SỐ 1448 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

QUYỂN 14

Lúc đó thấy vương nữ bay đi, vua lo sợ hỏi quốc sư: “Duyệt ý đã bay đi, bây giờ phải làm sao?”, quốc sư nói: “tai ách của Đại vương đã được tiêu trừ”. Lúc đó Duyệt ý suy nghĩ: “ta chịu khổ não này đều là do vị tiên kia, ta nên đến đó nói cho ông ta biết”, nghĩ rồi liền đến chỗ vị tiên nói rằng: “vì đại tiên nói cho người khác biết về tôi nên tôi mới mắc nạn này”, kế đưa cho vị tiên chiếc nhẫn và nói rằng: “nếu Thái tử có đến đây, đại tiên nên đưa chiếc nhẫn này và bảo Thái tử rằng: chỗ tôi ở, đường đi hiểm trở, Thái tử nên quay về; nếu Thái tử không chịu quay về thì đại tiên nên chỉ đường đi cho Thái tử như sau : Ở phía Bắc có ba ngọn núi, vượt qua ba ngon núi này lại đến ba ngọn núi khác, vượt qua ba ngọn núi đó lại đến ba ngọn núi khác nữa mới đến Tuyết sơn vương, phía Bắc núi này lại có nhiều núi khác như Khư đạt la, Y sa đà la… cuối cùng đến núi Khư na la, dưới chân núi này có một cái hang, trong hang này có một trụ đá cao lớn, khi leo lên trụ đá này nên mặc áo da nai đứng đợi, sẽ có một con chim bay đến quắp bay qua các ngọn núi khác, cuối cùng đến một cái hang tên là Tân già la, trong hang có một dòng nước như cháo loãng, có một con mãng xà nương ở và có chim ác cần phải bắn giết chúng, sau đó lại có hai con bò đến cần phải đánh gãy sừng của chúng, kế lại có nhiều Dược xoa đến cần phải dùng đinh sắt đóng vào trán của chúng… Sau đó lại phải vượt qua nhiều con sông có nhiều giao long nương ở, ở sông Năng già thì có nữ Dược xoa tên Câu ba nương ở, muốn vượt qua ý chí phải mạnh mẽ; ở sông Bà đằng già không có ai ở nhưng muốn vượt qua tâm phải siêu việt; ở sông Đa bà nhĩ có nhiều giao long, muốn vượt qua phải ngậm kín miệng; ở sông Chỉ đa la sẽ khiến phát sanh tham dục, muốn vượt qua phải ca các bản nhạc; ở sông Ô lô đà nhĩ có nô tỳ của Khẩn-na-la ở, muốn vượt qua tâm phải chánh định; ở sông A tát nhĩ có vợ mới của vua Khẩn-na-la ở, muốn vượt qua phải im lặng chớ nói; ở sông A thí vĩ sa có nhiều rắn đủ màu, muốn vượt qua phải đọc chú ngăn rắn độc; ở trong sông Tỳ đà nước rất dơ đục, muốn vượt qua phải cầm kiếm bén chặt bụi rậm để qua. Cuối cùng đến một thành có 500 Dược xoa đứng giữ cửa đang mở, đó là thành của vua Khẩn-na-la”, nói xong vương nữ Duyệt ý bay đi.

Lúc đó Thái tử dẹp yên quân giặc rồi trở về thành na bố la, nghĩ ngơi rồi mới đến bái yết vua cha, vua dùng lời thương yêu vỗ về Thái tử, Thái tử tâu: “nhờ oai lực của vua cha nên con được an ổn trở về, con đã giao Bảo tử làm quan trấn giữ ở nơi đó để thu thuế đúng pháp”, tâu rồi xin phép trở về cung, vua cha liền giữ ở lại nhưng Thái tử đã lâu không gặp Duyệt ý nên nôn nóng muốn trở về cung ngay, vua cha biết không thể giữ Thái tử nên im lặng. Thái tử trở về cung tìm không thấy Duyệt ý, các cung nhơn tập họp đến định làm loạn ý Thái tử nhưng Thái tử chỉ nghĩ tối Duyệt ý và hỏi nàng ở đâu, các cung nhơn liền kể rõ sự việc cho Thái tử nghe, Thái tử nghe rồi trong lòng sầu khổ, cung nhơn nói: “trong cung còn rất nhiều người đẹp hơn Duyệt ý, xin Thái tử chớ sầu khổ”. Thái tử sau khi biết được vua cha làm việc vô ân, liền đến chỗ mẹ kể lễ: “nếu con không gặp Duyệt ý thì tâm con mê loạn, dù nàng đi đến đâu con cũng sẽ đi tìm”, người mẹ nói: “vì Duyệt ý gặp nạn khổ nên mẹ đã để nàng ra đi”, liền hỏi mẹ sự việc xảy ra như thế nào, người mẹ kể lại sự việc, Thái tử liền hỏi Duyệt ý đã đi về hướng nào, người mẹ nói: “thấy duyệt ý bay về phía núi kia, nhưng trong cung còn nhiều người đẹp hơn nàng ấy, vì sao con lại quá sầu khổ như vậy”, đáp là không thích ai khác ngoài Duyệt ý, người mẹ càng vỗ về thì Thái tử càng sầu não. Sau đó Thái tử tìm đến chỗ thợ săn hỏi: “trước đây ngươi bắt được Duyệt ý ở đâu?”, thợ săn đáp: “ở trong núi kia có một vị tiên cư trú gần một cái ao, Duyệt ý thường đến tắm trong ao đó, nhờ tiên nhơn nói nên tôi mới biết mà bắt được”. Thái tử trở về cung và suy nghĩ: “ta nên tìm đến chỗ vị tiên đó để hỏi thăm tin tức”, nghĩ rồi chuẩn bị tìm đến chỗ tiên nhơn ở trong núi kia, vua cha hay tin liền bảo Thái tử: “sao con mê loạn như thế, ta sẽ ban cho con một cung nhơn đẹp nhất”, Thái tử nói: “nếu không có Duyệt ý, con không thể sống trong cung này”, vua nghe rồi liền ra lịnh canh giữ khắp các cửa thành không cho Thái tử xuất cung. Nửa đêm Thái tử bỗng thức dậy suy nghĩ: “trong sách nói có năm hạng người tinh giấc lúc nửa đêm: 1. Là chồng nhớ vợ hoặc vợ nhớ chồng; 2. Là vợ bị chồng hờn trách; 3. Là người làm nghề trộm cướp; 4. Là tướng quân; 5. Là Bí-sô siêng tu khổ hạnh.

Ta thuộc hạng người thứ nhất. Nếu ta đi ra bằng cửa chính thì vua cha sẽ xử tội người giữ cửa”, nghĩ rồi liền lén xuất cung. Ra khỏi thành thì trăng vừa mọc, Thái tử nhìn trăng liền nhớ đến Duyệt ý nên nói kệ:

“Trăng sáng chiếu ban đêm,

Là vua các ngôi sao,

Sao Tất như mắt Ái,

Cũng như đại đạo sư”.

Thái tử vừa đi vừa hỏi: “có ai thấy Duyệt ý mắt như hoa sen xanh ở đâu không?”. Trên đường đi gặp Nai, liền hỏi: “Nai ăn cỏ uống nước rong chơi không có khổ như ta, Nai có thấy Duyệt ý của ta ở đâu không?”, sau đó đến một nơi hoa quả sum suê, có nhiều ong hút mật trên bông hoa liền hỏi Ong: “màu xanh không cấu bẩn, có tướng màu hoàng kim, Ong có thấy Duyệt ý của ta ở đâu không”, sau đó gặp một con mãng xà liền hỏi: “lưỡi như lá cây, há miệng trợn mắt đều có khói lửa. Lửa dục trong ta cũng như vậy, Mãng xà có thấy Duyệt ý của ta ở đâu không?”, sau đó đến một khu rừng thấy chim trăm lưỡi đang hót liền hỏi: “vua của các loài chim đã bay qua các rừng cây, có vương nữ Khẩn-na-la tên Duyệt ý, mắt và tóc có màu như hoa sen xanh, chim có thấy ở đâu không?”, kế đến cây Vô sầu, cành tên Hoa gian, hoa tên Kiết lợi là vua của các loại cây liền nói: “khi nhớ Duyệt ý tâm ta mê loạn, cây tên Vô sầu, ta chắp tay mong cầu hãy giúp ta không còn ưu sầu”. Do nhớ Duyệt ý tâm mê loạn nên Thái tử nói đủ những lời như vậy, cuối cùng đi đến chỗ tiên nhơn nói lời ca ngợi như sau: “thân mặc vỏ cây, thường ăn trái cây ngon nhất, nay con đảnh lễ đại tiên, cúi xin chỉ chỗ của Duyệt ý”, tiên nhơn an ủi Thái tử rằng: “hãy ngồi xuống ta nói cho nghe: mặt như trăng rằm, mắt tựa sen xanh, mày dài và mịn giống trăng cuối tháng, hình dung xinh đẹp ai cũng thích nhìn. Hãy ăn trái cây sẽ hết ưu phiền, tìm kiếm không khó. Lúc ra đi Duyệt ý có dặn dò ta đưa cho Thái tử chiếc nhẫn này và nói rằng: đường hiểm trở khó đi xin hãy quay về, nếu Thái tử không chịu quay về thì mới chỉ đường. Ở phía bắc có ba ngọn núi, vượt qua ba ngọn núi này sẽ đến ba ngọn núi khác… giống như đoạn văn kể trên cho đến câu theo thứ lớp như vậy mà đi”. Nghe tiên nhơn nói xong, Thái tử cấm lấy chiếc nhẫn đảnh lễ tiên nhơn rồi ra đi, tiên nhơn nói: “Thái tử một thân một mình, sao phải khổ nhọc tìm kiếm Duyệt ý làm chi, e rằng sẽ mất mạng”, Thái tử nói: “tôi đã quyết ý, mặt trăng trên không có ai là bạn; vua loài thú dựa vào sức mạnh của nanh vuốt cũng không có bạn; lửa thiêu đốt mọi thứ có ai là bạn. Cho dù không bè bạn thì có trở ngại gì, nếu gặp biển lớn có thể không vào, nếu bị rắn độc cắn có thể không trị lành, hễ là bậc đại nhân thì cứ siêng năng làm việc, nếu việc không thành cũng không có lỗi”. Lúc đó Thái tử mang theo các loại dược thảo, chú pháp trừ rắn độc vượt qua núi sông… theo thứ lớp như lời Duyệt ý đã dặn, cuối cùng đến được vương thành của Khẩn-na-la. Nơi đây có đủ các loại hoa đẹp, đủ loại chim quý… lại thấy có vô sô nữ Khẩn-na-la đến ao lấy nước, Thái tử liền hỏi: “các cô lấy nước để làm gì?”, đáp: “vương nữ Duyệt ý ở trong nhơn gian, thân nhiễm nhơn khí, phải dùng nước này tắm rửa để trừ bỏ nhơn khí đó”, lại hỏi: “các thùng nước này xối tắm một lần hay theo thứ lớp?”, đáp là xối tắm theo thứ lớp, Thái tử nghe rồi liền bỏ chiếc nhẫn vào trong thùng nước rồi nói: “hãy đem thùng nước này xối tắm cho vương nữ trước tiên”, nữ Khẩn-na-la nghe rồi biết là có duyên do nên đem xối tắm cho vương nữ trước, chiếc nhẫn liền rơi xuống người của vương nữ, Duyệt ý thấy rồi liền hỏi: “lúc ngươi đi lấy nước có gặp ai không?”, đáp là có gặp một thanh niên rồi nói rõ tướng mạo cho vương nữ biết, Duyệt ý nghe rồi biết là Thái tử nên sai người đem giấu kín một nơi, sau đó đến chỗ vua cha tâu rằng: “nếu cha gặp Thái tử Thiện tài, cha sẽ làm gì?”, đáp: “sẽ chặt thành trăm khúc, vì nó là người đâu ở đây được”, Duyệt ý nói: “nếu chàng là người thì sao đến nơi đây được”, vua cha nghe rồi liền hết tức giận nói rằng: “nếu nó đến được nơi đây, ta sẽ đem tất cả vật trang sức và nhiều vật báu cùng một ngàn nữ Khẩn-na-la và gả con cho nó”. Duyệt ý nghe rồi vui mừng bảo Thái tử sửa sang y phục để ra mắt vua cha, vua cha thấy Thái tử diện mạo khôi ngô tuấn tú cũng ưa thích, nhưng muốn thử tài nghệ của Thái tử nên cho đặt một trụ vàng lớn cao bảy cây Đa la, lại đặt bảy cái trống và bảy tấm bia. Thái tử vốn đã thông đạt các môn kỹ nghệ, lại là Bồ-tát trong Hiền kiếp nên được chư thiên trợ giúp. Lúc đó Thái tử ở trước vua Khẩn-na-la thổi sao, khảy đàn không hầu, tỳ bà các loại âm nhạc để cúng dường, sau đó cầm đại đao chặt cột trụ cao bảy cây Đa la , kế dùng cung tên bắn xuyên qua bảy cái trông và bảy tấm bia mà thân vẫn không lay động như núi Tu di, chư thiên trên không và chúng Khẩn-na-la đều reo hò vang dậy. Vua Khẩn-na-la thấy việc này rồi rất kinh ngạc, sau đó cho trang sức một ngàn nữ Khẩn-na-la giống như Duyệt ý rồi hỏi Thái tử có biết ai là Duyệt ý hay không, Thái tử dùng lời chân thật nói kệ:

