SỐ 1442 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA

Học Xứ Thứ Ba Mươi Bảy: ĂN PHI THỜI

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, Lúc đó cụ thọ Đại Mục-kiền-liên cho mười bảy thiếu niên xuất gia và thọ viên cụ, đứng đầu là tiểu Ô-ba-ly, sáng sớm chúng mười bảy người đắp y mang bát vào thành khất thực. Lúc đó có rất nhiều thiếu nữ thấy mười bảy Bí-sô trẻ tuổi này mang bát khất thực liền đấm ngực nói: "Các Bí-sô này, mẹ của họ nhọc nhằn nuôi lớn, chưa báo ân đức liền bỏ đi xuất gia, có quả lợi gì sao không thấy sanh, nên lấy đất trám vào miệng họ rồi quăng họ xuống hố", mười bảy Bí-sô này nghe rồi đều cảm thấy hổ thẹn nói với nhau: "Thà nhịn đói hôm nay chớ không thèm đi khất thực từng nhà để nghe những lời ác kia". Nói rồi tất cả đều quay trở về chùa đoạn thực, lúc chưa thấy đói họ vẫn tu phẩm thiện, khi thấy đói mới nằm xuống nghỉ. Ô-ba-nan-đà thấy liền hỏi: "Tại sao ăn no rồi lại nằm không chịu tu phẩm thiện?", đáp: "Chúng tôi chưa ăn gì", Ô-ba-nan-đà liền hỏi nguyên do, Thập thất chúng liền kể lại sự việc trên, Ô-ba-nan-đà nghe rồi làm thinh bỏ đi. Lúc đó có nhiều người thế tục vào trong viên lâm vui chơi yến tiệc, mặt trời vừa xế bóng Thập thất chúng vào trong vườn đến trước những người thế tục này lấy tay xoa bụng rồi nói kệ:

"Phật nói lời mỹ diệu,

Ảnh hưởng khắp thế gian,

Khổ vì đói đứng đầu,

Lời này thật không sai".

Mọi người nghe rồi liền hỏi: "Các Thánh giả muốn ăn phải không?", đáp là muốn ăn, mọi người đều lấy thức ăn ngon cho Thập thất chúng. Sau khi ăn no rồi cùng trở về, vừa đi vừa cao tiếng tụng tập, Ô-ba-nan-đà nghe thấy liền hỏi: "Các cụ thọ sao bây giờ lại phát khởi tinh tấn cao tiếng tụng tập khác hẳn lúc nảy bội phần?", đáp: "Đại đức há không nghe Thế tôn có nói: Nếu tâm hoan lạc thì có thể diễn nói pháp nghĩa hay sao?", Ô-ba-nan-đà nói: "Vậy là các cụ thọ được ăn thức ăn ngon phải không?", đáp: "Chúng tôi vừa được ăn thức ăn ngon no đủ ở trong viên lâm", Ô-ba-nan-đà nói: "Hồi trưa tôi hỏi, các cụ thọ đều nói là đói, bây giờ lại nói là ăn no đủ, há không phải các cụ thọ đã ăn phi thời hay sao?", đáp: Trước ngọ không ăn, giữa ngọ cho đến sau ngọ cũng không ăn, không lẽ nhịn đói mà chết hay sao?". Các Bí-sô thiểu dục nghe biết đều chê trách rồi bạch Phật, Phật do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô ăn phi thời, phạm Ba-dật-để-ca".

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Thập thất chúng. Phi thời có hai là từ giờ ngọ trở đi và sáng lúc mặt trời chưa mọc.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô phi thời tưởng là phi thời và nghi mà ăn đều phạm Đọa. Nếu thời tưởng là phi thời và nghi mà ăn thì phạm Ác-tác. Nếu thời tưởng là thời; phi thời tưởng là thời thì không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu… giống như trong các giới trên.

Học Xứ Thứ Ba Mươi Tám: ĂN THỨC ĂN TỪNG XÚC CHẠM

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó thường pháp của cụ thọ Ca-la là mỗi khi ở thôn xóm thành ấp nào vào sáng sớm đắp y mang bát theo thứ lớp khất thực, oai nghi tỏ rõ, phòng hộ các căn, khéo an trụ chánh niệm. Khi được thức ăn nếu là cơm nhão thì đựng trong bát, nếu là cơm khô thì đựng trong đãy bát, cơm nhão trong bát thì ăn trong ngày, còn cơm khô thì hong phơi rồi cất trong một hủ bằng sành, gặp lúc trời mưa gió lạnh thì lấy nước nóng rưới lên cơm khô này để ăn, ăn no rồi liền thọ an lạc giải thoát của tĩnh lự đẳng trì đẳng chí vi diệu. Thường pháp của chư Phật là lúc còn ở thế gian thường đi đến các cõi Nại-lạc-ca… cho đến rừng núi sông ngòi… hoặc đến trú xứ của các Bí-sô để quán sát, nhơn duyên trong giới này là Phật đến trú xứ của Bí-sô. Lúc đó Phật tuần tự đi đến phòng của Ca-la thấy phơi cơm khô ở ngoài liền hỏi cụ thọ A-nan-đà: "Cơm khô này là của ai?", cụ thọ A-nan-đà liền đem việc làm của Ca-la kể lại, Phật nghe rồi liền nói: "như vậy là có Bí-sô ăn lại thức ăn đã từng xúc chạm phải không?", đáp là có. Sau đó Thế tôn nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu:

… Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô ăn thức ăn đã từng xúc chạm thì phạm Ba-dật-để-ca"

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Bí-sô Ca-la. Đã từng xúc chạm có hai: Một là trước ngọ thọ, qua ngọ xúc chạm; hai là qua ngọ thọ, qua ngọ lại xúc chạm. Nếu Bí-sô biết thức ăn này đã từng xúc chạm, không tác pháp mà ăn lại thì phạm Đọa.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô đối với thức ăn đã từng xúc chạm, khởi tưởng là đã từng xúc chạm và nghi mà ăn thì phạm Đọa. Nếu chẳng phải đã từng xúc chạm khởi tưởng là đã từng xúc chạm và nghi mà ăn thì phạm Ác-tác. Nếu chẳng phải đã từng xúc chạm khởi tưởng là không phải đã từng xúc chạm; hoặc đã từng xúc chạm lại khởi tưởng là chẳng phải đã từng xúc chạm đều không phạm. Phật nói: "Nếu Bí-sô từng xúc chạm bát chưa rửa sạch cho đến cái muỗng rồi lấy dùng để ăn đều phạm Đọa. Nếu tay xúc chạm vào các vật như đãy bát… sau đó không rửa tay sạch mà cầm lấy thức ăn ăn đều phạm Đọa. Nếu Bí-sô muốn uống nước, không súc miệng mà uống thì Ác-tác, nếu rửa tay sạch hay súc miệng sạch rồi thì không phạm". Không phạm nữa là người phạm ban đầu… giống như trong các giới trên.

