SỐ 1448 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

QUYỂN 8

Lúc đó Phật từ nước Kiều-tát-la du hành đến tụ lạc Tăng trưởng, dừng nghỉ trong rừng Tăng trưởng. Chủ tụ lạc là Bà-la-môn Liên hoa hành được vua Thắng quân phong ấp, ông có một đệ tử tên là Yêm một la tử học rộng nghe nhiều, biện tài sắc bén và có 500 đệ tử phạm hạnh đọc tụng luận Tứ minh. Liên hoa hành nghe tin có sa môn Kiều-đáp-ma thuộc dòng họ Thích ca từ bỏ vương vị xuất gia, tu chứng đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, danh vang khắp 10 phương là bậc Như lai, Bạc già phạm, Ứng chánh đẳng giác, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhơn sư, Phật, Thế Tôn. Vị Phật này đã nói với Trời người, ma, Phạm, Sa môn, Bà-la-môn rằng: “sanh tử đã tận, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không thọ thân sau ” . Pháp của vị ấy nói ra ban đầu, khoảng giữa và sau cùng đều thiện, văn nghĩa xảo diệu, thuần nhất không tạp, đầy đủ tướng phạm hạnh trong sạch. Liên hoa hành nghe nói vị ấy nay đã đến trong tụ lạc này, liền suy nghĩ: “trong kinh của ta nói rằng: “người nào có đủ 32 tướng thì sẽ có hai hướng:

1. Là nếu ở tại gia sẽ làm Chuyển luân Thánh vương, dùng chánh pháp cai trị và có đủ bảy báu : bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, nữ báu, thần coi giữ phục tàng báu, thần chỉ huy quân đội báu và ngọc ma ni báu. Vua có đủ ngàn người con oai đức dõng mãnh, tướng mạo đoan nghiêm có thể chế phục nước khác, trong nước không có trộm cướp, không dùng dao roi trị phạt, chỉ dùng chánh pháp giáo hóa.

2. Là nếu cạo bỏ râu tóc xuất gia sẽ thành đạo quả Chánh giác”, nghĩ rồi liền bảo đệ tử Yêm một la tử: “Ta nghe tin có sa môn Kiều-đáp-ma thuộc dòng họ Thích ca từ bỏ vương vị xuất gia tu chứng đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề… giống như đoạn văn trên. Các con hãy đến chỗ Sa môn Kiều-đáp-ma tự sẽ biết rõ có đúng như lời ta nói hay không”. Các đệ tử vâng lời cùng các Bà-la-môn kỳ cựu đến chỗ Phật chào hỏi rồi đứng một bên, Phật tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho các Bà-la-môn kỳ cựu được lợi hỉ. Lúc đó Yêm một la tử với tâm ngạo mạn đi qua đi lại không nghe Phật nói rồi bất chợt dừng lại hỏi nghĩa, Phật dù trả lời cũng không có ý nghe và vẫn tỏ thái độ khinh mạn đối với Thế tôn như cũ. Phật bảo Yêm một la tử: “các Bà-la-môn kỳ cựu đều đã đủ ba minh, ngươi há có thể khinh mạn bất chợt vấn nạn như thế hay sao?”, Yêm một la tử nói là không có hỏi gì cả, Phật nói: “trong khi ta nói pháp yếu cho các Bà-la-môn thượng thủ nghe, ngươi cứ đi qua đi lại rồi bất chợt đưa ra câu hỏi, ta đáp ngươi cũng không chịu nghe”, Yêm một la tử nói: “nếu là đồng loại Bà-la-môn thì tôi có thể cùng ngồi luận nghĩa, Ngài là sa môn cạo tóc không phải là Bà-la-môn, tôi đi qua đi lại hỏi đáp thì có lỗi gì. Sa môn các vị đang đi trên đường ác, nhiễm pháp xấu nên tôi mới nói chuyện với thái độ như vậy”, Phật nói: “ngươi đến đây vì cầu lợi ích, ta quán thấy ngươi chưa từng thừa sự Sư trưởng”, Yêm một la tử nghe rồi tức giận, muốn phỉ báng khinh hủy nên nói: “dòng họ Thích ca ngu si, không biết cung kính người có phạm hạnh thù thắng”, Phật nói: “dòng họ Thích ca có lỗi lầm gì?”, Yêm một la tử nói: “trước dây tôi có việc đi vào thành Kiếp-tỷ-la, những người thuộc dòng họ Thích ca ở trên lầu cao chỉ tôi nói rằng: đó là đệ tử của Liên hoa hành, thái độ khinh mạn không cung kính tôi”, Phật nói: “ngươi có thấy con chim sâu không, khi ở trong tổ nó còn tự tại nói năng đủ thứ, huống chi dòng họ Thích ca há không được nói năng tự tại hay sao?”, Yêm một la tử nó: “có bốn giai cấp: Bà-la-môn, Sát-đế-lỵ, Phệ xá, Thủ đạt la. Bốn giai cấp này đều cung kinh các Bà-la-môn, chỉ có dòng họ Thích ca thấy bậc tôn thắng mà không cung kính”. Lúc đó Phật liền quán cha mẹ đời trước của Yêm một la tử thuộc chủng loại gì, quán biết được là do nô tỳ của dòng họ Thích ca-sanh ra, những người thuộc dòng họ Thích ca là chủ của họ vào đời trước, Phật liền hỏi Yêm một la tử thuộc dòng họ gì, đáp là thuộc dòng họ Nhĩ luân, Phật nói: “ta quán thấy dòng họ của ngươi là nô tỳ của dòng họ Thích ca-sanh ra”. Các Bà-la-môn kỳ cựu liền nói: “Sa môn Kiều-đáp-ma, không nên đem dòng họ nô tỳ ra phỉ báng anh ta, vì sao, vì anh ấy là người học rộng nghe nhiều, nói năng lưu loát có thể luận nạn đối đáp với Kiều-đáp-ma”, Phật bảo các Bà-la-môn: “nếu các vị cho rằng Yêm một la tử có thể luận nạn với ta thì hãy im lặng nghe anh ta đối đáp. Nếu anh ta không thể cùng ta lập tông vấn nạn thì sẽ im lặng”, Phật liền bảo Yêm một la tử: “này Ma-nạp-bà, thuở xưa có quốc vương hiệu là Cam giá, có bốn người con tên là Cự diện, Trường nhĩ, Tượng kiên và Túc xuyến. Sau vì mắc tội nên bốn người con này bị vua đuổi đi, họ dẫn theo em gái đến biên giới nước khác bên bờ sông Căng già ở dưới núi Tuyết, cách trú xứ của tiên nhơn Kiếp-tỷ-la không xa. Họ cắt cỏ làm nhà rồi lấy những người em khác mẹ làm vợ và sanh con đẻ cái. Thời gian sau, vua chợt nhớ đến bốn người con này nên hỏi quần thần, quần thần tâu rõ mọi việc như trên, vua nghe rồi nói rằng: “bốn người con của ta có thể làm được như vậy sao?”, nói rồi giơ tay phải lên khen rằng: “các con ta có năng lực lớn”. Này Ma-nạp-bà, do người có oai đức được gọi là cực năng nên dòng họ được gọi là Thích ca (đời Đường dịch là Năng). Ngươi có nghe sự sanh khởi nào khác không?”, Yêm một la tử đáp: “tôi nghe dòng họ Thích ca từ xưa đến nay sanh ở nơi đây”, Phật nói: “ngày xưa vua Cam giá có một nô tỳ tên là Chức kinh, dung mạo đoan trang ai cũng yêu mến. Lúc đó có một tiên nhơn thuộc họ Ma đăng già, do thường ở một chỗ với nô tỳ đó nên cả hai cùng tư thông và sanh được một bé trai, vừa sanh ra đứa bé đó có thể nói: “hãy tắm rửa trừ chất bẩn cho tôi”. Người đương thời gọi quỷ là Ca ny bà dạ na, do đứa bé này vừa sanh ra liền nói được câu ấy nên mọi người cho là quỷ và gọi đứa bé này là Ca ny bà dạ na, từ đó đến nay có thêm dòng họ Ca ny bà dạ na. Này Ma-nạp-bà, ngươi có nghe dòng họ này sanh ra từ việc này không?”. Lúc đó Yêm một la tử im lặng, Phật hỏi đến ba lần cũng đều im lặng, thấy Yêm một la tử im lăng không trả lời thần Kim cang cầm chày Kim cang phát lửa sáng chói, có màu sắc như lửa đưa về phía Yêm một la tử, nghĩ rằng: “Thế tôn hỏi ba lần mà không chịu đáp thì ta sẽ đập vỡ đầu ra làm bảy mảnh”. Do oai lực của Phật khiến cho Yêm một la tử nhìn thấy thần Kim cang, thấy rồi hết sức kinh sợ liền đáp: “tôi có nghe”. Các Bà-la-môn kỳ cựu bạch Phật: “trước đây chúng tôi không tin lời Thế tôn nói, bây giờ mới biết dòng họ của Yêm một la tử là do nô tỳ của dòng họ Thích ca-sanh ra”, Phật nói: “các vị cũng không nên khinh chê Yêm một la tử, vì sao, vì xưa kia tiên nhơn ấy có thần thông oai đức lớn. Do vua Cam giá có lỗi với tiên nhơn nên tiên nhơn niệm chú và thề độc để quở trách vua. Vua lo sợ nên tay trái dắt con gái, tay phải cầm bình vàng đem đến cho tiên nhơn lấy làm vợ, nhưng tiên nhơn không chịu”. Lúc đó Phật thấy Yêm một la tử im lặng, cúi đầu không còn oai phong nữa nên bảo Yêm một la tử: “này Ma-nạp-bà, nếu một thanh niên dòng Sát-đế-lỵ lấy một thiếu nữ dòng Bà-la-môn và sanh được một trai, đứa bé này có được cùng ngồi, cùng cúng tế nước và đọc sách ở trong chúng Bà-la-môn không?”, đáp là được, Phật lại hỏi: “đứa bé này có được phép quán đảnh của dòng Sát-đế-lỵ không?”, đáp: “được, vì đứa bé này là cháu ngoại của Bà-la-môn và là cháu nội của dòng Sát-đế-lỵ”, Phật lại hỏi: “nếu một thanh niên Bà-la-môn cưới thiếu nữ dòng Sát-đế-lỵ sanh được một trai, đứa bé này có được cùng ngồi, cùng cúng tế nước, cùng đọc sách ở trong chúng Bà-la-môn và được phép quán đảnh của dòng Sát-đế-lỵ không?, đáp: “được, vì đứa bé này là cháu nội của Bà-la-môn và là cháu ngoại của dòng Sát-đế-lỵ”, Phật lại hỏi: “nếu thanh niên dòng Sát-đế-lỵ phạm tội, bị dòng Sát-đế-lỵ đuổi đi thì đứa bé này có được cùng ngồi, cùng cúng tế nước và đọc sách ở trong chúng Bà-la-môn không?”, đáp là được, lại hỏi: “có được phép quán đảnh của dòng Sát-đế-lỵ không?”, đáp: “được, vì đứa bé này là người thân”, Phật nói: “này Ma-nạp-bà, nếu thanh niên Bà-la-môn bị Bà-la-môn đuổi đi thì đứa bé này có được cùng ngồi, cùng cúng tế nước và đọc sách ở trong chúng Bà-la-môn không?”, đáp là không được, lại hỏi: “có được phép quán đảnh của dòng Sát-đế-lỵ không?”, đáp: “không được, vì người cha bị đuổi và bị gọi là Bà-la-môn Chiên đồ la”, Phật nói: “Ma-nạp-bà nên biết, người sanh ra trong dòng họ Sát-đế-lỵ, được dòng họ coi là tôn quý; nhưng dòng Bà-la-môn thì không như vậy. Cho nên chủ thế giới Ta bà là Phạm thiên đã nói kệ:

