SỐ 1442 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA

QUYỂN 5

Học Xứ Thứ Hai: KHÔNG CHO MÀ LẤY (Tiếp Theo)

Tướng phạm (Tiếp Theo):

Lúc đức Bạc-già-phạm ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, có hai Bí-sô một tên là Tô Sư Mâu một tên là Bà Tô Đạt Đa kết bạn với nhau. Tô Sư Mâu có cái bát lớn tốt, Bà Tô Đạt Đa có cái bát nhỏ cũng tốt, lúc đó sau khi ăn xong hai người ngồi rửa bát, Tô Sư Mâu lấy cái nhỏ của Bà Tô Đạt Đa để vào trong bát lớn của mình rồi nói: "Này cụ thọ, nếu ai có được hai cái bát này ắt đủ tỉnh duyên tu phẩm thiện", đáp: "Nếu thầy muốn được như thế thì sao không lấy bát này". Một hôm có chút việc Bà Tô Đạt Đa nói với Tô Sư Mâu: "Cụ thọ, tôi có chút việc trong xóm đó, nếu thầy có thể lo liệu giúp tôi việc này thì tôi sẽ đem bát nhỏ cho thầy". Tô Sư Mâu hỏi: "Thầy nói thật chăng?", đáp là thật. Tô Sư Mâu nghe nói muốn đi liền nhưng lại chợt nghĩ: "Có phải do nhân duyên hôm trước mà nay đồng phạm hạnh của ta mới nói lời này". Lúc đó Tô Sư Mâu đang làm giúp việc cho người khác nên không đi nữa, sau đó lại có chút việc cần phải đi bèn suy nghĩ: "Ta đi lo liệu việc của ta thuận tiện lo luôn việc của Bà Tô Đạt Đa cũng tốt". Sau khi Tô Sư Mâu lo liệu xong cả hai việc liền trở về nói với Bà Tô Đạt Đa: "Hôm đó thầy nói có chút việc trong xóm đó nhờ tôi lo liệu giùm, nay tôi đã giúp thầy làm xong, thầy nên đưa bát nhỏ cho tôi". Bà Tô Đạt Đa nói: "Thầy đi lo việc riêng của thầy đâu phải lo liệu việc của tôi, tôi làm sao có thể cho thầy cái bát nhỏ", đáp: "Thầy không cho tôi sẽ tự lấy", Bà Tô Đạt Đa nói: "Nếu thầy lấy được thì cứ lấy". Sau đó Bà Tô Đạt Đa có việc ra đi, Tô Sư Mâu liền lấy cái bát nhỏ để vào bát lớn của mình. Bà Tô Đạt Đa trở về không thấy bát nhỏ liền hỏi Tô Sư Mâu: "Ai đã lấy cái bát nhỏ của tôi?", đáp: "Chính chủ của nó lấy", hỏi: "Đó là vật của ai?", đáp là của tôi, Bà Tô Đạt Đa giận nói: "Thầy với tâm trộm mà lấy bát phạm Ba-la-thị-ca. Tô Sư Mâu nghe rồi hối hận bèn đem việc này bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật hỏi: "Thầy dùng tâm gì lấy bát nhỏ đó?". Tô Sư Mâu kể lại sự việc, Phật nói: "Bí-sô này khởi tâm nghĩ là vật của mình mà lấy nên không phạm, nhưng các Bí-sô không nên nhận làm việc giúp cho người khác, nếu đổi việc làm và vì cầu phước mà làm thì không tội. Nếu Bí-sô nhận làm việc giúp cho người khác phạm tội Việt pháp".

-phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó có hai Bí-sô một tên là Nan Thắng một tên là Nguyệt Hộ kết làm bạn thân. Nguyệt Hộ nhiều người quen biết, có đại phước đức, có nhiều y và tư cụ; Nan Thắng ngước lại ít người quen biết, chỉ có ba y cũ rách. Các Bí-sô hỏi Nan Thắng: "Thầy do thiểu dục đắp y cũ rách không thể che thân này là có mà không đắp hay là không thể có được?", đáp: "Là do không thể có được y", hỏi: "Vì sao không khất cầu?", đáp: "Ai chịu bỏ Tam bảo Thánh chúng mà thí cho người phàm như tôi". Các Bí-sô nói: Nguyệt Hộ là thân hữu của thầy có nhiều y vật, sao thầy không đến xin?", đáp: "Thầy ấy không chịu cho đâu". Các Bí-sô khuyên Nan Thắng đến chỗ Nguyệt Hộ xin, Nan Thắng nghe theo lời khuyên đến chỗ Nguyệt Hộ nói: "Thầy cho tôi xin cái bát", đáp: "Tôi không cho đâu", lại nói: "Nếu không cho bát thì hãy cho cái y Tăng-già-chi", đáp: "Tôi đâu phải là kẻ giữ kho của thầy, xin bát không được lại xin y, thậm chí một sợi chỉ tôi cũng không cho". Nan Thắng nghe rồi nổi giận thầm nghĩ: "Thầy ấy cần làm việc gì mình đều làm giúp, nay đến xin liền nói thậm chí một sợi chỉ cũng không cho. Nếu ta không đoạt y của thầy ấy thì ta không gọi là Nan Thắng", từ đó Nan Thắng cố tâm lấy y vật của nguyệt Hộ. một hôm thấy Nguyệt Hộ đang nhuộm y, Nan Thắng liền nói: "Thầy có cần tôi giúp không?", đáp: "Hãy giúp tôi nhuộm". Nan Thắng trong lúc giúp nhuộm lật qua lật lại xem kỹ cái y, Nguyệt Hộ thấy vậy liền nghi Nan Thắng có ý định trộm y nên khi thấy y vừa khô liền xếp bỏ vào đãy y của mình rồi gối đầu nằm ngủ. Các Bí-sô đầu đêm cuối đêm tỉnh giác tư duy, lúc đó Nan Thắng rủ Nguyệt Hộ cùng tu phẩm thiện, Nguyệt Hộ nói: "Thầy đi trước, tôi hơi mệt sẽ đến sau". Nan Thắng đi rồi, Nguyệt Hộ suy nghĩ: "Nếu ta đi nhất định sẽ bị lấy trộm y, nếu không đi thì khuyết tu phẩm thiện. Ta phải làm sao để khỏi bị mất y mà lại được tu nghiệp thiện", nghĩ rồi Nguyệt Hộ liền đem đãy y của mình để qua bên đầu giường của nan Thắng, rồi lấy đãy y của Nan Thắng để qua đầu giường của mình. Lúc đó nan Thắng tu phẩm thiện xong trở về giường nghỉ, Nguyệt Hộ liền nói: "Chúng ta cùng tu phẩm thiện", đáp: "Thầy cứ đi, tôi đã tu xong nên tạm nghỉ". Nguyệt Hộ đi rồi, Nan Thắng suy nghĩ: "Ta nên xem xét đã đến lúc hành hạnh đầu đà động hay chưa", nghĩ rồi liền lấy đãy y bên đầu giường của nguyệt Hộ, vừa ra khỏi cửa liền suy nghĩ: "Ta hãy xem lại cái y", nghĩ rồi liền mở ra xem thì thấy là y cũ rách của mình. Trong lòng hối hận lo lắng suy nghĩ: "Ta vì cái y của ta mà phạm tội, đây chẳng phải là việc làm của người xuất gia. Ta nên đến thỉnh hỏi Thế Tôn, nếu được thì ở chỗ Thế Tôn tu phạm hạnh, nếu không được thì làm bạch y". Nghĩ rồi liền đến chỗ Thế Tôn, lúc đó Thế Tôn đang thuyết pháp cho chúng Bí-sô, từ xa trông thấy nan Thắng đến liền bảo các Bí-sô: "Các thầy có thấy Bí-sô từ ngoài đi vô chăng?", đáp có thấy, Phật nói: "Đó là Nan Thắng, người ngu si với tâm trộm cắp mà lấy chính y của mình phạm Tốt-thổ-la-để. Các thầy nên biết với tâm lấy cắp dù là y bát của mình cũng phạm Tốt-thổ-la-để."

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó có hai Bí-sô ni một ở phòng phía Đông, một ở phòng phía Nam trước sau cùng đến đảnh lễ Thế Tôn, Phật vì hai vị nói pháp, nghe pháp xong cùng trở về. Vị ni phòng Đông đi trước, y Tăng-già-chi vắt trên vai sắp rớt, vị ni phòng Nam kêu nói: "Y của Thánh giả sắp rớt". Vị ni phòng Đông đang tư duy pháp và vì tiếng địa phương có khác nên không nghe hiểu, lúc đó y rớt xuống đất. Vị ni phòng Nam ở sau đi tới nhặt lấy nghĩ rằng: "Nếu ta đưa lại ngay sẽ trở ngại kia tư duy, đợi trở về trú xứ ta sẽ đưa lại". Khi về đến trú xứ vị ni phòng Đông rửa chân xong liền vào phòng tu phẩm thiện, vị ni phòng Nam suy nghĩ: "Nếu bây giờ ta đưa y thì sẽ trở ngại kia tu phẩm thiện, hãy đợi kia xuất định ta sẽ đưa lại", nghĩ rồi liền mang về phòng mình máng trên sào tre. Sáng hôm sau vị ni phòng Đông bảo đệ tử mang y đến để đi khất thực, đệ tử tìm khắp trong phòng không thấy liền trở lại thưa, vị ni này bảo đệ tử qua bên chỗ ni phòng Nam hỏi, đệ tử vâng lời qua đến chỗ ni phòng Nam liền thấy y của thầy mình máng trên sào tre liền hỏi: "Ai đã mang y của thầy tôi máng trên sào tre này?", đáp là tôi, liền hỏi cớ sao, vị ni này liền kể lại sự việc, nhưng vị đệ tử này vốn hiềm khích vị ni phòng Nam nên nói: "Cô dùng tâm trộm mang y của thầy tôi về phòng của mình, phạm Ba-la-thị-ca". Vị ni phòng Nam đem việc này bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật hỏi vị ni phòng Nam: "Khi cô nhặt cái y đó sao không báo cho cô kia biết?", đáp: "Con có báo nhưng cô ni kia nghe không hiểu". Thế Tôn nói: "Tiếng địa phương có khác nên nghe không hiểu nhau thì không phạm, nhưng lỗi lầm này do lượm vật rơi của người lâu mà không đưa lại cho chủ, lại còn cất trong phòng mình. Nếu Bí-sô, Bí-sô ni lượm được y vật rơi của người không nên cất giữ lâu, ai cất giữ lâu phạm tội Việt pháp".

Sau đó có Bí-sô lượm được vật rơi của người, biết là của Bí-sô nên đem đến phòng của vị đó kêu để đưa lại. Nghe kêu vị này phải xuất định hỏi là ai, đáp: "Tôi lượm được y của thầy đánh rơi tại nên đem đến đưa lại". Vị Bí-sô này nói: "Thà cái y của tôi bị kẻ trộm lấy đi, há vì cớ này mà thầy gõ cửa kêu làm kinh động thắng định của tôi". Bí-sô nghe rồi hối hận suy nghĩ: "Ta làm kinh động tỉnh lự của kia có phạm tội hay không", bèn đem việc này bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô đó không phạm, nhưng các Bí-sô không nên vì việc nhỏ mà làm kinh động cảnh giới thắng định của người khác. Nếu lượm được y vật rơi nên đem đến chỗ người đó dùng dây cột để họ nhận sau, ai làm trái phạm tội Việt pháp".

Sau đó có Bí-sô lượm được vật rơi biết là của Bí-sô , bèn đem đến chỗ vị đó nói: "Đây là vật của thầy đánh rơi, tôi lượm được nên đem đến co thầy". Vị này vốn có hiềm khích với Bí-sô lượm vật rơi nên nói: "Chẳng phải thầy lượm được mà dùng tâm trộm lấy vật của tôi, thầy phải như pháp sám hối tội". Bí-sô nghe rồi hối hận bèn đem việc này bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Không phạm, từ nay Bí-sô lượm được vật rơi nên đem giao cho Tri sự của tăng, vị Tri sự này trong vài ngày nên hai, ba lần bạch cho Tăng biết, nếu chủ của vật đến nhận thì nên đưa lại, nếu không ai đến nhận thì đưa vào Tăng tứ phương tùy chúng thọ dụng, ai làm trái phạm tội Việt pháp".