Học Xứ Thứ Ba Mươi Chín: KHÔNG THỌ MÀ ĂN

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó cụ thọ Đại Ca-la dùng bát, y, thức ăn và ngọa cụ được vất bỏ nơi Thâm-ma-xá-na. Sao gọi là bát nơi Thâm-ma-xá-na? Nếu có người chết đem đến bỏ nơi Thâm-ma-xá-na, các thân tộc dùng cái âu hay bát sành đựng đồ cúng tế cho người chết thì Đại Ca-la lượm lấy cái âu hay cái bát này rửa sạch rồi dùng để đựng thức ăn. Sao gọi là y nơi Thâm-ma-xá-na? Nếu thân tộc dùng tấm vải phủ cho người chết khi đem bỏ nơi Thâm-ma-xá-na thì Đại Ca-la lượm lấy tấm vải này đem về giặt nhuộm rồi cắt may thành y để mặc. Sao gọi là thức ăn nơi Thâm-ma-xá-na? Nếu thân tộc dùng năm loại đoàn thực cúng cho người chết thì Đại Ca-la sau đó lấy ăn. Sao gọi là ngọa cụ nơi Thâm-ma-xá-na? Nghĩa là Đại Ca-la thường ngủ ở trong rừng thây chết. Do vậy nếu có người chết nhiều mang đến trong rừng thây chết thì Đại Ca-la mập mạp, sáng sớm khỏi phải vào thành khất thực; nếu không có người chết thì Đại Ca-la thường phải vào thành khất thực. Người giữ cửa thành thấy vậy liền suy nghĩ: "Nếu có người chết thì Bí-sô Đại Ca-la khỏi vào thành khất thực, nếu không có người chết thì phải vào thành khất thực, há không phải Thánh giả này ăn thịt người chết hay sao?". Lúc đó trong thành có một trưởng giả cưới vợ chưa bao lâu thì sanh được một con gái, người con gái này vừa lớn khôn thì người cha qua đời, thân tộc liền đưa người chết vào rừng thây chết hỏa thiêu, sau đó tất cả đều trở về nhà chỉ còn lại người vợ và con gái đứng bên đống lửa khóc. Lúc đó Đại Ca-la đang đứng nhìn lửa thiêu thây chết, người con gái trông thấy liền nói với mẹ: "Hôm nay thánh giả Đại Ca-la giống như con quạ mù đứng giữ thây chết". Có người nghe được lời nói này liền nói cho các Bí-sô biết, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: "Người con gái của Bà-la-môn kia tự làm tổn hại, đệ tử thanh văn của ta đức như núi Diệu cao mà nói lời thô ác khinh hủy nhau, do nghiệp ác này trong năm trăm đời phải làm con quạ mù". Người trong thành đều nghe biết Thế tôn thọ ký người con gái của Bà-la-môn kia trong năm trăm đời phải đọa làm con quạ mù, lời thọ ký này đến tai của người mẹ, người mẹ liền dẫn con gái đến chỗ Phật đảnh lễ rồi bạch rằng: "Thế tôn, xin Phật từ bi tha thứ cho đứa con gái nhỏ này, vì không hiểu biết mới nói ra lời ấy, chứ không có tâm độc hại", Phật nói: "Không phải là ta trù rủa, mà chính là con gái của bà với tâm khinh thị nói ra lời thô ác phải bị đọa trong loài bàng sanh, nếu tâm ác này nặng thì sẽ đọa vào địa ngục", người con gái này nghe rồi liền bỏ ra về. Lúc đó người trong thành nghe người giữ cửa nói cụ thọ Đại Ca-la ăn thịt người chết, lại nghe người con gái kia nói ra lời thô ác nên cùng bàn với nhau: "Chúng ta phải đến trong thi lâm để xem việc cụ thọ Đại Ca-la ăn thịt người chết là thật hay hư", bàn xong mọi người liền bảo một người giả làm người chết để mọi người khiêng đến trong rừng thây chết, người giả chết nói: "Không lẽ mọi người muốn ông ta ăn thịt tôi sao?", mọi người nói: "Chúng tôi sẽ bảo vệ ông". Người giả chết nghe mọi người hứa như vậy nên yên tâm để cho mọi người hóa trang mình thành người chết, cúng tế rồi khiêng đến trong rừng thây chết. Lúc đó Đại Ca-la vào thành khất thực thấy khiêng người chết đi bèn suy nghĩ: "Ta nên trở lại trong rừng thây chết để ăn năm món đoàn thực cúng tế người chết, khỏi phải đi khất thực nữa". Người giả chết thấy Đại Ca-la quay trở lại liền báo cho mọi người biết, đoàn người khiêng người giả chết đến trong Thi lâm đặt xuống chỗ đất bằng rồi vào một bụi rậm ngồi rình xem hành động của Đại Ca-la. Lúc đó có một con dã can đến chỗ thây chết để ăn năm món đoàn thực, Đại Ca-la thấy rồi liền chạy nhanh tới để đuổi con dã can, người giả chết thấy Đại Ca-la chạy đến liền la lớn: "Ăn tôi, ăn tôi". Mọi người cùng nhau chạy đến, trong tay đều cầm gậy gộc nói với Bí-sô: "Thánh giả, thầy mặc y phục của đại tiên, bỏ tục xuất gia sao lại làm nghiệp cực ác này?", Bí-sô hỏi: "Tôi làm việc gì?", mọi người nói: "Thầy ăn thịt người", Bí-sô nói: "Các ông thấy tôi ăn thịt sao?", mọi người nói: "Không thấy, nếu không ăn thịt người tại sao thầy lại chạy đến bên người chết?", Bí-sô nói: "Tôi thấy con dã can đến ăn đồ cúng, nếu để nó ăn thì tôi phải nhịn đói nên tôi chạy đến xu đuổi nó đi", mọi người nói: "Mặc cho thầy nói là ăn vật gì, nhưng khắp trong thành đều đồn là thầy ăn thịt người chết". Nói xong mọi người cùng đến chỗ các Bí-sô kể lại sự việc trên, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Thế tôn nghe rồi suy nghĩ: "tất cả các Bí-sô do không thọ mà ăn nên có lỗi này phát sanh", nghĩ rồi liền bảo các Bí-sô: "Có thọ lấy mới được ăn để người khác chứng biết", các Bí-sô không biết thọ lấy như thế nào, Phật nói: "Có năm cách thọ lấy:

Một là thân trao cho, thân thọ: Nghĩa là người kia dùng tay trao cho, mình dùng tay thọ lấy.

Hai là thân trao cho, dùng vật thọ: Nghĩa là người kia dùng tay trao cho, mình dùng bát để thọ lấy.

Ba là dùng vật trao cho, thân thọ lấy: Nghĩa là người kia dùng bát trao cho, mình dùng tay thọ lấy.

Bốn là dùng vật trao cho, dùng vật thọ lấy: Nghĩa là người kia dùng bát trao cho, mình dùng bát thọ lấy.

Năm là để dưới đất thọ lấy.

Có một biên quốc, người trong nước đó phần nhiều xấu ác, cho đến cha mẹ, anh em… cũng hiềm hận nhau, không cần gần nhau. Nếu Bí-sô đến biên quốc này ở bên đường khất thực nên làm đàn tiểu Mạn-trà-la rồi đặt bát trên đàn đứng một bên duyên nơi bát, nếu có ai cúng thí thì bảo bỏ vào bát, đó gọi là thọ.

Có năm cách không thành thọ thực: Chỗ thấy xa, chỗ ngăn che, ở bên cạnh, ở sau lưng và lúc chắp tay. Ngược với trên là năm cách thành thọ thực".

Sau đó có Bà-la-môn cư sĩ tịnh tín đem trái cây đến cúng dường Bí-sô, Bí-sô không thọ, mọi người nói: "Khi Phật chưa hiện ở đời, chúng tôi coi ngoại đạo là ruộng phước; nay Phật đã hiện ở đời, chúng tôi coi các thánh giả là ruộng phước. Chúng tôi cúng dường, các vị không thọ nhận vậy chẳng phải là chúng tôi bỏ tư lương thiện của đời sau hay sao?". Các Bí-sô bạch Phật, Phật bảo nên thọ, tác tịnh rồi ăn, các Bí-sô không biết tác tịnh như thế nào, Phật nói: "Có năm cách tác tịnh là bằng lửa, bằng dao, bằng móng tay, bằng cách làm cho khô hoặc do chim mổ cắn. Lại có năm cách tác tịnh là bằng cách nhổ gốc, dùng tay bẻ gãy, hoặc cắt đứt, hoặc chẻ ra, hoặc lấy hết hạt ra". Lúc đó các Bí-sô tác tịnh từng trái nên qua ngọ vẫn chưa ăn được, Phật nói: "Nên tụ lại thành đống rồi dùng lửa hay dao chạm vào ba, bốn chỗ cho có dấu tổn". Do Phật dạy thọ rồi mới ăn, các Bí-sô mỗi người thọ riêng nên qua ngọ, Phật nói: "Nếu ăn chung thì thọ chung, không nên thọ riêng". Lúc đó tịnh nhơn dọn đưa trái cây cho Tăng, chia không đồng đều, Phật nói nên sai cầu tịch, cầu tịch cũng dọn đưa chia không đồng đều, Phật nói đại Bí-sô nên làm, đại Bí-sô vẫn không thể dọn đưa chia đều, Phật nói: "Nên chia trái cây làm ba loại ngon, vừa và dở rồi chia đều", người dọn đưa chia trái cây cho Tăng xong mới nhận phần của họ, có khi được loại dở hoặc có khi không còn, Phật nói: "Họ nên lấy phần trước", liền lấy loại ngon cho mình, các Bí-sô chê trách, Phật nói: "Hai thầy nên nhận lấy phần của họ", vẫn lấy được loại ngon, Phật nói: "hãy đợi đến tòa kế tiếp sau mới được nhận phần của họ". Lúc đó khi được chia phần, Bí-sô đứng dậy nhận, Phật nói: "Không nên đứng dậy nhận, khi nào đến trong tầm tay mới nhận". Lúc đó khi được chia để vào trong bát, trái cây lăn rớt ra ngoài, Bí-sô nhận thêm nữa, Phật nói: "Không được nhận thêm nữa, nếu trái rơi nên với tay nhặt lấy, nếu với tay không tới thì mới được nhận thêm nữa". Lúc đó vật đựng trái cây lớn và năng, Bí-sô không thể bưng được, người tục thấy vậy muốn bưng phụ, Bí-sô không cho, Phật nói: "Nên để họ bưng giúp". Hai người cùng bưng, người tục bưng trước, Bí-sô bưng sau, Phật nói: "Bí-sô nên cầm một bên trước, người tục cầm sau rồi cả hai cùng bưng đi". Sau đó người tục để xuống trước, Bí-sô để xuống sau, Phật nói: "Bí-sô nên để xuống trước, người tục để xuống sau". Lúc đó các Bí-sô thọ nữa để ăn, Phật nói: "Nếu ở bên Bí-sô mà thọ thì gọi là cựu thọ; ở bên người tục mà thọ thì gọi là tân thọ". Sau đó có thí chủ tịnh tín dùng cái bình đựng đầy sữa, mật, dầu… đem đến cúng cho Tăng hiện tiền, các Bí-sô không chịu nhận, Phật bảo nên nhận. Khi chia đưa cho Tăng bị dơ y, Phật bảo nên lau; khi để bình dưới đất, bình bị nghiêng, Phật nói nên dùng vật lót bên dưới. Các Bí-sô chia đưa sữa mật… cho Tăng rồi đem trả cái bình cho chủ, họ nói: "Thánh giả, há cúng sữa, mật… mà không cúng luôn cái bình hay sao, Thánh giả cứ tùy ý lấy dùng". Bí-sô không biết có được thành tịnh không, Phật nói: "Nên đem ngâm cái bình trong nước bảy, tám ngày, khi cá… đến rỉa hết cặn sữa… mới đem rửa sạch rồi đưa cho nhà bếp dùng". Như Phật đã dạy thọ lấy rồi mới ăn, Lục chúng thọ hay không thọ đều ăn, các Bí-sô thiểu dục chê trách rồi bạch Phật, Phật do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô, thức ăn không thọ mà đưa vào miệng ăn nhai thì phạm Ba-dật-để-ca".

Sau đó có một Bí-sô ở A-lan-nhã thấy nước và tăm không có người trao bèn bỏ tịnh xứ vào trong thôn xóm, Thế tôn hỏi cụ thọ A-nan-đà nguyên do Phật bảo A-nan-đà trừ nước và tăm. Sau đó lại có các Bí-sô du hành qua con đường hiểm, không có người trao thức ăn, lúc đó có Bồ tát vì điều phục hữu tình nên thị hiện làm Trí mã, di hầu… để trao trái cây và thức ăn cho các Bí-sô, Bí-sô không nhận , sau đó bạch Phật, Phật nói: "Nếu là loài hữu tình có hiểu biết, đã trao hay chưa trao thức ăn, Bí-sô nên nhận để ăn". Do nhân duyên này, Phật bảo các Bí-sô: Trước kia là sáng chế, bây giờ là tùy khai, học xứ này nên nói lại như sau: "Nếu lại có Bí-sô, thức ăn không thọ mà đưa vào miệng ăn nhai thì phạm Ba-dật-để-ca, trừ nước và tăm xỉa răng".

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Đại Ca-la. Không thọ là không nhận được từ người khác.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô đối với thức ăn không thọ, khởi tưởng không thọ và nghi… phạm hai nặng hai nhẹ và hai không phạm giống như giới trên. Không phạm nữa là người phạm ban đầu… như trên.

Lúc đó các Bí-sô không rõ về tiền kiếp của Đại Ca-la nên thỉnh hỏi Thế tôn: "Thế tôn, cụ thọ Đại Ca-la đã từng làm nghiệp gì nên thường ưa ở nơi Thâm-ma-xá-na, lại nương theo Phật xuất gia, đoạn trừ các hoặc thành A-la-hán mà lại bị phỉ báng độc là ăn thịt người?", Phật nói: Đại Ca-la này tự mình tạo nghiệp thiện ác, khi nhân duyên hội đủ, quả chín muồi thì trở lại ngay nơi uẩn xứ giới của tự thân mà thọ lấy quả báo, chứ không phải địa thủy hỏa phong của ngoại giới khiến nó được thành thục", Phật liền nói kệ:

"Dầu cho trải trăm kiếp,

Nghiệp đã làm không mất,

Khi nhân duyên hội đủ,

Tự thọ lấy quả báo".

Các thầy hãy lắng nghe:

Trong quá khứ tại thành Ba-la-nê-tư có một vị Độc giác tên là Hy Thượng, ngoài thành có một trú xứ là chỗ ở của Cổ tiên, khi vị Độc giác nương ở nơi đây thường có vô lượng trăm ngàn vạn ức chư thiên và đồ chúng theo sau. Mỗi khi vị Độc giác vào thành khất thực thường đi qua Thi lâm, trong chỗ vất tử thi này có một Dược xoa nương ở để ăn thịt người chết. Mỗi khi vị Độc giác đi ngang qua Thi lâm, do oai thế của chư thiên, Dược xoa này phải tránh đi nơi khác, mỗi lần tránh đi như vậy thì thây chết bị dã can, hồ ly, chó sói… ăn thịt hết. Dược xoa liền suy nghĩ: "Người xuất gia này thường não hại ta, ta nên làm việc bất lợi cho ông ta để ông ta khỏi trở lại đây nữa", nghĩ rồi Dược xoa liền lấy một cánh tay của người chết tìm cách bỏ vào trong bát của vị Độc giác để cho mọi người nhìn thấy. Cho nên không bao lâu sau tiếng xấu loan truyền khắp trong thành rằng người xuất gia này ăn thịt người. Vị Độc giác nghe biết rồi khởi lòng thương xót nghĩ rằng: "Ta không nên để cho Dược xoa không hiểu biết này chịu khổ báo", nghĩ rồi liền ở trước Dược xoa bay vút lên hư không hiện đại biến hóa, trên thân phun lửa, dưới thân phun ra nước… biến hiện không thể nghĩ bàn khiến hữu tình liền sanh chánh tín. Loài dị sanh khi thấy được thần biến liền tự cải hối cúi lạy sát đất như cây đại thọ bị xô ngã ai cầu sám hối: "Cúi xin đại phước điền thương xót hiện thân xuống, con vô thức nên chìm trong bùn ác hạnh, cúi xin Thánh giả từ bi cứu vớt". Vị độc giác thương xót nên hiện thân xuống, Dược xoa liền lấy cánh tay người chết ra khỏi bát của vị độc giác rồi nói với mọi người: "Chẳng phải người xuất gia ăn thịt người mà là do tâm ác của tôi đã làm việc phỉ báng này, Tôi xin đảnh lễ sám tạ tội đã làm ác nghiệp xúc não vị thắng phước điền, mong cầu đời sau không bị đại khổ báo. Do thâm tâm lễ kính và công đức sám tạ này nguyện đời sau gặp được vị đại sư vô thượng thù thắng hơn vị đại sư này để thừa sự cúng dường và được chứng Thánh quả".

Phật bảo các Bí-sô: "Dược xoa xưa kia chính là Đại Ca-la ngày nay, do đối với vị Độc giác ác tâm phỉ báng khiến cho tiếng ác đồn khắp nên trong năm trăm đời thường bị tiếng ác phỉ báng. Sau đó cũng chính Dược xoa khởi tâm hối hận ai cầu sám hối và phát nguyện nên được gặp ta, nương theo ta xuất gia, đoạn trừ phiền não chứng quả A-la-hán, lại nương bên ta thừa sự cúng dường không có nhàm chán. Này các Bí-sô, nếu tạo nghiệp thuần đen thì được quả dị thục thuần đen, nếu tạo nghiệp thuần trắng thì được quả dị thục thuần trắng, nếu tạo nghiệp đen trắng xen tạp thì được quả dị thục đen trắng xen tạp. Cho nên các thầy nên bỏ hai nghiệp thuần đen và đen trắng xen tạp, nên tu nghiệp thuần trắng, nên học như thế".

Nhiếp Tụng Sau:

Thường ở nơi Thi lâm,

Cho đến người giữ cửa,

Và người giả thây chết,

người xét thật hư.

Thọ thực có năm cách,

Khai (cho) Bí-sô tự làm,

Đường hiểm khai (cho) súc sanh

Ca-la duyên (khởi) sau cùng.

CĂN BẢN THUYẾT

NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA

QUYỂN 37

Học Xứ Thứ Bốn Mươi : ĐÒI HỎI THỨC ĂN NGON

Đức Bạc-già-phạm ở tại trú xứ Thích ca du hành đến trong vườn Đa căn thọ thành Kiếp-tỷ-la, lúc đó Thích tử Đại danh nghe tin Thế tôn đến liền đến chỗ Thế tôn đảnh lễ rồi ngồi một bên, Phật nói pháp yếu chỉ dạy cho Đại danh được lợi hỉ rồi im lặng, Thích tử Đại danh bạch Phật: "Cúi xin Thế tôn và Tăng thương xót sáng mai đến nhà con thọ thực", Thế tôn im lặng nhận lời, Thích tử Đại danh biết Phật nhận lời rồi liền đảnh lễ cáo lui. Về đến nhà liền bảo các gia nhân: "Sáng mai Phật và tăng sẽ đến nhà, đi đường vất vả, các ngươi nên chuẩn bị đầy đủ thức ăn ngon để giải trừ mệt mỏi", các gia nhân vâng lời ngay trong đêm ấy chuẩn bị đầy đủ các thức ăn thượng diệu. Sáng hôm sau Lục chúng vừa thức dậy nói với nhau: "Chúng ta nên đến nhà thân hữu xem coi có thức ăn gì ngon không", nói xong cùng đi đến nhà thân hữu, thân hữu chào hỏi rồi mời ăn, Lục chúng nói: "Chúng tôi đã thọ Thích tử Đại danh thỉnh thực rồi", thân hữu nói: "Nếu vậy xin thỉnh ngày mai đến", Lục chúng nhận lời. Lúc đó Thích tử Đại danh sai sứ đến bạch Phật: "Thức ăn đã lo liệu xong, xin Phật biết thời", Phật cùng Đại chúng đi đến nhà của Thích tử Đại danh ngồi vào chỗ ngồi rồi, Đại danh liền tự tay dâng thức ăn cúng dường Phật và Tăng… tiễn đưa Phật ra về, nhiễu Phật ba vòng rồi trở vào nhà, sau đó lên trên lầu tu tập thiền quán. Lúc đó gia nhân thu dọn ghế ngồi và các thức ăn dư, dọn dẹp vừa xong thì Lục chúng sau khi khuyến hóa được thức ăn của ba mươi nhà thân hữu xong cũng vừa đến. Khi đến nơi thấy không có ghế ngồi cũng không có thức ăn, Xiển-đà nói: "Thỉnh Phật và tăng đến nhà thọ thực sao không thấy trải tòa ngồi và bày biện thức ăn gì cả, không lẽ muốn Phật và Tăng đoạn thực ngày nay hay sao?". Gia nhân nói: "Các vị ngủ ban ngày hay sao mà không hay chư Tăng đã đi thọ thỉnh thực, Phật và Tăng thọ thực xong đã về hết rồi", Xiển-đà nói: "Ý các ngươi không muốn cho chúng ta ăn phải không?", gia nhân nói: "Các Thánh giả tạm đứng chờ tôi thưa lại gia chủ", liền trở vào báo lại là có Lục chúng Bí-sô đến, Đại danh nói: "Hãy đem những thức ăn dư dọn ra mời họ ăn". Gia nhân vâng lời làm theo, nhìn thấy dọn lên thức ăn đơn sơ Lục chúng nói: "Thích tử Đại danh thỉnh Phật và Tăng đến nhà thọ thực mà dâng cúng thức ăn đơn sơ như vầy thì Ô-đà-di cũng có thể hằng ngày thỉnh Phật và tăng", nói rồi liền bảo gia nhân: "Các ngươi hãy đến nhà của

lấy món sữa, đến nhà lấy cá thịt, nem khô… mang về đây". Gia nhân nghe lời đi đến những nhà đó lấy thức ăn mang về cho Lục chúng ăn no đủ rồi mới về chùa, các Bí-sô thấy liền hỏi: "Sáng nay các vị ăn ở đâu?", đáp: "Ăn cùng một chỗ với các vị", các Bí-sô nói: "Sao chúng tôi không thấy", đáp: "Chúng tôi đến sau", các Bí-sô hỏi: "Vậy các vị đã ăn thức ăn gì?", đáp: "Sữa, lạc, cá thịt, nem khô… rất ngon", các Bí-sô nói: "Chúng tôi cũng ăn ở đó, nhưng sao không thấy có những món như vậy", A-thuyết-ca nói: "Nhà đó nghèo làm gì có những món ăn như thế, đó là chúng tôi từ nhà các thân hữu đòi mang đến để ăn", các Bí-sô nói: "Các vị đòi những món ăn ngon từ nhà các bạch y như thế có hợp hay không?", đáp: Hợp hay không thì chúng tôi cũng đã đòi để ăn rồi, không lẽ chúng tôi phải nhịn đói trở về hay sao?". Các Bí-sô thiểu dục chê trách Lục chúng rồi bạch Phật, Phật do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: "… Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: Các thức ăn thượng diệu như sữa, lạc, sanh tô, cá thị… nếu Bí-sô vì mình mà đến nhà người khác đòi hỏi để ăn thì phạm Ba-dật-để-ca. "Sau đó có các Bí-sô bịnh, thầy thuốc bảo nên uống sữa… cho đến các Bí-sô bạch Phật, Phật nói trừ nhơn duyên bịnh. Lúc đó Thế tôn khen ngợi người trì giới và tôn trọng giới, tùy thuận nói pháp rồi bảo các Bí-sô: Trước kia là sáng chế, bây giờ là tùy khai, học xứ này nên nói lại như sau: "Những thức ăn thượng diệu như sữa, lạc, sanh tô, cá thịt… nếu Bí-sô không bịnh, vì mình mà đến nhà người khác đòi hỏi để ăn thì phạm Ba-dật-để-ca."

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?:

Nếu Bí-sô không bịnh mà xin thức ăn ngon, không bịnh mà ăn thì khi xin phạm Ác-tác, khi ăn phạm Đọa. Bí-sô khi không có bịnh mà xin, khi có bịnh ăn thì khi xin phạm Ác-tác, khi ăn không phạm. Bí-sô khi có bịnh xin, khi không bịnh ăn thì khi xin không phạm, khi ăn phạm Đọa. Bí-sô khi có bịnh xin, khi có bịnh ăn đều không phạm. Nếu Bí-sô vào thôn khất thực đến trước cửa nhà người, người trong nhà mang cơm ra, nếu Bí-sô cần thứ khác thì đứng im lặng chớ có nhận cơm; người trong nhà nếu hỏi cần gì, khi hỏi như vậy là họ tùy ý muốn của mình mà cho, Bí-sô cần gì cứ nói ra không phạm. Nếu thí chủ thấy Bí-sô liền nói: "Thánh giả cần gì cứ nói", Bí-sô nói điều mình cần cũng không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

Nhiếp Tụng Thứ Năm:

Nước có trùng, hai nhà ăn, Không y, đến xem hành quân, Hai đêm, nhiễu loạn quân binh, Đánh, dọa, che dấu tội thô.

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Mốt : DÙNG NƯỚC CÓ TRÙNG

Phật ở trong vườn Cù-sư-la nước Kiều-thiểm-tỳ, lúc đó Bí-sô Xiển-đà dùng nước có trùng, các Bí-sô thấy liền nói: "Sao cụ thọ lại cố tâm dùng nước có trùng", Xiển-đà nói: "Số trùng trong nước này đâu có ai giao cho tôi, ở trong bình, chậu, ao hồ và bốn biển rộng lớn sao chúng không đến ở, chúng tự sanh tự diệt đối với tôi có tội gì", các Bí-sô thiểu dục chê trách Xiển-đà rồi bạch Phật, Phật do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô biết nước có trùng mà thọ dụng, phạm Ba-dật-để-ca"

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Xiển-đà. Biết là tự biết hay người khác nói cho biết. Nước có trùng, trùng phân biệt có hai: Một là vừa nhìn liền thấy, hai là do lược nước mới thấy. Thọ dụng có hai: Nội thọ dụng là dùng cho nội thân như ăn uống, tắm rửa…; ngoại thọ dụng là dùng cho việc ngoài thân như giặt y, rửa bát… Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Bí-sô dùng nước có trùng, khởi tưởng có trùng và nghi đều phạm Đọa; nước không có trùng, khởi tưởng có trùng và nghi đều phạm Ác-tác; hai câu sau không phạm. Nếu Bí-sô biết đường, mật, sữa dầu… có trùng sanh mà thọ dụng đều phạm Đọa. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Hai: BIẾT NHÀ CÓ THỨC ĂN MÀ GƯỢNG NGỒI

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, cụ thọ Ô-đà-di hiểu biết pháp thuật của thế tục và đoán biết việc của người. Lúc đó vào sáng sớm Ô-đà-di đắp y mang bát vào thành khất thực, trong thành có một thiếu niên mới cưới vợ, khi đến phố bán hương để mở cửa tiệm liền thấy nhớ vợ, muốn trở về bên vợ nên vừa mở cửa tiệm liền đóng cửa lại. Ô-đà-di trông thấy liền suy nghĩ: "Giờ này các cửa tiệm bắt đầu mở cửa, sao cửa tiệm của thiếu niên này vừa mở liền đóng lại", nghĩ rồi liền dùng đạo thuật Tha tâm để quán biết ý muốn của thiếu niên kia, biết rồi liền muốn chọc phá thiếu niên này nên Ô-đà-di liền đến nhà của thiếu niên nói với người vợ của thiếu niên: "Cô hãy ngồi nghe ta nói pháp", thiếu niên về đến thấy vậy liền bảo vợ: "Nàng hãy lấy thức ăn trao cho Thánh giả để Thánh giả trở về chùa", Ô-đà-di nói: "Tôi bỏ việc tu phẩm thiện đến nhà của hiền thủ nói pháp là muốn cho hiền thủ tăng thêm tín tâm, vì sao hiền thủ lại không muốn nghe", thiếu niên nghe lời này liền miễn cưỡng ngồi xuống nghe pháp, ngồi nghe pháp hồi lâu nên dục niệm liền dứt. Ô-đà-di biết dục niệm của thiếu niên đã dứt nên đứng dậy ra về, thiếu niên giận trách: "Tại sao Bí-sô biết người tục có ý dục lại cố tâm làm xúc não khiến họ thất vọng, đối với vợ mình không được tự tại". Các Bí-sô thiểu dục nghe biết liền chê trách: "Tại sao Bí-sô biết nhà có thức ăn mà gắng gượng ngồi nán lại", đem việc này bạch Phật, Phật do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô biết nhà có thức ăn mà gắng gượng ngồi lại, phạm Ba-dật-để-ca"

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Ô-đà-di. Nhà có thức ăn tức là nam lấy nữ làm thức ăn, nữ lấy nam làm thức ăn ái niệm lẫn nhau nên gọi là thức ăn. Gắng gượng là biết người khác không đồng ý mà vẫn ngồi lại.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô biết nam nữ kia có một dục mà gắng gượng ngồi lại trong nhà họ thì phạm Đọa. Nếu biết họ không có dục tâm thì không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu… giống như các giới trên.

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Ba: BIẾT NHÀ CÓ THỨC ĂN MÀ GƯỢNG ĐỨNG

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, duyên khởi giống như giới trên, chỉ khác là Ô-đà-di đến trong nhà thiếu niên đứng núp sau cánh cửa, đứa tớ gái nhìn thấy nhưng im lặng. Thiếu niên trở về trong nhà kéo vợ đến chỗ khuất muốn cùng làm việc phi pháp, đứa tớ gái liền nói: "Gia chủ, có tôn giả Ô-đà-di đứng ở sau cánh cửa", thiếu niên liền nói: "Thánh giả ở trong chùa tu tập các định, đến đây làm gì", nói rồi liền đưa mắt nhìn vế phía cửa quả thấy có Ô-đà-di đứng đó, dục tình liền dứt, giận trách nói rằng: "Tại sao Bí-sô mất pháp sa môn, đến nhà của thế tục gượng đứng ở chỗ khuất khiến cho người tục đối với vợ mình không được tự tại". Các Bí-sô nghe biết đem việc này bạch Phật, Phật do duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu:

… Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô biết nhà có thức ăn mà gượng đứng ở chỗ khuất, phạm Ba-dật-để-ca". Tướng phạm giống như giới trên.

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Bốn: CHO NAM NỮ NGOẠI ĐẠO KHÔNG Y THỨC ĂN

Phật ở trong vườn Trúc lâm bên ao Yết-lan-đạc-ca thành Vương xá, lúc đó các thương nhơn trong thành đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên, Phật nói diệu pháp chỉ dạy cho họ được lợi hỉ rồi im lặng. Các thương nhơn nghe pháp xong thâm tâm hoan hỉ đảnh lễ Phật rồi lui ra, sau đó đến chỗ A-nan-đà đảnh lễ rồi ngồi một bên, tôn giả cũng nói diệu pháp cho họ nghe rồi im lặng, các thương nhơn bạch rằng: "Đại đức, Thế tôn sau khi hạ an cư xong sẽ đến nơi đâu?", tôn giả nói: "Các vị nên tự đến hỏi Thế tôn", các thương nhơn nói: "Thế tôn oai đức tôn nghiêm, chúng tôi không dám gạn hỏi", tôn giả nói: "Tôi cũng thấy Thế tôn oai đức tôn nghiêm nên không dám gạn hỏi", các thương nhơn nói: "Nếu không thưa hỏi làm sao biết Thế tôn sau ba tháng an cư sẽ đến nơi đâu", tôn giả nói: "Phải quán tướng mạo cho đến lời nói của thế tôn mới biết được Thế tôn muốn đi đâu", các thương nhơn hỏi: "Quán như thế nào?", tôn giả nói: "Nếu Thế tôn ngồi xỉa răng hướng về phương nào đó, đây gọi là quán tướng mạo; nghe Thế tôn khen ngợi nhân vật của phương nào đó, đây gọi là quán lời nói", các thương nhơn hỏi: "Vậy Thế tôn gần đây ngồi hướng về phương nào và khen ngợi nhân vật phương nào?", tôn giả nói: "Gần đây Thế tôn ngồi xỉa răng hướng về nước Kiều-tát-la và khen ngợi nhan vật ở thành Thất-la-phiệt". Các thương nhơn nghe rồi biết không bao lâu nữa Phật sẽ đến thành Thất-la-phiệt, họ liền đảnh lễ tôn giả rồi ra về, sau đó đi thu mua hàng hóa để mang đền thành Thất-la-phiệt bán.

Sau ba tháng an cư Thế tôn bảo A-nan-đà: "Thầy nên đi thông báo cho các Bí-sô nay Thế tôn muốn du hành đến nước Kiều-tát-la, nếu ai muốn theo Như lai thì nên chuẩn bị y bát", A-nan-đà vâng lời Phật đi thông báo cho các Bí-sô biết, các thương nhơn nghe được tin này liền đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên, Thế tôn nói diệu pháp cho họ nghe, chỉ dạy được lợi hỉ rồi im lặng, các thương nhơn bạch Phật: "Thế tôn, con nghe Thế tôn sắp đến thành Thất-la-phiệt, trên đường đi chúng con xin được tứ sự cúng dường cho Phật và tăng, cúi xin Thế tôn thương xót thọ nhận", Thế tôn im lặng nhận lời, các thương nhơn đảnh lễ Phật rồi lui ra, sau đó đến chỗ tôn giả A-nan-đà hỏi: "Đại đức, Thế tôn mỗi ngày có thể đi được bao nhiêu?", đáp là cũng như Luân vương, lại hỏi: "Pháp của Luân vương mỗi ngày đi được bao nhiêu?", đáp là hai du thiện na. Các thương nhơn nghe rồi cứ mỗi hai du thiện na sắp đặt các món cúng dường, cứ như thế cho đến thành Thất-la-phiệt. Lúc đó trong đoàn thương buôn có ngoại đạo lộ hình đi theo, trên đường đi khi bị cơn đói thúc bách ngoại đạo liền nghĩ: "Ta nay lập phương tiện gì để khỏi bị khổ vì đói khát, ta nên xin vào trong giáo đoàn của Thích tử mới khỏi bị đói, dù đi đường xa cũng không thấy nhọc mệt", nghĩ rồi liền đến chỗ Bí-sô bạch rằng: "Thánh giả, Đại sư của các vị ưa thích tốt đẹp thương người, thường dùng cái cày bằng vàng để cày ruộng nên các đệ tử được thọ thức ăn trăm vị, mặc áo ngàn vàng, phòng xá thượng hạng… Các Thánh giả hiện đời này được an lạc tru, sau khi mạng chung chắc chắn sanh lên cõi trời, được giải thoát. Còn đại sư của tôi tánh ưa thô ác, các đệ tử chúng tôi phải lộ hình ăn thức ăn thô và ngủ nơi đất cứng, hiện đời thọ khổ, sau khi mạng chung sanh vào địa ngục, chìm trong biển khổ". Các Bí-sô nghe rồi liền cho là ngoại đạo này tín kính nên nói rằng: "Ngươi có muốn ăn thức ăn dư trong bát của các Bí-sô không?", ngoại đạo thầm nghĩ: "Nếu ta không ăn thì sẽ chết đói", nghĩ rồi liền nói muốn ăn, các Bí-sô nói: "Khi chúng tăng ăn, người hãy tùy ý đứng một nơi nào đó, các Bí-sô sẽ đem thức ăn dư trong bát cho ngươi", ngoại đạo nghe rồi đến giờ ăn cầm cái âu đứng ở một nơi, sau khi ăn xong các Bí-sô đều đem thức ăn dư bỏ vào cái âu của ngoại đạo, ngoại đạo này bưng cái âu đầy thức ăn đi ra cửa, thương chủ thấy liền hỏi là ai đã cho thức ăn, ngoại đạo nói: "Người mà các ngươi trọng là ruộng phước, tôi lại làm ruộng phước cho họ nên họ đem bánh trái cho tôi", thương chủ nói: "Bí-sô thương tưởng ngươi nên cho ngươi ăn, ngươi trở lại nói là ruộng phước của Bí-sô, đó không phải là việc tốt. Nếu Thế tôn nghe được lời này ắt sẽ chế học xứ cho các Bí-sô", ngoại đạo nghe rồi cảm thấy xấu hổ nói rằng: "Lúc nảy tôi chỉ là nói đùa, xin chớ để bụng", nói rồi liền bỏ đi. Lúc đó có đoàn thương buôn khác đến, trong đoàn có một ngoại đạo lộ hình, ngoại đạo kia gặp ngoại đạo này liền hỏi: "Trên đường đi ông có được thức ăn không?", đáp là có, lại hỏi từ đâu có, ngoại đạo này nói: "Cư sĩ trọc cho tôi", ngoại đạo kia nói: "Ngươi không biết ân, nhờ người ta ban cho được khỏi đói mà còn nói lời thô gọi là cư sĩ trọc. Ta biết giáo đoàn Thích tử năm trăm vị đó đều chứng quả A-la-hán nhập bát Niết-bàn, còn trong phái ngoại đạo chúng ta chưa thấy có ai Niết-bàn", liền nói kệ:

"Làm sao thân ngươi không sa đọa,

Lưỡi ngươi sao không xé thành trăm,

Làm sao chư thần thấy việc này,

Lại không sét đánh nát thân ngươi,

Dã can theo Sư tử ăn dư,

Lại thường nghĩ cách hại Sư tử,

Thập lực Thánh chúng đem cơm cho,

Ngươi nay bị mắng không biết ân,

Thánh chúng chứng được Nhất thiết trí,

Bạn hay không, tâm đều bình đẳng,

Ngoại đạo các ngươi thật đáng ghét,

Vậy mà vẫn còn cứu giúp nhau,

Người nào không biết ân và nghĩa,

Phải biết người này không bằng chó,

đối với người còn biết ân,

Ngươi tợ rắn dữ thường phun độc".

Ngoại đạo nói kệ rồi liền bỏ đi, đây là duyên khởi nhưng Phật chưa kiết giới. Lúc đó Phật ở trong nước Kiều-tát-la du hành đến thành Thất-la-phiệt, tại một khu vườn trong thành này có năm trăm người nữ nương ở trong vườn đó se tơ kiếm sống. Họ thấy Thế tôn có ba hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, các pháp công đức đều hiển hiện, thân như hỏa tụ phóng ra ánh sáng lớn như kim luân chiếu, tiến bước như núi báu di chuyển, lại như phướn vàng được trang nghiệm bằng các tạp bảo sáng ngời thanh tịnh, vô sở úy. Thấy rồi sanh tâm hoan hỉ, như người suốt mười hai năm siêng tu diệu định bổng nhiên tỏ ngộ, như người nghèo gặp kho báu, như người không sanh con được sanh con, như người cầu ngôi vua được làm lễ quán đảnh, tâm các người nữ này hoan hỉ còn hon thế nữa nên cùng đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên nghe Phật nói diệu pháp rồi cùng bàn với nhau: "Nếu Thế tôn vào Vương thành rồi, chúng ta muốn đảnh lễ cũng không thể được. Chúng ta nên nhân lúc này thỉnh Phật và Tăng thọ thực", bàn xong liền đảnh lễ bạch Phật rằng: "Cúi xin Thế tôn và Bí-sô tăng sáng mai thọ chúng con cúng dường", Thế tôn im lặng nhận lời, các người nữ này biết Phật nhận lời nên đảnh lễ rồi lui ra, sau đó đến chỗ tôn giả A-nan-đà đảnh lễ rồi bạch rằng: "Vương tử, cúng dường một bữa ăn cho Phật và Tăng cần khoảng bao nhiêu?", tôn giả nói: "Khoảng năm trăm kim tiền". Các người nữ nghe rồi mỗi người liền đóng góp một kim tiền đủ năm trăm kim tiền liền bạch với tôn giả: "Vương tử, chúng con không có khí cụ vật dụng nấu nướng và tòa ngồi, cúi xin Vương tử giúp đỡ lo liệu các món cúng dường, đến giờ thọ thực chúng con sẽ tự tay dâng cúng", tôn giả nhận lời , các người nữ để lại số tiền rồi ra về. Lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc nghe tin Phật đã du hóa đến, liền đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên nghe Phật nói diệu pháp rồi bạch Phật: "Cúi xin Thế tôn và chúng Bí-sô sáng mai đến nhà con thọ thực", Thế tôn nói: "Này trưởng giả, ta đã thọ năm trăm người nữ thỉnh thực vào sáng mai rồi". Trưởng giả nghe rồi sanh tâm tùy hỉ đảnh lễ rồi lui ra, sau đó đến chỗ tôn giả A-nan-đà thấy kim tiền liền hỏi là của ai, tôn giả nói: "Kim tiền này là của năm trăm người nữ nhờ tôi lo liệu các món cúng dường cho Phật và Tăng vào sáng mai. Trưởng giả hãy mang số kim tiền này về rồi thêm vào để sắm sửa các món ăn ngon, sáng mai mang đến". Trưởng giả làm theo như lời của tôn giả sắm sửa các món ăn thượng diệu rồi chở đến trong vườn Cấp, tôn giả sai người đến báo cho các người nữ biết để đến dâng cúng. Các người nữ đến bạch với tôn giả: "Tôn giả là chơn thiện tri thức của chúng con, xin thương xót giúp chúng con dâng cúng cho phật và Tăng", tôn giả nhận lời. Lúc đó có hai người nữ một già một trẻ, người trẻ là ngoại đạo lộ hình cùng đến xin thức ăn, các người nữ nói: "Hãy đến xin Vương tử", người trẻ liền đến chỗ tôn giả A-nan-đà xin, tôn giả nói: "Hãy ngồi chờ ở đó, tôi sẽ đưa cho". Khi tôn giả đưa cho bánh không xem kỹ có cái bánh dính đôi, người già được một cái bánh, còn người trẻ được cái bánh dính đôi, người Già-thấy vậy liền nói: "Chắc là Vương tử sanh tâm ái niệm em nên mới đưa cho em cái bánh dính đôi", người trẻ nói: "Đừng nói như vậy, Vương tử đã bỏ cung điện nguy nga, nhàm chán thế tục xuất gia, thoát khỏi trần lao như bỏ đàm dãi, đâu thể đoái hoài đến một người nhơ uế như tôi", người già nói: "Em không biết các trượng phu đối với người nữ yêu thích không đồng, nếu không ái niệm thì sao lại đưa cho cái bánh dính đôi". Các Bí-sô thiểu dục nghe biết chê trách rồi bạch Phật, Phật do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô tự tay trao thức ăn cho ngoại đạo không y và các nam nữ ngoại đạo khác thì phạm Ba-dật-để-ca."

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho A-nan-đà.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô tự tay trao thức ăn cho các nam nữ ngoại đạo đều phạm Đọa, nếu là thân tộc hay người bịnh thì không phạm; hoặc muốn dùng thức ăn làm nhân duyên để trừ bỏ ác kiến cho họ thì không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Lăm: XEM QUÂN TRẬN

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó ở biên thùy nước Kiều-tát-la có phản loạn không thần phục triều đình nên vua Thắng Quang sai một đại tướng xuất binh chinh phạt như vậy cho đến ba lần đều bị quân phản loạn đánh bại, đại tướng yêu cầu nhà vua nên thân chinh đánh dẹp. Vua Thắng Quang cho đánh trống tuyên cáo toàn dân: "Ai biết võ đều phải tòng quân không được trốn tránh, nếu trốn tránh sẽ bị phạt năm trăm kim tiền". Lúc đó Lục chúng Bí-sô nghe quân binh sắp lên đường liền nói với nhau: "Chúng ta nên đến xem quân binh của nhà vua như thế nào, có thể chiến thắng hay không", nói rồi cùng nhau đi đến chỗ hành quân thấy đoàn tượng quân đến , Nan-đà liền hỏi: "Các ông đến nơi đâu?", đáp là ra biên thùy dẹp loạn, Nan-đà nói: "Đoàn quân voi như thế này làm sao chiến thắng được, ta xem thấy voi của ông hình tướng như heo, còn voi của giặc to như núi Nhạc, còn hình dáng của ông có đi mà không có về, vậy ông hãy trở lại từ biệt tôn thân rồi hãy tòng quân", mọi người nghe lời này đều không vui đứng qua một bên. Kế thấy đoàn mã quân đến, Lục chúng cũng hỏi đáp như trên cho đến câu: "Đoàn mã quân như thế này làm sao chiến thắng được, ta xem thấy ngựa của ông như con bò đần, còn ngựa của giặc to như voi, còn hình dáng của ông… giống như đoạn văn trên". Kế thấy đoàn xa quân đến, Lục chúng cũng hỏi đáp như trên cho đến câu: "Đoàn xa quân như thế này làm sao chiến thắng được, ta xem xe của ông hư mục, còn xe của giặc kiên cố như núi, hình dáng của ông… giống như đoạn văn trên". Kế thấy đoàn bộ quân đến, Lục chúng cũng hỏi đáp như trên cho đến câu: "Đoàn bộ quân như thế này làm sao chiến thắng được, các binh sĩ này giống như người nộm còn bộ binh của họ dũng kiện như Dược xoa, còn hình dáng của ông… giống như đoạn văn trên". Cuối cùng là đoàn quân chỉ huy của vua Thắng Quang đến, vua thấy bốn binh không tiến tới liền hỏi: "Vì sai các tướng quân không tiến lên?", các tướng quân tâu: "Đại vương, nếu chúng tôi phụng mệnh xuất quân e gặp bất lợi vì vừa rồi Lục chúng Bí-sô nói những lời vô nghĩa làm cho các quân binh đều lo lắng", vua nói: "Các vị ấy là sa môn hào quý, họ nói gì thì nói, các tướng quân không nên để ý đến, hãy tiến quân lên". Nói rồi vua liền suy nghĩ: "Chớ để các sa môn thường não loạn nhau", nghĩ rồi vua bảo sứ giả: "Ngươi nên đến chỗ Thế tôn đảnh lễ rồi chuyển lời của Trẫm vấn an Thế tôn được ít bịnh, an vui, tự tại, khí lực điều hòa. Kế chuyển lời của Trẫm cúi xin Thế tôn nhớ nghĩ, chế học xứ cho các Thánh chúng, đừng để Bí-sô đến xem quân trận". Sứ giả vâng lời làm theo lời vua bảo, Thế tôn nghe sứ giả nói rồi liền im lặng nhận lời. Sứ giả biết Thế tôn nhận lời rồi liền đảnh lễ cáo từ, Thế tôn do nhân duyên này nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô đến xem chỉnh trang quân, phạm Ba-dật-để-ca".

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Lục chúng. Chỉnh trang quân là chỉnh đốn quân nghi trước khi ra trận như mặc áo giáp, đội mũ trụ… bốn binh là đội quân thứ nhất chỉ toàn voi gọi là Tượng quân, đội quân thứ hai kiêm dùng ngựa gọi là Mã quân, đội quân thứ ba kiêm dùng xe gọi là Xa quân, đội quân thứ tư kiêm đi bộ gọi là Bộ quân.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô xem chỉnh trang quân phạm Đọa, nêu Bí-sô trên đường khất thực gặp quân binh đi đến, hoặc chùa gần Đại-lộ, hoặc quân đội vào trong chùa, hoặc được vua, phu nhân, vương tử, đại thần… thỉnh mời dù thấy quân binh cũng không phạm, khi thấy quân binh không được phê bình tốt xấu hay dở, hoặc một trong tám nạn duyên hiện tiền dù thấy quân binh cũng không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Sáu: Ở TRONG QUÂN TRẬN QUÁ HAI ĐÊM

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, duyên khởi giống như giới trên cho đến câu vua thân chinh đánh dẹp phản loạn vẫn không thu phục được, Đại thần tâu: "Trưởng giả Cấp-cô-độc có phước lực lớn, nếu trưởng giả đến có thể khiến giặc quy hàng", vua liền hạ chỉ cho sứ giả mang đến, trưởng giả tiếp chỉ rồi lên đường, đến trong quân rồi vẫn không hàng phục được giặc. Nhà vua thấy trưởng giả gầy yếu liền hỏi: "Phải chăng khanh nhớ đến con cái của mình?", đáp: "Không phải thần nhớ đến con cái mà mà nhớ Thánh chúng". Vua liền viết thư sai sứ mang đến cho Tăng chúng nói là muốn gặp Thánh chúng, đại chúng nghe đọc sắc thư rồi từ già đến trẻ đều viện cớ từ chối không đi, lúc đó Lục chúng nói với nhau: "Ngày nào Đại sư còn ở đời, chúng ta còn thì chánh pháp được lưu truyền rộng rãi. Nếu Đại sư Niết-bàn, đệ tử nhập diệt theo thì chánh pháp sẽ tiêu vong. Nay chúng ta có còn có sức phải cố gắng kéo cỗ xe Chánh giáo không sanh mệt mỏi", nói rồi cùng lấy thẻ lên đường đến chỗ nhà vua đóng quân. Đến nơi rồi nói pháp khiến tất cả đều hoan hỉ, nhà vua phấn chấn ra lịnh quân binh chuẩn bị ra trận phá giặc. Lục chúng nghe rồi liền nói với nhau: "Đã nhiều ngày nay chúng ta cố gắng phòng hộ oai nghi, nay hãy tùy ý theo ý mình. Chúng ta nên đến xem nhà vua chỉnh trang quân binh như thế nào", nói rồi cùng đi đến chỗ hành quân, thấy đội quân voi đến liền hỏi muốn làm gì, đáp là muốn chiến đấu, Lục chúng nói: "Những con voi này dáng vẻ như con heo làm sao chiến đấu", nói rồi nắm vòi voi dí xuống đất. Kế thấy đội quân ngựa đến hỏi đáp như trên , Lục chúng nói: "Những con ngựa này dáng vẻ như con bò đần", nói rồi liền nắm lấy đuôi ngựa kéo qua một bên. Kế thấy đội quân xe đến hỏi đáp như trên, Lục chúng nói: "Những chiếc xe này hư cũ rồi", nói rồi nắm trục xe ném qua một bên. Kế thấy đội bộ binh đến liền nói: "Những người này dáng vẻ như người nộm", nói rồi liền nắm cổ kéo ra ngoài hàng ngũ. Bốn binh chủng bị lăng nhục không biết làm sao đều đứng một bên với vẻ ưu sầu. Lúc đó đội quân chỉ huy của vua đến, hỏi đáp giống như trong giới trên cho đến câu vua hạ chỉ cho sứ giả đến chỗ Thế tôn vấn an và yêu cầu Thế tôn chế học xứ, Thế tôn nhận lời rồi nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-so có nhân duyên đến trong quân trận chỉ được ở lại chừng hai đêm, nếu quá thì phạm Ba-dật-để-ca".

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Lục chúng. Trong học xứ này tướng phạm như thế nào? Nếu các Bí-sô ở lại trong quân trận quá hai đêm phạm Đọa, nếu vua… thỉnh mời ở lại, hoặc có tám nạn duyên phải ở lại quá hai đêm thì không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Bảy: NHIỄU LOẠN QUÂN BINH

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, duyên khởi giống như hai giới trên cho đến câu nhà vua ra lịnh chỉnh trang quân ngũ để ra trận, Lục chúng cùng đến đó xem, đến nơi ẩn mình trong rừng chờ khi bốn binh đến gần liền hét lớn khiến quân binh sợ hãi bỏ chạy, Lục chúng bước ra hỏi tại sao lại sợ, quân binh đáp: "Chúng tôi tưởng bị phục kích nên sợ hãi bỏ chạy", Lục chúng nói: "Chúng tôi chỉ đùa các ông thôi, nếu bọn phản loạn biết các ông khiếp nhược như thế này thì hằng ngày sẽ bắt các ông kéo lôi vào trong thành. Chúng tôi muốn giúp các ông sắp bày quân trận ắt sẽ đắc thắng". Bốn binh nghe rồi liền đồng ý cho họ sắp bày quân trận, Lục chúng thấy trong đội quân voi thấy có voi nhỏ liền nói: "Voi này dùng làm gì", nói rồi đẩy qua một bên; thấy trong đội quân ngựa có ngựa hơi yếu liền nói: "Ngựa này dùng làm gì", nói rồi đẩy qua một bên; khi thấy đội quân xe có xe cũ liền nói: "Xe này dùng làm gì", nói rồi vất qua một bên; khi thấy đội bộ binh có người sói trán liền nói: "Người như vầy dùng được gì", nói rồi kéo qua một bên. Như thế cả bốn binh đều bị nhục… giống như trong giới trên cho đến câu nhà vua sai sứ đến chỗ Phật vấn an và yêu cầu Phật chế học xứ, Phật nhận lời rồi nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô ở trong quân trận hai đêm mà xem chỉnh tranh quân đội, xem bày binh bố trận thì phạm Ba-dật-để-ca."

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Lục chúng. Bày binh bố trận là bày binh có bốn loại: Sư tử kỳ binh, Đại ngưu kỳ binh, Kình ngư kỳ binh và Kim súy điểu kỳ binh; bố trận có bốn loại: Sóc nhẫn thế trận, Xa viên thế trận, Bán nguyệt thế trận và Bằng dực thế trận.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô ở lại hai đêm trong quân trận xem bốn loại binh chủng, khi chưa mặc giáp trụ cầm binh khí thì phạm Ác-tác, khi chỉnh trang quân binh xong thì phạm Đọa. Nếu nhà vua… thỉnh ở lại và tám nạn duyên xảy đến thì không phạm như giới trên. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

Học Xứ Thứ Bốn Mươi Tám: ĐÁNH BÍ SÔ

Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc rừng Thệ-đa thành Thất-la-phiệt, lúc đó tôn giả Đại Mục-kiền-liên cho mười bảy thiếu niên xuất gia và thọ viên cụ, Thập thất chúng này thường thân cận Lục chúng nên Ô-đà-di thường hay sai bảo làm việc này việc nọ, Thập thất chúng nói: "Thầy đâu phải là Thân giáo sư hay Quỷ phạm sư của chúng tôi mà sai sử, chung tôi không làm", Ô-đà-di nghe rồi liên đánh người vừa nói và mắng: "Ngươi dám không nghe lời ta phải không?". Lúc đó cả mười bảy người đều ngã ngửa ra kêu khóc: "Đánh tôi, đánh tôi", các Bí-sô nghe chạy đến hỏi nguyên do, Ô-đà-di nói: "Tôi chỉ đánh có một đứa mà cả mười bảy đứa đều ngã ngửa ra kêu khóc", các Bí-sô hỏi tại sao thì Thập thất chúng đáp: "Nếu tất cả không kêu khóc thì sẽ bị đánh hết". Các Bí-sô thiểu dục đều chê trách rồi bạch Phật, Phật do nhân duyên nay nhóm họp các Bí-sô… cho đến câu: … Chế học xứ này cho các Bí-sô như sau: "Nếu lại có Bí-sô vì sân giận không vui mà đánh Bí-sô khác, phạm Ba-dật-để-ca".

Nếu lại có Bí-sô là chỉ cho Ô-đà-di. Bí-sô khác là chỉ cho người trong pháp này đã thọ viên cụ.

Trong học xứ này tướng phạm như thế nào?

Nếu Bí-sô dùng nội thân phần hay dùng vật ngoài thân hoặc kiêm dùng cả hai đều phạm Đọa. Nội thân phần là Bí-sô do sân giận dùng một ngón tay đánh Bí-sô thì phạm một tội Đọa, cho đến năm ngón tay thì năm tội Đọa, cú nắm tay, cánh tay, vai, đầu gối… đều phạm Đọa. Dùng vật ngoài thân là Bí-sô do sân giận dùng cỏ cây, cung tên hay các loại khí cụ đánh hay từ xa ném tới tùy trúng một chỗ nào trên người kia đều phạm Đọa. Kiêm dùng cả hai là Bí-sô tay cầm dao, gậy… đánh tùy trúng một nơi nào trên thân người kia đều phạm Đọa. Nếu vì muốn người kia sợ hoặc vì thành tựu chú thuật đều không phạm. Không phạm nữa là người phạm ban đầu…

CĂN BẢN THUYẾT

NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA