoạn được Ái dục nên mới như vậy, nếu được thỏa mãn Ái dục thì đáng lẽ phỉ được tăng trưởng sức lực, sắc mặt hồng hào ; nhưng thật tế thì không phải vậy. Vì sao, vì con làm quốc vương được tự tại thọ hưởng năm dục lạc, đáng lẽ con phải được tướng mạo thù thắng nhưng lại không được, nên con biết không phải do thỏa mãn Ái dục mà được sức lực và sắc đẹp, nhưng người ngu si lại tham đắm Ái dục. Còn các đệ tử Thanh văn của Thế tôn do tu phạm hạnh nên các căn sáng sạch, sắc mặt tươi nhuận được an lạc trụ, thường sợ Ái dục như Nai ở trong rừng, cho đến trọn đời sống thanh bạch, thuần nhất không tạp, phạm hạnh đầy đủ. Vì thế con khởi tâm tín kính… như trên.

Lại nữa Thế tôn, con nhớ lúc con ở trên cung điện xử lý việc nước, có nhiều người vì năm dục nên đến chỗ con để kiện tụng hoặc cha mẹ, anh chị em, con trai, con gái, bạn bè… cùng tranh luận tốt xấu với nhau, huống chi là đối với người khác. Con lại thấy có hai Bí-sô tranh cãi với các Bí-sô khác đến nỗi xả giới hoàn tục, nhưng hai Bí-sô này ở trong Phật pháp tăng bảo không nói lỗi lầm, chỉ tự trách mình vô phước không thể trọn đời nương ở trong giáo pháp của Thế tôn để tu phạm hạnh, không có khuyết phạm. Vì thế con khởi tâm tín kính… như trên.

Lại nữa Thế tôn, con thấy có một hạng Sa môn, Bà-la-môn cố giữ tâm tịch tĩnh tu phạm hạnh, nhưng tám chín tháng sau lại bị Ái dục lôi kéo liền xả luật nghi làm việc nhiễm ô, tự thọ ngũ dục lạc. Còn các đệ tử Thanh văn của Thế tôn tu phạm hạnh đầy đủ, trọn đời nương theo lời Phật dạy, không có khuyết phạm. Vì thế con khởi tâm tín kính… như trên.

Lại nữa Thế tôn, con là quốc chủ với quyền lực tự tại, thống trị đất nước có thể giết người không đáng chết, cũng có thể tha cho người đáng chết được sống, trong nước không ai là không tôn trọng. Nhưng khi con luận bàn chính trị với các đại thần là hào tộc Bà-la-môn hay Sát-đế-lỵ, trưởng giả; khi họ tâu trình vẫn có thái độ không nghiêm túc, tâm ý kiêu mạn. Con lại thấy Thế tôn khi thuyết pháp cho đại chúng trời người, tất cả đều nhất tâm lắng nghe không có tán loạn, dưới tòa im lặng không có một tiếng tằng hắng huống chi là làm ồn náo. Nếu như trong pháp hội có ai ho ra tiếng thì người bên cạnh khẽ nói: “xin chớ làm ồn, Thế tôn đang thuyết diệu pháp, vị như mật ngọt”, vị kia nghe rồi liền im lặng. Lúc đó con suy nghĩ: “Thế tôn có oai lực thật không thể nghĩ bàn, Phật không dùng dao gậy hay hình phạt mà điều phục được mọi người, tất cả đều phụng hành theo”. Vì thế con sanh tâm tín kính… như trên.

Lại nữa Thế tôn, con có hai cận thần tên là Tiên thọ và Cố cựu, đều được con phong ấp thưởng ban mà được giàu sang danh tiếng an lạc; đối với con tuy họ nhớ ân nhưng lại không cung kính nồng hậu như đã đối với Thế tôn. Một hôm con thống lĩnh binh mã đi thảo trừ phản tặc, con muốn thử lòng hại cận thần này nên đã hỏi họ: “đối với ta và Phật, khi ngủ hai khánh day đầu và chân về phía ai?”; lúc đó họ liền khen ngợi công đức Phật và phước điền của Pháp Tăng rồi nói là day đầu về Phật và day chân về vua. Con nghe rồi càng thêm kính trọng oai lực không thể nghĩ bàn của Phật, vì thế con khởi tâm tín kính… như trên.

Lại nữa Thế tôn, con là vua nước Kiều-tát-la, Phật cũng ở trong nước Kiều-tát-la; con sinh trong dòng Sát-đế-lỵ, Phật cũng thuộc dòng Sát-đế-lỵ; con nay đã thọ hơn tám mươi tuổi, Phật cũng thọ hơn tám mươi; con là vua Sát-đế-lỵ quán đảnh, Phật cũng là Pháp vương vô thượng nhưng so với Phật, con không thể nào sánh được. Vì thế con khởi tâm tín kính… như trên”. Lúc đó vua Thắng quang ở trước Phật nói những điều thấy nghe và pháp kỳ diệu đã khiến mình khởi tâm tín kính đối với Phật xong, đảnh lễ Phật rồi đi. Vua đi không lâu, Phật liền bảo các Bí-sô: “các thầy nên ghi nhớ những điều vua đã nói, đó là pháp tụ kỳ diệu nên thọ trì đọc tụng, vì sao, vì văn và nghĩa đầy đủ, tương ưng với chánh pháp, thành tựu phạm hạnh, có thể khiến chứng được quả Chánh đẳng giác, Niết-bàn viên minh. Vì thế các thầy nên siêng năng tu học”, các Bí-sô nghe Phật nói xong, hoan hỉ phụng hành.

- Nhiếp tụng văn trường hàng ở trên:

Luận về bốn hạng người,

Nghĩ đến dục, thân gầy,

Hai quan cung kính khác,

Tôn vua không bằng Phật.

Sau khi vua Thắng quang đến gặp Phật, đại thần Trường hành suy nghĩ: “năm trăm đại thần của vua đều thuận theo Thái tử Ác sanh, chỉ có mình ta là không theo nên họ không thể thành tựu việc lớn. Nay ta nên trở về ủng hộ Thái tử Ác sanh lên ngôi và đuổi hai phu nhân ra khỏi cung”, nghĩ rồi liền bỏ lại năm vật của vua, lên xe quay trở về thành Thất-la-phiệt. Trường hành đến gặp Thái tử hỏi rằng: “nay Thái tử có muốn lên ngôi không?”, đáp: “đó chính là điều ta muốn”, Trường hành liền cùng các quan sách lập Thái tử lên ngôi vua, đuổi hai phu nhân ra khỏi cung đến chỗ vua, hai phu nhân hỏi vua đang ở đâu, Trường hành đáp: “hiện vua đang ở trong vườn Thích ca Diệu quang”, hai phu nhân nghe rồi liền đi bộ đến đó gặp vua. Lúc đó vua trở ra không thấy Trường hành đâu liền hỏi các Bí-sô, Bí-sô đáp: “vua vào gặp Thế tôn chưa bao lâu thì Trường hành cũng lên xe bỏ đi”, vua nghe rồi liền đi bộ trở về, lúc đó Phật cũng đi về thành Vương xá. Vua đi đến giữa đường thì gặp hai phu nhân liền hỏi: “vì sao hai khanh đi bộ đến đây?”, hai phu nhân liền kể lại việc trên, vua nghe rồi liền bảo Thắng man : “trước đây khanh đã hưởng ân sủng của vua chồng, nay khanh nên trở về thọ sự phụng dưỡng của vua con. Ta và Hành vũ sẽ không trở về đó nữa”, Thắng man nghe rồi liền theo đường cũ trở về thành Thất-la-phiệt, vừa đi vừa khóc. Vua cùng Hành vũ đi hướng về thành Vương xá, khi gần tới thành thấy có một khu vườn, vua liền dừng lại nói với Hành vũ: “ta tạm ở đây, khanh vào trong thành báo với vua Vị sanh oán là có vua Thắng quang nước Kiều-tát-la đang ở trong một khu vườn ngoài thành, muốn gặp nhà vua”, Hành vũ nghe rồi liền vào thành gặp vua Vị sanh oán nói lại lời vua Thắng quang, vua Vị sanh oán nghe rồi kinh ngạc nói: “vua Thắng quang nước Kiều-tát-la có đại oai lực, bốn binh hùng cường vì sao lại đến đây?”, Hành vũ nói: “nay vua không có bốn binh vì Thái tử soán nghịch, chỉ có thiếp cùng vua đến đây mà thôi”, vua nghe rồi liền nói: “nếu vậy, ta sẽ tôn vua làm vua nước ta, ta sẽ lui xuống làm Thái tử”, nói rồi liền triệu tập quần thần nói rằng: “vua Thắng quang là vua của nước lớn, vua quán đảnh dòng Sát-đế-lỵ nay đã đến đây, chúng ta phải cung kính tiếp đãi. Các khanh nên cho sửa sang đường sá trong thành, ta sẽ thống lĩnh bốn binh đích thân nghinh đón vua vào thành”, quân thần tuân lịnh vua cho người đánh trống thổi loa ra lịnh dân chúng quét dọn sạch sẽ đường sá trong thành như vườn Hoan hỉ của vua trời Đế thích. Lúc đó vua Thắng quang đã lâu không ăn, thấy sứ giả chậm đến đón mình nên ra khỏi vườn để tìm thức ăn. Vua đến một vườn trồng củ La-bặc, người giữ vườn là kẻ phàm phu đưa cho vua năm củ, vì quá đói nên vua ăn cả củ và lá, ăn xong khát nước, vua đến bên bờ nước để uống, do uống nhiều nước nên tâm thần rối loạn lại nhớ tới Thắng man, loạng choạng đi về phía trước và té ngã xuống đất, miệng ngậm đầy đất nên qua đời. Khi vua Vị sanh oán thống lĩnh bốn binh đến khu vườn nghinh đón thì không thấy vua đâu, liền sai binh lính bủa đi khắp nơi tìm kiếm. Một kỵ mã đến vườn trồng củ La bặc hỏi người giữ vườn có thấy một người như vậy như vậy không, người giữ vườn nói: “có một người như thế vừa mới đến đây xin củ La bặc rồi đi đến bờ nước”. Kỵ mã đến bờ nước thì thấy vua đã chết liền trở lại báo với vua, vua nghe báo liền than: “thảm thay, ta lại mang thêm tiếng xấu, trước đây ta mang tiếng hại cha đoạt ngôi, nay lại mang tiếng hại bạn của cha”, than rồi liền bảo các quan : “đây là vua Thắng quang dòng Sát-đế-lỵ quán đảnh, gặp nguy khốn nên băng hà nơi đây, chúng ta nên long trọng hỏa táng với đầy đủ nghi lễ”, các quan tuân lịnh Vua trang hoàng linh xa để đưa thi thể nhà vua đến trong Hàn lâm làm lễ hỏa thiêu. Sau đó vua Vị sanh oán đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên bạch Phật: “Thế tôn, vua Thắng quang đời trước đã tạo nghiệp gì mà nay vì ăn củ La bặc, chịu khốn khổ phải qua đời?”, Phật nói: “vua Thắng quang do nghiệp đã tạo nên nay phải thọ quả báo, Đại vương lắng nghe:

Quá khứ tại một ngôi làng, có một Bà-la-môn cưới vợ chưa bao lâu liền hạ sanh một trai, đứa con này lớn lên phải khất thực để nuôi sống. Một hôm xin được năm củ La bặc, đưa cho mẹ nói: “con đi tắm rửa, mẹ chờ con trở về làm thức ăn”. Thuở đó, thế gian không có Phật, chỉ có Phật Bích chi ra đời thường thương xót người nghèo khổ, thích sống tĩnh lặng để làm phước điền cho nhân gian. Vị này du hành trong nhân gian, thứ lớp khất thực đến trước nhà này, người mẹ thấy vị Độc giác thân tướng đoan nghiêm, các căn thanh tịnh liền đem năm củ La bặc cúng dường. Vị này thọ cúng dường xong liền ở trên hư không hiện các thần biến: trên thân phóng lửa, dưới thân phun nước… rồi hạ xuống đất. Thường tình hễ phàm phu nhìn thấy thần biến này liền như cây đại thọ sụp đổ, tâm ý điều phục hoan hỉ đảnh lễ. Sau đó người con tắm xong trở về, bảo mẹ đưa lại năm củ La bặc, người mẹ nói là đã cúng dường cho vị Phật Bích chi rồi, người con nghe rồi tức giận nói ra lời ác: “mong cho ông ta ăn năm củ ấy sẽ bị rối loạn mà chết”.

Phật bảo Đại vương: “người con thuở xưa chính là vua Thắng quang ngày nay, thuở xưa do nói lời ác đối với vị Độc giác nên bị đọa vào địa ngục chịu khổ não trong vô lượng trăm ngàn năm. Nghiệp báo dư tàn phải trải qua sáu lần bị bịnh rối loạn mà chết, đời này là đời thứ bảy, do nghiệp báo dư tàn nên sau khi ăn củ kia bị rối loạn mà qua đời. Đây là đời cuối cùng thọ nghiệp báo, sẽ không còn thọ nữa. Đại vương nên biết, hễ tạo nghiệp thuần đen thì cảm quả báo dị thục thuần đen; tạo nghiệp thuần trắng thì cảm quả báo dị thục thuần trắng; tạo nghiệp xen tạp thì được quả báo xen tạp, vì vậy nên bỏ nghiệp thuần đen và nghiệp xen tạp, phải siêng tu tập nghiệp trắng, chớ có nói lời ác”, vua Vị sanh oán nghe Phật dạy rồi hoan hỉ tín thọ, đảnh lễ rồi ra về.

Lúc đó Thái tử Ác sanh đã lên ngôi vua, thời gian sau khi vua lâm triều, Khổ mẫu liền tâu vua: “trước kia Đại vương ở trước quần thần đã nói lời rằng: “khi nào ta lên ngôi, ta sẽ tru diệt các Thích tử để báo mối thù đầu tiên”, vua hỏi: “có nên thực hiện lời ta đã nói trước kia hay không ?”, Khổ mẫu nói: “nay Đại vương đã lên ngôi, đúng lúc nên thực hiện lời đã nói trước kia, nếu không sẽ là nói hư dối, xin Đại vương chọn ngày xuất binh”, vua nghe lời Khổ mẫu thống lĩnh bốn binh là tượng binh, mã binh, xa binh và bộ binh ra khỏi thành Thất-la-phiệt, hướng về nước Kiếp-tỷ-la để tru diệt Thích chủng. Lúc đó Phật quán biết các Thích tử sẽ phải thọ nghiệp báo, nhưng vì tình thân nên Phật đến ngồi dưới một gốc cây nhỏ, ít cành lá ở giữa biên giới hai nước chờ đợi vua Ác sanh. Vua Ác sanh từ xa trông thấy Thế tôn, liền đến bạch Phật: “đại đức, có nhiều vườn rừng với bóng mát rậm rạp vì sao lại bỏ mà đến ngồi dưới gốc cây ít lá, thiếu bóng mát này?”, Phật nói: “Đại vương, không có gì mát bằng bóng mát của thân tộc”, vua nghe rồi liền suy nghĩ: “dòng họ Thích trong nước Kiếp-tỷ-la đều là thân quyến của Phật, Phật vì tình thân nên nói lời này”, nghĩ rồi liền rút binh trở về nước. Sau đó Khổ mẫu nhắc lại việc tru diệt Thích chủng đến lần thứ ba, vua Ác sanh mới bảo quần thần: “các Thích tử ở thành Kiếp-tỷ-la mắng ta là con của nô tỳ, ta không thể quên được ; nhưng họ là thân tộc của Như lai, Như lai vì tình thân can ngăn nên ta phải chịu nhịn không dám làm việc tru diệt, ta phải làm sao trả được mối thù này”, Khổ mẫu nói: “thần nghe Sa môn Kiều-đáp-ma tự nói là ly dục, bậc ly dục thì không còn nghĩ đến thân quyến; nếu nghĩ đến thân quyến thì không phải là bậc ly dục.

Đạo tục khác nhau, Đại vương nên tự quyết”, vua Ác sanh nghe rồi liền quyết định tru diệt Thích chủng. Trong lúc vua Ác sanh chưa xuất binh, Phật suy nghĩ: “các Thích tử trong thành Kiếp-tỷ-la chưa được Kiến đế, nếu đợi đến khi họ chiến đấu với vua Ác sanh thì không còn có cơ hội để Kiến đế nữa”, nghĩ rồi Phật liền đi đến trong vườn Đa căn, thành Kiếp-tỷ-la. Các Thích tử nghe tin Phật đến trong vườn Đa căn liền đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi ngồi một bên ; Phật tùy căn cơ mà nói diệu pháp khiến cho các hữu tình trong chúng hội đều được lợi ích lớn, hoặc chứng quả Dự lưu, Nhất lai, Bất lai … hoặc gieo nhân duyên quả Phật Bích chi, hoặc quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác, lại có vô lượng chúng sanh quy y Tam bảo, thọ trì học xứ phụng hành theo lời Phật dạy. Các Thích tử được pháp lợi rồi liền đảnh lễ Thế tôn rồi ra về, lúc đó vua Ác sanh đã thống lĩnh bốn binh đến đóng quân ở gần thành Kiếp-tỷ-la.

Lúc đó cụ thọ Đại Mục-kiền-liên đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên bạch Phật: “Thế tôn, con nghe kẻ ngu si Ác sanh đã thống lĩnh bốn binh đến tru diệt Thích chủng. Con có thể dùng thần lực dời binh lính ấy đến nơi xa khác, cúi xin Thế tôn chấp thuận, con sẽ dùng thần lực biến Thành thành sắt có lưới sắt che phía trên khiến cho Ác sanh không thể nào tru diệt được”, Phật nói: “ta biết thầy có thần thông lực, nhưng các Thích tử đã tạo nghiệp rồi, theo thời gian nghiệp ấy tăng trưởng thần thục, duyên biến hiện tiền như bộc lưu ( thác nước ) không thể chảy ngược lại, quyết định phải chiêu lấy quả báo không ai có thể thọ thay”, liền nói kệ:

“Dù trải qua trăm kiếp,

Nghiệp đã tạo không mất,

Khi nhân duyên hội họp,

Tự thọ lấy quả báo”.

Phật bảo Mục liên: “thầy nên biết thế gian đều do nghiệp lực mà thọ lấy quả báo, do nghiệp lực mà sanh, do nghiệp lực mà trụ ; tất cả chúng sanh đều tùy theo nghiệp thiện ác mà thọ lấy quả báo”, Đại Mục-kiền-liên không được Phật chấp thuận liền đảnh lễ rồi lui ra.

Lúc đó các Thích tử trong thành Kiếp-tỷ-la thấy vua Ác sanh đưa đại binh đến, liền thống lĩnh bốn binh ra thành chống địch. Do họ đều là bậc Kiến đế nên không sát hại, chỉ dùng roi gậy quơ trái quơ phải để đánh. Hoặc dùng cung tên bắn làm cho đứt dây đai dưới bụng voi ngựa, hoặc bắn làm cho rơi mão, hoặc bắn trúng vào hai bên tai … làm cho té ngã mà không giết chết. Lúc đó quân của vua Ác sanh tán loạn, quân của các Thích tử đắc thắng rồi lui quân vào thành đóng cửa phòng thủ và ra chế lịnh : “chúng ta không được giết hại quân của vua Ác sanh, nếu ai trái chế lịnh thì không phải là dòng họ Thích”. Vua Ác sanh thấy việc này rồi liền muốn rút quân trở về, Khổ mẫu tâu: “các Thích tử đều là bậc Kiến đế, ngay cả ruồi muỗi còn không giết huống chi là người. Trong trận vừa rồi quân của ta không ai bị thương tổn, họ còn ra chế lịnh: “chúng ta không được giết hại quân của vua Ác sanh, nếu ai trái chế lịnh thì không phải là dòng họ Thích”, vua nghe tâu nhưng vẫn im lặng. Lúc đó có một Thích tử tên là Thiểm bà ở ngoài thành coi về nông nghiệp, nghe tin vua Ác sanh thống lĩnh bốn binh đến tru diệt Thích chủng, do không nghe chế lịnh của các Thích tử và chưa Kiến đế nên dẫn quân đến đánh úp quân của vua Ác sanh. Hai bên giao chiến, quân của Thiểm bà thua trận, bị quân của vua Ác sanh tàn sát gần hết. Vua Ác sanh nói với Khổ mẫu: “vừa rồi ngươi nói các Thích tử đều là bậc Kiến đế, ngay cả ruồi muỗi còn không giết huống chi là người; nay Thiểm bà dẫn quân đến đánh, giết hại quân ta cũng nhiều. Nếu các Thích tử dẫn binh đến đánh thì thật khó đối phó, chúng ta nên quay binh trở về”, Khổ mẫu nói: “Thiểm bà ở ngoài thành, vốn chưa vào trong thành Kiếp-tỷ-la nên không biết chế lịnh, nên mới dẫn binh đến đánh, xin Đại vương chớ lo”. Lúc đó Thiểm bà muốn vào thành nến đến kêu cửa, người giữ cửa hỏi là ai, đáp là Thiểm bà, trong thành sai sứ ra nói rằng: “từ nay về sau ông không còn thuộc họ Thích ca, muốn đi đâu tùy ý vì ông đã phạm chế lịnh nên không thể cho ông vào thành”, hỏi là chế lịnh gì, đáp: “các Thích tử đã ra chế lịnh: “chúng ta không được giết hại quân của vua Ác sanh, nếu ai trái chế lịnh thì không phải là dòng họ Thích”, Thiểm bà nói: “tôi không nghe biết, xin hãy dung thứ”, tuy Thiểm bà khẩn cầu nhưng các Thích tử vẫn không cho vào thành, Thiểm bà nói: “nếu không cho vào thì hãy đưa quyến thuộc của tôi ra”. Sau khi đoàn tụ với các quyến thuộc, Thiểm bà đến gặp Thế tôn đảnh lễ rồi ngồi một bên bạch Phật: “các Thích tử ở trong thành đuổi con, xin Phật từ bi ban cho con vật kỷ niệm để con thường cúng dường”, Phật thương xót liền đưa tóc và móng tay cho Thiểm bà, Thiểm bà cầm lấy tóc và móng tay của Như lai rồi đi đến nước bà cụ trà. Lúc đó dân chúng nước này nghe có Thích tử hào tộc tên là Thiểm bà đến muốn làm chủ nên cùng bàn với nhau có nên theo hay không nên theo. Thiểm bà thấy dân chúng tụ tập dưới núi bàn tính liền để tùy tùng ở một chỗ khuất, tự mình giả làm sứ giả đưa thư, giấu con dao trong người rồi đi đến chỗ họ nói rằng: “các vị nên biết Thích tử Thiểm bà có thế lực lớn và có sức mạnh rất khó chống lại, sai tôi mang thư đến. Xin hãy ngồi cùng đọc

thư”, mọi người nói: “nơi đây không có ghế ngồi thì ngồi vào đâu?”, Thiểm bà rút dao ra chặt tảng đá thành từng miếng rồi mời mọi người ngồi, mọi người thấy rồi liền khen là hy hữu rồi hỏi: “bậc trượng phu như ông có tất cả bao nhiêu người?”, đáp: “tôi là người đưa thư đâu có gì đáng nói, những người khác còn hơn tôi gấp bội”, mọi người nghe rồi liền kinh sợ nói với nhau: “sứ giả còn như vậy huống chi là Thiểm bà, tốt hơn hết là lập ông ta lên làm vua”. Sau khi đọc thư xong, họ viết thư phúc đáp rồi nói với sứ giả: “chúng tôi mong Đại vương giá lâm sớm”. Thiểm bà từ giã rồi trở lại chỗ các quyến thuộc, chỉnh đốn tùy tùng rồi đi vào nước Bà cụ trà. Dân chúng già trẻ đều vui mừng nghinh đón và chọn ngày lành lập lên làm vua, lấy hiệu nước là Thiểm bà quốc. Sau khi lên ngôi, Thiểm bà cho xây một ngôi tháp thờ tóc và móng tay của Như lai gọi là tháp Thiểm bà. Người vợ của Thiểm bà vốn không tin Phật, nay cho xây miếu thần thờ cúng mãi cho đến nay.

CĂN BẢN THUYẾT HẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