“Duyệt ý là người nữ,

Mà tôi yêu mến nhất,

Nàng tin thì hãy mau,

Bước ra trước một bước”.

Duyệt ý nghe rồi liền bước ra trước một bước. Lúc đó chúng Khẩn-na-la đều tâu vua: “Thái tử có oai lực, diện mao khôi ngô rất xứng với Duyệt ý, xin vua đừng hành hạ nữa, nên gả Duyệt ý cho Thái tử”, vua nghe rồi liền y theo pháp của Khẩn-na-la, tay trái cầm tay công chúa, tay phải cầm bình vàng nói với Thái tử: “đây là Ái nữ của ta, ta gả cho Thái tử làm vợ và một ngàn nữ Khẩn-na-la làm tỳ thiếp”. Thái tử cùng Duyệt ý trở về cung thọ hưởng hoan lạc, thời gian sau Thái tử nhớ đến cha mẹ sanh tâm ưu phiền nên nói cho Duyệt ý biết, Duyệt ý bèn tâu với vua cha, vua cha nghe rồi cho phép trở về thăm và khuyên nên cẩn thận vì loài người nhiều xảo trá, rồi biếu tặng thêm nhiều vàng bạc châu báu. Nhờ sức của Khẩn-na-la, không bao lâu sau Thái tử cùng Duyệt ý trở về đến thành Na bố la, khi họ vào trong thành các loại hương thơm của Khẩn-na-la lan tỏa khắp nơi. Sau khi nghỉ ngơi xong, Thái tử cùng Duyệt ý mang tất cả vàng bạc châu báu mà vua Khẩn-na-la biếu tặng đến chỗ phụ vương và tâu rõ lại mọi việc. Vua cha nghe rồi biết Thái tử có oai lực siêu việt, liền cho làm pháp quán đảnh để lập lên làm vua. Lúc đó Thái tử suy nghĩ: “nhờ ta kết duyên cùng Duyệt ý nên được nối ngôi vua, ta tự biết nhân duyên trong quá khứ đã được phước báo như thế nên ngày nay ta phải hành bố thí, tạo các phước nghiệp nhiều hơn ngày xưa”, nghĩ rồi Thái tử thiết lập nghĩa đường, y theo pháp thế tục lập nhà tế tự chuyên tu bố thí trong suốt 12 năm.

Này Đại vương, Thái tử Thiện tài xưa kia chính là thân ta ngày nay, xưa kia ta vì Duyệt ý siêng năng tinh tấn nên có được oai lực siêu việt; sau khi kết duyên lại với Duyệt ý ta đã trong suốt 12 năm lập nhà tế tự chuyên tu bố thí. Không phải chỉ do bố thí mà chứng quả Vô thượng Bồ-đề, còn phải do tu vô lượng phước đức nhân duyên, tích tập căn lành, phát tâm chánh tín nên ngày nay ta mới chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Phật lại bảo vua Thắng quang : “Đại vương, để cầu quả Vô thượng Bồ-đề, ta đã hành huệ thí làm các phước nghiệp như sau, Đại vương hãy lắng nghe:

Thuở xưa ở thành Vĩ thí phược có vua tên là Vĩ thí bà mật đa lên nối ngôi vua, dùng chánh pháp cai trị nên đất nước phồn thịnh an vui, trong nước không có trộm cướp dịch bịnh, dân chúng ấm no, mưa gió thuận thời, ngũ cốc được mùa. Vua có chánh tín, từ bi thường làm lợi ích cho mình và cho người, thương yêu muôn dân. Thời gian sau hoàng hậu có thai và sanh được một hoàng tử khôi ngô đủ các thượng hảo, ai cũng thích nhìn. Vua làm lễ đặt tên cho con, quần thần nói: “đây là con của vua Vĩ thí phược mật đa nên đặt tên là Vĩ thí phược đa la”. Vua giao Thái tử cho tám bà nhũ mẫu chăm sóc… không bao lâu sau Thái tử trưởng thành như hoa sen lên khỏi mặt nước, học thông các môn học như lịch số, toán pháp… và các môn kỹ nghệ như cỡi ngựa, bắn cung… Thái tử tánh hiền lành, chân thật thường hay bố thí, do biết Thái tử thường hay bố thí nên những người nghèo khổ ở xa gần đều kéo đến cầu xin và đều được cho đầy đủ. Thời gian sau Thái tử muốn đi dạo trong vườn uyển nên trang nghiệm thân bằng các chuỗi anh lạc, mặc áo da nai, cưỡi xe tứ mã có đoàn người đánh trống tấu nhạc dẫn đầu. Lúc đó có một Bà-la-môn khen Thái tử có oai lực lớn và nói kệ:

“Trong số người nhóm họp,

Ngài có tiếng tăm lớn,

Hãy đem chiếc xe này,

Tặng cho người đáng cho”.

Thái tử nghe rồi liền xuống xe đem xe tứ mã bố thí cho Bà-la-môn này và nói kệ:

“Ta buông xả xe này,

Hoan hỉ mà bố thí,

Nguyện thoát ly ba cõi,

Mau chứng quả Bồ-đề”.

Thời gian sau Thái tử lại cỡi voi trắng đến dạo chơi vườn uyển, voi có màu trắng như hoa sen trắng giống như voi núi Tuyết, có các tướng tốt như voi của vua trời Đế thích, tự dùng vẻ đẹp của mình để tự trang nghiêm và hiển bày công đức, voi này lớn lên đứng đầu trong các voi. Lúc đó là vào mùa xuân, trăm hoa đua nở, chim hót líu lo, vua nước sát biên giới nghe biết thái nữ đang dạo chơi vườn uyển liền bảo một Bà-la-môn đến chỗ Thái tử xin voi, Bà-la-môn này dùng lời hay kheo nói kệ để xin voi:

“Ngài ưa thích bố thí,

Tiếng tốt vang khắp nơi,

Hãy thí voi cho tôi,

Bây giờ là đúng lúc”.

Thái tử nghe rồi liền xuống lưng voi, vui mừng đem voi thí cho Bà-la-môn và nói kệ phát nguyện:

“Nguyện xả voi trắng này,

Đem thí cho Bà-la-môn,

Để thoát ly ba cõi,

Mau chứng quả Bồ-đề”.

Lúc đó quần thần vội đến tâu vua: “vua nước địch sai một Bà-la-

môn đến xin Thái tử con voi trắng đang cỡi, Thái tử liền đem cho”, vua nghe rồi tức giận cho gọi Thái tử đến đủ lời quở trách rồi đuổi ra khỏi nước. Thái tử nghe vua cha quở trách, suy nghĩ rồi nói kệ:

“Con tu hạnh bố thí,

Cứu vớt chúng sanh khổ,

Đã mặc giáp kiên cố,

Xả voi trắng tốt nhất,

Cho đến vật trong nhà,

Tùy sức đều bố thí,

Con muốn đến trong rừng,

Để tu tập luyện hạnh,

Bỏ nhà tu khổ hạnh,

Nên đến rừng luyện hạnh,

Không nói lời như vậy,

Sao bố thí cho người”.

Sau đó Thái tử đến nói với vợ: “Hiền thủ, ta muốn vào trong rừng tu khổ hạnh”, người vợ nghe rồi không muốn xa chồng nên nói: “thiếp và các con sẽ theo chàng vào trong rừng tu đạo”, liền nói kệ:

“Như đêm không có trăng,

Như đất không lúa mạ,

Như rừng khô cạn nước,

Vợ không chồng cũng vậy”.

Thái tử nói: “chúng ta ắt phải xa nhau, có hợp đều phải biệt ly, huống chi nàng thân nữ yếu đuối phải ăn ngon, mặc đẹp, chỗ ngủ ấm êm; ở trong rừng chỉ ăn trái cây, nằm trên đất cứng và dùng vỏ cây che thân, nàng không thể”, người vợ nói: “dù chịu khổ này thiếp cũng sẽ không thối tâm”, Thái tử nói: “nếu nàng đã nói lời này thì xin chớ có quên”. Sau đó Thái tử đến chỗ vua cha chắp tay nói kệ:

“Xin cha tha thứ lỗi cho con,

Đã đem voi cho Bà-la-môn ,

Do lỗi này, con nay vào rừng,

Nguyện quốc khố ngày càng tăng thêm”.

Vua cha nghe rồi nghẹn ngào nói không ra tiếng, không chịu được nổi khổ biệt ly nên ôm cổ Thái tử nói: “con nên ở lại và đừng bố thí như thế nữa”, Thái tử nói kệ:

“Nếu con mà ở lại,

Sẽ thí cả đất đai,

Bản thân và vợ con,

Tâm thí không thay đổi”.

Nói kệ rồi Thái tử lạy tạ từ biệt phụ vương, dân chúng trong thành buồn bã tiễn đưa Thái tử ra khỏi thành, trăm ngàn quyến thuộc cũng cưỡi xe đi theo tiễn đưa Thái tử. Lúc đó có người nghe dân chúng trong thành đồng loạt khóc lớn liền hỏi nguyên do, mọi người nói là do Thái tử vào trong rừng tu khổ hạnh. Lúc đó Thái tử nói kệ từ biệt mọi người:

“Tất cả ân ái từ lâu nay,

Đến khi qua đời cũng biệt ly,

Như chim ngủ đêm tạm ở cây ,

Vợ con quyến thuộc cũng như vậy.

Mọi người nên biết pháp như thế,

Thế gian đều sợ phải biệt ly,

Còn ta chuyên chú việc ta làm,

An trụ bất động như Tu di”.

Đi cách xa thành khoảng hơn 30 dặm thì có một Bà-la-môn đến nói với Thái tử: “tôi đã đi theo Thái tử hơn 30 dặm đường”, rồi nói kệ:

“Nghe Ngài thích thí nên đến xin,

Tôi đi trên đường rất mệt nhọc,

Vì muốn Ngài thành tựu nguyện thí,

Để ngài mau chứng quả Bồ-đề”.

Vợ Thái tử nghe rồi liền nói kệ:

“Bà-la-môn ngươi thật xấu xa,

Bị đuổi đến rừng cũng không tha,

Sao ngươi không một chút thương xót,

Thái tử bị đuổi đều do ngươi”.

Thái tử nói với vợ: “Hiền thủ không nên nói lời thô với Bà-la-môn này”, rồi nói kệ:

“Nếu không có người xin bố thí,

Do đâu ta chứng quả Bồ-đề,

Trong sáu độ, bố thí đứng ở đầu,

Tu hạnh này mau chứng Bồ-đề”.

Nói kệ rồi vui vẻ đem xe thí cho Bà-la-môn rồi nói kệ:

“Diệt xan tham, sân hận,

Cho Bà-la-môn xe,

Là đem pháp đại tiên,

Chuyển thành pháp vô lậu”.

Thái tử thí xe rồi cõng con đi đến trong rừng khổ hạnh. Thời gian sau, khi vợ Thái tử đi hái trái cây trong rừng, vua trời Đế thích vì muốn

thử Thái tử nên hóa làm một Bà-la-môn đến chỗ Thái tử khen ngợi rồi nói kệ:

“Chàng trai dòng họ đoan nghiêm,

Một mình ở trong rừng núi,

Con trai, con gái thân yêu,

Hãy mau đem thí cho tôi”.

Thái tử nghe rồi nhưng vì thương con nên đứng yên suy nghĩ, Bà-la-môn liền nói: “tôi nghe nói Ngài có thể bố thí tất cả, ai xin gì cũng cho. Hãy đem hai đứa con cho tôi, đừng nên suy nghĩ nữa”, rồi nói kệ:

“Trên đất và hư không,

Đều nghe Ngài thích thí,

Ngài hãy mau xả thí,

Toại tâm cầu của tôi”.

Thái tử nói: “dù phải xả thân mạng tôi cũng không tiếc, huống chi là con cái. Nay tôi suy nghĩ là có ý riêng”, rồi nói kệ:

“Nay tôi xả thí con,

Quyết chí ở trong rừng,

Không bàn với mẹ chúng,

Sợ hận sanh đau buồn,

Không để người nói rằng,

Thái tử tâm kiên cố,

Xả con không xả thân,

Sợ người sanh nhạo báng”.

Bà-la-môn nói: “Ngài sanh trong dòng họ vua chúa, cả đại địa đều nghe biết Ngài thương xót chúng sanh, thường hành bố thí, đã đem con hương tượng bố thí cho Bà-la-môn; lại thường cứu giúp người nghèo thiếu, ai xin gì cũng đều được thỏa mãn, không để về tay không. Tôi từ xa đến đừng để tôi uổng công, xin điều phục ngựa tâm ý, đừng thối chuyển tâm để sự mong cầu của tôi luống uổng”. Lúc đó Thái tử vì thương con nên tâm mê loạn nói kệ:

“Nay đem con yêu quý,

Thí cho Bà-la-môn ,

Chúng sẽ sanh khổ não,

Vì phải Ái biệt ly.

Nếu nay tôi không cho,

Hạnh thí do đâu thành,

Thà chịu khổ biệt ly,

Để sở cầu viên mãn”.

Thái tử quyết tâm xả thí rồi liền nói kệ:

“Biển khổ trong thế gian,

Hữu tình đều bị chìm,

Thật khó thể vượt qua,

Ta nguyện làm thuyền bè”.

Nói kệ rồi, tay phải dắt con trai, tay trái dắt con gái đem thí cho Bà-la-môn. Lúc đó hai đứa con nước mắt đều lưng tròng, nghẹn ngào than khóc; Thái tử bố thí rồi phát nguyện:

“Bố thí con tôi nguyện,

Thẳng đến đạo Bồ-đề,

Thệ cứu các chúng sanh,

Vượt khỏi biển sanh tử”.

Phát nguyện vừa xong, đại địa chấn động sáu cách, do đại địa chấn động nên những người tu tịnh trong núi đều kinh ngạc tự hỏi vì sao. Lúc đó có một vị tiên thuộc chủng tộc Bà-tất-tra, giỏi coi tướng nên nói với các tiên nhơn:

“Thái tử ăn cây trái trong rừng,

Mọi người thấy rồi đều hoan hỉ,

Do trong biển khổ cầu ra khỏi,

Bồ-tát thí con, đất chấn động”.

Lúc đó hai đứa con lạy tạ từ giã cha rồi nói kệ:

“Chúng con không gặp mẹ,

Nhưng cha đã đem cho,

Con tạm biệt mẹ hiền,

Đi theo Bà-la-môn”.

Thái tử nghe rồi nước mắt doanh tròng, ôm cổ hai con nói kệ:

“Trong lòng cha rất thương các con,

Không phải cứng rắn không đau xót,

Nhưng vì lợi ích cho trời người,

Đành phải đem hai con bố thí,

Cha vì cầu Vô thượng Bồ-đề ,

Và cầu chứng Niết-bàn an lạc,

Cứu vớt hữu tình trong biển khổ.

Mong cầu thoát khỏi khổ luân hồi”. Lúc đó hai đứa con biết tâm cha đã quyết nên nói với cha: “nếu khi mẹ trở về xin cha hãy nói với mẹ là chúng con xin sám hối, vì còn nhỏ dại ngu si không hiểu biết nên có nhiều lỗi lầm, có lúc nói lời không cung kính, xin hãy tha thứ cho chúng con”, nói rồi hữu nhiễu ba vòng từ giã cha đi theo Bà-la-môn, chân tuy

bước đi nhưng nhiều lần quay đầu lại nhìn. Khi hai con ra đi, ba ngàn đại thiên thế giới chấn động sáu cách, chư thiên trong hư không nói kệ:

“Đại sĩ quyết tâm thí,

Sẽ thành Vô thượng giác,

Thí con trai, con gái,

Tâm vững không thối chuyển”.

Lúc đó người mẹ đang trên đường trở về, thấy đại địa chấn động nên bước đi vội vã. Một vị thiên thấy vậy liền hóa ra một con sư tử cái chận đường trở về, sợ người mẹ này trở về kịp sẽ ngăn cản hạnh thí của Bồ-tát. Người mẹ nói kệ:

“Ngươi là vợ vua thú,

Vì sao chận đường đi,

Ta chung thủy với chồng,

Xin ngươi mau mở đường.

Ngươi là vợ vua thú,

Ta là vợ nhân vương,

Theo pháp là chị em,

Ngươi hãy mau tránh đường”.

Lúc đó sư tử cái hiện lại bổn hình và tránh đường, người mẹ trong lòng lo lắng suy nghĩ: “chắc là hai con ta gặp việc chẳng lành rồi”, nghĩ rồi liền nói kệ:

“Mắt tôi đang máy động,

Nghe quạ kêu quái gỡ,

Ắt có khổ biệt ly,

Con ta còn hay mất,

Mà thấy đất chấn động.

Tâm ta càng bất an,

Chắc là mất hai con,

Tâm ta như lửa đốt”.

Về đến trú xứ vội nhìn ngó khắp nơi tìm kiếm hai con nhưng không thấy, tâm người mẹ sanh mê loạn suy nghĩ: “chắc là chúng đang chơi với các con chim sâu hoặc đang ngủ bên trong”. Vào bên trong thấy Thái tử liền hỏi con tôi đâu, Thái tử nói: “có một Bà-la-môn đến xin nên tôi đã đem hai con bố thí, xin nàng hãy tùy hỉ”, người mẹ vừa nghe xong liền ngất xỉu ngã xuống đất, sau đó đau khổ nói kệ:

“Con ta mặt như hoa,

Tay mềm như lá sen,

Chưa từng chịu cực khổ,

Nay con đang ở đâu,

Con chơi cùng thú con,

Thật thà như hươu nai,

Nay con đang ở đâu,

Có bị người sai dịch,

Vì con đi theo người,

Nên thân con chịu khổ.

Lúc đi không gặp con,

Đâu ngờ phải biệt ly,

Ở trong rừng núi này,

Chỉ thường ăn trái cây,

Chịu đói rét hầu người.

Nay con gặp khổ nguy,

Xa lìa cả cha mẹ,

Và tất cả quyến thuộc,

Đều do kẻ ác kia,

Nên con chịu đắng cay.

Con thuộc dòng sát lợi,

Nay phải hầu hạ người,

Ngày đêm bị sai khiến,

Bị các khổ bức bách.

Do tạo nghiệp tội trong quá khứ,

Hữu tình chịu khổ Ái biệt ly,

Nếu ta thường nói lời chân thật,

Tất cả chúng sanh đều bình đẳng,

Do lời thệ nguyện chân thật này,

Đời đời không khổ Ái biệt ly.

Nguyện hai con thoát khỏi thân hèn,

Mau chứng được Niết-bàn an lạc”.

Lúc đó người mẹ nhớ hai con nên thấy cây do hai con trồng liền buồn khóc và nói kệ:

“Những bụi cây và hoa thuốc này,

Đều là do hai con ta trồng,

Chỉ riêng cây hoa thuốc này tốt,

Còn ta và con đều khô héo”.

Sau đó thấy các thú con, người mẹ lại nhớ hai con liền buồn khóc nói kệ:

“Ngươi cùng con đi chơi,

Sống thật là vui vẻ,

Hai con nay đi đâu,

Mẹ kiếm tìm khổ não”.

Sau đó trên đường đi tìm kiếm, người mẹ thấy sườn núi cao hiểm trở không có dấu chân người đi, liền nhớ đến con buồn khóc nói kệ:

“Đường vách núi hiểm trở,

Kia ắt dùng roi gậy,

Bức bách hai con đi,

Bà-la-môn độc ác,

Hai con kêu vỡ họng,

Gào khóc đến ói máu,

Giống như thú sợ chạy,

Chân mềm làm sao đi”.

Lúc đó Thái tử thấy vợ quá buồn khổ, than khóc không dứt liền nói kệ khuyên can:

“Tôi không có tâm giận,

Mà đem con bố thí,

Vì lợi ích hữu tình,

Khó xả mà xả thí,

Con cái và quyến thuộc,

Khó xả nay đã xả,

Sẽ được quả Đại nhân,

Vô thượng diệu Bồ-đề,

Nay ta thệ xả thí,

Là vì cầu giải thoát,

Nên mới đem hai con,

Thí cho Bà-la-môn”.

Người vợ nghe rồi liền nói với chồng:

“Tôi không có ý ngăn,

Chàng chớ sanh niệm khác,

Nếu chàng muốn thí tôi,

Chàng cứ tùy ý thí,

Dứt Ái thí thân quyến,

Vì chí cầu Bồ-đề,

Sở cầu được đầy đủ,

Sẽ cứu hết quần mê”.

Lúc đó vua trời Đế thích muốn giúp cho chí nguyện Bồ-tát được thành tựu nên vào giữa đêm dẫn vô số chư thiên đến chỗ Bồ-tát, thân

quang chiếu sáng khắp núi rừng nói với Bồ-tát rằng: “người đời ngu si mê cuồng loạn trí…” vừa nói đến đây vua trời Đế thích liền suy nghĩ: “Bồ-tát có một người vợ đang hầu hạ, nếu không có người vợ này trợ giúp, Bồ-tát sẽ rất khổ sở ; nhưng ta cũng phương tiện đến xin người vợ này”, nghĩ rồi vua trời Đế thích hoa làm một Bà-la-môn đến chỗ Bồ-tát nói kệ:

“Vợ Ngài đủ các tướng,

Lại chung thủy với chồng,

Nhưng Ngài hãy đem vợ,

Thí cho Bà-la-môn”.

Người vợ nghe rồi liền nói kệ:

“Bà-la-môn thấp hèn,

Ngươi tham không hổ thẹn,

Quen thói làm phi pháp,

Hoại tâm trinh của ta”.

Kế nói với người chồng:

“Thiếp không tiếc thân mình,

Cũng không tự cầu an,

Nếu thiếp đi theo hắn,

Ai sẽ hầu hạ chàng?”.

Thái tử nghe rồi liền nói với vợ: “ta rất thương yêu nàng nhưng vì cầu pháp vô tận, nàng hãy đi theo người ấy, dù cho nàng đi rồi, tôi sẽ bị chết tôi cũng phải bố thí”, nói rồi liền suy nghĩ: “đây là lần xả thí sau cùng, tâm ta không còn ràng buộc”, nghĩ rồi liền nói với Bà-la-môn:

“Hãy nên cung cấp quý nhân này,

Là người hiền thiện, tâm thẳng ngay,

Tôi rất yêu mến người vợ này,

Nay đem thí cho Bà-la-môn”.

Lúc đó đại địa chấn động sáu cách, người vợ nghẹn ngào đi theo Bà-la-môn, đã mất hai con nay lại xa chồng, trên khổ chồng thêm khổ, người vợ đau buồn nói kệ:

“Do ta tạo nghiệp này,

Từ xưa cho đến nay,

Như Bò mất con khổ,

Ta khổ còn nhiều hơn”.

Nghe vợ Thái tử nói lời này, vua trời Đế thích hiện lại bổn hình nói rằng: “Ta chẳng phải là người, cũng chẳng phải Bà-la-môn, Ta là vua trời Đế thích có thể chế phục A-tu-la, chỉ vì Ta muốn giúp cho Bồ-tát thành tựu đại nguyện Vô thượng Bồ-đề nên mới thị hiện làm như thế”, vợ Thái tử nghe rồi vui mừng nói kệ:

“Xin nguyện con của con,

Được thoát thân nô lệ,

Gặp được nhân duyên lành,

Trở về chỗ phụ vương”.

Sau đó vua trời Đế thích dẫn vợ Thái tử trở về giao trả lại và nói rằng:

“Trả lại vợ cho Ngài,

Để hầu hạ tùy ý,

Đừng đem cho ai nữa,

Coi như giữ giùm tôi”.

Lúc đó Bà-la-môn hóa thân của vua trời Đế thích dắt hai đứa con của Thái tử vào trong nước của vua cha Thái tử để rao bán cháu của vua. Quần thần nhìn biết là cháu của vua vội về tâu với vua rằng:

“Chúng thần thấy cháu vua,

Cháu trai và cháu gái,

Đi theo Bà-la-môn,

Bị rao bán trong thành”.

Vua nghe rồi ngất xỉu, hồi lâu mới tỉnh, tỉnh rồi liền ra lịnh dẫn hai cháu đến, vua nhìn thấy hai cháu gầy gò, dơ bẩn, áo quần rách nát, đau lòng lại ngất xỉu, tỉnh rồi nói kệ:

“Ngay khi ở trong rừng,

Vẫn còn ưa bố thí,

Các khanh hãy mau gọi,

Con ta và nàng dâu”.

Lúc đó dân chúng trong nước đều đến thỉnh Thái tử trở về, thời gian sau Thái tử lên nối ngôi vua cha cũng tiếp tục bố thí cho tất cả Sa môn, Bà-la-môn cho đến những người nghèo hèn cô độc… Bồ-tát tu vô lượng phước nghiệp rồi nói kệ:

“Ai cầu đạo Bồ-tát,

Hãy nên siêng bố thí,

Sát lợi, Bà-la-môn,

Tỳ-xá, Thủ-đà-la,

Vàng bạc và vật báu,

Cho đến chuỗi anh lạc,

Nô tỳ và đầy tớ,

Thí cho người trì giới,

Vợ và con của mình,

Thí cho Bà-la-môn,

Người ấy được quả báo,

Đời này và đời sau”.

Này Đại vương, vua Vĩ thí phược đa la thuở xưa chính là thân ta ngày nay. Ngày xưa ta đã hành bố thí, tu vô lượng phước nghiệp như thế để cầu quả Vô thượng Bồ-đề, không phải chỉ do bố thí mà chứng quả Vô thượng Bồ-đề, còn phải do tu vô lượng phước đức nhân duyên, tích tập căn lành, phát tâm chánh tín nên ngày nay mới chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác”.

Phật lại bảo vua Thắng quang: “Đại vương, để cầu quả Vô thượng Bồ-đề, ta đã tu bố thí làm các phước nghiệp như sau, Đại vương hãy lắng nghe:

Thuở xưa ở thành Bà-la-nê-tư có vua tên Phạm đức, sau khi lên ngôi vua dùng chánh pháp cai trị nên đất nước phồn thịnh an vui, trong nước không có trộm cướp dịch bịnh, dân chúng ấm no, mưa gió thuận thời, ngũ cốc được mùa. Một hôm thầy tướng số xem thiên văn dự đoán rằng trong 12 năm tới trời sẽ hạn hán không mưa, vua liền ra lịnh đánh trông thông báo cho dân chúng biết: “tướng sư dự đoán trong 12 năm tới trời sẽ hạn hán không mưa, nếu ai có thể dự trữ đủ lương thực để dùng trong 12 năm thì ở lại; nếu ai không thể thì tùy ý đi đến nơi khác, sau khi đất nước sung túc trở lại thì trở về”. Lúc đó trong thành có một trưởng giả tên là Tán đản giàu có, gia sản nhiều như Tỳ sa môn thiên vương, trưởng nghe được thông báo này liền cho gọi người giữ kho đến hỏi: “trong kho của ta có đủ lương thực dùng trong 12 năm không?”, đáp là đủ, trưởng giả nghe rồi liền ở lại trong nước ; những người khác không đủ điều kiện để ở lại đều bỏ sang nước khác. Lúc đó thế gian không có Phật, chỉ có Độc giác vì thương xót hữu tình và những người nghèo khổ nên xuất hiển ở đời, là bậc ứng cúng duy nhất cho loài người. Trong thành Bà-la-nê-tư, tại một nơi có 500 vị Độc giác cư trú, một nơi khác cũng có 500 vị Độc giác, lúc đó 500 vị Độc giác thứ nhất mang bát đến nhà trưởng giả Tán đản khất thực và nói với trưởng giả rằng: “ông có thể cúng dường ẩm thực cho 500 người xuất gia trong 12 năm bị hạn hán không?”, trưởng giả nói: “đợi tôi hỏi người giữ kho”, sau khi hỏi người giữ kho rồi trưởng giả nhận lời cúng dường ẩm thực cho các vị Độc giác trong 12 năm bị hạn hán. 500 vị Độc giác này vừa đi khỏi thì 500 vị Độc giác thứ hai lại đến khất thực và nói với trưởng giả cũng giống như trên, trưởng giả nói: “chẳng phải con đã nhận lời cúng dường rồi

sao, vì sao các Ngài lại đến hỏi lại lần nữa?”, các vị Độc giác liền nói: “các vị Độc giác trước là khác, chúng tôi là những người vừa mới đến”, trưởng giả cũng nói là đợi hỏi người giữ kho, sau khi hỏi người giữ kho xong, trưởng giả cũng nhận lời cúng dường suốt 12 năm bị hạn hán rồi hỏi: “hằng ngày các Thánh giả thọ thực vào giờ nào?”, đáp là vào giờ ngọ, trưởng giả liền cho xây cất một trú xứ để hằng ngày cúng dường cho 1000 vị Độc giác đến đó thọ thực vào giờ ngọ. Một hôm trưởng giả hỏi vị Độc giác: “Thánh giả, lúc này thế gian mất mùa đói kém, lúc nào trời mới có thể mưa?”, liền đáp là hôm nay trời có thể mưa, lại hỏi có thể gieo giống được không, đáp là được, trưởng giả nghe rồi liền cho gieo hạt giống. Lúc vua trời Đế thích suy nghĩ: “trưởng giả đã phát tâm cúng dường 1000 vị Độc giác, là bậc tối tôn trong sự bố thí, không có ai hơn. Ta cũng nên trợ giúp trưởng giả thành tựu công đức”, nghĩ rồi liền giáng mưa xuống, các hạt lúa giống mọc thành dây bầu, trưởng giả liền đến hỏi vị Độc giác nguyên do, đáp là cứ tưới đúng thời, trưởng giả nghe theo lời tưới đúng thời, các dây bầu liền sanh hoa quả, mỗi hoa cho ra trái to như trái bầu hoặc như cái lu, trưởng giả lại đến hỏi, vị Độc giác đáp là cứ chờ đúng thời tự nó sẽ nở ra. Thời gian sau trái chín tự vỡ ra, bên trong chứa đủ loại hạt giống, nhờ vậy trong nước không còn đói kém nữa, dần dần sung túc trở lại, dân chúng nghe tin này đều trở về lại quê hương. Lúc đó trưởng giả cúng dường ẩm thực cho 1000 vị Độc giác trong suốt 12 năm rồi nói kệ phát nguyện:

“Tâm thông minh chứng ngộ,

Thân ngữ cũng tịch tĩnh,

Thường cúng dường bậc này,

Bậc Ứng cúng vô lậu,

Đủ thần thông biến hóa,

Trang nghiêm có danh xưng,

Cúng dường bậc Vô úy,

Mình và quyến thuộc vui,

Cúng dường bậc Ứng cúng,

Có đầy đủ tịnh giới,

Trồng được nghiệp an vui,

Đời này và đời sau.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

QUYỂN 15

Lúc đó Phật bảo vua Thắng quang: “trưởng giả Tán đản thuở xưa chính là thân ta ngày nay. Ngày xưa ta đã cúng dường 1000 vị Độc giác trong suốt 12 bị hạn hán nên được vua trời Đế thích trợ giúp công đức bằng cách giáng mưa xuống, không phải chỉ do bố thí mà chứng quả Vô thượng Bồ-đề, còn phải do tu vô lượng phước đức nhân duyên, tích tập căn lành, phát tâm chánh tín nên ngày nay mới chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác”.

Nhiếp tụng:

Ngựa chúa, Tiên làm chứng,

Rắn, Cọng mạng, Chim chúa,

Anh võ, nước Vĩ đề ha ,

Rùa, họ Tô, hai thương chủ.

Ngựa chúa: Phật lại bảo vua Thắng quang: “Đại vương, để cầu quả Vô thượng Bồ-đề, ta đã làm lợi ích nhiếp thọ các hữu tình như sau, Đại vương hãy lắng nghe:

Thuở xưa Ta làm ngựa chúa tên là Bà ha la để làm lợi ích nhiếp thọ hữu tình, như trong kinh Tăng kỳ đắc phần Dược xoa thuộc kinh Trung A Cấp ma có nói rõ.

Tiên làm chứng: Đại vương hãy lắng nghe:

Thuở xưa cách thành Bà-la-nê-tư không xa, có một vị Tiên cư trú, tâm từ bi thương xót hữu tình. Cách chỗ Tiên ở không xa có hai nông dân đang cày bừa bỗng tranh cải rồi đánh nhau, sau đó chạy đến chỗ Tiên nhờ Tiên làm chứng rồi đến chỗ vua thưa kiện, vua liền hỏi vị Tiên làm chứng sự việc như thế nào, Tiên nói: “người này giận người kia, người kia tức người này; người kia đánh người này, người này đánh lại người kia”, vua nghe rồi liền nói như vậy cả hai đều đáng phạt, Tiên nói: “nếu y theo pháp của vua Chuyển luân để đoán sự thì tôi sẽ làm

chứng, nếu hành theo pháp khác thì tôi không làm chứng”, vua hỏi: “như thế nào gọi là y theo pháp của vua Chuyển luân để đoán sự?”, Tiên đáp: “pháp của vua Chuyển luân đoán sự là bỏ việc vô ích, trụ nơi việc có ích”, vua nghe rồi liền bảo hai nông dân: “các ngươi hãy đi đi, chớ có tái phạm”.

Này Đại vương, Tiên nhơn làm chứng thuở xưa chính là thân ta ngày nay. Ngày xưa tuy làm chứng nhưng ta làm chứng đúng pháp, làm chứng chân thật, không phải chỉ như thế mà được chứng quả Vô thượng Bồ-đề ; còn phải làm lợi ích nhiếp thọ hữu tình và do tu vô lượng phước đức nhân duyên, tích tập căn lành, phát tâm chánh tín nên ngày nay mới chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác”.

Rắn Mãng xà: Phật lại bảo vua Thắng quang: “Đại vương, để cầu quả Vô thượng Bồ-đề, ta đã làm lợi ích nhiếp thọ hữu tình như sau, Đại vương hãy lắng nghe:

Thuở xưa, còn ở trong Bất định tụ, Ta làm Sư tử chúa đã xả thân mạng để làm lợi ích hữu tình. Lúc đó 500 thương nhơn đi qua một con đường hiểm, do họ nói chuyện lớn tiếng với nhau nên làm cho con rắn Mãng xà giật mình thức giấc, nó lao tới quấn lấy 500 thương nhơn này khiến họ kinh sợ lớn tiếng kêu cứu các thiên thần. Sư tử chúa đang ở trong rừng nghe tiếng kêu gào này liền chạy tới mới thấy con Mãng xà đang quấn lấy các thương nhơn. Lúc đó Sư tử chúa thấy một con voi con đứng cách đó không xa liền tới bên voi nói: “các thương nhơn sắp bị rắn mãng xà ăn, voi có thể liều mình cứu họ không?”, voi hỏi: “Sư tử định làm thế nào?”, Sư tử nói: “tôi phải phóng lên đầu của voi, hai chân sau bấu vào đầu voi rồi dùng móng vuốt của hai chân trước đánh vào đấu rắn. Hai chân sau bấu vào đầu voi sẽ làm voi bị chết, tôi đánh vào đầu rắn, rắn sẽ chết, rắn phun nọc độc tôi cũng sẽ chết”, voi nghe rồi liền nói: “nếu xả thân mạng mà cứ được nhiều người thì tôi không tiếc”. Sư tử chúa nghe rồi liền phóng lên đầu voi, hai chân sau bấu vào đầu voi… giống như đoạn văn trên cho đến câu sư tử cũng chết vì nọc độc của rắn. Các thương nhơn thoát chết định tiếp tục lên đường, chư thiên trên không trung bảo các thương nhơn: “Sư tử chúa này là Bồ-tát trong Hiền kiếp, đã xả thân mạng để cứu các vị, các vị phải cúng dường Sư tử và voi rồi hãy đi”, các thương nhơn nghe rồi liền đem các món cúng dường để trên thân Sư tử chúa và voi để cúng dường, nhiễu quanh rồi mới đi. Này Đại vương, Sư tử chúa thuở xưa chính là thân ta ngày nay.

Ngày xưa trong thân bàng sanh, ta còn có thể xả thân mạng để cứu các thương nhơn, không phải chỉ do tâm từ nhiếp thọ hữu tình mà chứng

quả Vô thượng Bồ-đề; còn phải do tu vô lượng phước đức nhân duyên, tích tập căn lành, phát tâm chánh tín nên ngày nay mới chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác”.

Chim Cọng mạng: Thuở xưa Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh, ở trong một khu rừng đẹp có chim Cọng mạng một thân hai đầu: Một đầu tên là Đạt ma, một đầu tên là A đạt ma. Lúc đó Đạt ma ăn quả ngọt, A-đạt-ma lại ăn quả độc khiến cho chim mê loạn; A-đạt-ma phát nguyện: “nguyện tôi sanh ra nơi nào cũng là bạn ác làm tổn hai anh”, Đạt ma phát nguyện: “nguyện tôi đời đời hành tâm từ làm lợi ích cho anh”.

“Này Đại vương, Đạt ma thuở xưa chính là thân ta ngày nay, còn A đạt ma thuở xưa chính là Đề-bà-đạt-đa ngày nay. Do tâm từ và nhân duyên tích tập căn lành mà nay ta chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Chim chúa: Thuở xưa, Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh, ở trong một ao nước trong có một con chim chúa cầm đầu 500 con chim; trong số đó có một con chim già do không thể bay xa kiếm mồi nên thường lén ăn chim con và trứng chim, nó giả bộ đi chậm chạp và khi đã ăn no thì đứng một chân. Lúc đó các chim con sầu não, đến chỗ chim chúa kể lại sự việc, chim chúa liền điều tra xem ai đã ăn các chim con. Bồ-tát tuy mang thân súc sanh nhưng tâm không có khác, sau khi điều tra chim chúa liền biết thủ phạm chính là con chim già, nó giả bộ đi chậm chạp và đang đứng một chân ở bờ ao. Bồ-tát chim chúa liền đến gần nó nói kệ:

“Ăn nuốt các trứng chim,

Và các con chim con,

Co cẳng đứng một chân,

Giống như người trì giới,

Giả bộ đi chậm chạp,

Nói nhỏ nhẹ giả dối,

Cong cổ giả bộ thế,

Ắt là nhiều gian trá”.

Chim già nghe rồi liền biết chim chúa đã biết thủ phạm là mình, lúc đó chim chúa nói: “ngươi hãy tìm cách, đừng để cho các chim khác biết thủ phạm là ngươi, chúng sẽ kết oán với ngươi”, chim chúa nghe rồi liền bỏ trốn đi, từ đó các chim con không còn lo sợ nữa.

“Này Đại vương, chim chúa thuở xưa chính là thân ta ngày nay, do tâm từ bi nhiếp thọ hữu tình và do nhân duyên tích tụ căn lành với sức chánh kiến mà ta chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Chim Anh võ: Thuở xưa, Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh, ở trong một khu rừng nọ có một con chim Anh võ hiểu được tiếng người. Lúc đó vua Phạm đức ở thành Bà-la-nê-tư lên nối ngôi vua dùng chánh pháp cai trị, có một con chim khác muốn hại chim Anh võ nên Anh võ bay sà vào lòng bàn tay của vua và nói: “xin vua đừng dùng phi pháp cai trị”. Lúc đó vua thọ năm giới từ chim Anh võ, hứa dùng chánh pháp cai trị và bảo quần thần: “từ nay đối với tất cả chim thú đều ban cho Vô úy thí”.

“Đại vương, chim Anh võ ngày xưa chính là thân ta ngày nay, do nhân duyên tích tụ căn lành mà nay ta mới chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Nước Vĩ đề ha: Thuở xưa, lúc vua Phạm đức ở thành Bà-la-nê-tư lên ngôi vua, nước Vĩ đề ha không chịu thần phục nên vua Phạm đức muốn đi chinh phạt. Vua Phạm đức có quân binh hùng mạnh, nước Vĩ đề ha tuy có đông binh mã nhưng lại hành từ bi, không muốn gây chiến tranh. Khi hay tin vua Phạm đức dẫn bốn binh đến chinh phạt, vua nước Vĩ đề ha ra lịnh dân chúng quét dọn đường sá, lượm bỏ đá sạn, treo cờ phướn khắp nơi và chuẩn bị sẵn thức ăn thức uống, sau đó ra lịnh dân chúng trong thành ra khỏi thành khoảng 25 dặm, dùng hương hoa nghinh đón và dùng trăm ngàn lời khen ngợi đức của vua Phạm đức. Đến nơi vua Phạm đức nghe thấy việc này liền hết tức giận, suy nghĩ: “đã nói những lời tốt đẹp không trái nghịch như thế thì ta nên lui quân”, quần thần của nước Vĩ đề ha đến nói với vua Phạm đức: “xin vua hãy qua nước tôi dự tiệc chiêu đãi của vua nước tôi”. Lúc đó vua nước Vĩ đề ha nói kệ:

“Đại vương đã tha thứ,

Tôi đích thân kính mời,

Mở tiệc chiêu đãi vua,

Mong được làm bạn thân”.

Vua Phạm đức cũng nói kệ:

“Do nhẫn được giải thoát,

Tâm sân dứt, không khởi

Là bậc nhất thiết năng,

Thắng tất cả mọi người”.

Từ đó hai nước giao hảo, hai vua hòa thuận với nhau, vua Phạm đức dẩn quân trở về, nước Vĩ đề ha không còn lo sợ chiến tranh nữa.

“Này Đại vương, vua nước Vĩ đề ha thuở xưa chính là thân ta ngày nay, do ta đã điều phục tâm mình và nhân duyên tích tụ căn lành với sức

chánh tín mà ta chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Rùa chúa: Thuở xưa, Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh, ở trong biển cả có một con rùa chúa thấy có 300 thương nhân đi thuyền vào biển bị thú biển đánh vỡ thuyền liền vớt họ để trên lưng mình và đưa họ lên bờ khiến họ được an ổn, bảo toàn mạng sống.

“Đại vương, rùa chua thuở xưa chính là thân ta ngày nay, do từ bi và do nhân duyên tích tập căn lành với sức chánh tín mà ta chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Đại thần họ Tô: Thuở xưa, ở nước Tỳ đề ha có 500 đại thần, trong số đó có hai anh em làm đại thần cao nhất, người anh tên là Tô Tư na, người em tên là Tư na. Tư na hay tìm kiếm lỗi của người để làm việc không lợi ích, Tô tư na thì thường làm việc lợi ích. Do Tư na hay làm việc không lợi ích như thế nên dân chúng trong thành đến tâu với vua khiến vua ra lịnh đuổi tư na ra khỏi nước, Tư na liền qua thành Bà-la-nê-tư thờ vua Phạm đức. Thời gian sau Tô tư na xin phép vua nước Tỳ đề ha đi đến thành Bà-la-nê-tư thăm em và bàn việc hòa thuận với em.

“Này Đại vương, đại thần Tô tư na thuở xưa chính là thân ta ngày nay, do ta thường làm việc lợi ích hữu tình và do nhân duyên tịch tập căn lành với sức chánh tín mà ta chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Hai thương nhân: Thuở xưa, trong một thành nọ có hai thương nhơn sinh sống, họ chở hàng quý trên 500 cổ xe sang xứ khác buôn bán, khi đi đến một con đường hiểm một thương nhơn bị Dược xoa ăn thịt, thương nhơn thứ hai được bình yên thoát ra khỏi đường hiểm đó, sự việc có nói rõ trong kinh Trung A Cấp ma.

“Này Đại vương, thương nhơn thứ hai được bình an thoát ra khỏi đường hiểm đó chính là thân ta ngày nay, do ta hành từ bi và do nhân duyên tích tập căn lành với sức chánh tín mà ta chứng được quả Vô thượng Bồ-đề”.

Voi chúa sáu ngà: Thuở xưa Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh, trong một khu rừng nọ có một con voi chúa sáu ngà, vợ của nó tên là Bạt đà là con voi tôn quý nhất trong số các voi cái. Lúc đó voi chúa rời khỏi đàn đến một chỗ vắng vẻ khác, tại đây nó gặp một con voi cái khác rất xinh đẹp đáng yêu và cùng gần gũi với nhau như vợ chồng, sau đó chúng thường đi bên nhau khiến cho voi cái Bạt đà tức giận muốn giết chết cả hai. Tuy giận tức như thế nhưng voi cái Bạt đà không làm gì được, nó liền phát nguyện ác: “nguyện tôi sanh ra nơi nào đều làm hại hai kẻ này”, phát nguyện ác rồi nó lên đỉnh núi cao gieo mình xuống tự sát, thần thức của nó thác thai vào bụng của đại phu nhân nước Tỳ đề. Đủ ngày tháng, đại phu nhân sanh ra một bé gái đầy đủ các tướng tốt, đến khi trưởng thành được gả cho vua Phạm đức làm phu nhân thứ nhất. Do túc nghiệp nên phu nhân này ôm lòng thù oán voi chúa sáu ngà liền tâu với vua Phạm đức là muốn có được ngà của voi chúa sáu ngà. Vua liền tập họp tất cả thợ săn lại và ra lịnh săn bắt voi chúa sáu ngà để lấy ngà của nó, các thợ săn vâng lịnh vua cùng đi săn bắt. Lúc đó người cầm đầu các thợ săn nói rằng: “các vị hãy trở về, một mình tôi săn bắt voi chúa sáu ngà được rồi”, nói rồi thợ săn này mang theo đủ mọi vật dùng đến trong rừng tìm chỗ ẩn nấp để quan sát voi chúa, lúc đó voi chúa và voi cái sống xa đàn ở riêng chỗ vắng vẻ. Thợ săn này mặc áo nhẫn nhục (áo người xuất gia mặc), giấu cung tên và áo giáp tìm cách giết voi chúa. Voi cái nhìn thấy thợ săn liền bảo voi chúa: “hãy cùng đi đến chỗ khác, có người đến muốn giết chúng ta”, voi chúa hỏi người đó hình dạng thế nào, voi cái nói: “người đó mặc áo nhẫn nhục, ngoài hiện tướng từ bi”, voi chúa nói: “thế thì không phải sợ, vì trong lớp áo ca-sa không có việc chẳng lành. Người khoát áo ca-sa, tâm trụ từ bi, như mặt trăng không có sức nóng, người này cũng vậy”. Do không nghi ngờ nên voi chúa và voi cái tùy ý dạo chơi không chút đề phòng, thợ săn liền bắn mũi tên độc vào yếu huyệt của voi chúa. Voi cái nói với voi chúa: “tại sao chàng lại nói là người mặc ca-sa không có tâm làm hại?”, voi chúa nói kệ:

“Tâm không sanh tội lỗi,

Cũng không do chiếc áo,

Chỉ do nơi phiền não.

Do tâm lìa từ bi,

Như vàng bọc lá đồng,

Vào lửa, chất đồng hiện,

Người ngu tuy không biết,

Nhưng người trí biết rõ,

Cung, tên, người đều độc,

Do nơi họ làm ác,

Ca-sa vốn tịch tĩnh,

Tất cả do tâm tạo”.

Voi cái nói kệ:

“Tôi không trái lời chàng,

Như lời chàng đã nói,

Nhưng tôi muốn nghiền đứt,

Người ấy thành nhiều khúc”.

Lúc đó voi chúa suy nghĩ: “làm sao chữa lành phiền não này, nếu là vợ của Bồ-tát mà khởi tâm oán hại thì không nên”, nghĩ rồi liền nói kệ:

“Như người bịnh bị quỷ ám,

Gặp thầy thuốc muốn làm hại,

Thầy thuốc biết không hề giận,

Nàng hoan hỉ cũng như thế”.

Voi cái nghe rồi liền im lặng. Lúc đó đàn voi kéo đến, voi chúa sợ đàn voi làm hại thợ săn nên đến bên thợ săn nói bằng tiếng người: “ngươi chớ sợ hãi”, do Bồ-tát tuy ở trong loài bàng sanh mà vẫn hành hành Bồ-tát, nên voi chúa dùng vòi quấn quanh người thọ săn để che chở rồi bảo voi cái và đàn voi đi nơi khác, sau đó bảo thợ săn rằng: “này thợ săn, đàn voi đã đi hết rồi, anh cần vật gì trên thân tôi thì cứ tùy ý lấy”, thợ săn nghe rồi hết sức ngạc nhiên, suy nghĩ: “đây mới là người, ta chẳng phải là người ; ta là thú trong loài người, kia là người trong loài voi. Kia tuy mang thân súc sanh mà có tình có trí như vậy, ta tuy mang thân người nhưng không có trí huệ”, nghĩ rồi rơi lệ, Bồ-tát liền hỏi nguyên do, đáp: “voi đã làm tổn tôi”, voi chúa suy nghĩ: “ta hiện tướng cứu giúp chưa hề làm tổn anh ta”. Lúc đó thợ săn nói: “thân voi có vô lượng công đức, không có tội mà tôi giết hại, đó chính là làm tổn tôi. Thân voi tuy trúng tên bị thương, còn có thể chữa trị; nhưng tâm tôi bị bắn, ngu si vô trí khó thể trị lành”, liền nói kệ:

“Ta đang quán sát hạnh voi chúa,

Công đức rộng lớn cũng như biển,

Kẻ làm hại mình cũng từ bi,

Tâm Bồ-tát này thật khó sánh,

Cho dù tôi đang mang thân người,

Vẫn không chân trí giác như vậy,

Chỉ có mỗi sân hận thế này,

Thân không có được chút phước đức,

Dù thân người hình dáng trang nghiêm,

Không bằng voi mang thân bàng sanh.

Voi là loài vật có trí người,

Voi chúa đứng đầu trong loài voi,

Không kể hình dạng liền thành người,

Không do loài vật, không phải người.

Nếu ai có công đức, nhân từ,

Người ấy mới chính thật là người”.

Voi chúa nói: “anh không cần nhọc sức nói nhiều với những lời hay như thế, anh hãy nói cho tôi biết vì sao anh lại muốn bắn giết tôi?”, đáp: “đó là tôi vâng lịnh vua bắn giết voi để lấy ngà”, voi chúa nói: “nếu vậy anh hãy lấy mau, tùy ý nhổ lấy ngà của tôi để anh được lợi ích, vì Bồ-tát ôm lòng buông xả tất cả”, liền nói kệ:

“Làm lợi ích tất cả hữu tình,

Mau hết trôi giạt biển sanh tử,

Thường chứng trí Vô thượng Bồ-đề ,

Nguyện mau sớm vào thành Niết-bàn”.

Thợ săn nói: “tuy tôi cần lấy ngà nhưng tôi không thể nhổ lấy. Nếu voi cho tôi nhổ, xin hãy trụ tâm từ bi, nếu không như thế tay tôi sẽ rụng khi đang nhổ”, voi chúa nói: “nếu anh không thể nhổ, tôi sẽ tự nhổ cho anh. Vì chân ngà cắm sâu trong thịt, khi nhổ máu trắng sẽ tuôn ra”. Khi voi chúa tự nhổ ngà xong, máu chảy đầy thân như núi phủ tuyết, voi chúa lúc đó thấy thân mình như vậy sợ tâm thối chuyển nên muốn làm cho tâm kiên cố không rối loạn. Lúc đó chư thiên trên hư không thấy tâm của Bồ-tát được viên mãn liền hiện tướng lạ, một vị nói kệ:

“Chư thiên chúng tôi thấy,

Voi chúa hành khổ hạnh,

Khi đang nhổ ngà ra,

Chịu vô lượng đau khổ,

Nhưng tâm vẫn kiên cố,

Không thối chuyển Bồ-đề”.

Một vị khác nói:

“Nhổ ngà như vậy, thân chịu khổ,

Làm sao có thể phát Bồ-đề,

Giống như người chịu khổ địa ngục,

Ắt không thể phát tâm từ bi”.

Lúc đó voi chúa quấn lấy sáu chiếc ngà đưa cho thợ săn và nói

kệ:

“Hiền thủ, anh hãy bỏ việc ác,

Bỏ cung tên, kiếm bén đang cầm,

Anh mặc ca-sa nhơn từ này,

Tôi thấy áo này tâm rất vui,

Hoặc có thí tịnh, thọ cũng tịnh,

Hoặc có thí tịnh, thọ không tịnh,

Tôi nay thấy anh tịnh nên thí,

Người thí, người thọ thảy đều tịnh.

Nếu thật tên độc bắn trúng tôi,

Tôi không sanh một chút sân hận,

Nguyện tôi mau chứng quả Bồ-đề,

Cứu độ luân hồi được giải thoát”.

“Này Đại vương, voi chúa sáu ngà thuở xưa chính là thân ta ngày nay, không phải chỉ do khổ hạnh bố thí mà chứng quả Vô thượng Bồ-đề, còn phải do tu vô lượng phước đức nhân duyên, tích tập căn lành, với sức chánh kiến nên ngày nay ta mới chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác”.

Phật lại bảo vua Thắng quang: “Đại vương, để cầu quả Vô thượng Bồ-đề, ta đã từng làm con thỏ xả thịt thân mình để bố thí cho vị tiên nhơn.

Lại nữa Đại vương, thuở xưa cha mẹ của ta đều mù mắt, ta thường cõng vác trên vai, trên lưng và nuôi dưỡng cha mẹ trong một thời gian dài.

Lại nữa Đại vương, thuở xưa thế gian tà kiến, khi cha mẹ già yếu thì hoặc bỏ đói hoặc nhận chìm dưới sông, hoặc ném vào lửa thiêu đốt, cho rằng làm như thế cha mẹ được sanh thiên. Lúc đó ta đã làm phương tiện khiến việc làm phi pháp này chấm dứt.

Lại nữa Đại vương, còn có vô lượng nhân duyên như trong kinh Dược xoa na ca có nói rõ.

Lại nữa Đại vương, Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh là vượn chúa đứng đầu 500 con vượn. Lúc đó vua Phạm đức ở thành Bà-la-nê-tư đã làm cho chúng kinh sợ, ta với thân vượn chúa đã xả thân để cứu 500 con vượn.

Lại nữa Đại vương, Bồ-tát ở Bất định tụ làm súc sanh mang thân chim Trĩ như trong kinh chim Trĩ bổn sanh có nói rõ; hoặc mang thân voi như trong kinh Tương bổn sanh có nói rõ; hoặc mang thân rồng như trong kinh Long bổn sanh có nói rõ; hoặc mang thân Ngỗng chúa như trong kinh Nga bổn sanh có nói rõ”.

Lúc đó vua Thắng quang hỏi Phật: “Thế tôn phát nguyện cầu đạo quả Vô thượng Bồ-đề lần đầu tiên vào lúc nào?”, Phật nói: “Đại vương lắng nghe:

Thuở xưa cách đây vô lượng kiếp có vua tên là Quang minh, vua có voi báu thân trắng như hoa sen, bảy Chi đầy đặn, dáng vẻ oai vệ ai cũng thích nhìn. Lúc đó vua bảo người điều phục voi chừng nào điều phục voi xong thì mang đến cho vua cỡi. Thời gian sau người điều phục

voi sau khi thấy voi đã thuần thục liền dẫn voi đến chỗ vua, vua liền cỡi voi cùng người điều phục voi ra khỏi thành đi săn bắn. Không ngờ voi báu nghe mùi của voi cái liền chạy theo mùi để tìm voi cái, lúc đó voi chạy mau như gió nên vua bảo người điều phục voi rằng:

“Ta thấy hư không chuyển,

Bốn phương đều đảo lộn,

Đất núi như bàn quay,

Cây cũng đi trên không,

Chân voi không dời đổi,

Giống như bay trên không,

Thấy núi trước chạy đến,

Núi sau không lay động,

Ngươi hãy bắt voi dừng,

Đánh roi cho nó sợ,

Vì voi chưa điều phục,

Thấy cái chết kề bên”.

Người điều phục voi nói:

“Thần đã tụng chú của đại tiên,

Và dùng móc sắt đánh rất mạnh,

Chỉ khiến voi báu chạy thêm mau,

Các pháp đã dùng đều vô ích,

Dù móc sắt cũng không cản được.

Vua nên biết không điều phục được,

Vì tham dục đã thâm nhập tâm,

Dục ở trong tâm như đóng đinh,

Tham dục khi phát rất mạnh mẽ,

Không ai có thể chận đứng được”.

Lúc đó người điều phục voi tâu vua: “khi voi chạy đã mệt, vua hãy níu vào một cành cây và để nó đi đâu tùy ý”, vua và người điều phục voi níu vào một cành cây, ví như từ chỗ chết được sống lại, vua nói: “người điều phục voi chưa thuần thục mà đã đem đến cho ta cỡi”, đáp: “Đại vương, chỉ vì voi này nghe mùi voi cái, do tham dục làm say nên không chịu nghe lời. Nó tuy đi nhưng sau bảy ngày nó sẽ trở về, vì sau khi gặp voi cái cùng hành dục xong, nó sẽ trở về”. Đến ngày thứ bảy quả nhiên voi báu trở về, người điều phục voi lúc đó đốt một hòn sắt nóng đỏ đưa tới trước voi, voi liền tiến đến muốn nuốt lấy, người điều phục voi nói: “Đại vương, nếu voi nuốt hòn sắt nóng đỏ này sẽ chết”, vua nói: “ngươi đã điều phục voi được như vậy, tại sao lúc ấy lại làm cho ta một phen khiếp vía”, người điều phục voi nói: “thần chỉ điều phục được thân, không thể điều phục được tâm”, vua hỏi: “khanh thấy ai đã điều phục được tâm chưa?”, đáp: “đã thấy, chính là Phật Thế tôn đã điều phục được cả thân tâm. Tất cả hữu tình tuy rất muốn điều phục tâm mình nhưng vì không thể điều phục được nên đều thối thất. Các ngoại đạo tuy tu khổ hạnh nhưng tham dục đầy tâm vẫn không thể trừ được, có người xả cảnh lìa nơi tham dục nhưng vẫn không giữ vững cuối cùng cũng thối thất. Từ A-tu-la, trời người cho đến súc sanh, tất cả loài hàm thức đều bị tham dục trói buộc từ vô thỉ đến nay như bánh xe quay, tâm tuy vô tướng nhưng không ai được tự tại. Đại vương dù có oai lực lớn chiến thắng trong các trận chiền cũng không thể điều phục được tâm mình, chỉ có Phật Thế tôn là không còn tham dục, tâm được tự tại”. Lúc đó vua liền phát nguyện cầu quả Vô thượng Bồ-đề và nói kệ:

“Ta nguyện tu phước cầu quả Phật,

Được thành đấng Thiện thệ tự tại,

Ai chưa thể qua được bờ kia,

Tôi thề độ họ đến bờ kia.

Nghe Phật ly dục, phát Bố đề,

Lại hành huệ thí, dùng chánh pháp,

Nguyện đời sau tôi được thành Phật,

Diệt tham dục, lợi ích hữu tĩnh”.

Này Đại vương, vua Quang minh thuở xưa chính là thân ta ngày nay, vào thời đó ta đã phát nguyện cầu đạo quả Vô thượng Bồ-đề lần đầu tiên”.

Vua Thắng quang lại hỏi Phật: “Thế tôn bố thí cho ai lần đầu tiên để cầu chứng quả Vô thượng Bồ-đề?”, Phật nói: “Đại vương lắng nghe:

Thuở xưa cách đây vô lượng kiếp có thành tên là Tỳ ha bỉ địa, trong thành có một người thợ gốm. Lúc đó có Phật ra đời hiệu là Thích ca Mâu ni chứng Vô thượng chánh đẳng chánh giác đầy đủ 10 hiệu, vị Phật đó cũng có các đệ tử Thinh văn tên là Xá-lợi-tử, Đại Mục-kiền-liên và A-nan-đà là thị giả. Một hôm Phật cùng vô lượng các Bí-sô du hành trong nhân gian khi đi đến thành này thì Phật bị cảm gió, Phật liền bảo A-nan-đà đến nhà thợ gốm xin tô dầu và nước mật. A-nan-đà vâng lời Phật dạy đến nhà thợ gốm xin, thợ gốm nghe rồi liền đem tô dầu và nước mật rồi cùng con đi đến chỗ Phật. Thợ gốm dùng tô dầu nước mật này thoa lên người Phật, sau đó lấy nước ấm tắm cho Phật rồi đưa nước đường cát cho Phật uống, nhờ đó bịnh được lành. Thợ gốm này nói kệ phát nguyện:

“Con đem tô mật cúng Như lai,

Nguyện được công đức lợi rộng lớn,

Dòng họ, danh hiệu, chúng Thanh văn,

Đều giống như Phật Thích ca ngày nay,

Khéo hay điều phục loài hữu tình,

Xa lìa các khổ về viên tịch”.

Con người thợ gốm cũng phát nguyện: “nguyện đời vị lai con cũng như thị giả của Phật”.

Này Đại vương, ta lúc đó lần đầu tiên cúng dường Phật Thích ca Mâu ni để cầu chứng quả Vô thượng Bồ-đề, người con lúc đó phát nguyện nay chính là A-nan-đà”.

Vua Thắng quang lại hỏi Phật: “từ lần cúng dường đầu tiên cho đến lúc thành Phật, Thế tôn đã cúng dường bao nhiêu vị Phật để cầu chứng quả Vô thượng Bồ-đề?”, Phật nói: “Trong A-tăng-kỳ kiếp thứ một, từ lúc ta cúng dường Phật Thích ca cho đến Phật Hộ thế, với tâm thanh tịnh như thế ta đã cúng dường bảy vạn năm ngàn đức Phật, trong khoảng thời gian đó cúng dường chưa hề có tâm sai khác, chỉ một mực cầu chứng quả Vô thượng Bồ-đề. Trong A-tăng-kỳ kiếp thứ hai, từ Phật Nhiên Đăng cho đến Phật Bảo kế, ta đã cúng dường với tâm thanh tịnh bảy vạn sáu ngàn vị Phật như thế, tuy trải qua nhiều đời, nhưng tâm ta vẫn không sai khác, thường đem lòng thành tín cúng dường chư Phật. Trong A-tăng-kỳ kiếp thứ ba, từ Phật Bảo kế cho đến Phật An Ổn ta đã cúng dường bảy vạn bảy ngàn vị Phật như thế. Đến Phật Ca-nhiếp-ba, ta cũng cúng dường không có tâm khác, thường đem lòng thành tín cúng dường chư Phật. Khi còn là Bồ-tát, ta đã cúng dường như vậy và đều được chư Phật thọ ký đương lai sẽ chứng quả Vô thượng chánh đẳng chánh giác, từ bi nhiếp thọ các hữu tình”, nghe Phật nói rồi vua Thắng quang vui mừng đảnh lễ Phật rồi ra về. Lúc đó A-nan-đà nói kệ thỉnh Phật:

“Cúi xin đấng Thế tôn,

Phân biệt cho con rõ,

Nơi phát nguyện đầu tiên,

Vì cầu đại Bồ-đề.

Lại nguyện Vô thượng sĩ,

Nói nhân duyên bổn sự,

Cúng dường bao nhiêu Phật,

Trong thời gian bao lâu?”.

Phật nói kệ đáp:

“Bậc lưỡng túc vô thượng,

Thương xót các hữu tình,

Phát Bồ-đề nơi ấy,

Nguyện vượt khỏi ba cõi.

Nghe tâm Phật lìa dục,

Nói rõ duyên voi say,

Chán tập khí tham dục,

Nên phát tâm Bồ-đề,

Phát thệ nguyện kiên cố,

Bố thí như hà sa.

Vào đời vua Quang minh,

Chuyên mong cầu Chánh giác.

Vào thời Phật Thích ca,

Ta làm người thợ gốm,

Cúng dường lần đầu tiên,

Tô dầu và nước mật.

Cũng từng làm người nữ,

Chánh tín ngôi Tam bảo.

Ta gặp Phật Kiêu Trần,

Dùng đèn dầu dâng cúng.

Vào thời Phật Vô thắng,

Ta từng làm Tam tạng,

Tranh cải với đại chúng,

Mắng chúng tăng là nữ,

Do nghiệp ác nơi miệng,

Ta biến thành nữ nhân,

Hồi tâm thanh tịnh rồi,

Trở lại thành đàn ông.

Ở trong đời quá khứ,

Ta từng làm vương tử,

Anh em Phật Bảo kế,

Ta cúng dường đèn sáng.

Ba tháng đã cúng dường,

Phật Thế tôn An ổn.

Sau khi Phật diệt độ,

Đem xá lợi xây tháp.

Từng làm vị trưởng giả,

Ba tháng cúng dường Phật.

Sau khi Phật diệt độ,

Xây tháp 90 khuỷu.

Sau thấy có Thắng Phật,

Đứng đầu dòng Phạm chí,

Ta cung kinh chắp tay,

Cúng dường bậc tôn quý.

Khi xưa làm Phạm chí,

Hiểu rõ các sách luận,

Ta gặp Phật Lợi ích,

Thí tòa cho Như lai.

Khi tu tập khổ hạnh,

Từng theo pháp tiên nhơn,

Gặp Thế tôn Kiêu Trần,

Níu thân nhảy xuống núi.

Ta từng làm tiên nhơn,

Gặp đức Phật Nhạo kiến,

Đến chỗ chư Phật ở,

Đem trái cây cúng dường.

Khi xưa làm tiên nhơn,

Gặp Thế tôn Thiện nhãn,

Đem áo bằng vỏ cây,

Che lên thân Phật ấy.

Xưa từng làm nhân vương,

Cúng dường Phật Lặc xoa,

Liền xả bốn binh chúng,

Cầu Vô thượng Bồ-đề .

Từ đức Phật Thích ca,

Cho đến Phật Hộ thế,

Bảy vạn năm ngàn Phật,

Ta đều cúng dường hết.

Trong A-tăng-kỳ đầu,

Ta cúng dường như vậy,

Một lòng không thay đổi,

Thường phát nguyện Bồ-đề.

Kế gặp Phật Nhiên đăng,

Đa văn rất đáng yêu,

Ta làm phạm chí cúng,

Bảy sen xanh cho Phật.

Ta từng làm quốc vương,

Gặp Phật hiệu Hữu tướng,

Ở chỗ Phật tu hành,

Cúng dường cho Phật này.

Ta từng làm quốc vương,

Có Phật hiệu Trụ tu,

Dùng trân bảo sắc diệu,

Và âm thanh cúng dường.

Ta từng làm quốc vương,

Phật hiệu Siêu Sư tử,

Ta dùng phang lọng báu,

Cúng dường Như lai này.

Ta từng làm quốc vương,

Phật tên An ổn nhật,

Ta đem một ngàn thành,

Cúng dường hết cho Phật.

Ta từng làm quốc vương,

Có Phật tên Phạm chí,

Đem nhà tắm, nước thơm,

Tùy thời tắm cho Phật.

Ta từng làm quốc vương,

Cúng dường ở trong thành,

Ba ngàn Phật, Phạm chí,

Và vị Phật Thi khí.

Ta từng làm trưởng giả,

Ở trong thành Tài tăng,

Cúng 25 vị Phật,

Tu hành các phạm hạnh.

Ta từng làm trưởng giả,

Ở trong đại thành ấy,

Cúng dường Phật Thi khí,

Xây dựng tháp và chùa,

Để cúng dường bảy Phật,

Phụng thí đồ trân bảo,

Cho đến các nô tỳ,

Nhà cửa và vườn hoa.

Từng làm vua tín kính,

Đối với Phật Thi khí.

Lại ở trong thành ấy,

Chỉ cầu Chánh đẳng giác.

Ta từng làm Phạm chí,

Gặp Phật tên Hoan hỉ,

Vì cầu quả Bồ-đề,

Đem trái cây cúng dường.

Ta từng làm Trưởng giả,

Gặp Phật tên Thiện nhãn,

Dùng châu báu ma ni,

Cúng dường Như lai này.

Ta từng làm thương chủ,

Gặp Phật tên Thiện sanh,

Ngồi dưới cội Bồ-đề,

Đem bánh cúng dường trước.

Ta từng làm thương chủ,

Của một ngàn thương nhân,

Gặp đức Phật Thiện ý,

Ngồi dưới cội Bồ-đề,

Đem hương thoa thân Phật,

Lại dùng quạt quạt mát,

Ngồi bên Phật nghe pháp,

Nghe xong tâm khai ngộ.

Xưa ta làm thương chủ,

Gặp Phật tên Thích ca,

Ta dùng các hoa báu,

Rải hoa lên cúng Phật.

Xưa ta làm thương chủ,

Gặp Phật tên Cao đăng,

Đem phướn, hoa, âm nhạc,

Để cúng dường Phật này.

Ta từng làm quốc vương,

Gặp Phật tên Tối thượng,

Vượt khỏi các biển Hữu,

Cúng dường các cỗ xe.

Ta từng làm quốc vương,

Gặp Phật tên Tôi tôn,

Trong trăm dặm Phật đi,

Ta rải hoa trên đất.

Ở trong đời quá khứ,

Nghe Phật sắp đi qua,

Ta đem phang lọng đẹp,

Và bốn binh vây quanh.

Có Phật muốn qua sông,

Ta làm người lái đò,

Thấy Phật, tâm vui mừng,

Đưa Phật qua bờ kia.

Ta từng làm thương chủ,

Gặp Phật tên Hiền xa,

Ta làm cầu cho Phật,

Để Phật qua yên ổn.

Ta từng làm quốc vương,

Gặp Phật tên Đại phạm,

Dùng Chiên đàn cất chùa,

Để cúng dường Thế tôn ,

Cúng y Tăng già chi,

Cho Như lai đắp mặc,

Mất mùa cúng nước thơm,

Giáng mưa, dân theo Phật.

Ta từng làm quốc vương,

Gặp Phật tên Tịnh nguyệt,

Trong nước nhiều dịch bịnh,

Cúng Phật, dịch tiêu trừ.

Xưa khi ta làm vua,

Gặp phật tên Điều đế,

Thỉnh Phật nói diệu pháp,

Vì cầu đạo Bồ-đề.

Xưa khi ta làm vua,

Gặp Phật tên Phạm tôn,

Cúng y Tăng già chi,

Cho Như lai đắp mặc.

Lúc ấy nước mất mùa,

Ta dùng nước Chiên đàn,

Cúng cho Như lai tắm,

Dân no ấm theo Phật.

Xưa khi ta làm vua,

Gặp Phật tên Đế thích,

Trong nước gặp tai ách,

Khởi lòng từ, tai dứt.

Xưa khi ta làm vua,

Cúng dường Phật Điều đế,

Dùng trăm vạn của báu,

Làm thức ăn cúng Phật.

Xưa ta làm Phạm chí,

Gặp Phật tên Tất đạt,

Dùng trăm ngàn tụng tán,

Ca ngợi Thiên nhơn sư.

Xưa ta làm Phạm chí,

Phật tên Đế thích tràng,

Ta chắp tay chánh tín,

Nguyện vị lai như Phật.

Bắt đầu Phật Nhiên đăng,

Cho đến Đế thích tràng,

Bảy vạn sáu ngàn Phật,

Ta đều cúng dường hết.

Trong A-tăng-kỳ hai,

Cúng dường các đức Phật,

Tâm chưa từng thay đổi,

Chí nguyện cầu Bồ-đề.

Trong A-tăng-kỳ ba,

Ta làm vua cúng dường,

Phật tên An Ổn Nhật,

Xây tháp khi Phật diệt.

Xưa ta làm quốc vương,

Cúng dường Phật mọi thứ,

Đầy đủ theo ý thích,

Xây tháp tên Pháp vương.

Xưa ta làm thương chủ,

Gặp Phật tên Tất cúng,

Ta đem các hoa vàng,

Rải lên Phật cúng dường.

Xưa ta làm thương nhơn,

Gặp Phật tên Bảo kế,

Dệt lưới vàng cho Phật,

Phủ lên thân Đại sư.

Xưa ta làm thương nhơn,

Phật tên Thượng Liên hoa,

Ta đem hoa bạc cúng,

Rải lên thân Như lai.

Xưa ta làm thương nhơn,

Gặp Phật tên Thượng xưng,

Ta đem ngôi nhà đẹp,

Cúng dường cho Như lai.

Xưa làm đại quốc vương,

Phật hiệu là Thắng luận,

Ngày Phật chứng Bồ-đề,

Ta đem binh hộ vệ.

Xưa ta làm thương nhơn,

Gặp Phật tên Vô cấu,

Xây tháp và nhà tắm,

Cho đến đốt đèn sáng.

Xưa khi ta làm vua,

Gặp Phật tên Hiệp giác,

Nhập định trên tảng đá,

Ta trỗi nhạc cúng dường.

Xưa ta làm thương nhơn,

Gặp Phật tên Tu hành,

An giặc độ dân chúng,

Ta quét đất, Phật qua.

Xưa ta làm thương nhân,

Phật Tịnh trụ sắp đến,

Ta xây cất tinh xá,

Và vườn hoa cúng Phật.

Xưa làm đại quốc vương,

Gặp Phật tên Tướng sư,

Ta cúng ngọc ma ni,

Ta còn là Bồ-tát.

Xưa làm đại quốc vương,

Gặp Phật tên Hệ đô,

Ta xây tháp Pháp vương,

Treo phan lọng cúng dường.

Xưa làm đại quốc vương,

Gặp Phật tên Xả trọng,

Ta cúng dường bình, trượng,

Xây tháp và thiết hội.

Xưa ta làm thương chủ,

Gặp Phật tên Kiến nghĩa,

Ta đem vàng, châu báu,

Các loại hương cúng dường.

Xưa làm đại quốc vương,

Phật tên Chư bình nghĩa,

Du hành trong nhân gian,

Ta đem bốn binh đón.

Xưa làm đại quốc vương,

Phật tên Tha lợi kiến,

Khi Phật muốn vào thành,

Ta tấu nhạc, rải hoa.

Xưa ta làm thương chủ,

Gặp Phật tên Để sa,

Ta dùng hương thân cây,

Và hương rễ rải cúng.

Xưa ta từng làm Đại tiên nhơn,

Gặp Phật Thần túc ở bảo khám,

Chỉ dùng một câu kệ khen Phật,

Vượt qua chín kiếp tu khổ hạnh.

Xưa làm Phạm chí tên Tối thượng,

Gặp Phật Thế tôn Tỳ-bà-thi,

Tay ta cầm cỏ, phát Bồ-đề,

Vui mừng rải cúng thân Như lai.

Khi xưa Bồ-tát làm thương chủ,

Gặp Phật Thế tôn tên Thi khí,

Và các chúng đệ tử Thanh văn,

Cung cấp y thực trong ba tháng.

Xưa làm thương chủ rất chánh tín,

Đã ở chỗ Phật Tỳ-bà-thi,

Và các chúng đệ tử Thanh văn,

Cung cấp y thực trong ba tháng.

Xưa làm thương nhơn rất chánh tín,

Ở chỗ Phật Ca lưu thôn đà,

Đem hất tài sản cúng dường Phật,

Theo Phật xuất gia tu phạm hạnh.

Xưa làm thương chủ rất chánh tín,

Gặp Phật Ca da ca Mâu ni,

Trước xây tinh xá, sanh cung kính,

Sau đó mới theo Phật xuất gia.

Xưa làm Phạm chí tên Tối thắng,

Nơi Lưỡng túc tôn Ca-diếp Phật,

Do nghe, ưa hộ lời Phật giảng,

Mới được xuất gia tu tịnh ý.

Khi xưa Bồ-tát làm quốc vương,

Cúng dường cho tiên nhơn Di lặc,

Nhập định thấy ta sẽ thành Phật,

Tiên liền đi đến cúng dường ta.

Từ Phật An Ổn đến Ca-diếp,

Cúng dường bảy vạn bảy ngàn Phật,

Phụng sự tất cả chư Như lai,

Mới đủ số ba A-tăng-kỳ,

Thảy đều vui vẻ mà cúng dường,

Chưa từng có chút tâm sai khác.

Đều phát nguyện Vô thượng Bồ-đề ,

Khi làm Bồ-tát cúng dường Phật,

Tất cả thị hiện đều thọ ký,

Trước chúng nói ta sẽ thành Phật.

Do nguyện trước của ta đầy đủ,

Nếu đem nguyện trước nay xét lại,

Cùng với nguyện này đều đầy đủ,

Nên các đại đức Phật Thế tôn ,

Thọ ký ta Vô thượng Bồ-đề .

Xưa ta từng làm vua Thi tỳ,

Cũng thường bố thí cho tất cả,

Khi mang thân Đại vương Vĩ lạm,

Xả thân xả của để bố thí.

Xưa làm thương chủ vào biển lớn,

Trì giới chuyên cầu đến bờ kia,

Có thể tự hại để chúng vui,

Giúp tất cả vượt qua biển khổ.

Xưa ta cũng từng làm Tiên nhơn,

Thường tu Nhẫn nhục Ba-la-mật,

Thân thể tay chân bị cắt xả,

Do nhẫn nhục, tâm không thối chuyển,

Như kinh Bổn sanh Khẩn-na-la.

Ta từng uống cạn nước biển cả,

Để đủ Tinh tấn Ba-la-mật,

Đều do khẩu nghiệp nói chân thật.

Xưa làm đại thần tên Dược vật,

Bàn luận cùng Phạm chí Ngưu xuất,

Sẽ đủ Bát-nhã-Ba-la-mật,

Chư thiên đánh trống để giúp vui.

Xưa làm Phạm chí tên Sanh nhiên,

Siêng tu Thiền định Ba-la-mật,

Trên đầu, chim sanh con đẻ cái,

Vẫn không xuất định đuổi chim đi.

Tu hành đủ sáu Ba-la-mật,

Tâm từ thường có Tứ niệm xứ,

Do ta cầu điều nguyện tôn quý,

Nên các nguyện cầu đều đầy đủ.

Đối với tất cả Phật đại đức,

Thiên nhơn sư, ta đều cúng dường,

Chúng sanh trong biển khổ ba cõi,

Đều hồi hướng về đường Niết-bàn.

Ta làm Bố tát tu cúng dường,

Từ thân vua Quang minh về sau,

Cho đến Phật Thế tôn Đế tràng,

Đã độ một ngàn câu chi chúng,

Huống chi thành Phật độ vô biên.

Đại đạo sư tôn quý ở đời,

Chúng Trời người đã độ, chưa độ,

Ta đã làm cầu và thuyền bè,

Kiên cố độ hết các hữu tình.

Nếu sau khi ta vào viên tịch,

Do đã cứu vớt vô số người,

Những người có thể tu phước đức,

Đương lai sẽ vào thành Niết-bàn.

Nếu sau khi ta vào viên tịch,

Ai có thể tu tập Phật sự,

Cúng dường chút ít nơi tượng Phật,

Liền được sanh thiên, vui vô cùng.

Nếu sau khi ta vào viên tịch,

Lưu lại vị cam lồ pháp bảo,

Nếu hữu tình nào nghe pháp này,

Đều có thể tu tập xuất ly”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