Người kế thừa Sát lợi,

Tôn quý trong loài người,

Minh hạnh túc viên mãn,

Đứng đầu cõi trời người.

Này Ma-nạp-bà, ta nay cũng nói kệ như thế, ngươi nghĩ sao nếu Bà-la-môn tịnh hạnh cưới con gái Bà-la-môn sanh được một trai, đứa bé này có được cùng ngồi, cùng cúng tế nước và đọc sách ở trong chúng Bà-la-môn không?”, đáp là được, Phật nói: “nhân việc cưới gả mà chấp nhận dòng họ, nếu có ai chấp trước vào dòng họ, tự nói ta là Ma-nạp-bà thì người đó không thể được Minh hạnh túc vô thượng; nếu xả bỏ ngã mạn mới có thể chứng được”. Lúc đó Yêm một la tử bạch Phật: “hạng người cuồng say khinh mạn Thế tôn như con, quá khứ hiện tại cho đến vị lai đều không có, cui xin Thế tôn nói thắng pháp khiến con được chứng Minh hạnh túc”, Phật nói: “Ma-nạp-bà hãy lắng nghe, Phật có đủ 10 hiệu Như lai, Bạc già phạm, Ứng chánh đẳng giác, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhơn sư, Phật, Thế Tôn xuất hiện ở thế gian, nói pháp yếu ban đầu, khoảng giữa và sau cùng đều thiện, văn nghĩa xảo diệu, thuần nhất không tạp, đầy đủ tướng phạm hạnh trong sạch. Người nào nghe được pháp này có thể sanh lòng tin, do tin nên chuyên tu học, biết được đời sống tại gia là nơi tích tụ khổ não, còn xuất gia là hướng đến chốn tịch tĩnh. Nếu ở tại gia thì thường bị phiền não trói buộc suốt đời, không thể tu tập phạm hạnh, nghĩ rằng: ta sẽ cạo bỏ râu tóc, mặc ca-sa với tâm chánh tín, bỏ nhà sống nếp sống không nhà, giữ tịnh giới đầy đủ pháp hạnh. Nếu có phạm tội nhỏ cũng sanh lo sợ, tất cả phẩm thiện thọ rồi tu học, bỏ sát sanh, dứt dao gậy, sanh tâm từ bi đối với các hữu tình, cho đến ruồi muỗi kiến cũng không sanh tâm sát hại” . Như trong phẩm Giới uẩn kinh Trường A cấp ma nói về Bà-la-môn Am bà sa.

Sau đó Phật đến tụ lạc Diệp nói kinh Tứ Phật tòa cho bốn chúng, kế đến tụ lạc Nhật xuất nói pháp cho hai chị em Hiền hỷ và Minh nguyệt. Phật lại từ nước Kiều-tát-la du hành trong nhân gian đến thành Thất-la-phiệt, trưởng giả Cấp-cô-độc đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi liền im lặng. Trưởng giả chắp tay bạch Phật: “cúi xin Thế tôn và các Bí-sô ngày mai thọ con thỉnh thực”, Phật im lặng nhận lời, trưởng giả liền trở về lo liệu mọi thứ để cúng dường, sáng hôm sau sai sứ đến thỉnh Phật… Phật thọ thực rồi nói pháp cho trưởng giả được lợi hỉ rồi ra về. Sau đó các Bà-la-môn, cư sĩ lần lượt thỉnh Phật và Thánh chúng thọ thực, khi các Bí-sô thọ thực chưa kịp ăn đã cho người nghèo đến xin trước, khiến các thí chủ chê trách, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “nên ăn xong rồi mới đem thức ăn dư cho người nghèo đến xin”. Lúc đó có hai đồng tử đến xin, một thuộc dòng Bà-la-môn, hai thuộc dòng Sát-đế-lỵ; đồng tử dòng Bà-la-môn không biết giờ, Tăng chưa ăn đã đến xin trước nên không được thức ăn; đồng tử dòng Sát-đế-lỵ đợi Tăng ăn xong mới đến xin nên được nhiều thức ăn. Do nhân duyên này, đồng tử dòng Bà-la-môn nổi giận thề độc: “nếu có quyền lực, tôi sẽ chặt đầu các đệ tử của Thích ca vất bỏ trên mặt đất”; đồng tử dòng Sát-đế-lỵ phát nguyện: “nếu có quyền lực, hằng ngày tôi sẽ cúng dường cho Phật và các Bí-sô thức ăn đủ sáu mùi vị”. Sau đó cả hai đến ngủ bên gốc cây, bỗng có chiếc xe ngựa phóng qua cán đứt đầu đồng tử Bà-la-môn, do việc này Phật nói kệ:

“Ý thường dẫn đầu,

Trong việc tạo nghiệp.

