SỐ 1448 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

SỐ 1448

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

Hán dịch : Tam tạng Pháp sư

Nghĩa Tịnh đời Đường

QUYỂN 1

Nhiếp tụng 1 :

Khai cho dùng các thuốc,

Dầu, mỡ trị bịnh ghẻ,

Thuốc chữa mắt, phong điên,

Tất lân bà ta v.v…

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc thành Thất-la-phiệt, lúc đó là vào mùa thu, các Bí-sô nhiễm bịnh thân thể vàng vỏ, ốm yếu, tiều tụy không có sức lực, Thế tôn tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan-đà nguyên do, A-nan-đà bạch Phật: “các Bí-sô nhiễm thời tiết mùa thu bị bịnh nên thân thể vàng vỏ …”, Phật nói: “do bịnh khổ này, nay ta khai cho các Bí-sô uống dùng các loại thuốc”. Tuy Phật khai cho dùng các loại thuốc nhưng các Bí-sô đúng thời mới uống dùng, phi thời thì không nên vẫn ốm yếu như cũ, Thế tôn lại hỏi A-nan-đà nguyên do, A-nan-đà bạch Phật: “vì các Bí-sô chỉ dùng thuốc đúng thời còn phi thời thì không nên vẫn ốm yếu như cũ”, Phật nói: “nay ta khai cho các Bí-sô được dùng 4 loại thuốc : 1 là Thời dược, 2 là Cánh dược, 3 là Thất nhật dược, 4 là Tận thọ dược.”

1 – Thời dược : như bún (miến, mì, nui … ), bánh bột, ngũ cốc ( xôi, bắp …), thịt (cá), cơm. Những món ăn này đều là đúng thời mới ăn.

2 – Cánh dược ( phi thời dược ): 8 loại nước uống

a – Chiêu giả tương : Chiêu giả là tên của 1 loại cây ở Ấn độ, cũng gọi là Điên trớ lê, trái giống như trái bồ kết nhung có mùi vị như trái mơ, lớn chừng 2 ngón tay, dài khoảng 3, 4 tấc, người đương thời ép lấy nước uống.

b – Mao giả tương : tức là nước ép từ trái chuối với 1 ít bột hồ tiêu.

c – Cô lạc ca tương : nước ép từ trái Cô lạc ca, mùi vị như nước trái táo chua.

d – A thuyết tha tương : nước ép từ trái A thuyết tha.

e – Ô đàm bạt la tương : giống như trái mận, ép lấy nước dùng.

f – Bát lỗ sái tương : giống như trái anh áo, ép lấy nước dùng.

i – Miệt lật trụy tương : giống như trái nho, ép lấy nước dùng.

j – Khát thọ la tương : cấy giống như cây Lâu lư, trái giống như trái tào nhỏ, ép lấy nước dùng.

Khi dùng các loại nước uống này phải rửa tay sạch, lọc lượt rồi mới dùng.

Nội nhiếp tụng :

Trái dừa, trái chuối và táo chua,

Trái A thuyết tha, Ô bạt la,

Anh áo, bồ đào, khát thọ la,

8 loại nước uống này nên biết.

3 – Thất nhật dược : như tô, dầu, đường, mật, đường phèn được cất dùng trong vòng bảy ngày.

4 –Tận thọ dược : thuốc thuộc loại củ (rễ), cọng (cành, thân cây), lá, hoa, quả được cất dùng trị bịnh trọn đời. Lại có 5 loại thuốc nhựa cây, 5 loại thuốc tro, 5 loại thuốc muối, 5 loại thuốc sáp.

a - Thuốc thuộc loại củ ( rễ ) : như hương phụ tử, xương bồ, gừng vàng, gừng sống, bạch phụ tử và các loại tương tợ đều được tùy ý dùng làm thuốc.

b - Thuốc thuộc loại cọng (cành, thân cây) : như cạy chiên đàn, dây sắn, cây trắc bá diệp, cây thiên mộc hương, dây bất tử, tiểu bách và các loại tương tợ đều được tùy ý dùng làm thuốc.

c - Thuốc thuộc loại lá : như lá Toan thái bà xa ca (Trung Hoa không có ), lá Nhâm bà (lá xoan), lá Cao xa đắc chỉ (Trung Hoa không có) và các loại tương tợ đều được tùy ý dùng làm thuốc.

d - Thuộc thuộc loại hoa : như hoa Bá xá ca, hoa Nhâm bà, hoa Đà đắc kê, hoa sen… và các loại hoa khác đều được tùy ý dùng làm thuốc.

e - Thuốc thuộc loại quả : như quả Ha lê lặc, quả Am-ma-lặc, quả

Bí ế đắc chỉ, quả tất bát và các loại quả khác đều được tùy ý dùng làm thuốc.

f - 5 loại thuốc nhựa: nhựa cây A ngụy, nhựa cây Ô khang, nhựa cây Tử khoáng, nhựa sáp ong vàng, nhựa cây Hương an tất.

i - 5 loại thuốc tro: tro lúa gạo, tro hạt mè, tro bột gạo, tro cỏ Ngưu tất, tro lá cây Bà xa.

j - 5 loại thuốc muối: muối đen, muối đỏ, muối đá trắng, muối làm từ ruộng muối, muối biển.

g - 5 loại thuốc sáp: cây A-ma-la, cây Xoan, cây Thiệm bộ, cây Thi-lợi-sa, cây Cao-thiệm-bạc-ca.

Trong 5 loại dược này, Thời dược là loại dược dùng đúng thời ; nếu đem Cánh dược, Thất nhật dược, Tận thọ dược điều hòa với Thời dược thì chỉ dùng đúng thời, không được dùng phi thời. Nếu đem Cánh dược, Thất nhật dược, Tận thọ dược điều hòa với Cánh dược thì nên dùng vào canh 1, qua canh 1 thì không được dùng. Nếu đem Thất nhật dược điều hòa với Tận thọ dược thì được dùng trong bảy ngày, quá bảy ngày không được dùng. Nếu là tận thọ dược điều hòa với Tận thọ dược thì được cất dùng trọn đời, nhưng 4 loại dược này nếu điều hòa với nhau thì được miễn cưỡng dùng, khi không bịnh và khi bịnh lành thì không được dùng hoặc đem cho đồng phạm hạnh. Nên thọ trì như sau : rửa tay sạch rồi nhận lấy loại dược cần dùng, đối trước 1 Bí-sô tác pháp thọ trì : Cụ thọ nhớ nghĩ, tôi Bí-sô tên , vì có bịnh duyên xin được thọ trì loại Tận thọ dược này để uống dùng. ( ba lần ) Thất nhật dược hoặc Cánh dược cũng tác pháp như vậy.

Duyên khởi ở thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một Bí-sô mắc bịnh phong đến thầy thuốc hỏi phương thuốc trị bịnh, thầy thuốc nói: “hãy dùng mỡ động vật thì bịnh sẽ khỏi”, Bí-sô nói: “tôi làm sao có thể dùng mỡ động vật được”, thầy thuốc nói: “trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành”, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “Bí-sô có bịnh, nếu thầy thuốc nói: trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành”, thì hãy dùng mỡ”. Lúc đó các Bí-sô không biết dùng loại mỡ gì nên trở lại hỏi thầy thuốc, thầy thuốc nói: “Đại sư là bậc Nhất thiết trí, thầy nên đến hỏi thì sẽ biết”, các Bí-sô đến hỏi Phật, Phật nói: “có 5 loại mỡ : 1) là mỡ cá, 2) là mỡ lợn biển, 3) là mỡ cá giao, 4) là mỡ gấu, 5) là mỡ heo. Năm loại mỡ này nếu nấu phi thời, lượt phi thời, thọ phi thời, cất giữ phi thời thì không nên dùng. Nếu nấu đúng thời, lượt phi thời, thọ phi thời, cất giữ phi thời thì không nên dùng. Nếu nấu và lượt đúng thời, thọ và cất giữ phi thời thì không nên dùng. Nếu nấu, lượt và thọ đúng thời mà cất giữ phi thời thì không nên dùng. Nếu thọ, lượt, thọ và cất giữ đều đúng thời thì nên dùng như cách dùng dầu, tức là chỉ cất dùng trong bảy ngày, quá bảy ngày thì không nên dùng.” Lúc đó Bí-sô bịnh nhờ dùng mỡ nên bịnh được lành, sau khi lành bịnh liền đem mỡ còn dư quăng bỏ. Sau đó có Bí-sô khác cũng mắc bịnh Phong liền đến chỗ thầy thuốc phương thuốc trị bịnh, thầy thuốc chỉ tìm đến Bí-sô mắc bịnh trước đó để xin, Bí-sô này liền đến chỗ Bí-sô hỏi xin mỡ dư, Bí-sô nói: “tôi đã đem vất bỏ rồi”, Bí-sô này nói: “thầy thật không tốt, đã làm việc không nên làm”, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “thuốc dùng còn dư không nên vất bỏ, nên thâu cất, nếu có Bí-sô nào cần đến xin thì nên cho ; nếu không có ai đến xin thì nên mang đến trong phòng chứa thuốc để cất giữ, sau này ai có cần thì đến đó hỏi xin để dùng ; nếu làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Sau đó lại có một Bí-sô trên thân mọc ghẻ liền đến chỗ thầy thuốc hỏi phương thuốc trị ghẻ, thấy thuốc nói: “Thánh giả nên dùng loại thuốc sáp (bôi trơn) thì bịnh sẽ khỏi”, Bí-sô nói: “tôi há là người đam mê dục lạc hay sao?”, thầy thuốc nói: “trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành”, Bí-sô lại hỏi: “cần dùng loại thuốc sáp gì ?”, thầy thuốc nói: “Đại sư là bậc Nhất thiết trí, thầy nên đến hỏi thì sẽ biết”, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “có 5 loại thuốc sáp : 1) là yêm la, 2) là nhâm bà, 3) là thiệm bộ, 4) là dạ hợp, 5) là câu xa ma. 5) loại cây thuốc này hoặc vỏ cây hay lá cây đem giã nát, chưng cách thủy rồi thoa trên ghẻ”. Sau khi thoa, thân lại mọc ghẻ nữa, Phật bảo nên làm thuốc bột, các Bí-sô giã thuốc ướt làm thành viên, không thể thành bột, Phật nói: “không nên giã thuốc ướt, hãy phơi cho khô”, các Bí-sô phơi thuốc ngoài trời nắng gắt nên thuốc mất công hiệu, Phật nói: “không nên phơi ngoài trời nắng gắt”, các Bí-sô lại phơi trong mát nên khi thoa thuốc dính y, Phật nói: “hãy phơi lúc trời nắng nhẹ”. Bí-sô sau khi thoa thuốc liền đi tắm, thuốc rơi xuống hết không còn công hiệu, Phật nói: “hãy dùng tay khô thoa cho thuốc thấm vào da, sau đó mới tắm”, các Bí-sô y theo lời dạy bịnh được lành, sau khi bịnh lành liền đem vất bỏ thuốc dư. Sau đó có Bí-sô khác cũng bị ghẻ giống như thế liền đến thầy thuốc hỏi phương thuốc trị, thầy thuốc chỉ tìm đến hỏi thuốc nơi Bí-sô đã mắc bịnh trước, Bí-sô này liến đến chỗ Bí-sô trước hỏi xin thuốc, Bí-sô trước nói là đã vất bỏ rồi, Bí-sô này nói: “sao không cất giữ mà lại vất bỏ như thế ?”, Bí-sô này bạch Phật, Phật nói: “thuốc dùng còn dư không nên vất bỏ, nên thâu cất, nếu có Bí-sô nào cần đến xin thì nên cho ; nếu không có ai đến xin thì nên mang đến trong phòng chứa thuốc để cất giữ, sau này ai có cần thì đến đó hỏi xin để dùng; nếu làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên khởi ở thành Thất-la-phiệt, lúc đó có Bí-sô bị đau mắt liền đến thầy thuốc hỏi phương thuốc trị bịnh, thấy thuốc nói: “Thánh giả hãy dùng loại thuốc An thiện na thì bịnh sẽ khỏi”, Bí-sô nói: “tôi há là người Ái dục hay sao?”, thầy thuốc nói: “trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nếu thầy thuốc nói: trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành, thì hãy dùng loại thuốc An thiện na”, Bí-sô không biết nên dùng loại An thiện na gì, đến hỏi thầy thuốc, thầy thuốc nói: “Đại sư là bậc Nhất thiết trí, thầy nên đến hỏi thì sẽ biết”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “có 5 loại An thiện na : 1) là hoa An thiện na, 2) là mủ An thiện na, 3) là bột An thiện na, 4) là viên An thiện na, 5) là đá An thiện na. 5 loại này đều dùng để chữa bịnh mắt”, Bí-sô dùng thuốc xong bịnh được lành liền đem vất bỏ thuốc còn dư. Sau đó lại có Bí-sô đau mắt, đến thầy thuốc hỏi phương thuốc trị, thầy thuốc chỉ tìm đến hỏi xin thuốc nơi Bí-sô bị đau mắt trước, Bí-sô này đến hỏi xin thì Bí-sô trước nói là đã vất bỏ rồi, Bí-sô này bạch Phật, Phật nói: “thuốc dùng còn dư không nên vất bỏ, nên thâu cất, nếu có Bí-sô nào cần đến xin thì nên cho; nếu không có ai đến xin thì nên mang đến trong phòng chứa thuốc để cất giữ, sau này ai có cần thì đến đó hỏi xin để dùng; nếu làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ giống như trước, lúc đó có Bí-sô Tây yết la mắc bịnh phong điên, đi lang thang khắp nơi, các Bà-la-môn cư sĩ thấy liền hỏi là con của ai, có người nói: “đó là con của cư sĩ , do người này cô độc nên mới đến trong giáo pháp của Sa môn Thích tử xuất gia, nếu không xuất gia thì họ hàng thân thích có thể trị bịnh phong điên cho ông ta”, các Bí-sô nghe biết đem việc này bạch Phật, Phật nói: “các Bí-sô nên đến hỏi thầy thuốc phương thuốc trị bịnh phong điên”, Bí-sô liền đến thầy thuốc hỏi, thầy thuốc nói: “hãy cho ăn thịt tươi sống thì bịnh sẽ khỏi”, Bí-sô nói: “Bí-sô ấy há lại ăn thịt tươi sống hay sao?”, thầy thuốc nói: “trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nếu thầy thuốc nói: trừ loại thuốc này ra, các loại thuốc khác không thể trị lành, thì hãy cho Bí-sô ấy ăn thịt tươi sống”, các Bí-sô đem thịt tươi sống cho Bí-sô bịnh ăn, Bí-sô bịnh nhìn thấy thịt tươi sống nên không chịu ăn, Phật bảo nên bịt mắt lại rồi cho ăn, các Bí-sô y lời làm theo, Bí-sô bịnh ăn xong khi mở khăn bịt mắt thấy tay dính máu liền nôn mửa ra hết, Phật nói: “không nên mở khăn bịt mắt ra liền, đợi rửa tay sạch rồi đem thức ăn thơm ngon khác đến trước mắt mới mở khăn bịt mắt ra bảo Bí-sô bịnh ăn thức ăn thơm ngon đó bịnh sẽ được lành”. Không ngờ sau khi khỏi bịnh Bí-sô này thường nhớ nghĩ đến loại thuốc ấy, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nếu bịnh đã khỏi thì nên thuận hành như trước kia không có bịnh, nấu làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên khởi ở thành Vương xá, lúc đó cụ thọ Tất lân đà bà ta mới xuất gia có nhiều bịnh, các Bí-sô đến thăm hỏi sức khỏe liền đáp là bất an vì thường có bịnh, các Bí-sô hỏi: “trước kia thầy thường dùng loại thuốc gì ?”, đáp: “trước kia tôi thường mang theo một chiếc túi đựng đủ loại thuốc, cần loại nào thì dùng loại ấy”, các Bí-sô hỏi: “sao nay lại không dùng như thế”, đáp là Phật chưa khai cho dùng, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “nay ta khai cho các Bí-sô cất giữ túi đựng thuốc”, các Bí-sô chứa đủ loại thuốc không chứa hết, Phật nói nên làm dây cột, các Bí-sô làm dây cột túi thuốc trên cọc ngà voi lâu ngày thuốc hư rã, Phật nói: “hãy phơi cho khô”, các Bí-sô phơi thuốc ngoài trời nắng gắt nên thuốc mất công hiệu, Phật nói: “không nên phơi ngoài trời nắng gắt”, các Bí-sô lại phơi trong mát, thuốc lại hư rã, Phật nói: “hãy phơi lúc trời nắng nhẹ”, gặp trời mưa gió Bí-sô không dám thu cất, Phật nói: nên bảo cư sĩ hay Cầu tịch thu cất, nếu không có ai thì Bí-sô tự thu cất, phần bị mưa ướt nên bỏ, phần không dính ướt thì cất giữ dùng, vì bịnh duyên nên khai cho dùng, nếu không có bịnh duyên thì không được dùng”.

Duyên khởi ở thành Thất-la-phiệt, lúc đó cụ thọ Hiệt ly phạt đa trong tất cả thời đều không thích tìm cầu, nên các Bí-sô đều gọi Hiệt ly phạt đa là người ít mong cầu. Sau đó vào 1 buổi sáng Hiệt ly phạt đa đắp y mang bát vào thành theo thứ lớp khất thực, chợt nghe tiếng ép mía liền đi đến xem thì thấy họ đang làm đường tán bằng cách trộn bột gạo vào trong đường. Bí-sô nói với người làm đường: “chớ có trộn bột vào trong đường”, người làm đường nói: “còn có vật khác trộn vào để làm đường tán hay sao?”, đáp: “tôi không biết, chỉ là vì chúng tôi xem đường tán là loại phi thời dược, cho nên ông chớ trộn bột vào trong đường”, người làm đường nói: “là thời dược hay phi thời dược cũng vậy, ngoài cách này ra không còn cách nào làm đường tán cả”, Bí-sô nghe rồi liền bỏ đi. Sau đó ở trong chúng được chia đường tán dùng phi thời, Bí-sô này nghi không dám ăn, đệ tử hỏi nguyên do, đáp: “vì trong đây có hòa trộn thời dược”, đệ tử nghe rồi cũng không dám ăn, các Bí-sô thấy liền hỏi nguyên do, đệ tử đáp: “thầy tôi nói trong đây có hòa trộn thời dược”, các Bí-sô nghe rồi cũng không dám ăn, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “không vì lý do đó mà thành nhiễm vì cách làm phải như thế, nếu xuất xứ là tịnh thì được dùng, chớ có nghi”. Hôm khác, Hiệt ly phạt đa cũng vào thành khất thực đến trước phố Hương thành, thấy người làm đường đang vò viên đường tán bằng cách lấy bột xoa vào tay để vò viên, vò viên này xong lại lấy bột xoa vào tay để vò tiếp viên khác. Bí-sô thấy rồi liền nói: “tay đã dính bột đừng có cầm đường vì đây là loại phi thời dược”, người làm đường nói: “Thánh giả, có ai liên tục dùng nước rửa tay rồi mới vò viên đường hay không?”. Bí-sô này sau đó không dám ăn đường tán phi thời, các đệ tử cũng không ăn … giống như trên, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nếu căn bản thành nhiễm thì không nên ăn, nếu thể vốn tịnh thì ăn không phạm”.

Duyên khởi ở thành Thất-la-phiệt, lúc đó cụ thọ Xá-lợi-tử mắc bịnh phong, Đại Mục-kiền-liên thấy rồi liền suy nghĩ: “ta đã từng nuôi bịnh cho Xá-lợi-tử nhưng không hỏi thầy thuốc phương thuốc trị, nay ta nên đến hỏi”, nghĩ rồi liền đến hỏi thầy thuốc, thầy thuốc nói: “xét theo bịnh trạng thì nên dùng giấm muối thì bịnh sẽ được lành”. Sau khi xin được giấm, Đại Mục-kiền-liên muốn xin muối, cụ thọ Tất lân đà bà ta nói: “trước đây tôi có cất giữ muối trong cái sừng để dùng trọn đời, nếu Thế tôn khai cho dùng giấm muối thì tôi sẽ cho muối”, Xá-lợi-tử nghe rồi nói với Đại Mục-kiền-liên: “tôi nghi là nếu đem loại Tận thọ dược hòa trộn với loại Thời dược thì không được dùng phi thời”. Đại Mục-kiền-liên bạch Phật, Phật nói: “nếu đem Cánh dược, Thất nhật dược, Tận thọ dược điều hòa với Thời dược thì chỉ dùng đúng thời, không được dùng phi thời. Nếu đem Cánh dược, Thất nhật dược, Tận thọ dược điều hòa với Cánh dược thì nên dùng theo thời hạn của Cánh dược, nếu quá thời hạn thì không được dùng. Nếu đem Thất nhật dược điều hòa với Tận thọ dược thì được dùng trong bảy ngày, quá bảy ngày không được dùng. Nếu là tận thọ dược điều hòa với Tận thọ dược thì được cất dùng trọn đời. Nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Lúc đó Thế tôn từ nước Địch miêu du hành đến rừng Thi lộc chỗ Tiên nhơn đọa xứ thành Bà-la-nê-tư, trong thành này có một trưởng giả tên là Đại quân giàu có, vợ tên là Đại quân nữ. Trưởng giả này kính tín Tam bảo ưa thích hiền thiện, nghe tin Phật đến trong thành này liền suy nghĩ: “Thế tôn chính là Đại sư của ta, tuy ta thường cúng dường nhưng chưa đầy đủ, nay ta nên đem tư tài đã có cùng dường Thế tôn”, nghĩ rồi liền đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi liền im lặng.

Trưởng giả nghe pháp xong hoan hỉ bạch Phật: “cúi xin Thế tôn cùng đại chúng thọ con thỉnh ba tháng hạ an cư cúng dường tứ sự”, Phật im lặng nhận lời, Trưởng giả biết Phật nhận lời vui mừng đảnh lễ rồi ra về. Suốt trong ba tháng an cư trưởng giả cúng dường tứ sự đầy đủ không để thiếu thốn, mỗi ngày vào sáng sớm trưởng giả đến đảnh lễ Phật rồi đi thăm các Bí-sô bịnh. Lúc đó có 1 Bí-sô bịnh, thầy thuốc bảo phải dùng canh thịt bịnh mới được lành, trưởng giả nghe rồi liền vế nhà bảo vợ : “Hiền thủ, có 1 Bí-sô bịnh thầy thuốc bảo phải dùng canh thịt bịnh mới được lành. Nàng hãy nấu món canh đó đem dâng cho Bí-sô bịnh”, vợ trưởng giả sai người hầu mang tiền đến lò mổ mua thịt, không may ngày hôm đó quốc vương sanh con nên cấm giết mổ, nếu ai vi phạm sẽ trị tội nặng, cho nên dù có mua thịt với giá cao cũng không mua được. Người hầu trở về báo lại, vợ trưởng giả suy nghĩ: “trong ba tháng vợ chồng ta nguyện cúng dường tứ sự đầy đủ, nếu không có món canh thịt này thì Bí-sô bịnh kia sẽ qua đời, ta sẽ có lỗi”, nghĩ rồi liền vào trong phòng cầm dao bén cắt thịt nơi đùi đưa cho người hầu nấu canh thịt dâng cho Bí-sô bịnh ăn. Người hầu vâng lời nấu canh thịt đem cho Bí-sô bịnh ăn, Bí-sô ăn xong liền lành bịnh mà vẫn không biết thịt trong canh là thịt nơi thân của vợ trưởng giả, Bí-sô suy nghĩ: “ta thọ cúng dường này thì không nên nằm không, ta phải đắc những pháp chưa đắc, chứng những pháp chưa chứng, hiểu những pháp chưa hiểu”, nghĩ rồi đoan thân chánh niệm, tâm ý tịch nhiên, không bao lâu sau phiền não đốn trừ chứng được quả A-la-hán, đầy đủ 3 Minh 6 Thông và 8 Giải thoát, hiểu rõ “ sanh tử đã tận, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không thọ thân sau ”, thoát ly ba cõi như dao cắt mùi thơm, không sinh sân hận, xem vàng như đất không khác, đáng được chư thiên Đế thích, Phạm vương cúng dường. Sáng sớm hôm sau Phật đắp y mang bát cùng Đại chúng đến nhà trưởng giả, ngồi vào chỗ ngồi rồi hỏi trưởng giả: “vợ của ông đang ở đâu ?”, đáp là đang ở trong phòng. Lúc đó nhờ oai lực không thể nghĩ bàn của Phật khiến cho nơi bị cắt thịt được lành lặn như cũ, vợ trưởng giả sanh tâm hoan hỉ liền bước ra khỏi phòng đến đảnh lễ Phật rồi ngồi một bên, Phật hỏi: “vì nguyên nhân gì mà ở trong đường hiểm sanh tử cô có thể phát tâm hạnh Bồ-tát ?”, vợ trưởng giả chắp tay nói kệ:

“Luân hồi trong sanh tử,

Thân này dễ có được,

Trong trăm ngàn ức kiếp,

Khó gặp cảnh tôn thắng”.

Lúc đó trưởng giả đem các món ăn thơm ngon dâng cúng Phật và

đại chúng, sau đó ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi trở về trú xứ, tập họp các Bí-sô bảo rằng: “ai ăn thịt người thì bị mọi người chê trách. Trong các thứ thịt thì ăn thịt người là đáng bị chê trách nhất, cho nên các Bí-sô không được ăn thịt người, nếu ăn thịt người thì phạm Tốt thổ la để. Nay ta nói về hành pháp của vị thượng tòa trong chúng : hễ đến giờ ăn, nếu có người mang thịt đến dâng cúng, vị thượng tọa nên hỏi là thịt gì, nếu thượng tòa già bịnh không nhớ hỏi thì vị thượng tòa thứ 2 nên hỏi, nếu thượng tòa không hỏi thì phạm tội Việt pháp”. Lúc đó các Bí-sô có nghi thỉnh hỏi Phật: “vợ trưởng giả đại quân cắt thịt trên thân cúng dường Bí-sô nên Bí-sô được lành bịnh, trong lòng phấn chấn siêng tu không gián đoạn nên dứt hết các lậu hoặc. Sau khi biết được là đã ăn thịt người bị mọi người chê trách, đối với pháp Phật có trái, đáng quở trách vì sao Bí-sô lại được lậu tận ?”, Phật bảo các Bí-sô: “không phải chỉ đời này Bí-sô nhận người nữ kia cúng dường mà trong vô lượng kiếp đời quá khứ, người nữ đó cũng đã đem thịt trên thân cúng dường Bí-sô đó. Quá khứ nhờ người nữ kia cúng dường mà chứng được năm Thông, ngày nay lại được đầy đủ 6 thông và được Lậu tận. Các thầy lắng nghe: Thuở xưa trong thành Bà-la-nê-tư có một trưởng giả giàu có, tín thuận và trọng nhân nghĩa, vợ trưởng giả cũng vậy. Lúc đó có một Bà-la-môn thông minh hiểu rộng, có 500 đệ tử vây quanh để học Minh luận, trưởng giả tín kính nên thỉnh Bà-la-môn và các đệ tử về nhà cúng dường trọn đời, mỗi sáng trưởng giả đều đến thăm viếng, thấy có một người đệ tử bịnh khổ liền đến hỏi thầy thuốc phương thuốc trị, thầy thuốc bảo nên cho ăn canh thịt. Trưởng giả liền trở về bảo vợ : “có một người đệ tử của Bà-la-môn bịnh, thầy thuốc bảo phải dùng canh thịt bịnh mới được lành. Nàng hãy nấu món canh đó đem dâng cho Bí-sô bịnh”, vợ trưởng giả sai người hầu mang tiền đến lò mổ mua thịt, không may ngày hôm đó hoàng hậu sanh con nên cấm giết mổ, nếu ai vi phạm sẽ trị tội nặng, cho nên dù có mua thịt với giá cao cũng không mua được. Người hầu trở về báo lại, vợ trưởng giả suy nghĩ: “ vợ chồng ta thỉnh Bà-la-môn và các đệ tử cúng dường, nếu không có món canh thịt này thì người đệ tử bịnh kia sẽ qua đời, ta sẽ có lỗi”, nghĩ rồi liền vào trong phòng cầm dao bén cắt thịt nơi đùi đưa cho người hầu nấu canh thịt đưa cho người bịnh ăn. Người bịnh ăn xong liền lành bịnh, bịnh khỏi rồi liền suy nghĩ: “hôm nay nhà vua cấm giết mổ, không biết thịt này từ đâu mà có, chắc là vợ của trưởng giả tự cắt thịt của mình nấu canh cho ta ăn. , ta phải đắc những pháp chưa đắc, chứng những pháp chưa chứng, hiểu những pháp chưa hiểu”, nghĩ rồi liền siêng năng tinh tấn, không bao lâu sau chứng được năm thông.

Này các Bí-sô, vợ trưởng giả thuở xưa chính là vợ trưởng giả ngày nay; người đệ tử bịnh ngày xưa chính là Bí-sô bịnh ngày nay. Quá khứ nhờ người nữ này cắt thịt cúng dường mà chứng được năm thông, ngày nay cũng nhờ người nữ này cắt thịt cúng dường mà được lậu tận. Này các Bí-sô, hễ tạo nghiệp đen thì cảm quả báo dị thục đen ; tạo nghiệp trắng thì cảm quả báo dị thục trắng, tạo nghiệp đen trắng xen tạp thì được quả báo xen tạp. Cho nên các thầy nên bỏ nghiệp đen và nghiệp xen tạp, nên tu nghiệp thuần trắng.”

Lúc đó ở thành Thất-la-phiệt, vua Thắng quang vua nước Kiều-tát-la có con voi chiến bậc nhất bỗng bị bịnh dịch chết, lại gặp lúc mất mùa đói kém nên dân chúng đều ăn thịt voi. Sáng sớm hôm đó Lục chúng Bí-sô vào thành theo thứ lớp khất thực đến trước nhà 1 trưởng giả, trong nhà trưởng giả đang nấu thịt voi, mùi thơm bốc ra nên Lục chúng liền bước vào trong nhà xin, vợ trưởng giả nói không có thức ăn, Lục chúng hỏi: “nấu món ăn gì mà mùi thơm bốc ra như thế ?”, vợ trưởng giả nói: “đó là thịt voi, các vị ăn thịt voi được hay sao?”, Lục chúng nói: “chúng tôi dựa vào thí chủ, nếu thí chủ ăn thịt voi thì chúng tôi cũng ăn thịt voi”, vợ trưởng giả nghe rồi liền mang thịt voi ra cúng dường. Lục chúng nhận đầy bát rồi mang đi, các Bí-sô khác thấy liền hỏi: “thầy xin được món gì mà đựng đầy bát như thế ?”, đáp là thịt voi, liền hỏi: “thầy há ăn cả thịt voi hay sao?”, đáp: “lúc này mất mùa đói kém, không ăn há chịu chết đói hay sao?”, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “Trời rồng, dược xoa, phi nhơn, quốc vương, đại thần đều cung kính Bí-sô, ví sao Bí-sô lại ăn thịt voi của vua. Nếu vua nghe biết được sẽ nghĩ rằng: do các Bí-sô ăn thịt voi nên con voi chiến bậc nhất của ta mới chết, vua sẽ chê trách các Bí-sô, vì thế các Bí-sô không nên ăn thịt voi, ai ăn sẽ phạm tội Việt pháp. Thịt voi đã như thế thì thịt ngựa cũng thế”.

Phật ở trú xứ gần bên ao Yết già thành Chiêm ba, trong ao có con rồng chúa tên là Chiêm bệ đa tín tâm, mỗi tháng vào ngày 14 và mồng 1 rồng ra khỏi cung biến thành hình người đến chỗ Bí-sô thọ 8 học xứ, sau đó đến chỗ vắng vẻ hiện lại nguyên hình, không làm tổn hại các chúng sanh khác. Gặp lúc mất mùa đói kém nên dân chúng đến cắt xẻ thân rồng mang về ăn, lúc đó Lục chúng Bí-sô vào thành theo thứ lớp khất thực đến trước nhà 1 trưởng giả, trong nhà trưởng giả đang nấu thịt rồng, mùi thơm bốc ra nên Lục chúng liền bước vào trong nhà xin, vợ trưởng giả nói không có thức ăn, Lục chúng hỏi: “nấu món ăn gì mà mùi thơm bốc ra như thế ?”, vợ trưởng giả nói: “đó là thịt rồng, các vị ăn thịt rồng được hay sao?”, Lục chúng nói: “chúng tôi dựa vào thí chủ, nếu thí chủ ăn thịt rồng thì chúng tôi cũng ăn thịt rồng”, vợ trưởng giả nghe rồi liền mang thịt rồng ra cúng dường. Do dân chúng đến lấy thịt rồng ngày một nhiều hơn nên rồng vợ suy nghĩ: “do các Bí-sô ăn thịt rồng nên mọi người càng ăn nhiều hơn, chồng ta biết chừng nào mới thoát ly nổi khổ, ta nên đem việc này bạch Phật”, đợi đến khi đêm xuống, rồng vợ đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên, ánh sáng nơi thân rồng chiếu sáng khắp bờ ao Yết già, rồng chắp tay bạch Phật: “Thế tôn, chồng con có tín tâm, mỗi tháng vào ngày 14 và mồng 1 rồng ra khỏi cung biến thành hình người đến chỗ Bí-sô thọ 8 học xứ, sau đó đến chỗ vắng vẻ hiện lại nguyên hình, không làm tổn hại các chúng sanh khác. Gặp lúc mất mùa đói kém nên dân chúng đến cắt xẻ thân rồng mang về ăn, các Bí-sô cũng ăn thịt rồng, như vậy đến lúc nào chồng con mới hết khổ. Cúi xin Thế tôn từ bi thương xót chế ngăn các Bí-sô đừng ăn thịt rồng”, Phật nghe rồi liền im lặng, biết Phật đã nhận lời rồng vợ liền ra về. Sáng hôm sau, Phật đến trong đại chúng bảo các Bí-sô: “đêm qua có rồng vợ của vua rồng Chiêm bệ đa đến chỗ ta bạch rằng: Thế tôn, chồng con có tín tâm, mỗi tháng vào ngày 14 và mồng 1 rồng ra khỏi cung biến thành hình người đến chỗ Bí-sô thọ 8 học xứ, sau đó đến chỗ vắng vẻ hiện lại nguyên hình, không làm tổn hại các chúng sanh khác. Gặp lúc mất mùa đói kém nên dân chúng đến cắt xẻ thân rồng mang về ăn, các Bí-sô cũng ăn thịt rồng, như vậy biết chừng nào chồng con mới hết khổ. Cúi xin Thế tôn chế ngăn các Bí-sô đừng ăn thịt rồng. Vì thương xót rồng nên ta nhận lời, từ nay các Bí-sô không nên ăn thịt rồng. Người ăn thịt rồng thì trời rồng đều chê trách khinh rẽ, làm tiêu mất pháp lành không phải là Thích ca tử. Nếu Bí-sô nào ăn thịt rồng thì phạm tội Việt pháp”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ

QUYỂN 2

Phật ở nước Ma-kiệt-đà du hành đến vườn Trúc lâm bên ao Yết lan đạc ca thành Vương xá, lúc đó vua Ảnh thắng nghe tin Phật du hành đến nước mình liền suy nghĩ: “trước đây ta có nguyện thường cúng Phật nhưng chưa từng thỉnh Phật an cư ba tháng, nay ta nên thỉnh Phật và Tăng an cư ba tháng cúng dường tứ sự và sai Y vương Thị-phược-ca cấp thuốc trị bịnh”, nghĩ rồi vua Ảnh thắng liền cùng quần thần đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho vua được lợi hỉ rồi liền im lặng. Vua liền rời khỏi chỗ ngồi chắp tay bạch Phật: “cúi xin Thế tôn thọ con thỉnh an cư ba tháng trong cung, con sẽ đem tư tài đã có cúng dường tứ sự và bảo Y vương Thị-phược-ca cấp thuốc trị bịnh cho Tăng”, Phật im lặng nhận lời, vua biết Phật đã nhận lời nên đảnh lễ Phật rồi ra về. Trở về cung vua liền ra lịnh chuẩn bị mọi thứ để cúng dường Phật và Tăng trong ba tháng hạ. Lúc đó vua Thắng quang nghe tin vua Ảnh thắng thỉnh Phật và Tăng vào trong cung cúng dường ba tháng hạ liền suy nghĩ: “ông ấy là vua nước lớn còn cúng dường Phật và tăng như thế, ta cũng là vua nước lớn, nếu Thế tôn đến nước ta, ta cũng sẽ đem tư tài cúng dường và bảo thầy thuốc A-đế-da trị bịnh”. Sau khi an cư ba tháng ở thành Vương xá xong, Thế tôn đắp y mang bát cùng đại chúng du hành đến thành Thất-la-phiệt trụ ở trong vườn Cấp-cô-độc, vua Thắng quang nghe tin này liền đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho vua được lợi hỉ rồi liền im lặng. Vua rời khỏi chỗ ngồi chắp tay bạch Phật: “Thế tôn, cúi xin Thế tôn thọ con thỉnh an cư ba tháng cúng dường tứ sự và bảo thầy thuốc A-đế-da trị bịnh cho Tăng”, Phật im lặng nhận lời, vua đảnh lễ Phật rồi ra về. Về đến trong cung liền ra lịnh chuẩn bị mọi thứ cúng dường và bảo thầy thuốc A-đế-da cấp thuốc trị bịnh cho Tăng, mỗi sáng vua Thắng quang đều đến trong Tỳ-ha-la đảnh lễ Phật và đi thăm các Bí-sô. Lúc đó vua thấy có 1 Bí-sô mắc bịnh Trĩ thân thể vàng vỏ, ốm yếu, tiều tụy không có sức lực liền hỏi căn bịnh rồi bảo thầy thuốc A-đế-da đến chữa bịnh cho Bí-sô, nhưng thầy thuốc này vốn không tín kính Tam bảo nên không chịu chữa trị. Sau đó vua gặp lại Bí-sô bịnh thấy vẫn ốm yếu như cũ nên hỏi rõ nguyên do, vua nghe rồi liền nổi giận ra lịnh bắt thầy thuốc đến hỏi rằng: “trước đây Ta bảo ngươi chữa bịnh cho Bí-sô, tại sao ngươi không chịu chữa trị, nếu ngươi không chữa lành bịnh cho Bí-sô Ta sẽ tước quan vị của ngươi”, thầy thuốc này nghe vua quở trách như vậy liền ôm giận Bí-sô bịnh nói rằng: “há chẳng phải do ông ta mà vua muốn đoạt quan vị của ta hay sao”. Thầy thuốc liền dẫn Bí-sô bịnh ra ngoài tinh xá trói tay chân lại để cắt Trĩ, Bí-sô bịnh bị bức bách đau đớn nên gào to: “con gặp nạn khổ sao Thế tôn đại từ bi không thương xót”. Thường pháp của chư Phật là trong tất cả thời không việc gì mà không biết, do tâm lực đại bi Phật đi đến chỗ Bí-sô bịnh, vừa thấy Phật đến thầy thuốc liền trút giận nói rằng: “kẻ ti tiện kia, hãy đến xem hạ bộ của đệ tử ngươi như thế nào”, Phật nghe lời này liền bỏ đi. Về đến trú xứ trải tòa ngồi rồi mỉm cười, từ trong miệng phóng ra hào quang 5 sắc chiếu xuống hay chiếu lên, nếu chiếu xuống thì chiếu đến ngục Vô gián và các ngục khác khiến cho chúng sanh trong đây đang bị đốt nóng liền được mát mẻ, đang bị lạnh cóng liền được ấm áp. Họ cảm thấy an lạc liền suy nghĩ: “ta và mọi người từ cảnh khổ địa ngục chết đi, được sanh vào cõi khác chăng?”. Thế Tôn sau khi làm cho các hữu tình kia sanh tín tâm liền hiện nhiều tướng khác nữa, thấy những tướng này họ liền suy nghĩ: “chúng ta không phải chết ở đây sanh về cõi kia, mà là do sức oai thần của Đại Thánh đã khiến thân tâm chúng ta hiện được an lạc”. Đã sanh tín kính thì có thể diệt các khổ, ở cõi nhơn thiên được thọ thân thắng diệu, thành chơn pháp khí thấy được lý chơn đế. Nếu hào quang chiếu lên thì đến cõi trời Sắc cứu cánh, trong hào quang diễn nói các pháp khổ, không, vô thường, vô ngã… và nói kệ:

“Người phải nghe Phật dạy

Dốc cầu đạo xuất ly

Phá được quân sanh tử

Như voi phá nhà tranh.

Ở trong pháp luật Phật

Dũng tiến thường tu học

Xa lìa đường sanh tử

Bờ mé khổ không còn”.

Hào quang này sau khi chiếu khắp ba ngàn Đại thiên thế giới liền trở về chỗ Phật, nếu Thế Tôn nói việc quá khứ thì hào quang trở vào phía sau lưng, nếu nói việc vị lai thì hào quang trở vào phía trước ngực, nếu nói việc địa ngục thì hào quang trở vào phía dưới chân, nếu nói việc bàng sanh thì hào quang trở vào phía gót chân, nếu nói việc ngạ quỷ thì hào quang trở vào phía ngón chân, nếu nói việc loài người thì hào quang trở vào đầu gối, nếu việc của Lực luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay trái, nếu nói việc của Chuyển luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay phải, nếu nói việc cõi trời thì hào quang trở vào rốn, nếu nói việc của Thanh văn thì hào quang trở vào miệng, nếu nói việc của Độc giác thì hào quang trở vào phía giữa hai chân mày, nếu nói việc của đạo quả Chánh đẳng chánh giác thì hào quang trở vào phía trên đảnh đầu. Lúc đó ánh sáng nhiễu quanh Phật ba vòng vào vào trong miệng Phật, cụ thọ A-nan-đà bạch Phật: “Thế Tôn Như Lai Ứng chánh đẳng giác vui vẻ mỉm cười chẳng phải là không có nhơn duyên”, liền nói kệ thỉnh Phật:

“Từ miệng Phật phóng hào quang vi diệu,

Chiếu khắp Đại thiên không phải một tướng,

Chiếu khắp cả 10 phương các quốc độ,

Như mặt trời chiếu sáng khắp hư không.

Phật là nhân tối thắng của chúng sanh,

Có thể trừ kiêu mạn và lo buồn.

Không nhân duyên, kim khẩu không mở lời,

Miệng mỉm cười ắt nói việc kỳ lạ.

Con lặng lẽ quan sát đấng Mâu Ni,

Ai muốn nghe, Phật nói cho nghe,

Như sư tử vương rống tiếng vi diệu,

Cúi xin Phật quyết nghi cho chúng con,

Phật như Diệu sơn vương trong biển cả,

Nếu không nhân duyên, Phật không dao động,

Tự tại từ bi, miệng Phật hiện mỉm cười,

Nói nhân duyên cho người đang khao khát”.

Thế Tôn bảo A-nan-đà: “Đúng vậy A-nan-đà, không phải không có nhân duyên mà Như Lai Ứng chánh đẳng giác miệng hiện mỉm cười. Thầy thuốc A-đế-da tự hại mình vì đã mắng Phật là kẻ ti tiện. Ta nhớ từ đời vua Đại tam mạt đa đến nay, ta chưa từng bị mắng chửi như thế, vậy mà nay thầy thuốc A-đế-da dùng lời ác mắng Ta, do nghiệp ác này bảy ngày sau ông ta sẽ hộc máu mà chết và bị đọa vào địa ngục chịu khổ lâu dài. Vì thế này các Bí-sô, không nên nhờ thầy thuốc không có tín tâm như thầy thuốc A-đế-da trị bịnh. Bịnh Trĩ có hai cách chữa: Một là dùng chú thuật, hai là dùng thuốc, nếu Bí-sô bịnh nào nhờ thầy thuốc như thầy thuốc A-đế-da trị bịnh thì phạm tội Việt pháp”. Lúc đó các đại thần tâu vua: “thầy thuốc A-đế-da mắng Phật là kẻ ti tiện và cố ý làm cho Bí-sô bịnh chết”, vua nghe rồi liền tức giận ra lịnh xử trảm, đại thần tâu: “Đại vương, A-đế-da đã là người chết cần gì giết nữa, Thế tôn đã dự ký bảy ngày sau ông ta sẽ hộc máu mà chết và bị đọa vào địa ngục”, vua nói: “nếu vậy hãy đuổi hắn ra khỏi nước”. Sau khi bị đuổi ra khỏi nước, A-đế-da đi đến thành Sa kê đa lại cũng bị đuổi ra khỏi nước, đi đến thành Bà-la-nê-tư cũng bị đuổi ra khỏi nước, lần lượt đi đến các thành như Phệ-xá-ly, Vương xá, Chiêm ba cũng đều bị đuổi, cuối cùng đến ngồi dưới một gốc cây, cho đến sông suối ao hồ nào cũng bị thiện thần xua đuổi, lúc đó ông ta suy nghĩ: “loài dã can còn có chỗ để dừng nghỉ, còn ta thì không có, cho đến một gốc cây cũng không dung nạp ta”, suy nghĩ rồi buồn bực trong lòng hộc máu ra mà chết và bị đọa vào địa ngục A tỳ. Lúc đó Thế tôn nói kệ:

“Người nào ở thế gian,

Miệng nói ra lời ác,

Là dùng dao búa bén,

Tự chặt đứt thân mình.

Khen ngợi những kẻ ác,

Chê bai người hiền thiện,

Miệng sanh các tội lỗi,

Không chiêu cảm quả vui.

Cờ bạc tuy mất lợi,

Lỗi ấy cũng còn nhẹ,

Hủy nhục Phật Thế tôn,

Tội này hết sức nặng.

Ai dùng lời độc ác,

Hủy báng các vị Thánh,

Sẽ đọa ngục An bộ,

Trải qua trăm ngàn năm,

Lại do lời ác mắng,

Hủy báng các vị Thánh,

Đọa vào ngục Thanh bào,

Bốn vạn hai ngàn năm”.

Phật ở trong nước Địch miêu du hành đến một thôn và nghỉ đêm

trong một trú xứ cũ nhưng trước đây chưa kết giới, đêm đó Thế tôn bỗng phát bịnh phong, cụ thọ A-nan-đà suy nghĩ: “ta thường hầu hạ Thế tôn, nay Thế tôn phát bịnh, ta nên đến hỏi thầy thuốc phương thuốc trị bịnh”, nghĩ rồi liền đến hỏi thầy thuốc, thầy thuốc nói: “Thánh giả hãy dùng tô nấu với ba loại thuốc sáp cho Thế tôn uống thì bịnh sẽ khỏi”. Sau khi điều hòa các thứ thuốc ấy và nấu xong, A-nan-đà đem dâng cho Thế tôn uống, Thế tôn hỏi A-nan-đà là thuốc gì, A-nan-đà đem việc trên bạch Phật, Phật hỏi: “thầy nấu ở đâu?”, đáp là nấu trong giới, Phật hỏi là ai nấu, đáp là tự nấu, Phật nói: “này A-nan-đà, nếu nấu trong giới, cất chứa qua đêm trong giới thì không nên dùng ; nếu nấu trong giới, cất qua đêm ngoài giới thì không nên dùng ; nếu nấu ngoài giới, cất qua đêm trong giới thì không nên dùng ; nếu nấu ngoài giới, cất qua đêm ngoài giới thì được dùng. Lại nữa này A-nan-đà, Bí-sô tự lấy tất cả loại thuốc và tự nấu thì không nên dùng; nếu ở ngoài giới tìm Cầu tịch hay Bạch y nấu thì Bí-sô được dùng”.

Phật ở tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một trưởng giả đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi liền im lặng. Trưởng giả rời khỏi chỗ ngồi chắp tay bạch Phật: “cúi xin Thế tôn và chúng Bí-sô ngày mai đến nhà con thọ thực”, Phật im lặng nhận lời. Sáng hôm sau trưởng giả trải tòa ngồi, sắp đặt mọi thứ xong liền sai sứ đến bạch Phật: “đến giờ thọ thực, xin Phật biết thời”. Lúc đó các Bí-sô vâng lời Phật dạy đắp y mang bát đến nhà trưởng giả thọ thỉnh thực, Phật không đi thọ thỉnh thực mà sai người đi lấy thức ăn về, do có 5 duyên : Một là cần yên tĩnh, hai là nói pháp cho chư thiên, ba là thăm nom người bịnh, bốn là xem xét phu cụ của tăng, 5 là chế học xứ cho các Bí-sô. Trong trường hợp này Phật vì muốn chế giới nên không đi thọ thỉnh thực mà bảo A-nan-đà lấy thức ăn mang về. Lúc đó ở nhà trưởng giả, cơm dọn lên hơi sống, A-nan-đà suy nghĩ: “cơm này hơi sống, Thế tôn làm sao ăn được, Thế tôn lại mắc bịnh phong nếu ăn cơm này, bịnh sẽ nặng thêm. Nếu ta không thọ thì Thế tôn chưa khai, ta nên thọ mang về nấu lại cho chín để Thế tôn dùng, nhân đây Thế tôn sẽ tùy khai”, nghĩ rồi A-nan-đà mang cơm sống về trú xứ, sau khi nấu lại cho chín rồi mới mang đến cho Phật ăn, Phật hỏi: “này A-nan-đà, cơm này với cơm mà các Bí-sô đã ăn có khác nhau không?”, đáp: “có khác vì cơm mà các Bí-sô đã ăn hơi sống”, Phật hỏi: “cơm này nhận từ đâu?”, A-nan-đà đem việc trên bạch Phật, Phật nói: “lành thay A-nan-đà, Ta chưa nói mà thầy đã biết thời. Từ nay Ta khai cho các Bí-sô nếu thọ cơm sống thì nên nấu lại cho chín rồi mới ăn”. Lúc đó Lục chúng Bí-sô xin gạo để nấu cơm, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nếu cơm nấu hai phần chín một phần sống thì khai cho tự nấu lại mà ăn; nếu rau đậu, cá thịt nấu đã đổi màu, thọ rồi thì khai cho tự nấu lại mà ăn; nếu là các loại nước uống như sữa đã nấu sôi ba lần, thọ rồi thì khai cho tự nấu lại mà uống đều không phạm. Nhưng nếu là gạo, rau đâu sống, cá thịt chưa đổi màu, sữa chưa sôi ba lần nếu tự nấu để ăn thì phạm tội Việt pháp”.

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc thành Thất-la-phiệt, lúc đó ở trong thành Thâu-ba-la-ca có một trưởng giả tên là Tự tại giàu có, nhiều quyến thuộc, cưới con gái của một trưởng giả quý tộc làm vợ, cùng sống rất hạnh phúc. Không bao lâu sau người vợ có thai, đủ ngày tháng sanh được một bé trai, trải qua một ngày trưởng giả mở tiệc ăn mừng và nhờ thân tộc đặt tên cho bé, thân tộc nói: “đã là con của trưởng giả Tự tại thì nên đặt tên là An lạc”. Thời gian sau người vợ lại sanh thêm bé trai thứ hai đặt tên là Thủ hộ, bé trai thứ ba đặt tên là Hoan hỉ. Sau đó trưởng giả bỗng mắc bịnh nằm liệt giường, tánh tình cũng trở nên cộc cằn cau có, thường hay mắng chửi người thân nên vợ con đều tránh xa, không chăm sóc cho ông nữa. Lúc đó đứa tớ gái trong nhà suy nghĩ: “trưởng giả này là chủ của ta, thường ngày lo toan trăm việc, cung cấp cơm áo cho chúng ta, nay lâm trọng bịnh vợ con không có chăm sóc, ta không chăm sóc là điều không nên”. Nghĩ rồi liền đến chỗ thầy thuốc nói rằng: “hiền thủ có biết trưởng giả Tự tại không?”, thầy thuốc nói: “tôi có biết ông ấy, không biết hiện nay ông ấy thế nào?”, đứa tớ gái nói: “hiện nay ông ấy lâm trọng bịnh, vợ con không có chăm sóc, ông có thể kê toa thuốc cho ông ấy không?”, thầy thuốc nói: “nếu vợ con ông ấy không có chăm sóc thì ai chăm sóc cho ông ấy ?”, đứa tớ gái nói: “tôi sẽ chăm sóc cho ông ấy, nay ông ấy không có người thân, tôi cũng không có tiền nhiều, xin ông chọn loại thuốc rẽ tiền cho ông ấy uống”. Sau đó đứa tớ gái lén lấy trộm ít tài vật của vợ con ông trưởng giả và giảm bớt chi tiêu của mình để mua thuốc về cho trưởng giả uống, không bao lâu sau bịnh được lành, trưởng giả suy nghĩ: “ta mang bịnh khổ mà vợ con không có chăm sóc, ta được sống còn là nhờ ơn của đứa tớ gái, ta đâu thể không báo đáp”. Nghĩ rồi liền nói với đứa tớ gái: “hiền thủ, tôi mang bịnh khổ vợ con không chăm sóc, nhờ hiền thủ lo thuốc thang chăm sóc nên được sống còn. Vậy hiền thủ muốn gì tôi sẽ làm cho được toại nguyện”. Tớ gái nói: “nếu đại gia đối với tôi có yêu mến riêng thì xin hãy cùng tôi giao hoan”. Trưởng giả nói: “cần gì phải làm việc giao hoan này, tôi sẽ cho hiền thủ 500 kim tiền và giải phóng kiếp nô lệ hạ tiện cho hiền thủ”. Tớ gái nói: “Đại gia, tuy tôi mong được thoát khỏi kiếp nô lệ hạ tiện, nhưng tôi lại mong muốn được cùng ông giao hoan”. Trưởng giả nói: “nếu hiền thủ muốn thế thì cứ theo ý nguyện của hiền thủ. Khi nào nguyệt kỳ qua, thân thanh tịnh thì hãy đến báo cho tôi biết”. Thời gian sau, khi nguyệt kỳ qua, thân thanh tịnh, người tớ gái liền đến báo cho trưởng giả biết, trưởng giả liền cùng người tớ gái giao hoan. Không bao lâu sau, người tớ gái mang thai, khi cô mang thai tất cả kho tàng của trưởng giả đầy tràn. Đủ ngày tháng sanh được một bé trai dung mạo đoan nghiêm, bé trai này vừa sanh ra thì của cải trong nhà tăng thêm. Sau đó trưởng giả mở tiệc ăn mừng và nhờ thân tộc đặt tên, thân tộc nói nên đặt tên là Viên mãn. Trưởng giả giao bé trai cho tám bà vú nuôi: hai bà lo việc bú mớm, hai bà lo việc bồng giữ, hai bà lo việc tắm rửa, hai bà cùng vui đùa, nên bé mau lớn như bông sen lên khỏi mặt nước, đến khi trưởng thành học thông các môn học và các môn kỹ nghệ, lại còn có thể dạy cho người khác. Lúc đó ba người con trai lớn của trưởng giả đều đã cưới vợ, chìm đắm trong dục lạc bỏ bê gia nghiệp, trưởng giả thấy vậy nên ngồi chống cằm lo nghĩ với dáng vẻ ưu sầu. Ba người con thấy cha như vậy liền hỏi nguyên do, trưởng giả nói: “các con biết không, ngày xưa cha kiếm được 10 vạn tiền vàng rồi mới cưới vợ, cho đến ngày nay ta vẫn tự kiếm sống. Các con vừa cưới vợ xong liền đam mê dục lạc, gia nghiệp đã có ắt sẽ tiêu tán, ta lo sau khi ta chết các con do đâu sống còn”. Lúc đó người con thứ một cởi bông tai báu đang đeo xuống và thay vào bằng đôi bông tai gỗ, thề rằng: “nếu con không thể buôn ban kiếm lời được 10 tiền vàng thì trọn đời không đeo bông tai báu nữa”; người con thứ hai cũng cởi bông tai báu xuống và thay vào bằng đôi bông tai đồng đỏ ; người con thứ ba cũng cởi bông tai báu xuống và thay vào bằng đôi bông tai thiếc. Do nhân duyên này nên người con đầu vốn tên là An lạc, nay được gọi là Bông tai gỗ; người con thứ hai vốn tên là Thủ hộ, nay được gọi là Bông tai đồng; người con thứ ba vốn tên là Hoan hỉ, nay được gọi là Bông tai thiếc. Cả ba người con đều đem hàng hóa vượt biển mua bán kiếm lời, người con thứ tư thấy vậy cũng muốn vượt biển mua bán kiếm lời như các anh, trưởng giả nói: “còn nhỏ chưa đủ sức vượt biển, con hãy ở lại coi ngó hàng hóa trong phố chợ”. Thời gian sau ba người con trai lớn trở về với nhiều tài vật đã kiếm được đưa cho cha xem, mỗi người đều kiếm được số tiền 10 vạn tiền vàng như đã thề với cha. Lúc đó Viên mãn cũng muốn cha mình xem tài vật mà mình đã kiếm được trong phố chợ, người cha nói: “con không đi xa thì số tiền kiếm có là bao mà xem xét”, Viên mãn nói: “con tuy không đi xa nhưng xin cha hãy xem xét”, người cha miễn cưỡng xem xét, không ngờ số tiền cậu út kiếm được lại gấp bội các anh, người cha vui mừng suy nghĩ: “con út có phước đức lớn, tuy không đi xa nhưng lại thu được nhiều tiền tài như vậy”. Thời gian sau người cha lâm bịnh liền suy nghĩ: “sau khi ta mất, các con ắt sẽ chia rẽ, ta nên tính kế trước”, nghĩ rồi liền bảo các con: “các con hãy mang củi đến đây”, khi củi được mang đến, người cha nói: “các con hãy cùng đốt đống củi”, sau khi đống củi được đốt lên, người cha nói: “các con hãy phân chia đống củi đang cháy và mang đi”, sau khi phân chia, mỗi người mang củi đi thì đống củi liền tắt, người cha nói: “các con thấy không?”, đáp thấy, người cha liền nói kệ:

“Đống lửa dựa nhau nên rực sáng,

Nếu đem phân tán liền bị tắt,

Anh em chung sống cũng như vậy,

Nếu chia rẽ ắt bị tiêu diệt”.

Các con nên biết, sau khi ta mất các con không nên nghe theo lời vợ mà chia rẽ nhau.

“Nếu nghe lời vợ, nhà liền tan,

Người tỉnh nghe gọi, tâm thôi thúc,

Nước bị phá đều do quan xấu,

Do quá tham nên cắt ân tình.”

Nói kệ xong, người cha bảo người con trai lớn ở lại, còn tất cả ra ngoài, nói rằng: “sau khi ta chết, con là con trưởng nên sống cùng em út, chớ có chia lìa, của cải có thể bỏ nhưng không được bỏ rơi em út, vì sao, vì em út của con có phước đức lớn”, liền nói kệ:

“Tích tụ đều tiêu tán,

Cao ngất ắt rơi rớt,

Hội họp ắt biệt ly,

Có mạng đều phải chết”.

Nói kệ xong liền qua đời, các con lo tang lễ rồi đưa xác cha đến trong rừng thây chết hỏa thiêu, sau đó bàn với nhau: “khi cha còn sống, mọi thứ cần dùng đều do cha cung cấp ; nay cha mất, chúng ta nên họp lực buôn bán cầu lợi làm cho gia nghiệp ngày càng hưng thịnh”, người em út là Viên mãn cũng muốn cùng đi, người anh cả nói: “em nên ở lại đây mua bán và trông coi gia nghiệp, còn các anh mua bán ở phương xa”, nói xong cùng chia tay nhau, mỗi người đều mang theo hàng hóa đến phương xa mua bán, Viên mãn ở lại nhà trông coi gia nghiệp. Lúc đó ba người chị dâu đều sai người hầu đến chỗ chú út xin những vật dụng cần thiết, gặp lúc chú út tiếp khách hàng lâu, người hầu không thể gặp được, chị dâu cả hỏi người hầu nguyên do rồi nói: “con của tớ gái làm gia chủ thì chúng ta làm sao an ổn được”, nói rồi bảo người hầu canh chừng khi nào vắng khách thì đến xin, lần này đến đúng lúc không có khách hàng nên nhận được đủ thứ vật dụng mang về. Hai người hầu của hai chị dâu kế đến xin vật dụng cũng gặp trường hợp như chị dâu cả không xin được liền, lại thấy người hầu của chị dâu cả nhận được đủ thứ vật dụng mang về liền hỏi vì sao, người hầu của chị cả nói: “vì xin đúng lúc chú út không có tiếp khách hàng nên tôi nhận được các thứ vật dụng mau”. Hai người hầu này sau đó thường đi theo người hầu của chị dâu cả canh đúng lúc chú út không có tiếp khách hàng để nhận được các vật dụng mau, hai người chị dâu kế hỏi nguyên do, hai người hầu nói rõ sự việc, hai người chị dâu kế ôm lòng oán giận nói rằng: “con của tớ gái làm sao trông coi gia nghiệp chu đáo được”. Thời gian sau, ba người anh trở về với nhiều tài lợi, người anh cả hỏi vợ: “chú út coi ngó gia nghiệp, cung cấp mọi thứ có chu đáo không?”, đáp là rất chu đáo. Lúc đó hai người anh kế hỏi vợ thì hai người vợ này đều nói: “con của tớ gái coi ngó gia nghiệp thì làm sao chu đáo được”, hai người chồng nghe rồi liền suy nghĩ: “tất cả phụ nữ đều hay tranh chấp, nếu nghe lời họ anh em sẽ chia lìa”. Thời gian sau, đúng lúc chú út mở kho lụa ca thi thì con của người anh cả đến, chú út liền chọn một xấp vải tốt cho nó. Hai người chị dâu kế thấy vậy liền sai con mình đến xin, không may chú út đã đóng kho lụa Ca thi và đang mở kho vải khác xấu hơn, thấy hai cháu đến chú út liền đưa cho mỗi cháu một xấp vải mang về. Hai người chị dâu kế thấy cho con mình vải xấu liền nói với chồng: “anh thấy không, con của anh cả được lụa Ca thi, còn con chúng ta chỉ được vải xấu”, người chồng suy nghĩ: “con anh cả đến đúng lúc kho lụa Ca thi đang mở, con con chúng ta đến lúc kho khác đang mở”. Thời gian sau, chú út đang mở kho đường phèn thì con của anh cả đến, chú út liền cho nó một túi đường phèn; hai chị dâu kế thấy vậy liền sai con đến xin, không may kho đường phèn đã đóng, gặp lúc chú út đang mở kho đường cát nên chú út đưa cho mỗi cháu một túi đường cát mang về. Hai người chị dâu kế thấy vậy liền nói với chồng: “anh thấy không, con của anh cả được đường phèn, con chúng ta chỉ được đường cát”, nghe vợ gièm pha châm chích mãi như thế nên hai người anh kế đều muốn chia tài sản ra ở riêng, hai người bàn với nhau: “nếu phân chia thì đồ vật trong nhà và ruộng vườn ở ngoài là một phần; đồ vật trong kho và hàng hóa mua bán ở ngoài là một phần; Viên mãn là một phần. Nếu anh cả nhận ruộng vườn và đồ vật trong nhà thì chúng ta nhận đồ vật trong kho và hàng hóa mua bán bên ngoài; ngược lại nếu anh cả nhận vật trong kho và hàng hóa bên ngoài thì chúng ta nhận đồ vật trong nhà và ruộng vườn bên ngoài. Phân chia như thế để trị phạt Viên mãn, khiến cho nó chịu khổ sở”. Bàn tính xong cả hai đến chỗ người anh cả nói rõ sự việc, người anh cả nói: “gia nghiệp tan nát đều do nghe lời vợ, các em hãy suy nghĩ lại”, hai người em kế nói là đã quyết ý rồi, người anh cả nói: nếu vậy hãy mời người đoán sự đến”, hai người em kế nói: chúng em đã bàn tính kỹ rồi, không cần mời người đoán sự”, liền nói rõ sự phân chia tài sản như đã tính ở trên, người anh cả hỏi: “Viên mãn không được chia phần hay sao?”, hai người em kế nói: “nó là con của đứa tớ gái làm sao có phần được, nhưng chúng tôi đã xếp nó vào trong số của cải trong nhà, nếu anh thương thì nhận nó”, người anh suy nghĩ: “khi lâm cha có dặn ta đừng bỏ rơi nó, của cải có thể bỏ nhưng đứa em út không nên bỏ”, nghĩ rồi người anh nói: “như lời em đã nói thì anh nhận Viên mãn”. Sau khi phân chia gia sản xong, người được chia nhà liền đuổi chị dâu ra, nói là nhà đã được chia; người được chia kho đồ vật liền đến kho đuổi Viên mãn ra nói là đã được chia. Lúc đó chị dâu cả cùng Viên mãn ra ngoài tìm đến nhà người quen, những đứa con của chị dâu cả đói bụng kêu khóc, chị dâu bảo Viên mãn cho chúng thức ăn, Viên mãn bảo đưa tiền, chị dâu nói: “chú dùng ức tiền vàng để mua bán, lấy một ít tiền mua thức ăn cho chúng không được sao?”, đáp: “tôi đâu biết trước có việc phân chia gia sản này, nếu biết trước tôi đã cất giấu vô lượng ức tiền vàng ơ chỗ khác”. Chị dâu cả đành phải móc tiền đưa cho Viên mãn đi mua ít thức ăn, Viên mãn cầm tiền đi vào chợ bỗng gặp một người gánh củi đi bán, nhìn thấy trong gánh củi có loại gỗ quý ở trong biển gọi là Ngưu đầu chiên đàn, liền hỏi người bán củi “anh bán gánh củi này bao nhiêu?”, đáp: “chỉ cần 500 tiền”, Viên mãn nói: “tôi sẽ đưa cho anh 500 tiền”, nói xong rút lấy cây Chiên đàn trong gánh củi ra đi vào trong chợ cưa thành bốn khúc, phần bột vụn Chiên đàn đem bán được một ngàn tiền liền trở lại giao cho người bán củi 500 tiền rồi bảo người gánh củi gánh đến đưa cho chị dâu, nói là Viên mãn bảo gánh tới. Người ấy y theo lời gánh tới chỗ chị dâu, chị dâu thấy gánh củi đấm ngực kêu lên: “Viên mãn sao mà ngây dại như thế, của cải vừa bị phân tán thì trí huệ cũng không còn. Tôi bảo mua thức ăn lại đi mua củi mà không có thức ăn gì để nấu cả”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA DƯỢC SỰ