Nhiếp Tụng:

Đệ tử ni Thế-la

Thử người đến xin dầu

Mục Liên dùng thần thông

Bắt lại con trưởng giả

Tất Lân Già Bà Ta

Bắt trẻ và hộ vật

Rộng nói việc lấy trộm

Tùy chỗ nói nên biết.

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó có vị A-la-hán Bí-sô ni tên Thế-la đã đoạn các phiền não. Một đồng tử bán hương vừa trông thấy ni Thế-la hết lòng kính trọng, đến chỗ ni Thế-la bạch: "Thánh giả, nếu cần vật gì cứ đến nhà con tùy ý lấy dùng, Thánh giả dạy bảo gì con đều vâng theo", đáp lành thay. Thời gian sau ni Thế-la mắc bịnh nặng không thể đi khất thực, đồng tử bán hương trông thấy các Bí-sô ni thứ lớp khất thực liền đến lễ bái và hỏi thăm ni Thế-la vì sao không đi khất thực, một Bí-sô ni nói: "Hiền thủ, vị ni ấy mắc bịnh nặng". Đồng tử nói: "Thánh giả, trước đây tôi có bạch với ni Thế-la nếu cần vật gì cứ đến nhà tôi tùy ý lấy dùng, nhưng mãi không thấy vị ni ấy đến. Nếu ni Thế-la cần gì xin Thánh giả đến lấy mang về cho vị ấy", Bí-sô ni này nói: "Lành thay Hiền thủ". Đồng tử bạch như vậy đến hai, ba lần khiến một Bí-sô ni trẻ suy nghĩ: "Đồng tử này ân cần thỉnh cho như vậy, ta nên thử xem hư thực thế nào", nghĩ rồi liền đưa cái bát nhỏ cho đồng tử nói: "Hiền thủ, Thánh giả Thế-la nay cần ít dầu". Đúng lúc đó dầu mới vừa ép xong, đồng tử liền múc dầu đổ đầy bát nhỏ rồi đưa cho vị ni trẻ nói rằng: "Nếu Thánh giả Thế-la có cần gì thêm cứ tùy ý đến lấy". Vị ni trẻ nhận dầu rồi về lấy dầu này thoa cho ni Thế-la, dầu thoa vừa hết thì bịnh của ni Thế-la cũng khỏi hẳn. Khi thấy ni Thế-la đi khất thực, đồng tử liền đến đảnh lễ nói rằng: "Đã lâu con không gặp được Thánh giả", đáp: "Lâu nay tôi mắc bịnh", đồng tử nói: "Trước đây con có thỉnh Thánh giả cần gì cứ đến nhà con tùy ý lấy dùng nhưng mãi không thấy Thánh giả đến, vừa rồi có một vị ni trẻ đến nói Thánh giả bịnh cần ít dầu, con đã lấy dầu mới ép múc đầy bát nhỏ đưa cho vị ấy". Ni Thế-la chú nguyện cho đồng tử rồi đi, khi trở về trú xứ liền hỏi các Bí-sô ni: "Ai đã đến chỗ đồng tử bán hương lấy dầu mang về?". Vị ni trẻ nói: "Thánh giả, khi tôi đi khất thực gặp đồng tử ấy hai, ba phen nói với tôi là ông có bạch với Thánh giả nếu cần gì cứ đến nhà ông ấy tùy ý lấy dùng nhưng mãi không thấy Thánh giả đến lấy, nay Thánh giả Thế-la bịnh nếu có cần gì tôi cứ đến lấy mang về. Tôi nghĩ nên thử xem hư thực thế nào nên đưa cái bát nhỏ cho đồng tử nói là Thánh giả Thế-la cần ít dầu. Đồng tử ấy liền múc dầu đầy bát nhỏ đưa cho tôi, tôi đem về thoa cho Thánh giả, vừa hết dầu thì bịnh Thánh giả cũng hết". Ni Thế-la hỏi: "Tôi có nhờ cô đến chỗ đồng tử xin dầu không?", đáp không có. một vị ni trẻ khác vốn có hiềm khích với vị ni trẻ này liền nói với ni Thế-la: "Thánh giả, vị ni này nhơn Thánh giả bịnh không phải chỉ đến chỗ đồng tử xin dầu, mà đã xin khắp thành Thất-la-phiệt này". Vị ni trẻ này nghe rồi hối hận không biết mình có phạm tội không bèn đem việc này bạch các Bí-sô ni, các Bí-sô ni bạch các Bí-sô , các Bí-sô bạch Phật, Phật hỏi vị ni trẻ: "Cô dùng tâm gì đến chỗ đồng tử kia xin dầu?", đáp: "Con khởi tâm muốn thử đồng tử kia". Phật nói: "Không phạm; nhưng Bí-sô, Bí-sô ni không hỏi người bịnh thì không nên xin giùm. Khi cần xin nên hỏi người bịnh là nên đến phòng thuốc của Tăng xin hay đến chỗ tín đồ, thân quyến xin. Tùy lời nói của người bịnh mà đến xin; nếu Bí-sô, Bí-sô ni không hỏi người bịnh mà đi xin thì phạm tội Việt pháp".

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó cụ thọ Đại Mục-kiền-liên sáng sớm đắp y mang bát vào thành khất thực đến nhà trưởng giả Cấp-cô-độc thấy trưởng giả đang dạy con mình đọc tụng ngoại điển Thanh Minh tạp luận liền nói: "Trưởng giả, tất cả ngoại điển đều như sắt, như thạch lựu rốt ráo cũng không ăn được. Tập học ngoại điển cũng như vậy, hao công tốn sức rốt cuộc cũng không nhờ đó mà được xuất ly, được nhập chánh định tụ và đoạn trừ các phiền não. Nhưng đối với Pháp do Phật nói ban dầu, chặng giữa và sau cùng đều thiện, nếu học hiểu tu được thì có thể đến Niết-bàn, vì sao trưởng giả không dạy cháu học tập Phật pháp?". Trưởng giả nói: "Thánh giả, vì không có ai dạy", đáp: "Nếu vậy tôi sẽ dạy cho", Trưởng giả nói: "Nếu được Thánh giả chỉ dạy thì thật là may mắn", nói rồi liền bảo con rằng: "Từ nay mỗi ngày con nên đến trong rừng Thệ-đa chỗ Tôn-đà-la-nan-đà giả ở để học Phật pháp", đáp xin vâng. Thế Tôn là mỗi ngày Trưởng giả trang sức cho đồng tử chuỗi anh lạc rồi cùng các thị tùng đến trong vườn Cấp-cô-độc, chỗ tôn giả Mục Liên ở để học Phật pháp. Lúc đó là vào đầu mùa thu có bọn giặc cướp Ca-lật để ca quấy nhiễu, chúng cùng nhau bàn luận: "Tất cả chúng ta nên làm gì để trọn năm chúng ta khỏi phải vất vả, mà lại được đầy đủ cơm ăn áo mặc, an lạc thọ dụng. Ta nghe nói trưởng giả Cấp-cô-độc mỗi ngày cho con đeo chuỗi anh lạc cùng các thị tùng đến trong vườn Cấp-cô-độc, nơi tôn giả Mục Liên ở để học Phật pháp. Chúng ta sẽ bắt cóc đứa bé này trên đường đi, tôn giả Mục liên cho là đứa bé ở nhà, còn trưởng giả lại cho là con mình ở chỗ tôn giả, hai bên đều không biết đứa bé bị bắt cóc thì chưa cần tìm, chúng ta giấu đứa trẻ làm con tin suốt đời. Trường hợp không bắt cóc được đứa bé thì ta sẽ cướp lấy đồ trang sức trên người nó, được những thứ trang sức này ta cũng an lạc thọ dụng". Bàn bạc xong chúng mai phục trên đường đi đợi đồng tử, vừa thấy đồng tử đi đến liền bắt cóc ngay. Các thị tùng trông thấy đồng tử bị giặc cướp bắt cóc vội chạy về nhà báo tin, trưởng giả vội vã đến chỗ vua Thắng Quang tâu: "Đại vương, con tôi bị giặc mùa thu bắt cóc, xin Đại vương cứu nạn con tôi". Vua nghe rồi liền ra lịnh cho Tỳ Lô Trạch Gia: "Ông phải nhanh chóng bao vây bọn giặc mùa thu để cứu con của trưởng giả". Tỳ Lô Trạch Gia vốn có hiềm khích với trưởng giả Cấp-cô-độc nên tuy phụng mệnh vua nhưng chưa vội đi cứu liền. Lúc đó có vị trời rất kính trọng tôn giả Mục Liên nên báo cho tôn giả biết tin này để tôn giả đi cứu. Sau khi biết được tin này, tôn giả Mục Liên suy nghĩ: "Nếu ta không cứu đứa bé thì giữa cha mẹ và con cái có khổ sanh ly, người không kính tín nghe liền vui mừng, người có kính tín thì sanh thối chuyển cho rằng vì lui tới nơi này nên mới bị giặc cướp bắt cóc, còn ai dám đến rừng Thệ-đa này nữa, ta phải dùng thần lực cứu đứa bé này". Nghĩ rồi tôn giả Mục Liên liền hiện đại thần thông hóa làm đông đảo quân lính của Tỳ Lô Trạch Gia bao vây bốn phía và đánh trống lớn khiến cho bọn giặc đều kinh sợ. Chúa giặc nói: "Các ngươi nên biết, Tỳ Lô Trạch Gia với các binh sĩ đã bao vây bốn phía, chúng ta nên thả đứa bé ra để tránh bị tù ngục". Bọn giặc bèn thả đứa bé ra, tôn giả Mục Liên thấy đứa bé được thả liền thu hồi thần lực ngồi dưới gốc cây bên vệ đường chờ đứa bé chạy đến hỏi rằng: "Con từ đâu đến?", đáp: "Thánh giả, con bị giặc mùa thu bắt cóc", hỏi: "Ai đã cứu con thoát ra?", đáp: "Chính là Tỳ Lô Trạch Gia", tôn giả Mục Liên nói: "Con nên về nhà gấp, cha mẹ con đang rất lo lắng, sáng mai con đến học lại như thường lệ". Đồng tử vâng lời vội vã về nhà, lúc này Tỳ Lô Trạch Gia mới thống lỉnh bốn quân chủng: voi, ngựa, xe và bộ binh; vừa ra khỏi thành Thất-la-phiệt liền gặp đồng tử hỏi rằng: "Con từ đâu đến?", đáp: "Con đến rừng Thệ-đa giữa đường bị giặc mùa thu bắt cóc", hỏi: "Ai đã cứu thoát con ra?", đáp: "Chính tướng quân Tỳ Lô Trạch Gia". Tỳ Lô Trạch Gia nghe rồi liền suy nghĩ: "Ta mới bắt đầu hành hạnh đầu đà quân sao nó nói là ta đã cứu nó, há chẳng phải có một đại đức thánh giả đầy đủ oai lực đã cứu đứa bé này". Nghĩ rồi liền hỏi đồng tử: "Lúc con chạy thoát ra có gặp ai ở gần chỗ đó không?", đáp: "Con gặp tôn giả Mục Liên ngồi bên vệ đường". Tỳ Lô Trạch Gia suy nghĩ: "Chính tôn giả Mục Liên đã dùng thần thông cứu thoát đứa bé chứ không ai khác". Nghĩ rồi vui mừng cao giọng nói to: "Chúng ta hôm nay sắp được thiện lợi, vì trong nước chúng ta có một Thánh giả đại trí như vậy, ở trong hiện pháp được đầy đủ oai lực và ở vị lai đoạn hết các lậu hoặc". Tỳ Lô Trạch Gia hết lời khen ngợi rồi kéo quân trở về, lúc đó lục chúng Bí-sô có việc ra ngoài thành nghe khen ngợi liền hỏi: "Ông khen ngợi ai?", đáp: "Khen ngợi Thánh chúng", hỏi: "Chúng tôi có gì mà ông khen ngợi?", đáp: "Con ông trưởng giả Cấp-cô-độc bị giặc mùa thu bắt cóc, tôn giả Mục Liên dùng thân thông cứu thoát đứa bé ra". Lục chúng nói: "Ông là người ngu si, chúng tôi cũng có thần lực như vậy mà không ai kính tín, còn kẻ ngoại đạo xuất gia kia lại tôn thờ ái kính. Kẻ ngoại đạo xuất gia kia có làm việc gì, chỉ là do giặc mùa thu thả cho nó thoát ra". Tỳ Lô Trạch Gia nghe rồi im lặng bỏ đi, lúc đó lục chúng nói với nhau: "Chúng ta tuy khéo nói như vậy nhưng kẻ thiểu dục đó hiện đang phạm tội, chúng ta đến bảo sám hối". Bàn bạc rồi lục chúng đắc chí trở về trú xứ sau đó tới chỗ tôn giả Mục Liên chào hỏi rồi bạch: "Thượng tọa cho phép chúng tôi gạn hỏi một việc", đáp cứ tự nhiên, hỏi: "Nghe nói con của trưởng giả Cấp-cô-độc bị giặc mùa thu bắt cóc, chính tôn giả đã cứu về, việc này hư thật thế nào?", đáp chính là tôi. Lục chúng nói: "Chúng tôi tuy biết Thượng tọa đã trụ trong tỉnh lự thọ vui giải thoát, nhưng không biết Thượng tọa có lòng từ bi. Tuy có từ bi nhưng không phổ cập, riêng đối với đệ tử thì thương xót cứu về, còn đối với giặc mùa thu thì làm cho sanh kinh sợ, Hơn nữa vật thuộc của người khác mà cưỡng đoạt về là phạm tội, Thượng tọa phải như pháp sám hối", đáp: "Tôi thấy không có tội". Lúc đó lục chúng luận tội: "Các vị nên biết, như Thế Tôn dạy người nào không thấy tội thì làm pháp xả trí cho kẻ ấy". Nói rồi lục chúng đến chỗ vị Tri sự nói: "Cụ thọ, nên đánh kiền chùy, chúng tôi muốn làm pháp yết ma xả trí", hỏi: "Tác pháp yết ma xả trí cho ai?", đáp: "Có vị thiểu dục bản thân phạm tội mà không chịu sám hối, nên chúng tôi tác pháp yết ma xả trí cho vị ấy". Lúc đó cụ thọ Xá-lợi-tử là thủ lãnh trong chúng liền bảo Tri sự: "không nên để có người ở trong pháp tối thắng này làm cho suy tổn", nói rồi hỏi lục chúng: "Cụ thọ vì ai tác pháp Biến trụ, tác pháp Phú bổn biến trụ, tác pháp Ý hỉ hay là xuất tội?", đáp: "Không ai khác chính là tôn giả Mục Liên, bản thân phạm tội mà không thấy tội nên chúng tôi muốn tác pháp xả trí". Cụ thọ Xá-lợi-tử nói: "Cụ thọ chớ vì việc nhỏ mà xúc não vị kỳ đức, nhưng đức Bạc-già-phạm là bậc Nhất thiết tri kiến nơi cảnh trí vô thượng đã được tự tại, có thể đoạn nghi cho người khác. Cụ thọ nên đến hỏi, Phật dạy như thế nào tôi sẽ phụng hành theo". Các Bí-sô liền đem việc này bạch Phật, Phật hỏi tôn giả Mục Liên: "Thầy dùng tâm gì hiện thần lực để cứu đứa bé về?". Tôn giả liền kể lại sự việc, Phật bảo các Bí-sô: "Bí-sô Mục Liên với tâm như vậy mà hiện thần lực thì không phạm".

Phật ở trong vườn Trúc Lâm thành Vương Xá, tôn giả Tất Lân Già Bà Ta sáng sớm đắp y mang bát váo thành thứ lớp khất thực đến nhà người em rễ nghe thấy đứa cháu ngoại đang học tập ngoại điển, liền khuyên bảo cha mẹ của cháu cho cháu học Phật pháp hơn là học ngoại điển. Vì không có người dạy nên đích thân tôn giả dạy Phật pháp cho cháu, sự việc diễn tiến giống như trên. Đứa cháu ngoại này với chuỗi anh lạc trang sức trên người tới Trúc Lâm để học Phật pháp, giữa đường bị giặc mùa thu bắt cóc nhốt trong chiếc thuyền đậu ở ven sông. Tùy tùng thấy đứa trẻ bị giặc bắt liền chạy về nhà báo tin, người cha nghe rồi vội vã đến chỗ vua Ảnh-thắng tâu: "Đại vương, con tôi bị giặc mùa thu bắt cóc, xin vua cứu nạn cho con tôi". Vua nghe rồi ra lịnh cho Vị-sanh-oán đem quân bao vây giặc mùa thu để giải cứu con của Bà-la-môn này. Vị-sanh-oán vốn có hiềm khích với Bà-la-môn nên tuy phụng mạng vua nhưng không vội đem quân đi giải cứu. Lúc đó có một Thiên nữ rất kính trong tôn giả Tất Lân Già Bà Ta liền báo tin cho tôn giả biết, nghe rồi tôn giả suy nghĩ: "Nếu ta không cứu đứa cháu ngoại này thì giữa cha mẹ và con cái sẽ có khổ sanh ly. Người không tín kính thì vui mừng, còn người tín kính thì hối hận cho là vì lui tới nơi đây nên mới bị giặc bắt, như vậy còn ai chịu đến trong Trúc lâm này nữa. Ta nên hiện thần lực để cứu cháu". Nghĩ rồi tôn giả hiện thần lực làm cho thuyền giặc không thể di chuyển được, chúa giặc lo lắng không hiểu vì sao thuyền không tiến lên được, vừa nhìn lên bờ liền thấy tôn giả Tất Lân Già Bà Ta đang đứng nhìn xuống. Chúa giặc hỏi: "Vì sao tôn giả não hại chúng tôi", đáp: "Các người dùng pháp ác não hại người khác chứ chẳng phải là ta não hại các ngươi. Nếu ta không hiện thần lực như thế thì con của Bà-la-môn sẽ bị bắt đi mất". Chúa giặc nói: "Nếu vậy tôi sẽ thả đứa bé này cho Thánh giả tùy ý bắt lại", nói rồi liền thả đứa bé lên bờ. Tôn giả thu hồi thần lực bảo cháu ngoại: "Cháu hãy mau về nhà, sáng mai sẽ học lại như thường lệ". Đứa bé trên đường về nhà gặp Vị-sanh-oán đang đưa quân ra khỏi thành, trông thấy đứa bé Vị-sanh-oán hỏi: "Ai đã cứu cháu về?", đáp: "Chính cậu của cháu là tôn giả Tất Lân Già Bà Ta đã cứu cháu về". Vị-sanh-oán nghe rồi vui mừng nói lớn: "Chúng ta ngày nay sẽ được thiện lợi, vì trong nước ta có một Thánh giả đại trí như vậy, ở trong hiện pháp oai lực đầy đủ và đời vị lai đoạn hết hữu lậu". Lúc đó lục chúng có nhân duyên ra thành nghe khen ngợi liền hỏi khen ngợi ai, đáp là khen ngợi Thánh chúng. Lục chúng hỏi: "Việc gì mà lại khen ngợi chúng tôi?", đáp: "Con của Bà-la-môn đến Trúc Lâm học Phật pháp bị giặc mùa thu bắt cóc, tôn giả Tất Lân Già Bà Ta đã dùng thần lực cứu thoát về". Lục chúng nói: "Ông là người ngu si, chúng tôi cũng có thần lực như vậy mà không kính tin, còn kẻ ngoại đạo xuất gia kia lại được kính tin, việc đó chỉ là do giặc thả lên bờ mà được thoát". Vị-sanh-oán nghe rồi làm thinh quay binh về, lúc đó lục chúng nói với nhau: "Tuy chúng ta khéo nói như vậy nhưng kẻ thiểu dục kia hiện đang phạm tội, chúng ta nên đến bảo sám hối". Bàn bạc rồi trở về trú xứ, sau đó đến chỗ tôn giả Tất Lân Già Bà Ta nói: "Thượng tọa cho phép tôi gạn hỏi một việc", đáp cứ hỏi, liền hỏi: "Nghe nói con của Bà-la-môn bị giặc mùa thu bắt cóc, chính Thượng tọa đã cứu về?", đáp phải, lục chúng nói: "Chúng tôi tuy biết Thượng tọa đã trụ trong tỉnh lự được giải thoát thắng lạc, nhưng không biết Thượng tọa có lòng từ bi. Tuy có lòng từ bi nhưng không cùng khắp, đối với thân tộc thì Thượng tọa thương xót cứu về, đối với giặc mùa thu thì sanh tâm bất nhẫn. Hơn nữa vật thuộc của người khác mà cưỡng đoạt lại, Thượng tọa đã phạm tội nên như pháp sám hối", đáp: "Tôi không thấy có tội". Lục chúng liền luận tội: "Các vị nên biết, như Thế Tôn dạy người không thấy tội nên làm yết ma xả trí", luận tội rồi liền đến chỗ vị Tri sự nói: "Cụ thọ nên đánh kiền chùy", hỏi: "Đánh kiền chùy làm gì?", đáp: "Có vị thiểu dục bản thân phạm tội mà không chịu sám hối nên chúng tôi muốn tác pháp xả trí". Cụ thọ Thân Tử là bậc thượng tọa trong chúng nghe rồi liền hỏi lục chúng: "Cụ thọ vì ai tác pháp Biến trụ hay pháp Phú bổn biến trụ, pháp Ý hỉ hay pháp xuất tội?", đáp: "Không ai khác, chính là tôn giả Tất Lân Già Bà Ta phạm tội mà không chịu sám hối nên muốn tác pháp Xả trí". Cụ thọ Thân Tử nói: "Cụ thọ không nên vì việc nhỏ mà xúc não bậc kỳ đức, nhưng đức Bạc-già-phạm là bậc Nhất thiết tri kiến nơi cảnh trí vô thượng đã chứng được tự tại, có thể đoạn nghi cho người khác. Cụ thọ nên đến hỏi, Phật dạy thế nào tôi sẽ phụng hành hạnh đầu đà theo".