Tâm mà tức giận,

Mau thọ quả báo,

Khổ đến bức thân,

Xe cán đứt đầu”.

A-nan-đà hỏi Phật kệ này có nghĩa gì, Phật nói: “thầy có thấy đồng tử dòng Bà-la-môn sanh tâm bất thiện đối với Bí-sô tăng, phát lời thề độc nên bị xe cán chết. Ta vì việc này nên nói kệ trên”.

Lúc đó trong thành Thất-la-phiệt có một trưởng giả qua đời, không có con kế thừa, các Bà-la-môn cư sĩ đang bàn bạc việc này thì chợt thấy đồng tử dòng Sát-đế-lỵ nằm bên gốc cây, mặt trời đã nghiêng về Tây nhưng bóng cây vẫn che mát cho đồng tử. Cho là điềm lạ nên mọi người dẫn về cho kế thừa gia tài của trưởng giả. Lúc đó đồng tử suy nghĩ: “đây là nhờ oai lực của Phật pháp tăng, ta nên thỉnh Phật và các Bí-sô cúng dường”, nghĩ rồi liền đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho đồng tử được lợi hỉ rồi im lặng. Đồng tử chắp tay bạch Phật: “cúi xin Thế tôn và các Bí-sô ngày mai thọ con thỉnh thực”, Phật im lặng nhận lời… Phật thọ thực rồi xứng cơ nói pháp khiến cho đồng tử ngay nơi tòa ngồi chứng quả Dự lưu… đồng tử xin quy y Tam bảo cho đến trọn đời không thối chuyển, đảnh lễ Phật rồi ra về. Phật sau khi về đến trú xứ liền nói kệ:

“Ý thường dẫn đầu,

Trong việc tạo nghiệp,

Tâm ý thanh tịnh,

Liền hưởng quả lành”.

A-nan-đà hỏi Phật ý nghĩa của bài kệ, Phật nói: “thầy có thấy đồng tử dòng Sát-đế-lỵ do phát lòng tin Phật và Thánh chúng nên được các Bà-la-môn dẫn về cho kế thừa gia tài của trưởng giả, do việc này nên ta nói kệ trên”. Sau đó Phật đến tụ lạc Bà la la nói kinh Tứ Phật tòa, đến tụ lạc Thắng thổ lại nói kinh Tứ Phật tòa, kế đến tụ lạc Sư tử cũng nói kinh Tứ Phật tòa, đến tụ lạc Tân cũng nói kinh Tứ Phật tòa, vào trong thành cũng nói kinh Tứ Phật tòa. Lúc đó trong thành Vương xá có hai phạm chí tên là Vi tòa và Cao tòa ở bên ao Ma-kiệt-đà, ban đêm ăn hết số cá đã câu được, sáng hôm sau ngồi trên ghế cao tụng kệ:

“Thực hành chánh pháp,

Đó là Bí-sô,

Xả bỏ mọi việc,

Đó là đường thiền”.

Do quán biết đã đến lúc điều phục được hai phạm chí này nên Phật đi đến chỗ họ nói kệ:

“Ngươi nên chứng ngộ,

Như đã nói kệ,

Bên ngoài tợ thiện,

Trong tâm bất tịnh,

Lặng lẽ điều phục,

Chớ hại chúng sanh,

Lìa các việc ác,

Đó là đường thiền.

Nếu thân miệng ý,

Không làm việc ác,

Điều phục chính mình,

Đó là đường thiền”.

Hai phạm chí nghe kệ rồi suy nghĩ: “Kiều-đáp-ma đã biết được tâm ta”, nghĩ rồi liền sanh cung kính, Phật quán căn tánh xứng cơ nói bốn đế lý khiến cho hai phạm chí nghe pháp rồi liền chứng quả Dự lưu. Sau đó do các Bí-sô thấy hai phạm chí ngồi trên ghế cao nghe pháp mà được chứng quả nên bắt chước, có một Bí-sô ngồi trên ghế cao ở trước Phật nghe pháp, đáng lẽ nghe pháp xong được chứng quả nhưng Bí-sô này lại không được, Phật quán biết là do ngồi trên ghế cao nghe pháp với tâm không kính trọng nên chế học xứ không cho các Bí-sô làm như thế nữa.

Sau đó Phật rời khỏi thành Vương xá đến tụ lạc Đa căn thọ vào trong làng khất thực, lúc đó có một người nữ ở thành Kiếp-tỷ-la theo chồng đến ở trong làng này, thấy Phật có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp trang nghiêm thân, ánh sáng bao quanh trên đảnh rộng một tầm sáng rỡ như trăm ngàn mặt trời, liền suy nghĩ: “Thế tôn đã bỏ ngôi vị Luân vương xuất gia tu đạo, khất thực để sống, nếu Phật đến chỗ ta, ta sẽ cúng dường bột gạo rang”, Phật quán biết ý nghĩ của người nữ này nên đi đến chỗ người nữ nói rằng: “hãy bỏ thức ăn đầy bát cho ta”, thấy Phật biết được ý nghĩ của mình, người nữ càng thêm cung kính liền dâng đầy bát bột gạo rang. Lúc đó Phật liền mỉm cười, thường pháp của Phật là khi Phật mỉm cười, từ trong miệng phóng ra hào quang năm sắc chiếu xuống hay chiếu lên, nếu chiếu xuống thì chiếu đến ngục Vô gián và các ngục khác khiến cho chúng sanh trong đây đang bị đốt nóng liền được mát mẻ, đang bị lạnh cóng liền được ấm áp. Họ cảm thấy an lạc liền suy nghĩ: “ta và mọi người từ cảnh khổ địa ngục chết đi, được sanh vào cõi khác chăng?”. Thế Tôn sau khi làm cho các hữu tình kia sanh tín tâm liền hiện nhiều tướng khác nữa, thấy những tướng này họ liền suy nghĩ: “chúng ta không phải chết ở đây sanh về cõi kia, mà là do sức oai thần của Đại Thánh đã khiến thân tâm chúng ta hiện được an lạc”. Đã sanh tín kính thì có thể diệt các khổ, ở cõi nhơn thiên được thọ thân

thắng diệu, thành chơn pháp khí thấy được lý chơn đế. Nếu hào quang chiếu lên thì đến cõi trời Sắc cứu cánh, trong hào quang diễn nói các pháp khổ, không, vô thường, vô ngã… và nói kệ:

“Người phải nghe Phật dạy

Dốc cầu đạo xuất ly

Phá được quân sanh tử

Như voi phá nhà tranh.

Ở trong pháp luật Phật

Dũng tiến thường tu học

Xa lìa đường sanh tử

Bờ mé khổ không còn”.

Hào quang này sau khi chiếu khắp ba ngàn Đại thiên thế giới liền trở về chỗ Phật, nếu Thế Tôn nói việc quá khứ thì hào quang trở vào phía sau lưng, nếu nói việc vị lai thì hào quang trở vào phía trước ngực, nếu nói việc địa ngục thì hào quang trở vào phía dưới chân, nếu nói việc bàng sanh thì hào quang trở vào phía gót chân, nếu nói việc ngạ quỷ thì hào quang trở vào phía ngón chân, nếu nói việc loài người thì hào quang trở vào đầu gối, nếu việc của Lực luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay trái, nếu nói việc của Chuyển luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay phải, nếu nói việc cõi trời thì hào quang trở vào rốn, nếu nói việc của Thanh văn thì hào quang trở vào miệng, nếu nói việc của Độc giác thì hào quang trở vào phía giữa hai chân mày, nếu nói việc của đạo quả Chánh đẳng chánh giác thì hào quang trở vào phía trên đảnh đầu. Lúc đó ánh sáng nhiễu quanh Phật ba vòng rồi vào giữa hai chân mày, A-nan-đà bạch Phật: “Thế tôn, Như lai Ứng chánh đẳng giác mỉm cười không phải là không có nhân duyên”, liền nói kệ thỉnh Phật… cho đến câu Phật bảo A-nan-đà: “đúng vậy, Như lai Ứng chánh đẳng giác mỉm cười không phải là không có nhân duyên. Thầy có thấy người nữ Bà-la-môn vừa cúng dường bột gạo rang cho ta với tâm tín kính không?”, đáp là thấy, Phật nói: “do căn lành này, từ đây về sau suốt 13 kiếp, người nữ này sẽ không đọa trong ba đường ác, chỉ luân hồi thọ sanh trong cõi trời người, thân sau cùng sẽ chứng quả Độc giác hiệu là thiện nguyện”. Tin này không mấy chốc lan truyền khắp nơi, chồng của người nữ kia đang đi vào trong rừng hái trái cây và đốn củi, nghe được tin này liền nổi giận đi đến chỗ Phật hỏi: “ông đã đến nhà tôi được vợ tôi bố thí gạo rang, ông liền thọ ký đời vị lai sẽ thành Phật Bích chi phải không?”, Phật nói phải, người chồng nói: “Kiều-đáp-ma, ông bỏ ngôi Luân vương xuất gia mà còn nói dối để được cúng bột gạo rang. Ai sẽ tin theo ông bố thí một hạt giống nhỏ mà lại được quả báo lớn như thế”, Phật nói: “Bà-la-môn, do nhân duyên này ta hỏi, ông nên tùy ý đáp. Ý ông nghĩ sao, ông có thấy pháp hy hữu nào không?”, đáp: “Kiều-đáp-ma, không cần pháp hy hữu nào khác, ngay trong tụ lạc Đa căn thọ này tôi đã thấy việc hy hữu. Ở phía đông làng này có cây Noa cù đà cao lớn sum suê, dưới gốc cây thường có 500 chiếc xe đậu mà không trở ngại nhau, do việc này nên lấy tên cây đặt tên ngôi làng”, Phật nói: “hạt của Đa căn thọ đó bao lớn, có lớn bằng bờ ruộng hay hàng rào dậu, trục bánh xe, cái ky hoặc bằng trái Tần loa… hay không?”, đáp: “không, chỉ bằng một phần tư của hạt cải”, Phật nói: “Bà-la-môn, ai sẽ tin điều ông nói là từ một hạt giống nhỏ như thế mà có thể sanh ra cây đại thọ cao lớn như thế”, đáp: “mặc cho ông có tin hay không, chính mắt tôi đã thấy, vả lại đất đai vùng này không cằn cỗi mà rất phì nhiêu, hạt giống tuy không lớn nhưng được gieo đúng cách, mưa gió thuận thời nên cây phát triển to lớn như thế”. Phật do nhân duyên này nói kệ:

“Như ruộng và hạt giống,

Ông đã chính mắt thấy.

Đối với nghiệp quả báo,

Như lai đích thân chứng.

Như điều ông đã thấy,

Hạt nhỏ thành cây lớn.

Cũng vậy, ta đã thấy,

Nhân nhỏ thành quả lớn”.

Nói kệ rồi, Phật đưa lưỡi dài rộng ra đến mí tóc rồi hỏi Bà-la-môn: “ý ông nghĩ sao, người có thể đưa lưỡi dài rộng ra đến mí tóc, ở trên trăm ngàn ngôi vị luân vương mà nói dối hay chăng?”, liền đáp là không, Phật liền nói kệ:

“Bản thân ta chưa từng nói dối,

Tướng lưỡi rộng dài do thành Phật.

Hôm nay ông phải nói như vầy :

Nhờ gặp Như lai được giác ngộ”.

Nghe kệ rồi Bà-la-môn liền sanh kính ngưỡng, Phật quán biết ý ngạo tùy miên xứng cơ nói pháp khiến cho Bà-la-môn này được chứng quả Dự lưu và xin quy y Tam bảo, thọ trì năm học xứ, đảnh lễ Phật rồi ra về.

Sau đó Phật đến tụ lạc Trùng-tỳ-la, như trong Tạp A cấp ma có nói rõ kinh này. Kế Phật đến tụ lạc biên địa, nơi đây có cậu của Đại Mục-kiền-liên xuất gia học đạo với Tiên nhơn, Phật quán biết chỉ có

Đại Mục-kiền-liên mới điều phục được ông ấy nên bảo Mục liên đến đó điều phục. Đến nơi, vị Tiên nhơn bảo mục liên: “hãy dừng lại, chớ vào, đây là chỗ tu đạo của Bà-la-môn”, đáp: “tôi cũng là Bà-la-môn”, Tiên nhơn nói kệ:

“Trên thân không phạm tuyến,

Không mang đồ cúng tế,

Đầu trọc, chẳng thờ lửa,

Vọng nói Bà-la-môn”.

Mục liên nói kệ đáp:

“Hổ thẹn là phạm tuyến,

Chánh huệ, đồ cúng tế,

Thường mang nước tịnh giới,

Thanh tịnh là quân trì,

Nói thật là đốt lửa.

Trong tâm thường tịch định,

Yên tu hạnh điều phục,

Đấy chính là thờ lửa”.

Tiên nhơn nói: “dù cho như vậy cũng không để Sa môn cạo tóc vào chỗ ở của tôi”. Lúc đó Đại Mục-kiền-liên liền dùng thần lực hóa sanh trận mưa lớn rồi đến ngồi bên gốc cây cạnh cái ao, thị giả của Long vương Nan-đà và Ô-ba-nan-đà sống trong ao này suy nghĩ: “Thánh giả Mục liên được hai Long vương kính trọng, ta nên đến cúng dường”, nghĩ rồi liền ra khỏi Long cung, đến chỗ Mục liên đang ngồi quấn quanh tôn giả bảy vòng rồi dùng đầu che trên đầu tôn giả. Thường pháp của Tiên nhơn là nếu thấy chúng sanh bị khổ bức thân mà không khởi ý cứu giúp thì thối thất đạo tiên, lúc đó tiên nhơn suy nghĩ: “người xuất gia ấy gặp mưa lớn bị khổ bức thân, nếu ta không giúp sẽ thối thất đạo tiên”, nghĩ rồi liền đến chỗ Mục liên bảo vào trong am ngồi, Mục liên nói: “đại tiên đã mất đạo tiên”. Lúc đó tiên nhơn bỗng nhận ra người xuất gia này chính là cháu của mình, liền hỏi: “Thánh giả là Mục liên phải không?”, đáp: “mọi người gọi là Mục liên”. Lúc đó Mục liên dẫn Tiên nhơn đến chỗ Phật đảnh lễ rồi bạch Phật rằng: “Thế tôn, đây là cậu của con đã xuất gia theo đạo tiên, cúi xin Thế tôn thương xót cứu hộ”, Phật quán biết ý ngạo tùy miên xứng cơ nói pháp khiến cho Tiên nhơn này sau khi nghe pháp xong liền chứng quả Bất hoàn, Tiên nhơn chắp tay bạch Phật: “con nguyện được ở trong pháp luật khéo giảng nói này xuất gia thọ viên cụ, thành tánh Bí-sô ở chỗ Thế tôn tu tập phạm hạnh”. Phật nói: “thiện lai Bí-sô”, Phật vừa nói xong râu tóc liền tự rụng, Tăng-già-lê mặc trên thân, oai nghi thành tựu. Sau khi Đại Mục-kiền-liên đi rồi, thị giả rồng còn ở đó hóa làm tiên nhơn ở trong am, lúc đó trong làng bị hạn hán, dân chúng kéo đến chỗ hóa tiên nhơn yêu cầu cứu giúp, hóa tiên nhơn bảo dân chúng hãy đến đây sống sẽ thoát nạn, dân chúng nghe theo lời đến ở. Do thị giả rồng làm lọng che cho tôn giả Mục liên nên dân trong làng đặt tên làng là Lọng rồng, sau đó có một thiện nam tín tâm ngay nơi đó xây lên một ngôi chùa.

Sau đó Phật đi đến thành Ma đô lượng, như trong Tương ưng trụ có nói rõ. Kế Phật từ thành Câu lỗ du hành đến tụ lạc Đại thương và nói kinh Hộ quốc ở đó.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

QUYỂN 9

Lúc đó Phật đi đến thành Voi, có một Bà-la-môn thấy Phật có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp trang nghiêm thân, ánh sáng bao quanh trên đảnh rộng một tầm sáng rỡ như trăm ngàn mặt trời, bước đi như núi báu liền nói kệ khen ngợi Phật:

“Thân sắc màu vàng ròng,

Mắt trong và mày rộng,

Thành tựu tâm từ bi,

Đầy đủ các công đức,

Bậc Điều ngự trượng phu,

Là Trời trong loài Trời,

Đã vượt qua biển Hữu”.

Phật nghe kệ rồi liền mỉm cười, thường pháp của Phật là khi Phật mỉm cười, trong miệng phóng ra ánh sáng lớn… giống như đoạn văn trên cho đến câu ánh sáng xoay quanh Phật ba vòng rồi vào đảnh đầu. Lúc đó cụ thọ A-nan-đà bạch Phật: “Thế Tôn Như Lai Ứng chánh đẳng giác vui vẻ mỉm cười chẳng phải là không có nhơn duyên”, liền nói kệ thỉnh Phật:

“Trên khuôn mặt Thế tôn,

Phát ra ngàn hào quang,

Như mặt trời mới mọc,

Chiếu sáng khắp 10 phương.

Lìa bỏ tâm kiêu mạn hạ liệt,

Chư Phật tối thượng trên thế gian,

Không duyên cớ Phật không mỉm cười,

Điều phục phiền não các oán địch”.

Thế Tôn bảo A-nan-đà: “Đúng vậy A-nan-đà, không phải không có nhân duyên mà Như Lai Ứng chánh đẳng giác miệng hiện mỉm cười.

Thầy có nghe thấy Bà-la-môn kia nói kệ khen ngợi Ta không. Nhờ công đức thiện căn khen ngợi này, suốt trong 20 kiếp Bà-la-môn kia sẽ không đọa trong ác đạo, thường được sanh trong cõi trời người, khi mang thân cuối cùng sẽ chứng quả Phật Bích chi hiệu là Ưng tán”. Lúc đó các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật, Phật nói: “các thầy lắng nghe, Bà-la-môn này không phải chỉ ngày nay nhờ ca ngợi Như lai nên được ta thọ ký thành Phật Bích chi, mà trong quá khứ cũng nhờ khen ngợi ta mà được vua ban cho năm tụ lạc lớn : Thuở xưa ở thành Bà-la-nê-tư có vị vua tên là Phạm thọ, dùng chánh pháp cai trị nên đất nước giàu có an vui, dân chúng đông đúc không có tật bịnh, vua rất thích người tài học. Lúc đó trong thành có một Bà-la-môn tài học, người vợ nói: “trời sắp lạnh, anh hãy đến bên vua khéo tán tụng làm cho vua hoan hỉ, vua sẽ ban cho anh áo lạnh”, Bà-la-môn liền đến chỗ vua, thấy vua cởi voi từ thành đi ra liền suy nghĩ: “ta nên tán tụng vua trước hay tán tụng con voi trước. Con voi này ai thấy cũng yêu mến, ta nên tán tụng voi trước”, nghĩ rồi liền nói kệ khen voi:

“Như voi của Đế thích,

Oai quang đủ sắc diệu,

Mạnh mẽ và trang nghiêm,

Voi của vua cũng vậy”.

Vua nghe rồi rất vui liền nói kệ đáp:

“Voi yêu quý của ta,

Ai thấy đều hoan hỉ,

Ngươi khéo ca ngợi nó,

Đáng ban năm tụ lạc”.

Này các Bí-sô, voi chúa ngày xưa chính là thân ta, Bà-la-môn ca ngợi voi ngày xưa chính là Bà-la-môn vừa ca ngợi ta. Xưa kia nhờ nói kệ khen ta nên được vua ban cho năm tụ lạc, ngày nay nhờ nói kệ khan ngợi ta nên được ta thọ ký sẽ chứng quả Phật Bích chi”.

Sau đó Phật đến một thành lớn, sự việc như trong kinh Tứ Phật tòa có nói rõ. Kế Phật đến thành Tố lỗ yết quần, trong thành có một Bà-la-môn tên là Nhân đà la, tuổi trẻ học rộng nghe nhiều, tự cho mình là thông minh, đối với các hạng người từng không để lòng, khi nghe tin Phật đã đến thành này liền suy nghĩ: “ta nghe Sa môn Kiều-đáp-ma có dung mạo đoan nghiêm, ta nên đến xem vị ấy có oai nghiêm hơn ta chăng”. Lúc đó Phật đang nói pháp yếu cho đại chúng nghe, Bà-la-môn này đi đến chỗ Phật, thấy Phật có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp trang nghiêm thân, ánh sáng bao quanh trên đảnh rộng 1 tầm, sáng rỡ như trăm ngàn mặt trời, liền suy nghĩ: “Sa môn Kiều-đáp-ma đẹp hơn ta, nhưng không cao bằng ta”, nghĩ rồi liền nhìn lên đảnh đầu của Phật, nhưng nhìn không thấy được, bèn leo lên chỗ cao để nhìn cũng không thấy được. Phật liền nói: “cho dù ngươi có leo lên đỉnh núi Diệu cao cũng không thể nhìn thấy được, ngươi há không nghe nói các trời, A-tu-la và loài người ở thế gian đều không thể nhìn thấy được đảnh tướng của Như lai hay sao. Nếu ngươi muốn biết chiều cao của thân Như lai thì hãy ở dưới đất chỗ thờ lửa tại nhà ngươi có một cây Ngưu đầu chiên đàn , ngươi hãy rút nó lên và dùng để đo thì có thể biết được chiều cao của thân do cha mẹ sanh của như lai”, Bà-la-môn suy nghĩ: “đây là việc kỳ lạ ta chưa từng nghe qua”, nghĩ rồi liền về nhà đào lấy cây Ngưu đầu chiên đàn lên thì thấy đúng như lời Phật nói, liền sanh lòng tin nghĩ rằng: “Sa môn Kiều-đáp-ma chắc chắn là bậc Nhất thiết chủng trí, ta nên đến thừa sự cúng dường”, nghĩ rồi liền đến chỗ Phật ca ngợi rồi ngồi một bên. Phật quán biết ý ngạo tùy miên xứng cơ nói pháp khiến cho Bà-la-môn này được chứng quả Dự lưu. Sau khi chứng quả liền xin quy y Tam bảo và thọ trì năm học xứ rồi chắp tay bạch Phật: “nếu Thế tôn cho phép, con sẽ dựng cột Ngưu đầu chiên đàn cho mọi người đều biết”, Phật nói tùy ý, Bà-la-môn liền đem cây Ngưu đầu chiên đàn ở nhà mình đến chỗ tịch tĩnh dựng lên rồi thiết trai hội cúng dường, các Bà-la-môn cư sĩ khác kết cỏ kiết tường trên cột để cầu phước. Do Bà-la-môn Nhân đà la thiết trai hội này nên ngày hội ấy được gọi là ngày hội Nhân đà la.

Phật hiện đại thần thông lúc nào thì ngoại đạo thất sắc thối lui lúc ấy, họ chạy đến vùng biên địa hoặc đến nhà của các cận sự Bà-la-môn. Lúc đó Phật từ nước Kiều-tát-la du hành đến tụ lạc Bà-la-môn, nghe tin Phật đến, các ngoại đạo hốt hoảng chạy đến nhà các cận sự nói rằng: “chúc các vị thêm phước, tôi xin từ giả ra đi”, họ nghe rồi liền hỏi nguyên do, liền đáp: “chúng tôi thấy các vị giàu có, không muốn các vị bại vong nên mới ra đi”, liền hỏi: “vì sao chúng tôi bị bại vong?”, đáp: “các vị nên biết Sa môn Kiều-đáp-ma cùng 1200 tùy tùng sắp đến đây, họ sẽ giáng xuống mưa đao mưa đá và làm cho vô số phụ nữ có con trở thành không con”, mọi người nói: “nếu như thế thì các vị hãy ở lại giúp chúng tôi, bỏ đi như vậy là không tốt”, các ngoại đạo nói: “nếu các vị lập giao ước thì chúng tôi sẽ ở lại, đó là làm hại Sa môn Kiều-đáp-ma”, mọi người nhận lời rồi cùng cầm dao gậy cung tên ra đứng giữa đường, có một cụ già thuộc dòng họ thích thấy vậy liền hỏi: “các vị định làm gì?”, đáp là đi giết kẻ thù, liền hỏi ai là kẻ thù, đáp là Sa môn Kiều-đáp-ma, cụ già nói: “nếu Thế tôn là kẻ thù của các ông thì ai là bạn của các ông, hãy về đi”. Cụ già thấy họ không chịu quay về liền suy nghĩ: “không thể nói pháp mà điều phục họ được, phải dùng oai lực mới được”, nghĩ rồi liền vào làng phóng hỏa khắp bốn phía khiến cho mọi người trong làng đều kinh hãi kêu gào, những người định hại Phật nghe tiếng kêu gào liền nói với nhau: “Sa môn Kiều-đáp-ma cách đây còn xa mà đã gây tổn thất lớn cho chúng ta như thế, chúng ta hãy quay về dập tắt lửa”, nhưng khi quay về không thể nào dập tắt được ngọn lửa. Lúc đó Phật vừa đến nơi thấy vậy liền nói: “ta sẽ dập tắt lửa cho mọi người”, vừa nói dứt lời do oai lực của Phật lửa đều tắt hết, mọi người thấy rồi đều sanh lòng tin bạch Phật: “Thế tôn vì việc gì mà đến đây?”, Phật nói: “vì làm lợi ích cho mọi người nên đến”. Lúc đó Phật quán biết ý ngạo tùy miên xứng cơ nói pháp khiến cho họ được chứng quả Dự lưu, các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: “Thế tôn, cụ già họ Thích này vì thương người thân nên đốt làng, do nghiệp lực này có mặc vô lượng tội không?”, Phật nói: “không phải chỉ đời này vì thương người thân mà cụ già ấy đốt làng, vô số đời trong quá khứ cũng đã từng vì người thân mà đốt làng. Các thầy lắng nghe: Thuở xưa trong một tụ lạc nọ có 500 con vượn sinh sống, do chúng phá hoại mùa màng nên dân trong làng bàn với nhau: “nên làm kế gì để dứt họa này?”, một người nói: “nên giết hết bầy vượn kia mới dứt được họa”, một người hỏi: “giết chúng bằng cách nào?”, một người nói: “nên chặt hết cây quanh làng, chỉ chừa lại một cây hồng rồi đặt gai góc bốn phía, khi hồng chín chúng sẽ leo lên cây hái trái ăn, lúc đó chúng ta sẽ giết hết chúng”. Mọi người nghe theo, đợi đến khi hồng chín bầy vượn leo hết lên cây liền cầm dao gậy đến để chặt cây, bầy vượn thấy đều sợ hãi chuyền qua lại trên cành nhưng vượn chúa vẫn thản nhiên ăn trái, bầy vượn nói: “chúng ta đang gặp nguy khốn, vì sao vẫn thản nhiên ăn trái?”, Vượn chúa nói kệ:

“Tất cả người đa sự,

Tự nhiên sanh chướng ngại,

Cây lớn rất khó chặt,

Cứ ăn chớ sợ hãi”.

Lúc đó trong bầy vượn có một con vượn con bị cột trói trong làng đang rầu rĩ, một con vượn khác liền hỏi nguyên do, nó nói: “người trong làng này định giết hết quyến thuộc của tôi, tôi đang bị trói không giúp gì được nên tôi lo buồn”, vượn kia nói: “tôi sẽ mở trói cho bạn”. Được mở trói, con vượn con liền chạy đi đốt làng, những người định chặt cây nghe tiếng kêu la liền bảo nhau: “những con vượn này còn cách chúng ta xa, chưa thể giết chúng ngay được, nhưng làng đang bị cháy chúng ta phải cứu lửa trước”, nói xong họ bỏ chạy về làng lo cứu lửa, bầy vượn trèo xuống đi tránh nạn.

Này các Bí-sô, con vượn con ngày xưa chính là cụ già dòng họ Thích ngày nay, không phải chỉ đời này vì thương người thân mà đốt làng, quá khứ cũng vì thương người thân mà đốt tụ lạc”.

Sau đó Phật đến thành Ca-la và nói kinh Tứ Phật tòa, kế đến thành Lư hê đức ca, dừng nghỉ trong cung Dược xoa Tượng lực. Lúc đó Dược xoa này đang đi tuần tra các Dược xoa, nghe tin Phật đã vào thành và dừng nghỉ trong cung của mình, liền trở về cung đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho Dược xoa được lợi hỉ rồi im lặng. Dược xoa Tượng lực chắp tay bạch Phật: “cúi xin Thế tôn hãy nghỉ lại trong cung của con đêm nay”, Phật im lặng nhận lời, biết Phật đã nhận lời, Dược xoa Tượng lực liền hóa 500 phòng ở trong cung có đầy đủ giường, ngọa cụ… để cúng dường cho Phật và Tăng. Dược xoa Tượng lực có một Dược xoa bạn tên là Khuất để ca đang ở trong nước Ca thấp di la, liền sai sứ đến nói với người bạn ấy: “tôi đã thỉnh Phật và Tăng, ở phương Bắc chỗ bạn có trái cây gì hãy mang đến để cúng dường”. Khuất để ca chất đầy nho vào thùng đưa cho sứ Dược xoa mang về, chất thành một đống lớn, các Bí-sô nhìn thấy không biết là loại trái gì, Phật nói: “đây là trái nho trồng ở phương Bắc, các Bí-sô nên dùng lửa tác tịnh rồi mới ăn”. Lúc đó các Bí-sô tác tịnh từng trái kéo dài thời giờ, Phật nói: “không nên tác tịnh từng trái, nên ở trên đống trái cây lấy một đốm lửa tác tịnh vào ba chỗ là được”. Dược xoa Tượng lực đem thức ăn uống dâng lên cúng dường Phật và Tăng… cho đến câu Phật nói pháp cho Dược xoa được lợi hỉ rồi đứng dậy. Lúc đó Phật thấy nho còn dư nhiều nên bảo các Bí-sô ép lấy nước, các Bí-sô ép rồi nấu, do nấu chưa chín nên nước nho lên men sủi bọt lên, Phật nói: “nên nấu cho chín rồi đem cất dùng làm nước uống phi thời cho chúng tăng”.

Sau khi về phòng, Phật suy nghĩ: “ta ra đời tuổi thọ ngắn, giờ nhập Niết-bàn của ta sắp đến mà còn nhiều việc giáo hóa cần phải làm; nếu ta cùng A-nan-đà đi đến các nước ở Bắc thiên trúc thì khó thành tựu việc giáo hóa, ta nên đi cùng Dược xoa Kim cang thủ”, nghĩ rồi Phật liền nói kệ gọi Dược xoa ấy đến:

“Người có niệm hiền thiện,

Người chánh niệm an ổn,

Người chánh niệm ngủ ngon,

Tư duy được tịch tĩnh.

Người có niệm nguyện thiện,

Người chánh niệm an ổn,

Người chánh niệm ngủ ngon,

Xa lìa tâm hơn thua”.

Nói kệ rồi bảo Dược xoa cùng đi đến Bắc Thiên trúc để điều phục Long vương A-bát-la bằng thần thông. Từ xa trông thấy rừng xanh, Phật nói với Dược xoa: “sau khi ta diệt độ 100 năm, ở nơi đó sẽ có một Tỳ-ha-la được dựng lên, rất tốt cho người tu Xa-ma-tha”.

Kế Phật và Dược xoa đến tụ lạc Tích tập, trong tụ lạc này có Dược xoa Giác lực rất bạo ác, tuy dân làng thường cúng tế nhưng vẫn bị dược xoa này làm tổn hại. Nghe tin Phật đã đến, dân làng cùng đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi liền im lặng. Họ chắp tay bạch Phật: “Thế tôn, Dược xoa Giác lực là kẻ thù của dân làng trong một thời gian dài thường làm tổn hại, cúi xin Thế tôn thương xót chúng con điều phục dược xoa này”, lúc đó Dược xoa Giác lực cũng đang có mặt, Phật liền bảo nên bỏ tâm ác, Dược xoa Giác lực nói: “con sẽ bỏ tâm ác không làm tổn hại nữa”. Phật liền cho Dược xoa quy y Tam bảo và thọ tịnh giới, Dược xoa liền dựng lên một ngôi chùa tên là Xưng tập được những người có tín tâm cúng dường đầy đủ. Khi Phật ra đi, Dược xoa Giác lực đi theo, Phật nói: “ngươi hãy trở về giữ gìn chùa ấy, sau khi ta diệt độ ngươi hãy đem xương vai của ta cất giữ, sau này sẽ có người xây tháp thờ gọi là tháp tích tập”.

Kế Phật đến tụ lạc Nê-đức-lặc-ca để điều phục Dược xoa Pháp lực… Dược xoa này dựng một ngôi chùa tên là Nê-đức-lặc-ca.

Kế Phật đi đến bờ sông Tín độ thị hiện thần biến để điều phục người lái đò khiến được kiến đạo và điều phục Dược xoa Lộc-điệp, dược xoa này còn lưu lại một dấu chân gọi là dấu chân Lộc-điệp.

Kế Phật đi đến trú xứ của tiên nhơn để điều phục tiên nhơn Trượng quán, chỗ nằm ngồi của tiên nhơn đó gọi là chỗ nằm ngồi Trượng quán. Lúc đó Phật cùng Dược xoa Kim cang thủ vào trong cung của Long vương Vô đạo cán, thấy Phật vào Long vương này nổi giận khởi tâm làm hại bay lên hư không giáng xuống mưa đá và đất đá. Phật nhập định từ bi khiến cho mưa đá và đất đá biến thành các loại hương bột Chiên đàn… rơi xuống; Rồng liền phóng ra các loại binh khí thì các thứ ấy đều biến thành hoa sen bốn màu rơi xuống ; Rồng phun ra mây khói, Phật cũng dùng thần lực phóng ra mây khói khiến cho tâm cuồng mạn cống cao của rồng dứt diệt, rồng bèn vào trong cung nằm nghỉ.

Lúc đó Phật suy nghĩ: “có hai cách điều phục rồng là làm cho nó sợ hãi hoặc làm cho nó nổi giận, nhưng đối với Long vương này, ta nên làm cho nó sợ hãi”, nghĩ rồi Phật bảo Dược xoa Kim cang thủ: “ngươi hãy xúc não Long vương ác này”. Dược xoa vâng lời Phật dạy, cầm chày kim cang đập phá ngọn núi làm cho núi nghiêng ngã xuống lấp phân nửa ao mà rồng đang nương ở, Long vương sợ hãi định trốn chạy, Phật nhập định Hỏa giới khiến 10 phương đều có lửa. Long vương không còn đường chạy trốn, thấy chỉ có chỗ Phật đứng là không có lửa liền chạy đến chỗ Phật đảnh lễ bạch rằng: “vì sao Thế tôn não loạn tôi?”, Phật nói: “ta là Pháp vương sao lại não loạn ngươi, nếu ta không đạt được lòng từ thù thắng thì ta đã diệt độ lâu rồi và chỉ còn lại cái tên suông”, nói rồi Phật dùng bàn tay vô úy kiết tường có tướng thiên bức luân xoa lên đảnh đầu của Long vương nói rằng: “Hiền thủ nên biết, do cúng dường thức ăn uống thơm ngon và thí bình nước sạch cho các Thanh văn, đáng lẽ ngươi được sanh lên cõi trời Tam thập tam; chỉ vì ngươi phát nguyện tà vạy nên nay phải mang thân súc sanh giết hại chúng sanh, sau khi chết sẽ bị đọa vào địa ngục”, Long vương bạch Phật: “cúi xin Thế tôn chỉ dạy cho con việc nên làm”, Phật nói: “ngươi nên quy y Tam bảo và thọ tịnh giới rồi ban sự vô úy cho dân chúng đang sống ở Ma-kiệt-đà”, Long vương nói: “con xin nghe theo lời Phật dạy”. Lúc đó Long vương cùng vợ con quyến thuộc đều quy y Tam bảo và thọ tịnh giới, kế bạch Phật: “còn có Long vương tên là Tiễn, cúi xin Thế tôn cho thọ tịnh giới để phát tâm từ bi không làm hại chúng sanh nữa”. Phật điều phục Long vương và các quyến thuộc rồng xong rồi ra đi, từ xa trông thấy một khu rừng màu xanh lục, Phật bảo Dược xoa Kim cang thủ: “sau khi ta diệt độ 100 năm, ở nước Ca thấp di la này sẽ có đệ tử Bí-sô điều phục rồng độc Hổ lỗ trà rồi xin rồng ấy một chỗ ngồi kiết già, phương tiện truyền bá chánh pháp khắp nơi đây, đây là nơi tu Tỳ-bát-xa-na tốt nhất”.

Kế Phật đến tụ lạc Túc lô để điều phục Tiên nhơn và Dược xoa Bất phát tác cùng các quyến thuộc, ở tụ lạc Kiền đà điều phục nữ Dược xoa và các quyến thuộc ; kế đến thành Đạo cốc lầu các giáo hóa mẹ của vua Thắng quân khiến bà trụ nơi bốn chân đế; kế đến thành Nãi lý dật đa, trong thành này có một người thợ gốm ỷ vào nghề khéo léo của mình nên sanh ngã mạn, đồ gốm được làm ra để nguyên trên bàn quay gốm, đợi khô mới lấy xuống. Biết đã đến lúc điều phục, Phật hóa thành một thợ gốm đến nói với thợ gốm kia: “đồ gốm của ông sao giống như từ trên bàn quay gốm mới đem xuống”, đáp: “đã khô rồi mới lấy xuống”, hóa thợ gốm nói: “tôi cũng để khô rồi mới lấy xuống như ông, nhưng tôi còn có thuật khác”, liền hỏi là thuật gì, đáp: “không những ở trên bàn quay gốm làm ra đồ gốm đã thành, tôi còn có thể làm ra các vật bằng bảy báu”. Sau khi thấy rồi thợ gốm kia tin phục, lúc đó phật thu nhiếp thần biến hiện trở lại bổn thân, nói pháp vi diệu khiến cho người thợ gốm kia cùng quyến thuộc trụ nơi bốn chân đế.

Sau đó Phật đến thành Lục sa nói pháp cho Dược xoa Bộ đa và các quyến thuộc, khiến họ quy y Tam bảo và thọ tịnh giới ; ở thành Hộ tích điều phục người chăn bò và Long vương Tô giá. Kế đến thành Tăng hỷ điều phục vua Thiên hữu và các quyến thuộc khiến họ trụ nơi bốn chân đế; kế điều phục bảy người con của dòng họ Chiên đồ la và Dược xoa Hộ ao cùng các quyến thuộc. Bên cạnh thành này có một cái ao lớn, A thấp phược ca và Bố nại bà tố đều thọ thân rồng ở trong ao này, sau 12 năm chúng mới xuất hiện với tâm sân giận nghĩ rằng: “Thế tôn không nói pháp cho ta nghe khiến chúng ta đọa trong ác đạo mang thân rồng này, chúng ta phải hủy hoại pháp Phật”, lúc đó Phật suy nghĩ: “hai con rồng độc này có oai lực lớn, sau khi ta diệt độ chúng sẽ phá hoại giáo pháp của ta”, nghĩ rồi liền đến bên ao nói với hai rồng: “ta sẽ nói pháp cho hai ngươi nghe”, hai rồng nói: “chúng tôi há có thể hiểu được hay sao?”, nói rồi liền lặn xuống nước nghĩ là dù Thế tôn có nói pháp chúng cũng không hiểu được, Phật liền lưu lại bóng mình trên mặt ao, thấy bóng Phật chúng cho là Phật vẫn còn ở trên bờ ao. Cũng tại nơi đây Phật điều phục hai nữ Dược xoa Na lợi ca và NA-trà đạt đa.

Sau đó Phật đến thành Quân để, trong thành có một nữ dược xoa tên Quân để rất bạo ác, nó bắt con trai con gái của dân trong làng để ăn thịt. Nghe tin Phật đến ở ngoài thành, dân chúng trong thành rủ nhau ra khỏi thành đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho họ được lợi hỉ rồi liền im lặng. Dân làng chắp tay bạch Phật: “cúi xin Thế tôn và các Bí-sô thọ chúng con thỉnh thực vào ngày mai”… cho đến câu sau khi Phật thọ thực xong, họ cầm bình vàng đến rót nước cho Phật và cầu xin rằng: “Thế tôn đã điều phục rồng độc và dược xoa ác, Dược xoa Quân để này đã làm tổn hại chúng con trong một thời gian dài, thường bắt con của chúng con ăn thịt, cúi xin Thế tôn thương xót điều phục dược xoa này”. Lúc đó dược xoa Quân để cũng có mặt, Phật nói: “ngươi đã nghe rồi chứ, lâu nay ngươi đã phi pháp tạo nghiệp tội”, dược xoa bạch Phật: “nếu mọi người hứa lập cho con một ngôi miếu thờ thì con sẽ dứt bỏ việc làm ác này”, Phật quay qua hỏi ý kiến của dân làng, mọi người đều chập nhận lời yêu cầu của nữ Dược xoa, sau khi điều phục xong nữ Dược xoa cùng các quyến thuộc Phật đi đến tụ lạc Khát thọ la. Đến nơi thấy có một đồng tử nặn đất làm hình tháp để chơi, Phật nói với Dược xoa Kim cang thủ: “sau khi ta diệt độ, vua Ca-ny-sắc-ca sẽ xây một tháp lớn gọi là tháp Ca-ny-sắc-ca ngay chỗ đồng tử nặn hình tháp và làm nhiều Phật sự khác”.

Trên đường từ tụ lạc Lư hê đắc cho đến cung của Long vương Vô đạo cán, Phật đã điều phục được bảy vạn bảy ngàn hữu tình rồi trở về trú xứ vào phòng ngồi tĩnh tọa, đến xế chiều xuất định bảo A-nan-đà cùng đi đến tụ lạc Cô vương, A-nan-đà bạch Phật: “Thế tôn trước có nói sẽ đến Bắc Thiên trúc để điều phục Long vương Vô đạo cán , sao nay lại bảo cùng di đến tụ lạc Cổ vương?”, Phật nói: “ta đã cùng Dược xoa Kim cang thủ đi đến Bắc Thiên trúc rồi, trên đường từ tụ lạc Lư hê đắc cho đến cung của Long vương Vô đạo cán, Ta đã điều phục được bảy vạn bảy ngàn hữu tình; ở Bắc Thiên trúc đất đai gồ ghề, nhiều gai góc, nhiều đá sỏi, lòng người độc ác, phụ nữ ác hạnh”. Khi đến tụ lạc Cổ vương, Phật bảo A-nan-đà: “trước đây vua Chúng hứa là người đầu tiên ở nơi đây thọ ngôi vị quán đảnh, do nhân duyên này mà nơi đây gọi là Cổ vương”; kế đến tụ lạc Hiền mã, Phật bảo A-nan-đà: “vào thời vua Chúng hứa, nơi đây có ngựa báu xuất hiện nên nơi đây được gọi là Hiền mã”. Phật cùng A-nan-đà kế đi đến Ma thổ la, từ xa trông thấy rừng cây màu xanh lục Phật bảo A-nan-đà: “đó là núi Ô lô môn đồ, sau khi ta diệt độ 100 năm sẽ có hai anh em Ma thổ la tên là NA-tra và Bà tra, ngay nơi đây xây lên một ngôi chùa tên là NA-tra bà tra là nơi thuận lợi nhất cho người tu tập Xa-ma-tha và Tỳ-bát-xa-na. Ở Ma thổ la sẽ có một đồng tử thuộc họ Thức dược nhơn tên là Bí mật, con con trai tên là cận mật, sau khi ta diệt độ 100 năm, Cận mật sẽ xuất gia trong giáo pháp của ta, làm nhiều Phật sự. Lúc đó đệ tử của A-nan-đà có tên là Mạc điền địa sẽ độ Cận mật làm Bí-sô và đó là người cuối cùng truyền bá giáo pháp của ta. Ở trong chùa NA-tra bà tra có một cái hang dài 18 khuỷu tay, rộng 12 khuỷu tay, cao bảy khuỷu tay, những người được Cận mật giáo hóa chứng quả A-la-hán rồi đều ném một cái thẻ dài bốn ngón tay vào trong hang này. Sau khi Cận mật diệt độ, các đệ tử gom lấy số thẻ ấy lại một chỗ để làm lễ trà tỳ cho thầy mình”.

Lúc đó các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: “Thế tôn thọ ký cho Cận mật vị lai sẽ làm lợi ích các hữu tình như thế hay sao?”, Phật nói: “không phải chỉ ngày nay Cận mật sẽ làm lợi ích mà trong quá khứ cũng đã làm nhiều lợi ích, các thầy hãy lắng nghe: Thuở xưa ở núi Ô lô môn đồ này có ba chỗ ở: một chỗ có 500 vị Duyên giác ở, một chỗ có 500 Tiên nhơn ở và một chỗ có 500 con vượn ở. Con vượn chúa vốn tánh bạo ác, hễ có vượn cái nào sanh con đều bị nó giết nên các vượn cái đều lo buồn bàn tính với nhau: “chúng ta lập ước, nếu trong chúng ta có ai mang thai thì không nên báo cho vượn chúa biết”. Sau đó có một vượn cái mang thai, các con vượn kia đem giấu kín một nơi và len hái trái cung cấp cho nó đến ngày sanh nở, đủ ngày tháng sanh ra một con vượn đực. Chúng lén nuôi dưỡng cho đến ngày trưởng thành, trưởng thành rồi nó vào bầy đánh đuổi vượn chúa ra khỏi bầy. Vượn chúa lang thang đi trong rừng dần đến chỗ ở của các vị Độc giác, tìm cách thân cận, hằng ngày hái trái mang đến cúng dường, các vị Độc giác ăn dư đem cho nó lại. Thường pháp của vị Độc giác là sau khi ăn xong thì ngồi kiết già, vượn chúa thấy rồi cũng bắt chước ngồi. Thời gian sau các vị Độc giác nghĩ rằng đã chứng được pháp nên chứng, việc làm đã xong nên muốn nhập Niết-bàn. Nghĩ như vậy nên các vị Độc giác liền bay lên hư không, thân hiện thần biến, trên thân ra lửa, dưới thân ra nước… rồi nhập Vô dư Niết-bàn. Con vượn này thấy di thể của vị Độc giác muốn dùng tay cởi tấm y trên mình vị Độc giác, thiện thần sợ làm tổn hại đến di thể nên đuổi vượn ra ngoài và lấp kín miệng hang. Thấy hang bị lập vượn buồn rầu bỏ đi dần đến chỗ ở của các tiên nhơn, thấy các vị này đang tu khổ hạnh, có người đưa tay lên, có người đứng nhấc một chân, có người đốt năm chỗ trên thân… vườn liền tìm cách thân cận, thường hái trái mang đến cúng dường, tiên nhơn ăn dư cho lại vượn. Sau khi thân cận rồi, vượn bắt đầu phá oai nghi của tiên, bắt tiên phải hành theo pháp của vị Độc giác, người đưa tay lên thì nó kéo xuống rồi ra dấu bảo ngồi kiết già; người đứng co chân thì nó kéo chân xuống ra dấu bảo ngồi kiết già; người đốt thân thì nó dập tắt lửa rồi ra dấu bảo ngồi kiết già… Các vị tiên này liền bạch với thầy mình: “con vượn này đã làm chướng ngại cho việc tu khổ hạnh của chúng con”, vị thầy hỏi rõ nguyên do rồi nói: “vượn có thể ghi nhớ được sự việc, chắc chắn nó đã từng thấy tiên nhơn nào tu đạo có oai nghi như vậy nên mới ra dấu bảo các con làm như thế, các con cứ ngồi kiết già theo nó bảo thử xem”. Vâng lời thầy dạy, các tiên nhơn liền ngồi kiết già, cũng do đời trước đã gieo căn lành nên đời này được quả báo, các vị tiên này ngay nơi 37 phẩm pháp Bồ-đề phần, không thầy tự ngộ chứng quả Độc giác. Lúc đó họ kính trọng con vượn, khi có trái cây ngon họ đưa cho vượn ăn trước rồi mới ăn sau, thời gian sau con vượn chết họ chất củi với hương thơm để thiêu xác vượn.

Này các Bí-sô, con vượn ngày xưa sống chung với các vị Độc giác chính là Ưu-ba-cúc-đa ngày nay, do ngày xưa đã làm nhiều việc lợi ích nên nay được ta thọ ký là sẽ làm lợi ích cho các hữu tình”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