Phật ở trong Trúc Lâm gần ao Yết-lan-đạc-ca thành Vương Xá, lúc đó vua Tần Tỳ Ta La theo thường pháp mỗi ngày đều đến lễ Phật và Tăng rồi nghe Phật nói pháp, Phật vì vua chỉ bày pháp yếu khiến vua được lợi hỉ. Vua nghe pháp xong lễ Phật lui về rồi đến chỗ ở của cụ thọ Tất Lân Già Bà Ta, lúc đó Tất Lân Già Bà Ta đang tự tu bổ phòng xá bị hư, từ xa thấy vua đến bèn rửa tay chân đón tiếp vua, vua lễ bái rồi bạch: "Thánh giả phải tự lao tác nhọc nhằn như vậy sao?", đáp: "Đại vương, phàm là người xuất gia phải tự làm việc, tôi đã xuất gia đâu thể bảo ai làm", vua nói: "Nếu như thế, tôi sẽ cung cấp người giúp việc cho Thánh giả". Vua thỉnh như thế đến năm lần, một đệ tử của tôn giả Tất Lân Già Bà Ta tánh tình chất trực bèn bạch vua: "Từ khi Đại vương hứa cung cấp người giúp việc cho thầy tôi, nếu thầy tôi nghe lời Đại vương chờ đợi người giúp việc đến mà không tự tu bổ phòng xá thì phòng xá đều bị hư hoại hết". Vua hỏi: "Thánh giả, ta đã từng hứa cung cấp người giúp việc sao?", đáp: "Không những một lần mà đến năm lần". Vì việc nước bận rộn nên vua không nhớ, nhưng pháp thường của vua là vua nói ra điều gì liền có quan ghi chép, vua hỏi quan ghi chép: "Ta đã từng hứa cung cấp người giúp việc sao?", đáp là thật, vua nói với người đệ tử của tôn giả: "Nếu đã trải qua năm lần thì nay ta cung cấp năm trăm tịnh nhơn để giúp việc". Nói rồi vua liền bảo đại thần cung cấp năm trăm người cho Thánh giả sai khiến, Tất Lân Già Bà Ta liền bạch vua: "Nay Đại vương cung cấp đến năm trăm người giúp việc thì tôi biết dùng vào việc gì?", vua nói: "Xin Thánh giả nhận để giúp việc cho Tăng chúng", đáp: "như lời vua nói thì xin đợi tôi đến bạch Phật", vua nói: "Thánh giả hãy đến bạch Phật". Tất Lân Già Bà Ta đem việc này bạch Phật, Phật nói: "Nếu vì chúng tăng thì có thể nhận". Tất Lân Già Bà Ta vâng lời Phật nhận số người giúp việc này, số người giúp việc này tuy được giao cho Tăng nhưng vẫn chưa thôi việc của vua, họ đến bạch với tôn giả: "Ban đầu nghe nói đến giúp việc cho Tăng, chúng con rất vui mừng, nhưng trên thực tế chúng con phải kiêm cả hai việc". Tôn giả nói: "Các vị chớ lo, tôi sẽ vì các vị tâu lại với vua". Thời gian sau nhà vua đến, tôn giả liền nói: "Hồi đó Đại vương cấp người giúp việc cho chúng tăng, Đại vương có sanh tâm hối tiếc không?", đáp là không có hối tiếc, tôn giả hỏi: "Nếu thật như vậy thì sao số người ấy chưa được miễn việc của vua?". Vua nghe rồi liền ra lịnh cho đại thần: "Số người giúp việc cho chúng tăng được miễn việc của vua". Đại thần vâng lời liền cho miễn hết, thời gian sau trong cung cần người xây dựng, Đại thần gọi về giúp việc thì không ai đến, ngay cả những người không cấp cho chúng tăng cũng nói dối là đã cấp cho tăng, không chịu đến. Đại thần liền đem việc này tâu vua, vua nổi giận nói: "Nếu họ đã nói như vậy thì trở lại như cũ, từ nay những người đã cấp cho chúng tăng trở lại kiêm làm cả hai việc như trước kia". Số người giúp việc ấy nghe rồi liền đến bạch với tôn giả: "Chúng con từ nay phải kiêm làm cả việc trong cung, xin Thánh giả đến tâu vua giúp chúng con". Tôn giả nghe rồi liền đến chỗ vua tâu: "Vua cấp người giúp việc cho Tăng nay đã hối tiếc rồi sao?", vua nói: "Lời Thánh giả có ý gì?", đáp: "Vì số người ấy nay lại phải kiêm cả việc trong cung", vua nói: "Thánh giả, vì trong cung nay có việc cần người, đại thần kêu họ về làm, họ đều nói là đã làm cho Tăng, người không cấp cho Tăng cũng nói dối là đã làm cho tăng không chịu đến. Để khỏi phải xen tạp với người làm việc trong cung, mong Thánh giả lập riêng một phường cho tịnh nhơn". Tôn giả tâu: "Tôi sẽ về bạch Phật", vua nói: "Nên như thế". Tôn giả trở về bạch Phật, Phật nói: "Nay ta cho phép lập riêng một phường cho tịnh nhơn". Lúc đó các Bí-sô không biết nên xây cất nơi nào cho thích hợp, Phật nói: "Nên chọn ở giữa tinh xá và vương thành, nơi nghe được tiếng gọi nhau thì xây cất".

Các Bí-sô nghe rồi liền đến báo cho Đại thần biết, Đại thần bạch vua, vua nói: "Hãy làm theo lời Phật dạy". Đại thần liền loan báo cho các tịnh nhơn: "Nay Tăng lập riêng một phường cho những người giúp việc chúng tăng, các ngươi nên tập trung lại đến ở trong khu vực đó". Các tịnh nhơn nghe rồi liền cùng nhau đến ở trong phường riêng của mình, sau đó thường xuyên đến Trúc Lâm giúp việc, các Bí-sô nói: Nghiệp nào thanh tịnh thì nên làm, nghiệp không thanh tịnh thì không nên làm, do làm nghiệp thanh tịnh nên gọi là tịnh nhơn". Các tịnh nhơn này và người giữ vườn của tăng thường xuyên lui tới trong Trúc Lâm làm ồn ào gây náo động, trở ngại các Bí-sô thiền hành hạnh đầu đà. Các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Đừng kêu tập họp thường xuyên, chỉ kêu đến khi nào cần mà thôi". Lúc đó các tịnh nhơn cần cơm ăn áo mặc, các Bí-sô không biết cung cấp như thế nào, bạch Phật, Phật nói: "Người được tăng sai thì nên cung cấp y thực, người không được sai thì chớ nên cung cấp, có người già bịnh cũng nên cung cấp y thực và thuốc men". Thời gian sau tới phiên Ô-ba-nan-đà làm tri sự của Tăng liền bảo các tịnh nhơn mỗi sáng sớm phải đến giúp việc. Lúc đó trong thành Vương Xá, các Bí-sô hạ an cư vừa xong, trong thời gian này có bọn giặc mùa thu thường hay cướp phá, chúa giặc nói: "Chúng ta nên làm gì để trọn năm khỏi phải vất vả mà vẫn được an lạc thọ dụng?". Trong bọn giặc có một người từng phục dịch cho Tăng nên rất am hiểu việc tăng, liền báo cho chúa giặc biết: "Trong Trúc Lâm có phường của tịnh nhơn chứa nhiều tài vật, nếu đến đó cướp ắt sẽ trọn năm no đủ". Một người trong bọn giặc nói: "Các Bí-sô là chủ của tịnh nhơn, hằng ngày phải đi khất thực còn chưa đủ nuôi thân, huống chi tịnh nhơn làm gì có nhiều tài vật?", tên giặc ấy liền nói: "Các ông không biết các Bí-sô tuy khất thực nhưng được huệ thí rất nhiều, lại còn tự tìm cầu. Tài vật của họ người trong thành Vương Xá còn không bằng, huống chi tịnh nhơn lại không có tài vật hay sao?". Sau khi bàn bạc xong, bọn giặc quyết định ngay trong đêm đó đến trong phường tịnh nhơn cướp tài vật. Lúc đó có một thiên nhơn rất tôn kính tôn giả Tất Lân Già Bà Ta liền đến báo cho tôn giả biết để cứu giúp họ. Nghe biết tin này tôn giả suy nghĩ: "Nếu ta không cứu thì các tịnh nhơn mất hết tài vật sẽ sầu khổ, ta nên hiện thần lực giúp họ", nghĩ rồi tôn giả Tất Lân Già Bà Ta liền hóa một bức tường đồng bao quanh phường tịnh nhơn. Lúc đó bọn giặc đã cướp được tài vật muốn mang ra khỏi phường tịnh nhơn thì thấy bức tường đồng bao quanh, không có lối ra. Tâm sanh kinh sợ liền bỏ tài vật xuống thì không còn thấy bức tường đồng bao quanh nữa, nhưng khi mang tài vật lên thì bức tường đồng lại hiện ra, như vậy đến bảy lần. Bọn giặc kinh sợ nói với nhau: "Các ngươi biết không, chắc có Thánh giả đầy đủ oai đức hiện thần lực giữ gìn những tài vật này, chúng ta nên bỏ tài vật lại rồi chạy ra khỏi chỗ này", nói xong bọn giặc liền gom tài vật lại một chỗ rồi bỏ chạy. Lúc đó các tịnh nhơn chợt thức giấc thấy tài vật đều bị trộm hết liền la lớn là giặc cướp rồi chạy khắp trong phường tìm kiếm, không ngờ thấy những tài vật bị trộm được chất đống một nơi. Họ vui mừng mang tài vật trở về rồi ngủ lại, trong giấc mộng vị thiên nhơn kia nói cho họ biết: "Tài vật của các ngươi bị giặc mùa thu trộm lấy đi đều do thánh giả Tất Lân Già Bà Ta dùng thần lực giữ lại". Sáng hôm sau họ nói với nhau: "Tài vật của chúng ta không bị mất đều là nhờ thần lực của tôn giả Tất Lân Già Bà Ta, chúng ta nên đóng góp tài vật để cúng dường Thánh giả". Bán bạc xong họ tắm rửa, mặc áo trắng mới, trang sức hương thơm mang tái vật cúng dường đến trong Trúc Lâm. Lúc đó Ô-ba-nan-đà đang cầm chìa khóa ra mở cổng chùa, quét dọn trong chùa tháp rồi lên gác chuông đánh kiền chùy. Nhìn ra xa trông thấy đám tịnh nhơn mặc áo trắng mới trang sức đẹp đẽ trên đường tới chùa, Ô-ba-nan-đà suy nghĩ: "Không biết những người đang đến kia là thương chủ, trưởng giả hay cu sĩ nào mà mới sáng sớm đã đến". Khi họ đến gần Ô-ba-nan-đà mới nhận ra là các tịnh nhơn liền nổi giận nói vọng xuống: "Ta chưa bảo đến, mới sáng sớm các ngươi đến làm gì?", các tịnh nhơn nói: "Thánh giả, đêm qua nếu không nhờ thần lực của tôn giả Tất Lân Già Bà Ta cứu giúp thì tài vật của chúng tôi đã bị giặc mùa thu trộm lấy hết rồi, nên sáng sớm chúng tôi đến để cúng dường Thánh giả". Ô-ba-nan-đà nói: "Các ngươi dựa vào thần lực của kẻ ấy mà mới sáng sớm làm ồn ào như thế phải không? Ta sẽ tác pháp trị phạt kẻ ấy". Nói rồi liền kêu lục chúng cùng đến chỗ tôn giả Tất Lân Già Bà Ta nói: "Thượng tọa cho phép chúng tôi gạn hỏi một việc", đáp cứ hỏi, lục chúng hỏi: "Nghe nói trong phường tinh nhơn bị cướp, Thượng tọa đã dùng thần lực giữ lại những tài vật đã bị cướp là hư hay thật?", đáp là thật, lục chúng nói: "Chúng tôi biết Thượng tọa đã trụ trong tĩnh lự được giải thoát thắng lạc, nhưng không biết Thượng tọa có từ bi. Tuy có từ bi nhưng không phổ cập, đối với tịnh nhơn thì từ bi hộ niệm còn đối với bọn giặc thì bao vây khủng bố họ bằng tường đồng. Hơn nữa tài vật đã thuộc người khác cưỡng đoạt lại là phạm tội, Thượng tọa nên như pháp sám hối". Sự việc diễn tiến giống như trên cho đến các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật hỏi Tất Lân Già Bà Ta: "Thầy dùng tâm gì hiện thần lực để giữ lại tài vật của các tịnh nhơn?". Tất Lân Già Bà Ta liền kể lại sự việc trên, Phật nghe rồi bảo các Bí-sô: "Tất Lân Già Bà Ta dùng tâm này mà hiện thần lực để giữ lại tài vật cho các tịnh nhơn thì không phạm. Lại nữa những trường hợp sau đây đều không phạm, đó là ban đầu chưa chế giới, cuồng si tâm loạn, bị thống não bức bách".

CĂN BẢN THUYẾT

NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA

QUYỂN 6

Học Xứ Thứ Ba: ĐOẠN MẠNG NGƯỜI

Tổng Nhiếp Tụng:

Duyên đầu Đà-sách-ca

Nội thân v.v… hành sát

Độc hại khởi thây quỷ

Sau luận việc nhà tắm.

Biệt Nhiếp Tụng:

Đà Sách Ca, Ba Lạc

Thiện ngữ và Kiết tường

Bát, y và trục thai

Trưởng giả Lộc, phạm chí.

1. Trường hợp Đà Sách Ca:

Lúc đó đức Bạc-già-phạm ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt , có hai Bí-sô một tên là Đà-sách-ca, một tên là Ba-lạc-ca cùng nhau kết bạn. Thời gian sau Ba Lạc mắc bịnh, Đa-sách-ca làm người khán bịnh, một hôm vào lúc nửa đêm Ba-lạc-ca bổng khóc la lớn tiếng, khi Đà-sách-ca hỏi thì Ba-lạc-ca nói là bị đói khát bức bách, Đà-sách-ca liền nói: "Cụ thọ ở trong pháp xuất gia cần phải ức chế, nếu có thức ăn mà không có người trao cho thì cũng không được ăn, huống chi hiện giờ không có thức ăn". Ba-lạc-ca cứ khóc la như vậy cho đến sáng, Đà-sách-ca nói: "Cụ thọ dậy súc miệng đánh răng, tôi đến chỗ thầy thuốc hỏi thăm về chứng bịnh của cụ thọ". Đà-sách-ca liền đến chỗ thầy thuốc hỏi: "Hiền thủ, nay có Bí-sô khi bịnh cứ la khóc như con nít, có phương thuốc nào chữa được bịnh của thầy ấy", đáp: "Thánh giả, bịnh của Bí-sô đó nên uống thuốc ". Đà-sách-ca vừa đi khỏi, Ba-lạc-ca thức dậy súc miệng…, các Bí-sô hỏi: "Cụ thọ tại sao cứ khóc la suốt đêm như thế?", đáp: "Tôi bị đói khát bức bách". Có một Bí-sô hỏi: "Tôi có nước cháo, cụ thọ uống không?", đáp uống, một Bí-sô khác lại hỏi: "Tôi có sữa, bánh, canh thịt… cụ thọ ăn không?", đáp ăn. Ăn uống no bụng rồi, Ba-lạc-ca vào phòng nằm trên giường, vừa lúc đó Đà-sách-ca trở về với những thứ thuốc mà thầy thuốc bảo nên uống. Đà-sách-ca bảo Ba-lạc-ca ngồi dậy rồi bảo người mang thức ăn tới cho Ba-lạc-ca, Ba-lạc-ca chỉ múc vài muỗng rồi lại nằm xuống, Đà-sách-ca hỏi cớ sao thì Ba-lạc-ca nói là không muốn ăn. Đà-sách-ca nói: "Cụ thọ suốt đêm la khóc đòi ăn, bây giờ có thức ăn mang đến lại nói không muốn ăn, nếu cứ như vậy e cụ thọ không qua khỏi". Lúc đó các Bí-sô liền kể lại sự việc và nói: "Ba-lạc-ca đã no nê rồi", Đà-sách-ca hỏi lại Ba-lạc-ca có thật như vậy không, Ba-lạc-ca xấu hổ nói là thật. Đà-sách-ca nổi giận nói: "Tôi vì lo lắng cho cụ họ mà y bát khánh tận, bỏ phế việc tu nghiệp thiện, trong khi đó cụ thọ lại không kiêng cữ, thà uống thuốc độc còn hơn là ăn những thức ăn kiêng cữ như thế". Nghe Đà-sách-ca quở trách, Ba-lạc-ca cảm thấy xấu hổ thầm nghĩ: "Lành thay lời trách móc của đồng phạm hạnh: Thà uống thuốc độc còn hơn ăn những thức ăn kiêng cữ như thế, ta nay nên uống thuốc độc". Suy nghĩ rồi liến ngồi dậy lục tìm trong tủ thuốc thấy có thuốc độc liền lấy uống, uống xong bị thuốc công phạt cả người choáng váng, đôi mắt nhắm nghiền, miệng sủi bọt khóc kêu: "Đà-sách-ca, tôi chết mất". Đà-sách-ca nghe kêu kinh hoàng chạy đến hỏi, Ba-lạc-ca nói: "Nghe cụ thọ nói đã vất vả vì tôi mà tôi lại không kiêng cữ, thà uống thuốc độc còn hơn ăn những thức ăn kiêng cữ như thế, tôi tự cảm thấy xấu hổ nến đã tìm thuốc độc để uống". Đà-sách-ca nghe xong bi cảm nói: "Tại sao cụ thọ làm việc ngu ngốc như vậy chứ!", nói xong liền chạy đi kêu thầy thuốc đến, nhưng vì thuốc độc quá mạnh không thể kéo dài mạng sống, khi Đà-sách-ca trở về thì Ba-lạc-ca đã qua đời. Đà-sách-ca hối hận suy nghĩ: "Há chẳng phải chính ta đã khuyên Ba-lạc-ca uống thuốc độc mà chết sao", bèn đem sự việc bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Đà-sách-ca không có tâm sát nên không phạm, nhưng các Bí-sô không nên nói với người bịnh những lời như vậy khiến người bịnh nghe rồi tự tìm đến cái chết, nếu ai nói lời như thế thì phạm tội Việt pháp". Đây là duyên khởi nhưng Thế Tôn chưa ở nơi Tỳ-nại-da chế học xứ này cho các đệ tử Thinh văn.

2. Trường hợp Thiện Ngữ:

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc thành Thất-la-phiệt, lúc đó có hai Bí-sô một tên là Thiện Ngữ, một tên là Kiết Tường cùng nhau kết bạn. Bí-sô Thiện Ngữ là bỏ nghề thợ săn mà xuất gia, còn Bí-sô Kiết Tường là bỏ nếp sống trưởng giả mà xuất gia. Lúc đó có hai đồng tử là cháu ngoại của Thiện Ngữ vì cha mẹ đã qua đời nên lưu lạc đến rừng Thệ-đa, đúng lúc Thiên Ngữ vừa đi ra trông thấy biết là cháu ngoại liền hỏi thăm, mới biết cha mẹ chúng đã qua đời liền rơi nước mắt. Các Bí-sô thấy vậy bèn hỏi hai đồng tử là ai, Thiện Ngữ đáp là cháu ngoại, các Bí-sô nói: "Nếu là cháu kêu bằng cậu thì nên đem về nuôi dưỡng", Thiện Ngữ nói: "Tôi khất thực còn không đủ nuôi thân làm sao nuôi thêm hai đứa cháu này", các Bí-sô nói: "Hãy bảo hai cháu làm chút việc nhọc cho các Bí-sô, các Bí-sô sẽ sớ bớt cơm trong bát cho hai cháu được no đủ". Thiện Ngữ nghe lời đem hai cháu về nuôi, hai đứa cháu này bẩm tánh siêng năng tháo vát, khéo biết hầu hạ và cung kính các Bí-sô nên các Bí-sô rất thương mến cung cấp cho y thực đầy đủ nuôi dưỡng hai đồng tử này cho đến trưởng thành. một hôm hai đồng tử đứng chơi bên ngoài, có mấy người thợ săn quen biết đuổi theo một con nai chạy đến trông thấy chúng liền hỏi: "Tại sao chúng bây lại đứng ở đây?", đáp: "Cậu của cháu xuất gia ở trong đây, chúng cháu hiện đang ở với cậu", thợ săn nói: "Cậu của chúng bây không tự nuôi sông được nên mới xuất gia ở trong đây, chúng bây khỏe mạnh như thế há không tự nuôi sống được hay sao, phải lập chí học nghề nghiệp của cha ông", đáp: "Cậu của cháu có thâm ân, cháu phải về hỏi ý kiến của cậu rồi mới quyết định". Hai đồng tử trở về đến chỗ Thiện Ngữ nói: "Thánh giả, hai cháu phải lập chí học nghề nghiệp của cha ông nên đến cáo từ Thánh giả", Thiện Ngữ nói: "Chúng ta đã dùng của tín thí nuôi dưỡng hai cháu nên người, sao hai cháu lại quay về học theo hạnh ác", hai đồng tử nói: "Tuy đó là hạnh ác nhưng làm người ai lại bỏ nghề nghiệp của cha ông", nói xong cả hai đều bỏ về làm nghề săn bắn để tự nuôi sống. Thời gian sau Bí-sô Kiết Tường mắc bịnh nặng, Bí-sô Thiện Ngữ làm người nuôi bịnh, lúc đó Kiết Tường bị cơn bịnh hành hạ bèn suy nghĩ: "Trước nay ta trì giới không làm điều ác, thiên đường giải thoát như cách một bức màn mỏng. Nay ta nên từ bỏ thân đau khổ này để sanh về cõi thù thắng", lại nghĩ: "Nhưng ai sẽ hành sát để đoạn mạng sống giúp ta? À, hai đứa cháu của Bí-sô Thiện Ngữ, bẩm tánh thô bạo có thể đoạn mạng sống giúp ta, ta khỏi phải nhờ ai khác". Suy nghĩ rồi liền hỏi Thiện Ngữ: "Hai đứa cháu ngoại của cụ thọ hiện nay ở đâu?", đáp: "Tôi không muốn nghe đến tên của chúng nữa, tôi đã dùng của tín thí nuôi dưỡng chúng, nay chúng trở lại làm nghiệp ác như tổ phụ nó đã làm, đó là nghề săn bắn giết hại chúng sanh để tự nuôi sống". Kiết Tường nói: "Không nên hiềm hận hai cháu, dù sao khi hai cháu còn ở rừng Thệ-đa cho đến con trùng con kiến chúng cũng không giết hại. Do người ác khuyến dụ nên chúng mới trở về hành nghiệp ác, cụ thọ nên khuyên chúng lìa xa những người ác đó, nếu cụ thọ có gặp chúng nên gọi về đây giúp đỡ tôi lúc đang bịnh nặng, những lúc cụ thọ đi vắng tôi không biết nhờ ai". Một hôm Thiện Ngữ đi khất thực trông thấy hai cháu đang bán thịt ở trong một cửa hàng thịt, hai đứa cháu từ xa trông thấy cậu liền chạy đến đảnh lễ, Thiện Ngữ giận nói: "Ta với hai cháu đâu có thân thuộc gì?", đáp: Thánh giả là cậu của hai cháu", lại hỏi: "Cụ thọ Kiết Tường có thân thuộc gì?", đáp: Cũng là cậu của hai cháu". Thiện Ngữ nói: "Cụ thọ Kiết Tường hiện đang bịnh nặng, hai cháu có lần nào ghé thăm chưa?", đáp: "Hai cháu quả thật không hay biết, bây giờ hai cháu sẽ đến thăm, cậu muốn cháu làm gì?, Thiện Ngữ nói: "Nếu thầy ấy bảo hai cháu làm gì, hai cháu cứ làm theo", nói rồi bỏ đi. Hai đồng tử này đến chỗ Bí-sô Kiết Tường đảnh lễ rồi ngồi một bên, Kiết Tường hỏi: Thánh giả Thiện Ngữ là gì của hai cháu?", đáp: "Là cậu của hai cháu", lại hỏi: "Ta là gì của hai cháu?", đáp: "Cũng là cậu của hai cháu", lại hỏi: "Ta mắc bịnh nặng sao hai cháu không đến thăm?", đáp: "Hai cháu quả thật không biết, hồi nảy nghe cậu cháu nói, hai cháu liền đến thăm Thánh giả". Kiết Tường nói: "Hai cháu có muốn ta sanh lên cõi trời không?", đáp: "Rất muốn", Kiết Tường nói: "Hiện giờ thiên đường giải thoát đối với ta như cách một bức màn mỏng, ta muốn bỏ thân đau khổ này để sanh về thắng xứ, ta nhờ hai cháu đoạn mạng căn này giúp ta", đáp: "Đâu thể được, nếu có kẻ nào đó đến hại cậu, cháu sẽ giết kẻ ấy chứ đâu có chuyện cháu đoạn mạng căn của cậu", Kiết Tường nói: "Chẳng lẽ Thiện Ngữ không nói với hai cháu ta bảo làm gì hai cháu cứ làm theo hay sao?", đáp: "Cậu có nói như vậy", Kiết Tường nói: "Nếu vậy thì nên nghe lời ta đoạn mạng căn này giúp ta". Hai đứa cháu nghe rồi cùng bàn bạc: "Há chẳng phải cậu của chúng ta đã trù lượng trước nên kêu chúng ta đến thăm bịnh để làm việc này hay sao". Bàn bạc xong một trong hai đứa cầm con dao bén chặt đứt yết hầu của Kiết Tường rồi lấy tấm bạch điệp phủ lên tử thi. Vừa lúc ấy Thiện Ngữ trở về nói: "Hai cháu trông coi người bịnh đâu nên để cho ngủ như thế?", đáp: "Người cậu này sẽ không dậy nữa đâu". Thiện Ngữ nghe nói kinh hãi bèn hỏi rõ sự việc, hai đứa cháu liền kể lại sự việc đã xảy ra, Thiện Ngữ kinh hoàng đến giở tấm bạch điệp ra xem, trông thấy Kiết Tường bị giết như vậy trong lòng hết sức hối hận tự nghĩ: "Há chẳng phải ta là người tìm người cầm dao giết chết kẻ khác hay sao?", liền đem sự việc này bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô này không có tâm sát nên không phạm, nhưng các Bí-sô không nên sai người vô trí chăm sóc người bịnh, nếu có duyên sự phải ra đi phải chỉ dạy cặn kẻ người nuôi bịnh không hiểu biết, chớ để người bịnh phi lý bị hại, hoặc té ngã trong nước lửa hoặc ăn thức ăn độc… Tất cả đều phải cẩn thận đề phòng, không để cho người bịnh bị tổn hại, nếu Bí-sô nào sai người vô trí chăm sóc người bịnh mà không khéo chỉ dạy mà ra đi thì phạm tội Việt pháp". Đây là duyên khởi nhưng Phật chưa chế học xứ này.

3. Trường hợp vì y bát:

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc thành Thất-la-phiệt , lúc đó có một Bí-sô bát thường ngày thọ dụng bị mất màu và lủng chảy, các Bí-sô thấy vậy liền nói: "Bát thường thọ dụng của cụ thọ đã mất màu và lủng chảy, sao không nung trét lại?", đáp: "Nung trét lại phải cần nhiều vật dụng như ngói bể, phân bò, dầu mè…", các Bí-sô nói: "Nếu không có cái bát lành thì làm sao khất thực tự nuôi sống được?", đáp: "Không có cái bát lành tất nhiên không thể khất thực tự sống, nhưng có một Bí-sô ở tại , đang bịnh nặng không bao lâu nữa sẽ qua đời. Bí-sô đó có cái bát rất tốt có thể thọ dụng được, đợi vị ấy qua đời tôi sẽ lấy dùng". Các Bí-sô nghe rồi liền nói: "Cụ thọ chỉ vì cái bát mà sanh tâm Chiên-đà-la cực ác như vậy hay sao?". Bí-sô này nghe rồi cảm thấy xấu hổ hối hận tự nghĩ không biết mình có phạm tội hay không, liền đem việc này bạch các Bí-sô, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô này không có tâm nguyện cầu cho vị kia chết nên không phạm, nhưng các Bí-sô không nên vì cái bát mà sanh tâm Chiên-đà-la cực ác như vậy, nếu khởi tâm này thì phạm tội Việt pháp. Các Bí-sô phải hộ trì bát như giữ tròng mắt, chỗ cần trét thì trét, bát cần nung lại thì nên nung lại; nếu Bí-sô nào có bát cần phải nung trét lại mà không chịu làm thì phạm tội Việt pháp". Đây là duyên khởi nhưng Phật chưa chế học xứ.

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc thành Thất-la-phiệt , lúc đó có một Bí-sô y Tăng-già-chi đã cũ rách và dơ bẩn, các Bí-sô thấy vậy nói: "Y Tăng-già-chi của cụ thọ đã cũ rách và dơ bẩn sao không giặt nhuộm và vá lại", đáp: "Nếu giặt nhuộm vá lại phải cần nhiều vật dụng như thuốc nhuộm, kim chỉ, củi nồi …", các Bí-sô nói: "Nếu không có y làm sao che thân?", đáp: "không có y tất nhiên không thể che thân, nhưng có một Bí-sô ở tại , đang mắc bịnh nặng không bao lâu sẽ qua đời, vị ấy có Tăng-già-chi còn mới có thể thọ dụng được, đợi chừng nào vị ấy qua đời tôi sẽ lấy dùng", các Bí-sô nghe rồi nói: "Cụ thọ vì y mà sanh tâm Chiên-đà-la cực ác như vậy sao?". Bí-sô nghe rồi cảm thấy xấu hổ hối hận tự nghĩ không biết mình có phạm tội hay không, liền đem việc này bạch các Bí-sô , các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Bí-sô này không có tâm nguyện cho vị kia chết nên không phạm, nhưng các Bí-sô không nên vì y mà sanh tâm Chiên-đà-la cực ác như vậy, ai khởi tâm như thấy phạm tội Việt pháp. Lại nữa các Bí-sô phải hộ trì y như da trên thân, cần giặt nhuộm vá lại thì nên tùy việc mà làm, nếu không làm phạm tội Việt pháp". Đây là duyên khởi nhưng Phật chưa chế học xứ này.

4. Trường hợp tùy hỉ làm đọa thai:

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một trưởng giả tên là Thắng Quân giàu có thọ dụng đầy đủ. Ông cưới một người con gái cùng dòng tộc làm vợ, không bao lâu sau người vợ có thai, sau chín tháng sanh một con trai tướng mạo đoan nghiêm khiến ai cũng yêu mến. Trải qua hai mươi mốt ngày gia tộc vui mừng mở hội, người cha bồng con ra hỏi tôn thân nên đặt tên cho cháu là gì, mọi người luận bàn rồi nói: "Con trai của Thắng Quân nên đặt tên là Đại Quân". Thời gian không lâu sau người vợ lại sanh thêm một con trai, dung mạo kỳ đặc hơn anh gấp bội phần, là em của Đại Quân nên đặt tên là Tiểu Quân. Thời gian sau vợ của Thắng Quân qua đời, thi hài được đưa vào rừng hỏa táng, Thắng Quân tự nghĩ: "Nếu ta lấy vợ nữa e sẽ xúc não hai con, ta nên cưới vợ cho Đại Quân". Cưới vợ cho Đại Quân xong, không bao lâu sau Thắng Quân đau yếu luôn, dù có thuốc thang đầy đủ nhưng sức khỏe ngày càng suy yếu, để khuyên nhắc hai con Thắng Quân nói kệ:

"Tích tụ đều tiêu tán, Lên cao ắt té nặng, Sum họp ắt biệt ly, Có sống rồi sẽ chết".

Nói kệ xong liền qua đời, nghi lễ hỏa táng tổ chức rất chu đáo. Đại Quân vì cha rộng tu nghiệp phước, tự nghĩ: "Cha ta lúc còn sống lo liệu mọi việc cho ta, nay người qua đời ta phải xoay sở thế nào để gia nghiệp không bị sa sút. Ta nên mang tiền bạc hàng hóa sang phương khác mua bán cầu lợi". Nghĩ rồi nói với Tiểu Quân: "Em có biết không, lúc cha còn sống lo liệu mọi việc cho chúng ta không có thiếu thốn, nay cha qua đời chúng ta phải tự kinh doanh cầu lợi. Em ở nhà trông coi gia nghiệp, anh sang phương khác kinh doanh cầu lợi một thời gian rồi sẽ trở về". Tiểu Quân tán thành ý kiến của anh, Đại Quân liền mang theo tiền bạc hàng hóa đến phương khác kinh doanh cầu lợi, tất cả đều thuận lợi như ý nên viết thư về cho em nói rằng: "Anh rất an ổn, việc mua bán thuận lợi như ý, em ở nhà coi ngó gia nghiệp". Vì ham cầu lợi nên càng đi xa hơn, thời gian sau gởi thư về cho em nói kệ:

"Do tham nên cầu lợi Được lợi lại sanh tham. Nên làm không nên làm, Vì tham nên mất hết".

Cứ đi như thế đến tận biên phương xa xôi, trải qua nhiều năm không còn tin tức nữa. Lúc đó người vợ của Đại Quân sống hưởng thụ đầy đủ nên dục tình phát sanh đối với người em chồng, nhưng Tiểu Quân không chấp nhận nói rằng: "Chị dâu lớn coi như mẹ". Vì không được thuận tình nên vợ Đại Quân buồn bã về nhà cha mẹ than thở: "Con bị dục tình bức bách, mẹ nên tìm cho con một trượng phu khác", bà mẹ nói: "Tiểu Quân dung mạo đoan nghiêm sao con không cầu?", đáp: "Con đã cầu nhưng người ấy không chấp nhận". Bà mẹ nói: "Con há không thấy những người vợ khác, chồng họ đi xa vẫn giữ khí tiết sao con lại có ý khác để riêng mình chịu khổ?", đáp: "Chồng họ đi xa vẫn có tin tức nên còn có hy vọng gặp lại nhau, còn chồng của con thì bặt vô âm tín chắc là đã chết rồi". Bà mẹ đủ cách khuyên nhũ nhưng vợ Đại Quân vẫn buồn bả ưu sầu nằm mãi trên giường không chịu dậy, còn nói: "Mẹ nên tìm cho con một trượng phu khác, nếu không con sẽ bỏ trốn đi, khi đó cả hai họ đều mang tiếng xấu". Lúc đó cha mẹ bèn cùng họ hàng bàn bạc: "Chúng ta nên làm một bửa tiệc mời Tiếu Quân đến, tiệc xong chúng ta sẽ nói với Tiểu Quân là chuyện trong nhà nên uyển chuyển giải quyết, chị dâu của Tiểu Quân bị dục tình bức bách, Tiểu Quân nên bảo bọc chớ để bỏ nhà trốn đi khiến hai họ đều mang tiếng xấu". Tiểu Quân đến dự tiệc nghe mọi người nói như vậy liền suy nghĩ: "Chị dâu về nhà ta làm dâu từ nhỏ, ta không nên để chị ấy bỏ trốn đi khiến cho hai họ đều mang tiếng xấu". Nghĩ rồi liền chấp thuận rước vợ Đại Quân trở về, cùng nhau ăn ở chưa bao lâu thì người vợ này có thai, những người bạn gái trông thấy liền hỏi: "Thai trong bụng của chị từ đâu mà có?", đáp: "Từ khi chồng tôi đi xa, tôi ở nhà thủ tiết sao các bạn lại nói như vậy". Trong số đó có một người bạn thân nói: "Chị muốn dấu nhưng tướng bụng đã hiện rõ ra rồi", đáp: "Tôi có thai thì đã sao?", người bạn liền hỏi là của ai, đáp là của Tiểu Quân, người bạn nói: "Nếu là của Tiểu Quân thì đâu có lỗi gì". Thai trong bụng càng ngày lớn dần, bất ngờ Tiểu Quân nhận được thư của Đại Quân gởi về nói rằng: "Việc kinh doanh gần đây thuận lợi như ý, em chớ lo buồn, không bao lâu sau anh sẽ trở về". Đọc thư xong Tiểu Quân hối hận tự nghĩ: "Ta trông thư anh như nắng trông mưa, từ lâu không có tin tức cũng không thấy trở về, ta vô tâm lấy vợ của anh rồi thì anh mới trở về. Người đời có nói oan gia nặng nhất không gì hơn là xâm phạm vợ người khác. Anh ta về biết được chắc sẽ không tha thứ cho ta, ta nay nên trốn đi", lại nghĩ: "Quê nhà khó từ bỏ, nay vua Thắng Quang coi Thích Ca tử đồng như thái tử, tự tại vô ngại, ta nên đến đó cầu xuất gia, anh ta trở về cũng không làm gì ta được". Nghĩ rồi Tiểu Quân liền đến rừng Thệ-đa gặp một Bí-sô cầu xin xuất gia, Bí-sô nói: "Tài và mạng không lâu bền, có thể từ bỏ mà xuất gia là tốt". Nói rồi cho Tiểu Quân xuất gia và thọ viên cụ, dạy cho Tiểu Quân hành pháp của Bí-sô rồi nói: "Cụ thọ, nai không nuôi nai, thành Thất-la-phiệt rộng lớn thầy nên đi khất thực tự nuôi thân". Tiểu Quân vâng lời sáng sớm đắp y mang bát vào thành khất thực, thứ lớp đến nhà của mình, người vợ từ xa trông thấy đấm ngực hỏi vì sao, Tiểu Quân nói: "Nàng há không biết tôi trông đợi anh tôi như nắng trông mưa mà anh tôi lại bặt vô âm tín cũng không thấy trở về. Tôi vô tâm lấy vợ của anh mình, anh tôi về biết được chắc sẽ không tha thứ cho tôi, cho nên tôi phải bỏ đi xuất gia". Người vợ nói: "Ông tự trốn tránh còn tôi làm sao?", đáp: "Tôi vốn vô tâm, chỉ vì chị bị dục tình nên bức bách tôi lấy thì ráng chịu lấy", nói xong liền bỏ đi. Lúc đó có người bạn thân của Tiểu Quân giỏi về y thuật tìm đến nhà hỏi thăm Tiểu Quân mới biết sự việc xảy ra và Tiểu Quân hiện đã xuất gia ở trong rừng Thệ-đa, liền tìm đến rừng Thệ-đa để thăm Tiểu Quân, thấy các Bí-sô hình tướng và y phục đều giống nhau nên không biết ai là Tiểu Quân. Lúc đó có một Bí-sô chỉ chỗ Tiểu Quân, khi gặp mặt người bạn hỏi vì sao đi xuất gia mà không nói cho biết, Tiểu Quân nói: "Vì vội vã nên không thể nói cho biết", nói rồi liền thuật lại đầy đủ sự việc đã xảy ra. Người bạn nói: "Tôi biết rành về y thuật và điều chế thuốc, đối với người mang thai cũng có thuốc làm cho tiêu thai". Tiểu Quân nghe nói im lặng, người bạn này liền trở về điều chế thuốc tiêu thai, bảo một người nữ đem đến đưa cho người vợ kia và dặn nói rằng: "Thuốc tán này do Bí-sô Tiểu Quân sai tôi mang đến, hòa với nước uống sẽ được bình an tốt đẹp". Người nữ đem thuốc đến và nói như lời đã dặn, người vợ này nghe rồi nhận thuốc và cũng y theo lời đã dặn hòa với nước uống, kết quả thai được trục ra ngoài. Khi những người bạn hỏi về cái thai thì người vợ này nói: "Trước đây tôi có nói chồng tôi đi xa tôi ở nhà thủ tiết, làm gì có cái thai nào". Một người bạn thân trong số đó lại hỏi: "Trước đây chị nói là thai của Tiểu Quân, sao bây giờ lại nói làm gì có cái thai nào?", đáp: "Nó từ kia đến nên giờ cũng đi theo kia", lại hỏi : "Đi theo kia là nghĩa như thế nào?", đáp: "Tiểu Quân đưa thuốc trực thai cho tôi uống nên cái thai đã tiêu rồi". Những người bạn này nghe rồi cùng nhau cơ hiềm: "Thích Ca tử có thể làm việc ác, không phải chơn sa môn đã cho người uống thuốc trục thai". Tiếng xấu này lan ra khắp thành ấp đồn rằng chính Tiểu Quân là thủ phạm, các Bí-sô nghe rồi liền bạch Phật, Phật hỏi Tiểu Quân: "Thầy thật đã làm việc này phải không?", đáp: "Con không có làm, con chỉ có tùy hỉ". Phật bảo các Bí-sô: "Tiểu Quân không có tâm sát nên không phạm, nhưng các Bí-sô không nên sanh tâm tùy hỉ với việc làm như vậy, nếu ai tùy hỉ thì phạm tội Việt pháp". Không bao lâu sau Đại Quân trở về dừng nghỉ tại một nơi cách thành không xa, theo thường tình hễ nghe ai làm điều tốt thì vui mừng theo, còn thấy làm điều xấu thì lo buồn giùm, cho nên thấy Đại Quân sắp về đến nhà liền có người báo cho người vợ biết. Người vợ này nghe tin trong lòng lo sợ, ưu sầu nằm trên giường, Đại Quân vào thành liền đưa hàng hóa đến các cửa hàng rồi mới về nhà. Về đến nhà thấy gia cảnh ảm đạm, bước vào trong phòng thấy vợ nằm buồn bã trên giường liền hỏi: "Hiền thủ, vì sao thấy anh về mà không vui mừng ra đón?", đáp: "Anh về em rất vui, nhưng trong thời gian anh đi không có tin tức gì, Tiểu Quân đã xâm phạm em". Đại Quân nghe xong liền nổi giận nói: "Nó làm như thế không những khi em mà còn khi anh nữa, em hãy ngồi dậy anh sẽ trị tội nó, nó hiện giờ đâu rồi?". Người vợ nói: "Nghe anh sắp về, nó đã lén trốn đi xuất gia rồi", liền hỏi xuất gia ở đâu, người vợ đáp là ở trong rừng Thệ-đa, Đại Quân nói: "Nơi đó đâu phải là thành Thí Vô úy, anh sẽ đến đó trị phạt nó". Lúc đó có người đến báo cho Tiểu Quân biết Đại Quân sắp đến, Tiểu Quân hỏi: "Có nghe anh tôi nói gì không?", đáp: "Đại Quân nói rừng Thệ-đa đâu phải là thành Thí Vô úy, ta sẽ đến đó trị phạt nó". Tiểu Quân nghe rồi lo sợ thầm nghĩ: "Ta vì sợ anh mà đến đây xuất gia, tuy biết Bí-sô được vua xem đồng như Thái tử không có chướng ngại, nhưng ta có tội, nếu anh ta đến ắt sẽ làm hại ta, ta không nên ở đây, nên trốn đến nơi khác". Nghĩ rồi liến đến bạch thầy: "Ô-ba-đà-da, vì con sợ anh nên đến đây cầu xuất gia, nay nghe tin anh con sắp đến ắt sẽ làm hại con, anh nói rừng Thệ-đa đâu phải là thành Thí Vô úy, ta sẽ đến đó trị phạt nó. Tuy con biết Bí-sô được xem đồng như Thái tử an ổn vô ngại, nhưng con có tội, con muốn trốn đến nơi khác". Thầy hỏi: "Con muốn trốn đi đâu?", đáp: "Con muốn đến thành Vương Xá". Vị thầy nói: "Nơi đó có Bí-sô quen biết với thầy, thầy sẽ viết thư, con mang thư này đến chắc chắn thầy ấy sẽ ân từ hộ niệm cho con". Vị thầy nói rồi liền viết thư, trong thư nói: "Tiểu Quân là đệ tử của tôi, nay muốn đến nương tựa chỗ thầy, thầy hãy ân từ hộ niệm giúp dỡ cho Tiểu Quân được an lạc trụ". Tiểu Quân cầm thư rồi lễ tạ thầy lên đường, trong lòng lo sợ nên cứ nhìn ngó hai bên, dần dần đến được thành Vương Xá, hỏi thăm chỗ ở của Bí-sô thân hữu với thầy mình. Gặp mặt rồi dâng thư, vị Bí-sô này mở thư đọc xong nói rằng: "Thiện lai cụ thọ, nay ta như thầy cũ của con, con như đệ tử của ta, con cứ ở lại đây tu học Phật pháp, nếu có cần y bát… các vật cần dùng ta đều sẽ chu cấp, không để con thiếu thốn. Phật dạy Bí-sô có hai việc nên làm là thiền tư và đọc tụng, con nay thích tu theo pháp nào?", đáp: "Con thích thiền tư". Vị thầy nghe rồi liến y pháp dạy cho Tiểu Quân thiền tư, Tiểu Quân liền tìm đến một khu rừng lạnh vắng, nơi bỏ thây chết để tự sách tấn chuyên tu thiền tư, không bao lâu sao đoạn hết các lậu hoặc, chứng pháp Vô sanh, đắc quả A-la-hán, xa lìa dục nhiễm của ba cõi, xem vàng như đất bình đẳng không có hai tướng, có thể dùng đại trí phá vô minh. Được ba minh sáu thông và bốn biện tài vô ngại, các điều ái nhiễm lợi dưỡng cung kính thảy đều buông xả, nên chư thiên Đế Thích đều khen ngợi. Lúc đó Đại Quân đến rừng Thệ-đa hỏi thăm Tiểu Quân mới biết Tiểu Quân đã đi đến thành Vương Xá, Đại Quân thầm nghĩ: "Nơi đó cũng đâu phải là thành Thí Vô úy, ta sẽ đến đó trị phạt". Thế-là Đại Quân chuẩn bị lương thực đi đường đến thành Vương Xá, vào trong Trúc Lâm hỏi thăm Tiểu Quân, có một Bí-sô cho biết Tiểu Quân thiền tư trong khu rừng lạnh vắng, nơi bỏ thây chết. Đại Quân nghe rồi liền tìm đến rừng lạnh vắng, thấy có nhiều Bí-sô cùng tu phạm hạnh, do thời gian cách biệt đã lâu nên Đại Quân không thể nhận ra Tiểu Quân trong số đông Bí-sô có hình tướng giống nhau. Phải cần thời gian quan sát kỹ lưỡng mới có thể nhận biết được, Đại Quân suy nghĩ: "Nếu nó biết mình sẽ hại mình trước, mình phải lánh mặt để bày mưu tính kế". Nghĩ rồi Đại Quân ra khỏi rừng nhìn khắp nơi, trông thấy một thợ săn mang cung tên đi đến gần liền hỏi: "Ông mang cung tên là muốn làm việc gì?", đáp là muốn săn bắn, Đại Quân hỏi: "Ông săn bắn như vậy thu được nhiều ít?", đáp: "Lúc có lúc không", lại hỏi: "Nếu có thì thường được bao nhiêu?", đáp: "Độ năm, sáu kim tiền". Đại Quân nói: "Nay tôi cho ông năm trăm kim tiền, ông có thể giết một Bí-sô oan gia giùm tôi được không?". Lúc đó người thợ săn vì tham lợi nên nhận tiền, nhận rồi liền suy nghĩ: "Các Bí-sô này được quốc vương quý trọng xem đồng như Thái tử, tự tại vô ngại. Sáng chiều ta thường tới đây, nếu ta giết Bí-sô thì vợ con ta chắc chắn bị giam vào ngục đến chết", lại nghĩ: "Ban ngày ta vào trong rừng này còn thấy ớn lạnh dựng cả lông tóc, nhưng các Bí-sô này không luận ngày đêm thường ở trong rừng này mà vẫn được an ổn, há chẳng phải họ đã thành tựu được hạnh thù thắng rồi hay sao. Còn người này là ai ta không biết, nếu đã lấy tiền của họ rồi mà không làm thì họ có thể trở lại giết ta". Nghĩ rồi liền nạp tên độc vào dây cung bắn thấu tim ngực của Đại Quân, thuốc độc ngấm sâu khiến Đại Quân khởi ác tâm: "Người thợ săn này trở lại giết hại ta, chắc là do Tiểu Quân lập mưu trước để hại ta. Nay ta chết, kiếp sau dù sanh vào cõi nào, loài nào ta thề sẽ cho kỳ được Tiểu Quân". Đại Quân phát lời thề độc rồi liền tắt thở, do thề độc nên Đại Quân đầu thai làm rắn độc nằm dưới trục cửa ra vào của Tiểu Quân. Dù chứng quả A-la-hán nếu không quán trước cũng không biết được việc sắp xảy ra, cho nên khi Tiểu Quân mở cửa, trục cửa liền kẹp chết con rắn ấy. Do tâm ác chưa dứt nên thân sau cũng thác sanh lại làm rắn, cũng nằm ở trục cửa ra vào và cũng bị kẹp chết như lần trước. Thân sau lại cũng thác sanh làm rắn nhưng nằm dưới chân giường ngủ của Tiểu Quân, lại bị Tiểu Quân đè chết, cứ như thế đến bốn lần thọ sanh trở lại đều bị Tiểu Quân làm chết. Do nhiều lần chết, nhiều lần thọ sanh trở lại nên thân con rắn nhỏ dần, thân càng nhỏ dần thì tâm ác càng tăng trưởng vì không thể cắn chết Tiểu Quân. Cuối cùng thọ sanh làm con rắn nhỏ bằng mút đũa nằm trên giá y của Tiểu Quân. Lúc đó Tiểu Quân đang tọa thiền trong phòng, con rắn độc nhỏ xíu này với tâm oán hận nhiều đời thả mình xuống cắn và nhả nọc độc vào người của Tiểu Quân, Tiểu Quân bị rắn độc cắn liền hét lớn gọi các Bí-sô: "Các cụ thọ, có con rắn lạ nọc độc đáng sợ, nhỏ bằng mút đũa, dài chừng bốn tấc rơi xuống cắn nọc độc vào người tôi. Các vị mau đến khiêng tôi ra ngoài, chớ để thân này vỡ nứt ra, như bàn tay nắm cát sỏi mở ra liền rã rời". Lúc đó cụ thọ Xá-lợi-tử đang ngồi tư duy dưới một gốc cây cách đó không xa, nghe tiếng kêu của Tiểu Quân liền chạy tới hỏi: "Tôi không thấy sắc diện của cụ thọ có biến đổi, vì sao cụ thọ lại bảo là có con rắn lạ nọc độc đáng sợ, nhỏ bằng mút đũa dìa khoảng bốn tấc rơi xuống cắn nọc độc vào người của cụ thọ… như trên?". Tiểu Quân đáp: Đại đức, nếu đối với người mà mắt, tai, mũi, lưỡi, thân ý có ngã và ngã sở hữu; đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp có ngã và ngã sở; người như thế có thể khiến các căn và dung sắc có biến dị. Đại đức, nay tôi đã không như thế, tôi đối với các căn cảnh, sáu giới, năm uẩn đều không có ngã và ngã sở nên dung sắc không có biến dị. Đại đức, từ vô thỉ tôi có ngã, ngã sở, ngã mạn, chấp trước, tùy miên, phiền não; nhưng nay tôi đã biết, đã đoạn sạch gốc rễ các thứ ấy, như cây Đa-la bị chặt ngọn không thể tăng trưởng được nữa. Đời vị lai không còn tái sanh thì làm sao dung sắc có thể biến dị". Cụ thọ Xá-lợi-tử và các Bí-sô vừa khiêng Tiểu Quân ra khỏi phòng thì thân của Tiểu Quân liền tan rã thành trăm mảnh, như bàn tay nắm cát mở ra liền tan rã. Lúc đó cụ thọ Xá-lợi-tử nói kệ:

"Phạm hạnh đã thành lập, Thánh đạo đã khéo tu, Thọ mạng tận, vui mừng Cũng như xả các bịnh.

Phạm hạnh đã thành lập, Thánh đạo đã khéo tu, Thọ mạng tận, vui mừng Cũng như bỏ đồ độc.

Phạm hạnh đã thành lập, Thánh đạo đã khéo tu, Khi chết không sợ hãi, Như ra khỏi nhà lửa.

Phạm hạnh đã thành lập, Thánh đạo đã khéo tu, Dùng trí quán thế gian, Tợ hồ như cây cỏ.

Việc cần làm đã xong, Không trụ nơi sanh tử, Và trong các đời sau,

Thân này không tiếp nối".

Sau khi Tiểu Quân vào Niết-bàn, cụ thọ Xá-lợi-tử và các Bí-sô thu lấy cốt nhục hỏa thiêu cúng dường rồi cùng đến chỗ Phật, đảnh lễ phật rồi ngồi xuống một bên bạch Phật: "Thế Tôn, Bí-sô Tiểu Quân bị con rắn độc rơi xuống cắn nọc độc vào người, nọc độc đáng sợ, nhỏ bằng mút đũa, dài khoảng bốn tấc nhưng nọc độc đã gây tác hại khiến thân thể tan rã, như bàn tay nắm cát mở ra liền tan rã, nay Tiểu Quân đã vào Niết-bàn". Phật nói: "Này Xá-lợi-tử, nếu Bí-sô Tiểu Quân lúc đó tụng kệ và cấm chú này thì nọc rắn độc không ngấm vào trong thân, thân sẽ không bị tan rã như cát bụi". Xá-lợi-tử bạch Phật: "Kệ và cấm chú như thế nào, xin Thế Tôn tuyên thuyết cho chúng con được nghe rồi cùng thọ trì". Lúc đó Phật nói kệ và cấm chú cho các Bí-sô nghe như sau:

"Ta với chủ giữ nước

Và Hạt La Mạt Nê

Tập bà kim Bạt La

Thảy đều sanh niệm từ

Kiều-đáp-ma xú mục,

Nan-đà, tiểu Nan-đà,

Không chân và hai chân

Cũng đều khởi niệm từ.

Đối với các loài rồng,

Nương trong nước để sống,

Cho đến loài hữu tình,

Ta đều khởi tâm từ.

Tất cả chúng trời người,

Thần, quỷ và bàng sanh,

Thảy đều được lợi an,

Không bịnh, thường hoan hỉ,

Thấy gì cũng hiền thiện,

Không gặp các oán ác,

Ta đều khởi niệm từ.

Độc hại chớ tương xâm,

Nơi ghềnh hang nguy hiểm,

Tất cả chớ du hành.

Độc cắn hay độc hại,

Chớ thường làm hại nhau.

Thế Tôn đấng cha lành,

Lời nói ra chơn thật.

Lời ta, lời Phật nói,

Các độc chớ hại ta.

Tham dục sân hận si,

Là độc nhất thế gian.

Lời Phật chơn thật ngữ,

Các độc tự tiêu vong.

Tham dục sân hận si,

Là độc nhất thế gian.

Lời Pháp chơn thật ngữ,

Các độc tự tiêu vong.

Tham dục sân hận si,

Là độc nhất thế gian.

Lời tăng chơn thật ngữ,

Các độc tự tiêu vong.

Diệt trừ các độc hại,

Ủng hộ và nhiếp thọ,

Phật trừ tất cả độc,

Độc rắn, ngươi tiêu vong.

Đát điệt tha án đôn tỷ lệ đôn tỷ lệ, đôn bệ, bát ly đôn bệ, nại đế, tô nại đế, kê nại đế, mâu nại duệ, tô mâu nại duệ, đờn đế ni la kê thế, giá lô kế bệ, ốt tỳ doanh cụ lệ sa ha.

Phật bảo cụ thọ Xá-lợi-tử: "Nếu Bí-sô Tiểu Quân lúc đó tự nói hoặc người khác nói kệ chú này, chắc chắn sẽ tránh khỏi rắn độc xâm hại, thân của thầy ấy cũng không tan rã như bàn tay nắm cát mở ra liền rã tan". Lúc đó các Bí-sô đều có nghi bạch Phật: "Cúi xin Thế Tôn đoạn nghi niệm cho chúng con, chúng con không biết Bí-sô Tiểu Quân đã từng tạo nghiệp gì, do nghiệp lực đó mà đời này được sanh trong nhà đại phú, của báu đầy kho; lại tạo nghiệp gì, do nghiệp lực đó mà đời này được xuất gia trong chánh pháp của Như lai, đoạn sạch phiền não chứng quả A-la-hán; lại tạo nghiệp gì, do nghiệp lực đó mà đời này tuy đắc quả vẫn bị rắn độc cắn, bức não thân tâm phải nhập Niết-bàn?". Thế Tôn bảo các Bí-sô: "Bí-sô Tiểu Quân này đã tạo nghiệp nhơn ắt phải tự gánh chịu nghiệp quả, nghiệp nhơn đã tạo cứ tăng trưởng mãi cho đến lúc chín muồi, duyên biến hiện tiền như bóng theo hình, đời này nhất định chiêu cảm quả báo không thọ ở trong đời khác nữa. Này các Bí-sô, nếu một người đã tạo nghiệp thiện ác không phải địa thủy hỏa phong ở ngoài giới mới khiến người kia thọ báo, mà đều ở trong uẩn xứ giới của tự thân chiêu cảm quả dị thục". Thế Tôn liền nói kệ:

"Dầu trải qua trăm ngàn kiếp, Những nghiệp đã tạo không mất, Một khi nhân duyên hội ngộ, Quả báo trở lại tự chịu".

"Này các Bí-sô, thuở xưa lúc Phật chưa ra đời có một thánh giả Độc Giác hiện ra đời, vì thương xót người nghèo cùng nên thường tự thọ dụng y thực thô xấu, giống như Lân giác là phước điền độc nhất. Lúc đó có một thôn toàn là thợ săn cư trú, cách thôn không xa có một khu rừng và một ao nước, nhiều loại cầm thú thường đến tụ tập bên ao nước này. Vì thế những người thợ săn đó cài đặt bẫy săn ở trong khu rừng này, hằng ngày săn bắt được rất nhiều chim muông cầm thú. một hôm vị Độc giác du hành đến thôn của những người thọ săn, trú trong miễu Thiên tự, sáng sớm đắp y mang bát vào thôn khất thực, nhận được thức ăn rồi vị Độc giác suy nghĩ: Trong miễu đông người ồn ào phức tạp…, ngoài thôn có một khu rừng yên tỉnh ta nên đến đó cư trú. Nghĩ rồi liền tìm đến khu rừng thấy nơi đây yên tỉnh có thể cư trú lâu dài nên vị Độc giác liền để y bát một bên, lượt nước xem trùng, dùng nước rửa chân, lượm lá rụng trải lót ngồi thọ thực, thọ thực xong rửa bát và tay, sau đó ngồi kiết già dưới một gốc cây, oai nghi tịch định như Long vương cuộn mình nằm yên. Hôm đó vì nghe có hơi ngươi nên cầm thú không tụ đến bên ao nước, cho nên sáng hôm sau thợ săn đến xem các bẫy săn không thấy có một con thú nào bị mắc bẫy. Ông ta suy nghĩ: Hằng ngày ta bẫy săn không bẫy nào là không có, vì sao hôm nay không có con hú nào bị mắc bẫy. Nghĩ rồi liền quan sát chung quanh bờ ao thấy có dấu chân người, lần theo dấu chân tìm đến chỗ vị Độc giác đang thiền tọa. Thấy rồi liền suy nghĩ: Ta xem dáng vẽ người xuất gia này chắc là thích nơi yên tỉnh này, nếu ta không giết người này thì sự sống của ta bị đoạn tuyệt. Do có ý độc hại nên bắn tên có tẩm thuốc độc vào chỗ ách yếu của vị Độc giác. Bị trúng tên độc vị Độc giác suy nghĩ: đâu nên để cho người thợ săn vô ý thức này phải chịu đại khổ não lâu dài trong đường ác, ta nên cứu vớt kia ra khỏi đường ác ấy. Nghĩ rồi liền bay lên hư không như Nga vương, hiện đại thần thông thân tuôn ra nước lửa, các loài dị sanh trông thấy thần thông như vậy liền hướng về quy y. Người thợ săn này từ xa quỵ người xuống đảnh lễ bạch rằng: Chơn thật phước điền cúi xin hiện thân xuống, con thật là kẻ ngu si vô trí chìm trong bùn tham dục, xin từ bi thương xót con. Lúc đó vị độc giác vì thương xót kia nên hiện thân xuống, người thợ săn cảm động rơi lệ, quỳ gối nhổ mũi tên độc rồi băng bó vết thương bạch rằng: xin Thánh giả đến nhà con để con dùng thuốc trị thương cho Thánh giả. Vị Độc giác liền suy nghĩ: Nay thân máu mũ nhơ nhớp này của ta, điều nên chứng đắc ta cũng đã chứng đắc rồi, nay ta nên nhập Vô dư Niết-bàn. Nghĩ rồi liền bay trở lên hư không hiện các thần thông mà nhập Niết-bàn. Người thợ săn này là người đại phú liền thu lấy nhục thân của vị Độc giác rồi dùng các loại cây thơm hỏa thiêu, thu lấy xá lời để trong bình vàng xây tháp thờ khắp bốn nẻo đường, dùng hoa hương kỹ nhạc phướn lọng… cúng dường bảo tháp và phát nguyện: Con là kẻ ngu si mê muội không phân biệt thiện ác, nên đối với bậc chơn thật phước điền đã tạo tội ác. Với căn lành cúng dường này nguyện đời sau của con đừng chiêu lấy quả báo ác mà được sanh nhà đại phú thọ dụng đầy đủ, dung mạo đoan nghiêm ai thấy đều yêu mến. Với đầy đủ phước đức như vậy con nguyện được thừa sự bậc Đại sư tối thắng không sanh nhàm mỏi. Này các Bí-sô, người thợ săn đó chính là Tiểu Quân, do xưa kia bắn mũi tên độc vào chỗ ách yếu của vị Độc giác, do nghiệp lực này phải chịu một kiếp thiêu đốt khổ sở trong địa ngục Vô gián, còn nghiệp tàn dư thì phải thường bị độc hại trong năm trăm đời. Đời này tuy chứng quả La hán vẫn bị độc hại mà nhập Niết-bàn. Do kia nguyện sanh nhà đại phú thọ dụng đầy đủ dung mạo đoan nghiêm… cho đến được xuất gia trong chánh pháp của Như Lai, đoạn hết kiết sử chứng quả A-la-hán. Ta ở trong trăm ngàn câu chi vị Độc giác là bậc đại sư tối thắng nên kia thừa sự ta không có nhà mỏi. Các Bí-sô nên biết nếu nghiệp nhơn thuần trắng thì được quả Dị thục thuần trắng, nếu nghiệp nhơn thuần đen thì được quả Dị thục thuần đen, nếu nghiệp nhơn xen tạp trắng đen thì được quả Dị thục cũng xen tạp trắng đen. Các Bí-sô nên bỏ nghiệp thuần đen và nghiệp xen tạp trắng đen, đối với nghiệp thuần trắng phải siêng tu học". Đây là duyên khởi nhưng Phật chưa chế học xứ này.

CĂN BẢN THUYẾT

NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA