Kinh Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa 23

Quyển Thứ 561

- Hội Thứ Năm

Phẩm TƯỚNG SÂU THẲM

Thứ 13

Bấy giờ, mười ngàn Thiên tử cõi Dục, Thiên chủ Đế Thích mà làm thượng thủ, lại có hai vạn Thiên tử Phạm thế Đại Phạm thiên vương mà làm thượng thủ, đồng đến chỗ Phật đảnh lễ hai chân, lui trụ một phía, đồng thưa Phật rằng: Thế Tôn đã nói các pháp sâu thẳm lấy gì làm tướng?

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên chúng rằng: Ta đã tuyên nói các pháp sâu thẳm lấy không, vô tướng, vô nguyện, vô tác, vô sanh, vô diệt, không chỗ nương dựa, vô tánh làm tướng.

Khi ấy, các Thiên chúng lại thưa Phật rằng: Pháp Phật đã nói không chỗ nương dựa ví như hư không chẳng thể nêu chỉ. Như Lai đã nói pháp tướng sâu thẳm thế gian trời, người, a tố lạc thảy chẳng năng an lập cũng chẳng năng hoại.

Vì cớ sao? Vì thế gian trời, người, a tố lạc thảy đều là tướng vậy. Các kẻ có tướng đối tướng vô tướng chẳng năng an lập cũng chẳng năng hoại được. Như Lai đã nói pháp tướng sâu thẳm chẳng đọa số sắc, cũng chẳng đọa số thọ tưởng hành thức, cũng lại chẳng đọa số người phi người. Người phi người thảy chẳng thể thành hoại được.

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên chúng rằng: Nếu có người đến hỏi lời như vầy: "Hư không ai làm, ai năng hoại ư?" Ngươi cho người kia hỏi chăng?

Các Thiên chúng thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng chính. Sở dĩ vì sao? Vì hư không vô thể vô vi vô tướng, đâu nên hỏi rằng có kẻ thành hoại.

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên chúng rằng: Như vậy, như vậy. Như các ngươi đã nói. Thiên chúng phải biết, Ta đã tuyên nói pháp tướng sâu thẳm cũng lại như thế, chẳng thể an lập, chẳng thể phá hoại. Có Phật không Phật, lẽ vậy thường trụ. Phật đối tướng này như thật giác biết, nên gọi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.

Khi ấy, các Thiên chúng lại thưa Phật rằng: Như Lai đã giác các tướng như thế rất là sâu thẳm khó thấy khó biết. Như Lai hiện giác tướng như thế nên đối tất cả pháp trí không trệ ngại. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trụ tướng như thế phân biệt khai chỉ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, vì các hữu tình nhóm tướng các pháp phương tiện khai chỉ khiến đối Bát nhã Ba la mật đa được vô ngại trí. Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm là chỗ được các Như Lai thường đi. Phật đi chỗ này chứng Nhất thiết trí, vì các hữu tình phân biệt khai chỉ.

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên chúng rằng: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Thiên chúng phải biết, tất cả pháp tướng Như Lai như thật giác là vô tướng. Do nhân duyên đây, Ta nói chư Phật được vô ngại trí không ai kịp được.

Bấy giờ, Phật bảo Thiện Hiện rằng: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm là mẹ chư Phật, năng chỉ thật tướng các pháp thế gian. Vậy nên, chư Phật nương pháp mà trụ, cúng dường cung kính, tôn trọng ngợi khen, nhiếp thọ hộ trì pháp chỗ nương trụ. Pháp đây tức là Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không chẳng nương dựa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, cúng dường cung kính, tôn trọng ngợi khen, nhiếp thọ hộ trì. Sở dĩ vì sao? Vì Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm năng sanh chư Phật, năng cho chư Phật làm chỗ nương dựa, năng chỉ thật tướng các pháp thế gian.

Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác là kẻ biết ơn, kẻ năng đền ơn. Nếu có hỏi rằng: Ai là kẻ biết ơn năng đền ơn? Nên chính đáp rằng: Phật là kẻ biết ơn năng đền ơn. Vì cớ sao? Vì tất cả thế gian biết ơn đền ơn không ai hơn Phật vậy.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Sao là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết ơn đền ơn?

Phật bảo: Thiện Hiện! Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cưỡi xe như thế, đi đường như thế, đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Được Bồ đề rồi, với tất cả thời, cúng dường cung kính, tôn trọng ngợi khen, nhiếp thọ hộ trì xe này đường này, không lúc tạm nới. Xe đây đường đây, phải biết tức là Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm. Đấy gọi Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết ơn đền ơn.

Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không chẳng đều nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, giác tất cả pháp không thật tác dụng, vì kẻ năng tác vô sở hữu vậy. Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không chẳng đều nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm giác tất cả pháp không sở thành xong, vì các hình chấp bất khả đắc vậy.

Thiện Hiện phải biết: Vì các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm như thế, giác tất cả pháp đều không tác dụng, không sở thành xong, với tất cả thời cúng dường cung kính, tôn trọng ngợi khen, nhiếp thọ hộ trì từng không gián đoạn, nên gọi chơn thật biết ơn đền ơn.

Lại nữa, Thiện Hiện! Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không chẳng đều nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đối tất cả pháp chuyển trí vô tác, vô thành, vô sanh. Lại năng biết đây nhân duyên vô chuyển. Vậy nên, phải biết Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm năng sanh Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cũng năng như thật chỉ tướng thế gian.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Như Lai thường nói tất cả pháp tánh không sanh không khởi không biết không thấy, nói sao nói được Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm năng sanh Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, cũng năng như thật chỉ tướng thế gian?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Tất cả pháp tánh không sanh không khởi không biết không thấy. Vì sao pháp tánh không sanh không khởi không biết không thấy? Vì tất cả pháp không, vô sở hữu, không chỗ nương dựa, không bị hệ thuộc. Do nhân duyên đây không sanh không khởi không biết không thấy.

Thiện Hiện phải biết: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm dù năng sanh Phật chỉ tướng thế gian, mà không sở sanh cũng chẳng chỗ chỉ.

Thiện Hiện phải biết: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm chẳng thấy sắc thọ tưởng hành thức, nên gọi chỉ tướng sắc thọ tưởng hành thức.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Vì sao Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm chẳng thấy sắc thọ tưởng hành thức nên gọi chỉ tướng sắc thọ tưởng hành thức?

Phật bảo: Thiện Hiện! Do Bát nhã Ba la mật đa đây chẳng duyên các sắc thọ tưởng hành thức mà khởi nơi thức, gọi chẳng thấy sắc thọ tưởng hành thức. Do chẳng thấy nên gọi chỉ tướng sắc thọ tưởng hành thức. Bởi nghĩa như thế, Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm năng chỉ thật tướng các pháp thế gian.

Lại nữa, Thiện Hiện! Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm năng chỉ Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thế gian không vậy, lìa tịnh vắng vậy, nói gọi năng chỉ thật tướng thế gian, vì các thế gian không chẳng đều lấy không, lìa tịnh vắng làm thật tướng vậy.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm vì việc lớn nên hiện ra thế gian, vì việc chẳng thể nghĩ bàn, việc chẳng thể cân lượng vậy, việc không số lượng vậy, việc không không ngang ngang vậy nên hiện ra thế gian?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Thiện Hiện! Sao là Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm vì việc lớn nên hiện ra thế gian? Nghĩa là các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều lấy cứu vớt tất cả hữu tình không lúc tạm nới mà làm việc lớn. Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm vì việc đây nên hiện ra thế gian.

Thiện Hiện! Sao là Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm vì việc chẳng thể nghĩ bàn vậy, vì việc chẳng thể cân lượng vậy, vì việc không số lượng vậy, vì việc không ngang ngang vậy nên hiện ra thế gian? Nghĩa là các Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sở hữu Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh đều chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang. Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm vì việc đây nên hiện ra thế gian.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vì chỉ Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sở hữu Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh, chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang, hay sắc thọ tưởng hành thức cho đến tất cả pháp cũng chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang?

Phật bảo: Thiện Hiện! Chẳng những Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sở hữu Phật tánh, Như Lai tánh, tự nhiên giác tánh, nhất thiết trí tánh, chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang, mà sắc thọ tưởng hành thức cho đến tất cả pháp cũng chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang. Sở dĩ vì sao? Vì trong tánh chơn thật tất cả pháp, tâm và tâm sở đều bất khả đắc.

Thiện Hiện phải biết: Các sở hữu sắc thọ tưởng hành thức và tất cả pháp đều chẳng thể thi thiết nên chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang. Vì cớ sao? Vì các pháp như thế không tự tánh vậy, bất khả đắc vậy, tự tánh trống không vậy.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các sở hữu sắc thọ tưởng hành thức và tất cả đều bất khả đắc nên chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang. Vì cớ sao? Vì các pháp như thế không hạn lượng vậy, không sở hữu vậy, tự tánh không vậy.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các sở hữu sắc thọ tưởng hành thức và tất cả pháp đều không hạn lượng nên chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang vậy.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Vì nhân duyên nào các sở hữu sắc thọ tưởng hành thức và tất cả pháp đều không hạn lượng?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Hư không là có pháp tâm tâm sở năng hạn lượng chăng? Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng có.

Phật bảo: Thiện Hiện! Các sở hữu sắc thọ tưởng hành thức và tất cả pháp cũng lại như thế, tự tánh không nên pháp tâm tâm sở chẳng thể hạn lượng được. Bởi nhân duyên đây, các sở hữu sắc thọ tưởng hành thức và tất cả pháp không hạn lượng, nên đều chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang.

Thiện Hiện phải biết: Vì tất cả pháp đều chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang, nên tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sở hữu Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp, cũng chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang.

Thiện Hiện phải biết: Các pháp như thế đều chẳng thể nghĩ bàn vì diệt nghĩ bàn vậy, chẳng thể cân lượng vì diệt cân lượng vậy, không số lượng vì diệt số lượng vậy, không ngang ngang vì diệt ngang ngang vậy.

Thiện Hiện phải biết: Các pháp như thế đều chẳng thể nghĩ bàn vì quá nghĩ bàn vậy, chẳng thể cân lượng vì quá cân lượng vậy, không số lượng vì quá số lượng vậy, không ngang ngang vì quá ngang ngang vậy.

Thiện Hiện phải biết: Nói chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lượng, không số lượng, không ngang ngang ấy chỉ có thêm lời, đều không chơn thật.

Thiện Hiện phải biết: Nói chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang ấy, đều như hư không trọn không sở hữu. Do nhân duyên đây, tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác sở hữu Phật pháp, Như Lai pháp, tự nhiên giác pháp, nhất thiết trí pháp đều chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang. Thanh văn, Độc giác, thế gian trời, người, a tố lạc thảy, thảy đều chẳng thể nghĩ bàn cân lường số lượng ngang ngang các pháp đây vậy.

Khi Đức Như Lai thuyết pháp chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, không số lượng, không ngang ngang đây, trong hội có năm trăm Bí sô, hai mươi Bí sô hết hẳn các lậu, tâm được giải thoát. Lại có sáu vạn cận sự nam, ba vạn cận sự nữ đối trong các pháp xa lìa trần bẩn, sanh mắt tịnh pháp. Lại có hai mươi Bồ tát Ma ha tát được Vô sanh pháp nhẫn, Thế Tôn ký kia ở trong Hiền kiếp sẽ được làm Phật độ chúng hữu tình.

Bấy giờ, Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm thật vì việc lớn ra thế gian chăng?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm thật vì việc lớn ra nơi thế gian. Sở dĩ vì sao? Vì Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đầy đủ khả năng thành xong bậc Nhất thiết trí, hoặc bậc Thanh văn, hoặc bậc Độc giác đều nhiếp trong đây.

Thiện Hiện phải biết: Như Đại vương Quán đảnh Sát Đế Lợi uy đức tự tại uốn dẹp tất cả, đem các việc nước giao phó Đại thần, ngồi tréo tay không làm gì, yên ổn hưởng vui. Như Lai cũng vậy, là Đại Pháp Vương uy đức tự tại uốn dẹp tất cả, đem các pháp Phật, hoặc pháp Độc giác, hoặc pháp Thanh văn, hết thảy giao phó dặn dò cho Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm khiến khắp thành xong.

Vậy nên, Thiện Hiện! Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm thật vì việc lớn ra giữa thế gian.

Thiện Hiện phải biết: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm chẳng nhiếp thọ chấp trước sắc vậy cho đến thức vậy, nên ra giữa thế gian; chẳng vì nhiếp thọ chấp trước quả Dự lưu vậy cho đến Nhất thiết trí trí vậy, nên ra giữa thế gian.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Vì sao Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm cũng chẳng vì nhiếp thọ chấp trước Nhất thiết trí trí nên ra giữa thế gian?

Phật nói: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Ngươi vả thấy có quả A la hán khá nhiếp thọ chấp trước chăng?

Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng có. Tôi chẳng thấy có quả A la hán khá với trong ấy nhiếp thọ chấp trước.

Phật nói: Thiện Hiện! Hay thay, hay thay! Ta cũng chẳng thấy có pháp Như Lai khá với trong ấy nhiếp thọ chấp trước. Vậy nên, Thiện Hiện! Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm cũng chẳng vì nhiếp thọ Nhất thiết trí trí nên ra giữa thế gian.

Bấy giờ, Thiên tử cõi Dục, cõi Phạm thế đồng thưa Phật rằng: Bát nhã Ba la mật đa như thế rất là sâu thẳm khó thấy khó biết, cực khó tin hiểu. Nếu các hữu tình từng ở chỗ vô lượng Phật quá khứ, phát thệ nguyện rộng, trồng nhiều căn lành mới thể tin hiểu được. Giả sử các loại hữu tình thế giới Tam thiên đại thiên tất cả đều thành tùy tín hành thảy. Các hữu tình kia nếu lâu một kiếp, hoặc một kiếp hơn tu hạnh tự địa, chẳng bằng có người một ngày đối Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm nhẫn vui suy gẫm, cân lường quan sát, chỗ được công đức hơn kia vô lượng?

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên tử rằng: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Thiên tử phải biết: Nếu các thiện nam tử thiện nữ nhân nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm mau được Niết bàn, hơn trước đã nói tùy tín hành thảy nếu lâu một kiếp hoặc một kiếp hơn tu hạnh tự địa huống nhẫn vui thảy.

Khi ấy, các Thiên tử nghe Phật đã nói, vui mừng nhảy nhót, đảnh lễ Như Lai, quanh hữu ba vòng, cáo từ về lại Thiên cung, cách chúng chưa xa bỗng nhiên chẳng hiện. Tùy thuộc cõi nào đều trụ bản cung, khuyên tiến chư Thiên khác tu hành hạnh thù thắng.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Nếu các Bồ tát năng đối Bát nhã Ba la mật đa rất sanh tin hiểu, chết từ chỗ nào sanh đến trong đây?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm năng sanh tin hiểu, chẳng nghi chẳng mê, muốn thấy ưa nghe, nhớ nghĩ suy gẫm nghĩa thú sâu thẳm, thường muốn theo dõi kẻ năng thuyết pháp, như bò con theo mẹ từng không tạm lìa, cho đến chưa được nghĩa thú tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm thông lợi rốt ráo năng vì người nói, trọn chẳng xa lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm và Sư thuyết pháp qua chừng giây lát. Các Bồ tát này chết từ trong người sanh đến trong đây, nương thắng nhân đời trước năng thành được việc này.

Bấy giờ, Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vả có Bồ tát trọn nên công đức thù thắng như thế nhờ dâng thờ cúng dường Phật phương khác rồi, chết từ chỗ kia sanh đến đây ư?

Phật bảo: Thiện Hiện! Có các Bồ tát trọn nên công đức thù thắng như thế dâng thờ cúng dường Phật phương khác rồi, chết từ chỗ kia sanh đến trong đây.

Lại nữa, Thiện Hiện! Có các Bồ tát trọn nên công đức thù thắng như thế, đời trước đã ở trên trời Hỷ Túc dâng thờ cúng dường Từ Thị Bồ tát, nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, thỉnh hỏi nghĩa thú sâu thẳm trong ấy, chết từ chỗ kia sanh đến trong đây.

Lại nữa, Thiện Hiện! Có các Bồ tát đời trước dù nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm mà đối trong ấy chẳng năng thỉnh hỏi nghĩa thú thẳm sâu, nay sanh trong người nghe thuyết Bát nhã Ba la mật đa nghi ngờ mê khó thể khai ngộ. Sở dĩ vì sao? Vì kẻ chẳng rõ nghĩa, tâm nhiều nghi ngờ mờ mê khó dụ.

Lại nữa, Thiện Hiện! Có các Bồ tát đời trước dù nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, cũng từng thỉnh hỏi nghĩa thú trong ấy, hoặc qua một ngày cho đến năm ngày mà chẳng tinh siêng như nói tu hành. Đời nay trong nghe thuyết Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm như thế, dù qua ít thời, nơi tâm vững vàng không ai hoại được. Nếu lìa Bát nhã Ba la mật đa và Sư thuyết pháp thỉnh hỏi thâm nghĩa liền bèn lui mất. Sở dĩ vì sao?

Vì các Bồ tát này dù ở đời trước được nghe Bát nhã Ba la mật đa, cũng năng viên mãn được nghĩa thú sâu thẳm mà chẳng tinh siêng như nói tu hành, nên ở đời nay đối Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm hoặc thời muốn nghe, hoặc thời chẳng muốn, hoặc thời vững vàng, hoặc thời lui mất, nơi tâm nhẹ động, tiến lui chẳng hằng như múi bông gòn theo gió bay bổng. Như vậy Bồ tát mới học Đại thừa dù có tín tâm mà chẳng vững vàng thanh tịnh đối Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, chẳng thể trường thời tin muốn chuyển theo, đối bậc hai thừa hoặc phải rơi một!

Hội Thứ Năm

Phẩm DỤ THUYỀN THẢY

Thứ 14

Lại nữa, Thiện Hiện! Ví như nhà buôn vượt qua biển cả, thuyền bè bị vội phá thủng. Các người trong ấy nếu lấy được gỗ, đồ vật, đãy nổi, ván tấm, thây chết làm chỗ nương đeo, phải biết loại kia quyết chẳng chết chìm, được đến bờ biển cả kia yên ổn, không tổn không hại, hưởng các vui sướng.

Chúng các Bồ tát cũng lại như thế. Nếu đối Đại thừa có tín có nhẫn, có ưa có muốn, có tinh tiến có thắng giải, có chẳng buông lung, có vui thắng ý, có xả có kính, có tâm thanh tịnh, có chẳng bỏ thiện ách yếu đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, lại năng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm làm chỗ nương đeo. Phải biết loại này quyết chẳng giữa đường lui vào Thanh văn hoặc bậc Độc giác, định chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Lại nữa, Thiện Hiện! Như có nam tử hoặc các nữ nhân mang bình đun chín đến sông lấy nước, hay hoặc ao hồ, hoặc giếng suối, hoặc mương khe. Phải biết bình này trọn chẳng rã hư. Vì cớ sao? Vì chiếc bình ấy khéo chín kham đựng đầy nước, rất bền chắc vậy.

Các chúng Bồ tát cũng lại như thế. Nếu đối Đại thừa có tín có nhẫn, có ưa có muốn, có tinh tiến có thắng giải, có chẳng buông lung, có vui thắng ý, có xả có kính, có tâm thanh tịnh, có chẳng bỏ thiện ách yếu đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, lại năng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo. Phải biết loại này quyết chẳng giữa đường lui vào Thanh văn hoặc bậc Độc giác, định chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Lại nữa, Thiện Hiện! Như có người buôn đủ trí khôn khéo, trước ở bờ biển trị sửa thuyền chắc rồi mới kéo vào nước, nghiệm biết không kẽ hở, sau đem của vật để trên mà đi. Phải biết thuyền kia ắt chẳng hư chìm, người vật yên ổn, đạt chỗ muốn đến.

Chúng các Bồ tát cũng lại như thế. Nếu đối thượng thừa có tín có nhẫn, có ưa có muốn, có tinh tiến có thắng giải, có chẳng buông lung, có vui thắng ý, có xả có kính, có tâm thanh tịnh, có chẳng bỏ thiện ách yếu đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, lại năng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo. Phải biết loại đây quyết chẳng giữa đường lui vào Thanh văn hoặc bậc Độc giác, định chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Lại nữa, Thiện Hiện! Ví như có người trăm hai mươi tuổi, già nua suy yếu, lại thêm nhiều bệnh là gió nóng đàm, hoặc bệnh tam tiêu. Người già bệnh này muốn từ giường tòa đứng dậy qua chỗ khác mà chẳng tự được. Có hai người mạnh khỏe mỗi xóc một nách đỡ dần đứng dậy mà thưa đấy rằng: Chớ có sợ nạn, tùy ý muốn đi. Nay hai chúng tôi trọn chẳng nới nhau, tất đến chỗ muốn, yên ổn không tổn hại gì.

Chúng các Bồ tát cũng lại như thế. Nếu đối Đại thừa có tín có nhẫn, có ưa có muốn, có tính tiến có thắng giải, có chẳng buông lung, có vui thắng ý, có xả có kính, có tâm thanh tịnh, có chẳng bỏ thiện ách yếu đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, lại năng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo. Phải biết loại này quyết chẳng giữa đường lui vào Thanh văn hoặc bậc Độc giác, định chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Cùng trên trái nhau, đấy gọi loại đen tối.

Hội Thứ Năm

Phẩm NHƯ LAI

Thứ 15 -1

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Bồ tát mới học làm sao nên học Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm?

Phật bảo: Thiện Hiện! Bồ tát mới học muốn học Bát nhã Ba la mật đa, trước nên gần gũi dâng thời bạn lành.

Nếu các Bồ tát nào năng tuyên nói Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm dạy răng dạy trao, đấy gọi bạn lành. Nghĩa là nói lời này: "Thiện nam tử, đến đây! Ngươi nên siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát nhã Ba la mật đa. Khi ngươi siêng tu nên vô sở đắc mà làm phương tiện, hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Khi ngươi hồi hướng chớ đem sắc thọ tưởng hành thức vậy mà lấy Bồ đề. Sở dĩ vì sao? Vì Nhất thiết trí trí tánh chẳng phải bị lấy. Thiện nam tử! Ngươi đối các bậc Thanh văn Độc giác thảy chớ sanh tham đắm". Nếu hay dạy răn dạy trao Bồ tát mới học như thế, khiến kia lần vào Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, phải biết đấy là bạn lành Bồ tát.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Các Bồ tát này phát tâm Bồ đề, muốn tới Bồ đề là việc rất khó!

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. chúng các Bồ tát sở tác rất khó, nghĩa là vị lợi vui các thế gian nên phát tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, khởi lời thệ này: Ta vì cứu vớt các thế gian vậy, vì các thế gian làm nhà cửa vậy, vì các thế gian làm về nương vậy, vì các thế gian làm cồn bãi vậy, chỉ cho các thế gian đường rốt ráo vậy, vì các thế gian làm Đạo sư vậy, vì các thế gian làm chỗ về tới vậy, nên phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát thề vì cứu vớt các thế gian nên phát tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát thấy thế gian chìm trong khổ sanh tử chẳng thể ra khỏi, phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề, vì vớt khổ kia nói Chánh pháp yếu.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát vì các thế gian nhà cửa nên phát tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát muốn vì thế gian nói tất cả pháp đều chẳng hòa hợp, phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề.

Thiện Hiện thưa rằng: Sao là Bồ tát muốn vì thế gian nói tất cả pháp đều chẳng hòa hợp?

Phật nói: Thiện Hiện! Chúng các Bồ tát muốn vì thế gian tuyên nói năm uẩn và tất cả pháp đều chẳng hòa hợp, không buộc không mở, không sanh không diệt. Do đấy bèn năng che hộ tất cả, giống như xá trạch.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát vì các thế gian làm về nương nên phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát muốn khiến thế gian giải thoát tất cả sanh già bệnh chết sầu than buồn khổ, phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề, phương tiện khéo léo nói Chánh pháp yếu.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát vì các thế gian làm cồn bãi nên phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát tới Đại Bồ đề, muốn vì thế gian nói năm thủ uẩn ngằn trước sau bị cắt đứt. Do đứt đây nên tất cả pháp đứt. Tất cả pháp đây đứt, tức tịch diệt vi diệu Niết bàn, cũng là tánh như thật không điên đảo. Ví như trong biển sông hồ nhỏ lớn, đất cao ở được nói là cồn bãi. Niết bàn cũng vậy, là chỗ yên ổn vậy.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát chỉ cho thế gian đường rốt ráo nên phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát tới Đại Bồ đề, muốn vì thế gian nói sắc rốt ráo chẳng gọi là sắc thọ tưởng hành thức các pháp cũng vậy. Pháp tánh rốt ráo chẳng phải sắc thảy vậy.

Cụ thọ Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Nếu pháp sắc thảy pháp tánh rốt ráo chẳng gọi sắc thảy, lẽ các Bồ tát đã được Bồ đề, vì trong tánh rốt ráo không phân biệt vậy?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Trong tánh rốt ráo trọn không phân biệt, mà các Bồ tát làm việc rất khó. Tuy năng quán tất cả pháp như thế mà chẳng tác chứng, cũng chẳng chìm đắm, khởi nghĩ này rằng: Ta đối pháp đây hiện đẳng giác rồi, vì các thế gian tuyên nói khai chỉ khiến biết đạo tướng rốt ráo như thế.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát vì các thế gian làm Đạo sư nên phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát tới Đại Bồ đề, muốn vì thế gian nói bản tánh sắc không sanh không diệt, thọ tưởng hành thức cũng lại như thế. Muốn vì thế gian nói quả Dự lưu cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề bản tánh các pháp không sanh không diệt.

Thiện Hiện! Sao là chúng các Bồ tát vì các thế gian làm chỗ tới nên phát siêng tinh tiến tới Đại Bồ đề? Là các Bồ tát tới Đại Bồ đề muốn vì thế gian tuyên nói khai chỉ sắc lấy hư không làm chỗ tới, thọ tưởng hành thức và các pháp khác cũng lấy hư không làm chỗ tới. Muốn vì thế gian tuyên nói khai chỉ sắc không chỗ tới, ngang đồng hư không; thọ tưởng hành thức và tất cả pháp cũng không chỗ tới ngang đồng hư không. Như thái hư không không đến không đi không tác không trụ, không sanh không diệt, các pháp cũng vậy đều như hư không, không chỗ phân biệt. Vì cớ sao? Vì các sắc không, nên không đến không đi. Vì thọ tưởng hành thức và tất cả pháp cũng đều không, nên không đến không đi.

Sở dĩ vì sao? Vì tất cả pháp không chẳng dùng không, vô tướng, vô nguyện, vô tác, vô tạo, không sanh không tánh, như mộng như huyễn, không ngã không biên, vắng lặng Niết bàn, không lấy không bỏ, không đến không đi, rất cực tịch diệt mà làm chỗ tới. Kia đối tới này chẳng thể vượt khỏi.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Pháp sâu như thế ai năng tin hiểu được?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát lâu tu đại hạnh, đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, ở chỗ chư Phật phát thệ nguyện rộng, đã trồng căn lành đều được thành thục, được vô lượng bạn lành thu nhận hộ niệm, đối pháp sâu đây sanh tin hiểu được.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Các Bồ tát này lấy gì làm tánh?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát này điều phục xa lìa mà làm nơi tánh. Nhờ tánh đây nên năng biết năng rõ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Các Bồ tát này năng biết năng rõ được Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm sẽ tới chỗ nào?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát ấy tới Nhất thiết trí.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Nếu các Bồ tát chứng tới đây rồi, năng vì vô lượng vô biên hữu tình làm chỗ về tới?

Phật bảo Thiện Hiện: Như vậy, như vậy. Nếu các Bồ tát chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, năng vì vô lượng vô biên hữu tình làm chỗ về tới.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Các Bồ tát ấy năng làm việc khó, nghĩa là mặc đội áo mũ bền chắc như thế, muốn độ vô lượng vô biên hữu tình khiến vào Niết bàn mà loại hữu tình trọn bất khả đắc?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này mặc đội áo giáp mũ trụ chẳng thuộc các sắc thọ tưởng hành thức. Chẳng thuộc Thanh văn, Độc giác, Bồ tát, Nhất thiết trí trí và tất cả pháp. Sở dĩ vì sao? Vì tất cả pháp đều không sở thuộc.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Nếu các Bồ tát hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, chẳng trụ bậc Thanh văn Độc giác thảy?

Phật bảo: Thiện Hiện! Ngươi quán nghĩa nào nói lời như thế?

Thiện Hiện thưa rằng: Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm không chỗ trụ ở. Nếu tu Bát nhã Ba la mật đa đối tất cả pháp đều không sở tu, cũng không kẻ tu, thời tu, xứ tu và do đây tu đều bất khả đắc.

Bạch Thế Tôn! Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm không pháp quyết định, như tu hư không, tu tất cả pháp, tu không ngằn mé, tu không nhiếp thọ là tu Bát nhã Ba la mật đa?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nên nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm như thế quan sát Bồ tát Ma ha tát bậc chẳng quay kui. Nghĩa là các Bồ tát nếu chẳng tham đắm Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, chẳng chấp lời người và lời người dạy khiến lấy làm chơn yếu. Chẳng những tin người mà có sở tác, nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm như thế, nơi tâm chẳng kinh, chẳng sợ, chẳng hãi, chẳng chìm, chẳng đắm, không nghi, không hối, cũng chẳng mê mờ, vui mừng muốn nghe hết lòng tín thọ. Các Bồ tát này định chẳng quay lui. Bồ tát như thế đời trước đã nghe bao nhiêu nghĩa thú Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, nên nay được nghe tâm không kinh thảy.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Nếu các Bồ tát nghe Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm tâm không kinh thảy, các Bồ tát này làm sao quán sát Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát này nên đem tâm tùy thuận Nhất thiết trí quán sát Bát nhã Ba la mật đa.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Sao là tâm tùy thuận Nhất thiết trí quán sát Bát nhã Ba la mật đa?

Phật bảo: Thiện Hiện! Như các Bồ tát tùy thuận hư không quán sát Bát nhã Ba la mật đa, đấy là tâm tùy thuận Nhất thiết trí quán sát Bát nhã Ba la mật đa.

Sở dĩ vì sao? Vì nhất thiết trí vô lượng vô biên. Nếu vô lượng vô biên tức chẳng phải sắc, cũng chẳng phải thọ tưởng hành thức, không đắc không hiện quán, không trí không thức, không sanh không diệt, không tu không tác, không từ đâu đến cũng không đi đâu, không phương không cõi, cũng không chỗ trụ, duy có thể nói là vô lượng vô biên.

Thiện Hiện phải biết: Hư không vô lượng vô biên, nên Nhất thiết trí cũng vô lượng vô biên. Nhất thiết trí vô lượng vô biên, nên không kẻ năng chứng, chẳng sắc năng chứng cho đến chẳng thức năng chứng, chẳng bố thí Ba la mật đa năng chứng cho đến chẳng bát nhã Ba la mật đa năng chứng.

Sở dĩ vì sao? Vì sắc cho đến thức tức Nhất thiết trí không hai không riêng. Bố thí Ba la mật đa cho đến Bát nhã Ba la mật đa tức Nhất thiết trí không hai không riêng.

Bấy giờ, Thiên tử cõi dục, cõi Phạm thế cùng đến chỗ Phật đồng thưa Phật rằng: Bát nhã Ba la mật đa như thế rất là sâu thẳm khó thấy khó biết!

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên tử rằng: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Ta xem nghĩa đấy khi mới thành Phật, ngồi yên suy gẫm, chẳng muốn nói pháp. Nghĩa là khởi nghĩ này: Pháp Ta sâu thẳm, chẳng phải các thế gian vội năng tin thọ được. Pháp Ta đã chứng tức là Bát nhã Ba la mật đa. Pháp đây sâu thẳm chẳng năng chứng chẳng sở chứng, không chỗ chứng, không thời chứng, do đây mà chứng cũng bất khả đắc.

Thiên tử phải biết: Hư không sâu thẳm nên pháp đây sâu thẳm, ngã sâu thẳm nên pháp đây sâu thẳm, tất cả pháp tánh không đến đi nên pháp đây sâu thẳm.

Khi ấy các Thiên tử lại thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Rất lạ. Pháp Phật đã nói tất cả thế gian cực khó tin hiểu. Pháp Phật đã nói không lấy không bỏ, vì thế gian hữu tình hành lấy bỏ vậy.

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên tử rằng: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Pháp Phật đã nói thẳm sâu mầu nhiệm, đối tất cả pháp đều năng thuận theo không bị chướng ngại, ngang đồng hư không. Pháp Phật đã nói rốt ráo chẳng sanh, vì tất cả pháp sanh bất khả đắc vậy. Pháp Phật đã nói trọn không nơi chỗ, vì tất cả nơi chỗ bất khả đắc vậy.

Phật nói: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy.

Khi ấy các Thiên tử bèn thưa Phật rằng: Đại đức Thiện Hiện là chơn Phật tử, theo Như Lai sanh, nên có nói ra, tất cả đều tương ưng cùng "không" vậy.

Bấy giờ, Thiện Hiện bảo các Thiên tử rằng: Các ngươi nói tôi theo Như Lai sanh. Sao là Thiện Hiện theo Như Lai sanh? Nghĩa là theo chơn như Như Lai sanh vậy. Vì tất cả pháp sanh bất khả đắc, nên chơn như Như Lai không đến không đi, bản tánh chẳng sanh. Chơn như Thiện Hiện cũng không đến đi, bản tánh chẳng sanh, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai tức chơn như tất cả pháp, chơn như tất cả pháp tức chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai tánh không chơn như, cũng tánh không chẳng chơn như. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai không biến khác, không phân biệt, khắp tất cả chỗ. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai thường trụ làm tướng mà không chỗ trụ. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai không chỗ quái ngại, chơn như tất cả pháp cũng không chỗ quái ngại. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai cùng chơn như tất cả pháp đồng một chơn như không hai không riêng không tạo không tác. Chơn như Như Lai tướng thường chơn như, không thời tướng chẳng chơn như, vậy nên chơn như không hai không riêng. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai đối tất cả chỗ không nhớ nghĩ, không phân biệt. Chơn như tất cả pháp đối tất cả chỗ cũng không nhớ nghĩ không phân biệt. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai không riêng khác chẳng thể đắc. Chơn như tất cả pháp cũng không riêng khác chẳng thể đắc. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Như Lai chẳng lìa chơn như các pháp, chơn như các pháp chẳng lìa chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai tướng thường chơn như, không thời tướng chẳng chơn như. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Mặc dù nói theo sanh mà không chỗ theo sanh, vì chơn như Thiện Hiện chẳng khác Phật vậy. Chơn như Như Lai chẳng quá khứ vị lai hiện tại, chơn như tất cả pháp cũng chẳng khứ lai hiện. Chơn như Thiện Hiện cũng lại như thế, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Như Lai tức chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai theo chơn như quá khứ, chơn như quá khứ theo chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai theo chơn như vị lai, chơn như vị lai theo chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai theo chơn như hiện tại, chơn như hiện tại theo chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai theo chơn như ba đời, chơn như ba đời theo chơn như Như Lai. Chơn như Như Lai cùng chơn như ba đời không hai không riêng. Chơn như tất cả pháp, chơn như Thiện Hiện cũng không hai không riêng, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Chơn như Bồ tát tức chơn như Phật. Chúng các Bồ tát do chơn như nên khi được Bồ đề gọi danh Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác. Khi Như Lai chứng được chơn như đây, thế giới ba ngàn sáu thứ biến động. Tôi đối chơn như các pháp như thế rất sanh tin hiểu, nên nói Thiện Hiện theo Như Lai sanh.

Thiện Hiện phải biết: Nhưng Thiện Hiện tôi chẳng bởi vì sắc cho đến thức nên theo Như Lai sanh. Cũng chẳng bởi vì quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ đề nên theo Như Lai sanh. Cũng chẳng bởi vì Nhất thiết trí nên theo Như Lai sanh. Chỉ vì chơn như nên theo Như Lai sanh.

Thiên tử phải biết: Nhưng Thiện Hiện tôi chẳng theo sắc thọ tưởng hành thức mà sanh, chẳng theo quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ đề mà sanh, nên Thiện Hiện tôi theo Như Lai sanh.

Khi ấy, Xá Lợi Tử bèn thưa Phật rằng; Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Như Lai như thế thẳm sâu mầu nhiệm.

Bấy giờ, Phật bảo Xá Lợi Tử rằng: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói. Như Lai như thế thẳm sâu mầu nhiệm.

Chính lúc thuyết tướng Như Lai như thế, ba ngàn Bì sô hết hẳn các lậu, tâm được giải thoát, thành A la hán. Năm trăm Bí sô ni xa lìa trần bẩn, sanh mặt tịnh pháp. Năm trăm người trời được Vô sanh pháp nhẫn. Sáu ngàn Bồ tát hết hẳn các lậu, tâm được giải thoát.

Bấy giờ, Phật bảo Xá Lợi Tử rằng: Nay sáu ngàn Bồ tát trong chúng đây từng ở quá khứ chỗ năm trăm Phật gần gũi cúng dường. Mặc dù tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự mà chẳng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo, khởi tưởng biệt dị, tu hạnh biệt dị, nên với ngày nay dù nghe Đại pháp mà hết các lậu, tâm được giải thoát vậy thôi!

Xá Lợi Tử! Chúng các Bồ tát dù có đạo Bồ tát không, vô tướng, vô nguyện mà chẳng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo, bèn chứng thật tế, rơi nơi Thanh văn hoặc bậc Độc giác.

Xá Lợi Tử! Vì như có chim thân nó rộng lớn hàng trăm do tuần cho đến năm trăm. Lông cánh chưa thành hoặc đã suy hư. Chim này từ trời Ba mươi ba kia gieo mình mà xuống tới châu Thiệm Bộ. Ở nơi giữa đường bỗng khởi nghĩ này: Ta nay lên lại trời Ba mươi ba. Nơi ý hiểu sao? Chim ấy trở lại trời Ba mươi ba được chăng? Xá Lợi Tử thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng được.

Phật bảo: Xá Lợi Tử! Chim này giữa đường hoặc khởi muốn đây: Đến châu Thiệm Bộ phải khiến thân ta không tổn không khổ. Nơi ý hiểu sao? Ý muốn chim ấy khá được thỏa chăng?

Xá Lợi Tử thưa: Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Chim ấy khi đến châu Thiệm Bộ quyết định có tổn có khổ, hoặc lại gần chết, hoặc đến mất mạng. Vì cớ sao? Vì chim ấy thân lớn từ xa mà rơi, lông cánh chưa đủ, hoặc vì già suy.

Phật bảo: Xá Lợi Tử! Có các thiện nam tử Bồ tát thừa cũng lại như thế. Mặc dù đã phát tâm đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề trải lâu đại kiếp số các Căng già siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự; cũng tu không, vô tướng, vô nguyện, giải thoát môn mà chẳng nhiếp thọ Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo, bèn chứng thật tế rơi nơi Thanh văn hoặc bậc Độc giác.

Xá Lợi Tử! Các Bồ tát này dù nhớ nhóm giới cho đến nhóm giải thoát tri kiến của chư Phật ba đời mà tâm lấy tướng, chẳng như thật biết công đức chơn thật năm nhóm như thế, chỉ nghe tiếng suông lấy tướng chấp trước hồi hướng Bồ đề bèn rơi Thanh văn hoặc bậc Độc giác. Vì cớ sao?

Xá Lợi Tử! Các Bồ tát này xa lìa Bát nhã Ba la mật đa phương tiện khéo léo lẽ phải là vậy.

Khi ấy, Xá Lợi Tử bèn thưa Phật rằng: Như tôi hiểu nghĩa Phật nói ấy, nếu các Bồ tát xa lìa Bát nhã Ba la mật đa phương tiện khéo léo, dù đủ vô lượng phước đức tu lương mà đối Bồ đề hoặc đắc chẳng đắc. Vậy nên Bồ tát muốn được Bồ đề, quyết định chẳng nên xa lìa Bát nhã Ba la mật đa phương tiện khéo léo.

Bấy giờ, Phật bảo: Xá Lợi Tử! Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói.

Quyển Thứ 562

- Hội Thứ Năm

Phẩm NHƯ LAI

Thứ 15 - 2

Bấy giờ, Thiên tử cõi Dục, cõi Phạm thế cung kính chấp tay đều thưa Phật rằng: Bát nhã Ba la mật đa như thế rất là sâu thẳm cực khó tin hiểu. Chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề cũng rất sâu thẳm cực khó tin hiểu!

Bấy giờ, Phật bảo các Thiên tử rằng: Như vậy, như vậy. Như ngươi đã nói.

Bấy giờ, Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Như tôi hiểu nghĩa Phật đã nói đó, Vô thượng Bồ đề chẳng khó tin được. Vì cớ sao? Vì tất cả pháp rốt ráo không, nên trong không không có pháp tin chứng pháp khác. Sở dĩ vì sao?

Vì tất cả pháp tự tánh đều không. Nếu vì dứt hẳn pháp như thế nên nói pháp như thế, pháp đây cũng không. Do nhân duyên đây, Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề năng chứng sở chứng, năng biết sở biết, tất cả trống không vắng lặng. Vậy nên, Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề chẳng khó tin hiểu, chẳng khó chứng được, vì tất cả pháp không chẳng đều không, tin biết như thế bèn chứng được vậy.

Phật bảo: Thiện Hiện! Vô thượng Bồ đề vì kẻ năng tin chứng bất khả đắc, vì Vô thượng Bồ đề chẳng phải thật có, vì không chứa nhóm nên nói khó tin được.

Khi ấy, Xá Lợi Tử bảo Thiện Hiện rằng: Vì tất cả pháp rốt ráo không, nên Vô thượng Bồ đề cực khó tin được. Sở dĩ vì sao? Vì tất cả pháp đều không tự tánh, đều như hư không. Ví như hư không chẳng khởi nghĩ này: Ta sẽ tin được Vô thượng Bồ đề. Các pháp cũng thế. Vậy nên Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề cực khó tin được.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Phật Bồ đề chẳng khó tin được, thời chẳng nên có chúng Bồ tát như cát Căng già phát tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, về sau hoàn quay trở lui. Nên Phật Bồ đề cực khó tin được.

Thiện Hiện đối rằng: Nơi ý hiểu sao? Sắc đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có. Thọ tưởng hành thức đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Lìa sắc có pháp đối Bồ đề có qua lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có. Lìa thọ tưởng hành thức có pháp đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Chơn như sắc đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có. Chơn như thọ tưởng hành thức đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Lìa chơn như sắc có pháp đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có. Lìa chơn như thọ tưởng hành thức có pháp đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Chơn như đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có. Lìa chơn như đối Bồ đề có quay lui chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Khi đó, Cụ thọ Thiện Hiện bảo Xá Lợi Tử rằng: Nếu tất cả pháp chắc vậy, trụ vậy, trọn vô sở hữu, đều bất khả đắc, nói những pháp nào khá đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề mà có quay lui?

Xá Lợi Tử nói: Như ngài đã nói thật không có pháp, cũng không hữu tình khá đối Bồ đề nói có quay lui. Nếu vậy cớ sao Phật nói ba thứ trụ Bồ tát thừa? Chỉ nên nói một. Lại chẳng nên lập ba thừa có khác, duy chỉ nên có một Chánh đẳng giác thừa?

Khi đó, có Mãn Từ Tử bèn nói Cụ thọ Xá Lợi Tử rằng: Nên nói Thiện Hiện vì hứa nhận có một Bồ tát thừa chăng, nhiên hậu mới nạn rằng lẽ không kiến lập ba thừa sai khác, chỉ nên có một Chánh đẳng giác thừa.

Khi ấy, Xá Lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: Vì hứa nhận có một Bồ tát thừa chăng?

Thiện Hiện trả lời: Chơn như vả có ba thứ Bồ tát và ba thừa ư? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Chơn như vả có một Bồ tát thừa một Phật thừa chăng? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Chơn như vả có một pháp khá thấy gọi một Bồ tát và một thừa ư? Xá Lợi Tử nói: Thiện Hiện! Chẳng có.

Khi ấy, Cụ thọ Thiện Hiện bảo Xá Lợi Tử rằng: Nếu tất cả pháp chắc vậy trụ vậy, trọn vô sở hữu đều bất khả đắc, Bồ tát Tam thừa cũng lại như thế, ngài sao khá trách có một có ba? Nếu các Bồ tát nghe thuyết tướng chơn như không sai khác chẳng kinh chẳng sợ, cũng chẳng chìm đắm, các Bồ tát này mau chứng Bồ đề, định không quay lui.

Bấy giờ, Thế Tôn khen Thiện Hiện rằng: Hay thay, hay thay! Ngươi nay mới năng vì các Bồ tát khéo nói pháp yếu. Lời ngươi đã nói nhờ uy thần Phật, tất cả Như Lai tùy hỷ lời nói ngươi. Nếu các Bồ tát đối pháp chơn như tướng không sai khác rất sanh tin hiểu, nghe thuyết chơn như các pháp như thế chẳng kinh chẳng sợ, cũng chẳng chìm đắm, các Bồ tát này mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, định không quay lui.

Khi ấy, Xá Lợi Tử bèn thưa Phật rằng: Nếu các Bồ tát trọn nên pháp này định chứng Vô thượng Chánh đẳng giác ư?

Bấy giờ, Phật bảo Xá Lợi Tử rằng: Như vậy, như vậy. Các Bồ tát này quyết định chẳng rơi các bậc Thanh văn thảy.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Nếu các Bồ tát muốn chứng Bồ đề nên trụ làm sao? Nên học làm sao?

Phật bảo: Thiện Hiện Nếu các Bồ tát muốn chứng Bồ đề đối các hữu tình nên trụ bình đẳng. Nghĩa là đối loại kia nếu khởi tâm đẳng, tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả, tâm chẳng khác, tâm nhường xuống, tâm lợi ích, tâm an vui, tâm không sân hại, tâm như cha mẹ. Cũng đem tâm nên bảo cùng kia.

Thiện Hiện phải biết: Nếu các Bồ tát muốn chứng Bồ đề nên trụ như thế, nên học như vậy.

Hội Thứ Năm

Phẩm CHẲNG LUI

Thứ 16

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Chúng tôi sẽ do hành trạng tướng nào biết là Bồ tát Ma ha tát chẳng quay lui?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát năng như thật biết dị sanh, Thanh văn, Độc giác, Bồ tát và bậc Như Lai, dù nói có khác mà đối trong tánh chơn như các pháp không biến khác, không phân biệt, không hai không hai phần.

Các Bồ tát này dù thật ngộ vào chơn như các pháp mà đối chơn như không chỗ phân biệt. Dù nghe chơn như cùng tất cả pháp không hai không riêng mà không nghi trệ. Dù nghe tướng các pháp nhiều thứ khác biệt mà đối trong ấy không chỗ chấp trước.

Các Bồ tát này trọn chẳng khinh phớt mà phát ngôn bừa bãi, có nói lời đều dẫn nghĩa lợi, trọn chẳng xem tốt xấu hay dở người khác, bình đẳng thương xót mà vì nói pháp. Nếu các Bồ tát trọn nên các hành trạng tướng như thế, định đối Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề chẳng còn quay lui.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này chẳng xem hành tướng lời nói ngoại đạo, Sa môn, Phạm chí. Nghĩa là kia đối pháp thật biết thật thấy, hoặc năng thi thiết pháp môn chánh kiến, không có lẽ ấy. Trọn chẳng lễ kính ngoại đạo, thiên thần, cũng chẳng cúng dường mà cầu thắng phước.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này chẳng đọa ác thú, chẳng thọ nữ nhân, cũng chẳng sanh nơi dòng tộc hèn tiện, trừ vì độ thoát loại hữu tình kia sanh ra đồng loại phương tiện nhiếp thọ.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này thường ưa thọ hành mười thiện nghiệp đạo, cũng năng phương tiện khuyên người thọ hành. Cho đến trong mộng cũng không bị phạm.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này các sở thọ trì suy gẫm đọc tụng các thứ kinh điển khiến rất thông lanh, đều vì lợi vui tất cả hữu tình, hằng khởi nghĩ này: Ta đem pháp đây vì các hữu tình tuyên nói khai chỉ, phải khiến tất cả pháp nguyện đầy đủ. Lại đem căn lành pháp thí như thế cùng các hữu tình bình đẳng chung có, hồi hướng sở cầu Nhất thiết trí trí.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này đối pháp môn sâu thẳm do Phật nói ra quyết định chẳng sanh nghi ngờ do dự, cũng chẳng mê mờ, vui mừng tín thọ. Có phát lời gì đều vì nhiêu ích, biết lượng mà nói, lời lẽ mềm mại. Ngủ nghỉ nhẹ ít, phiền não chẳng hiện hành. Ra vào qua lại tâm chẳng mê lầm. Hằng thời an trụ chính nhớ chính biết. Tiến ngưng oai nghi cũng lại như thế. Dạo đi chỗ nào tất xem nơi đất, ung dung buộc niệm xem chính mà đi. Vận động nói lời thường không vội bạo. Thọ dụng các thứ đồ nằm áo mặc đều thường thơm sạch, không các hôi uế, cũng không mồ hôi rận rệp các loại trùng. Thường vui thanh nhàn, hằng không tật bệnh. Trong thân không có tám muôn hộ trùng. Sở dĩ vì sao? Các Bồ tát này căn lành thêm lên, vượt khỏi thế gian. Căn lành như như lớn thêm dần dần, như thế như thế thân tâm thanh tịnh.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Làm sao biết tâm Bồ tát này thanh tịnh?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát này căn lành như như lớn thêm dần dần, như thế như thế tất cả dối nịnh, kiêu gạt trong tâm đều hẳn chẳng hiện hành. Do nhân duyên đây, tất cả phiền não và các bất thiện đều dứt hẳn mất. Cũng vượt Thanh văn và bậc Độc giác, mau tới Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Do đây nên biết tâm thường thanh tịnh.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này chẳng trọng lợi dưỡng, chẳng màng danh dự, tâm lìa ganh ghét keo rít, thân không lầm lỗi, nghe pháp sâu thẳm chẳng mê lầm, trí huệ sâu vững, cung kính tín thọ, tùy chỗ lóng nghe đều năng hội vào Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm. Có các tạo tác sự nghiệp thế gian, cũng nương Bát nhã Ba la mật đa phương tiện khéo léo hội vào pháp tánh, chẳng thấy một sự nào ra ngoài pháp tánh được. Nếu có chẳng cùng tương ưng pháp tánh, cũng năng phương tiện hội vào Bát nhã Ba la mật đa lý thú sâu thẳm. Do đây chẳng thấy ra ngoài pháp tánh được.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này giả sử có ác ma hiện tiền hóa làm tám địa ngục lớn, trong mỗi mỗi địa ngục hóa làm vô lượng trăm ngàn Bồ tát đều bị lửa ngọn giao xen đốt cháy dữ dội, bảo Bồ tát rằng: Các Bồ tát đây đều do nhận được ký chẳng quay lui nên đọa trong địa ngục lớn như vầy, hằng chịu khổ lớn lao dữ dội như đây. Các ngươi đã nhận ký chẳng quay lui sẽ chịu khổ lớn như loại này. Vậy nên các ngươi nên mau nới bỏ tâm Đại Bồ đề, may ra thoát khổ ấy sẽ sanh lên trời, hoặc sanh trong người giàu sang tự tại hưởng các vui sung sướng.

Khi các Bồ tát thấy nghe việc này nơi tâm chẳng động, cũng chẳng kinh nghi, chỉ khởi nghĩ này: Nếu các Bồ tát đã nhận ký chẳng quay lui Bồ đề lại đọa ác thú chịu các khổ não như dị sanh ngu, tất không có lẽ ấy. Nay thấy nghe đây định là ác ma hóa làm nói ra đều chẳng thật có.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này giả sử có ác ma làm tượng Sa môn đi đến chỗ kia nói lời như vầy: Ngươi trước đã thọ trì đọc tụng kinh điển tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đều là tà nói, nên mau vứt bỏ, chớ bảo là chơn. Các ngươi nếu năng chóng vứt bỏ được, ta sẽ dạy ngươi Phật pháp chơn tịnh, cho ngươi mau chứng Vô thượng Bồ đề. Ngươi trước đã nghe chẳng phải lời chơn Phật, là kẻ văn tụng soạn tập để dối gạt. Lời ta nói ra là lời chơn Phật.

Thiện Hiện phải biết: Nếu các Bồ tát nghe nói như thế, tâm động kinh nghi, nên biết chưa nhận ký chẳng quay lui. Nếu các Bồ tát nghe lời như thế tâm chẳng sanh nghi, chỉ theo pháp tánh vô tác vô tướng vô sanh mà trụ, nên biết đã nhận ký chẳng quay lui. Các Bồ tát này có các sở tác chẳng tin lời người, chẳng theo người dạy mà bèn động chuyển. Như A la hán có các sở vi chẳng tin lời người, hiện chứng pháp tánh không ngờ không nghi, tất cả ác ma chẳng thể làm nghiêng động được. Bất thối Bồ tát cũng lại như thế, tất cả Thanh văn, Độc giác, ngoại đạo các ác ma thảy chẳng thể phá hoại được, khiến đối Bồ đề mà sanh lui khuất.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này giả sử có ác ma đi đến chỗ kia dối hiện thân hữu, nói lời như vầy: Sở hành các ngươi là pháp sanh tử, chẳng phải hạnh Bồ đề. Các ngươi nay nên tu đạo hết khổ, mau hết các khổ được vào Niết bàn. Thân khổ hiện tại hãy nên chán bỏ, huống lại muốn chịu khổ thân đời sau, nên tự nghĩ kỹ, bỏ trước đã tin. Các Bồ tát này khi nghe lời kia tâm chẳng sợ nghi, chỉ khởi nghĩ này: Kẻ nói như thế định là ác ma.

Khi ấy, ác ma kia lại bảo Bồ tát: Muốn nghe hạnh vô ích Bồ tát ư? Nghĩa là các Bồ tát lâu đại kiếp như số cát Căng già, đem vô lượng thứ đồ cúng hạng tốt cúng dường chư Phật, lại ở chỗ chư Phật ngang cát Căng già tu vô lượng thứ phạm hạnh khó hành, gần gũi dâng thờ chư Phật Thế Tôn nhiều như cát Căng già, thỉnh hỏi vô lượng vô biên đạo Bồ tát chỗ nên tu: nên trụ làm sao, nên hành làm sao, nên học làm sao các đạo Bồ tát? Chư Phật Thế Tôn nhiều ngang cát Căng già như đã thỉnh hỏi thứ lớp vì nói. Các Bồ tát kia như dạy mà trụ, như dạy mà hành, như dạy mà học lâu vô lượng kiếp, hãy chẳng thể chứng được sở cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Huống nay các ngươi dễ nào chứng được! Khi Bồ tát này dù nghe kia nói mà tâm chẳng động cũng không nghi ngờ.

Khi ấy, ác ma kia cũng ở chỗ đây lại hóa làm vô lượng hình tượng Bí sô, bảo Bồ tát rằng: Các Bí sô đây đều ở quá khứ vô lượng kiếp tu vô lượng thứ phạm hạnh khó hành, mà chẳng năng được Vô thượng Bồ đề, nay đều lui trụ quả A la hán. Các ngươi làm gì năng chứng được Bồ đề?

Các Bồ tát ấy nghe thấy đấy rồi tức khởi nghĩ này: Định là ác ma làm rối loạn ta, làm việc như thế. Định không Bồ tát tu hành Bát nhã Ba la mật đa đến ngôi viên mãn, chẳng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, lui trụ bậc Thanh văn, Độc giác thảy.

Lại khởi nghĩ này: Nếu các Bồ tát như Phật đã dạy, tu hạnh Bồ đề, chẳng chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, tất không có lẽ ấy. Phải biết nay đây đã thấy nghe định là ác ma làm đấy nói đấy!

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này giả sử có ác ma làm tượng Bí sô đi đến chỗ kia nói lời như vầy: Nhất thiết trí trí ngang đồng hư không, vô tánh làm tánh, tự tướng bản không, các pháp cũng vậy, đều vô sở hữu. Trong ấy không pháp khá gọi năng chứng, cũng không có pháp khá gọi năng chứng, cũng không có pháp khá gọi sở chứng, chỗ chứng, thời chứng và do đây chứng đều bất khả đắc. Tất cả pháp đã ngang đồng hư không, vô tánh làm tánh, tự tướng bản không, các ngươi duyên nào luống chịu khổ nhọc siêng năng cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề? Ngươi trước đã nghe chúng các Bồ tát nên cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề đều là ma nói, chẳng phải lời chơn Phật. Các ngươi nên bỏ tâm Đại Bồ đề, chớ quấy vì người hư chịu siêng khổ.

Khi ấy, các Bồ tát này nghe lời kia, năng như thật biết là việc ác ma muốn lui bại tâm Đại Bồ đề ta, ta nay lại càng vững bền ý chí, chẳng nên tín thọ ác ma đã nói.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này nếu muốn điều tâm vào bốn tĩnh lự tùy ý năng dạo quán tự tại. Vì độ hữu tình sanh lại cõi Dục, tuy sanh lại cõi Dục mà chẳng nhiễm dục, cũng chẳng lui mất sở tu tĩnh lự.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này chẳng quý danh tiếng, chẳng ưa khen ngợi. Đối loại hữu tình không tâm giận dữ, thường muốn khiến kia được vui thắng lợi. Qua lại vào ra không tâm tán loạn, uy nghi ngưng tiến hằng trụ chính niệm.

Vì các hữu tình nên dù ở gia cư mà với trong ấy chẳng sanh tham đắm, tuy hiện thọ dục mà thường chán sợ như qua đường hiểm tâm hằng kinh sợ. Dù có uống ăn lo sợ chẳng yên, chỉ nghĩ lúc nào ra khỏi hiểm đây! Tuy hiện thọ dụng các thứ của ngọc mà đối với nó chẳng khởi tham mến. Chẳng dùng tà mạng phi pháp tự sanh sống, thà tự chết bỏ chẳng tổn nơi người. Sở dĩ vì sao?

Vì các Bồ tát này hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm là tôn trong người, thiện sĩ trong người, rồng voi trong người, hoa sen trong người, điều ngự trong người, mạnh dũng nhất trong người, vốn vì lợi vui tất cả hữu tình, hiện ở gia cư phương tiện nhiêu ích, đâu vì tự sống mà xâm tổn nơi người. Sở dĩ vì sao? Vì các Bồ tát này được sức phương tiện khéo léo của Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm nắm giữ vậy.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này có Dược xoa thần vương cầm chùy kim cương thường theo hai bên thầm giữ hộ, chẳng cho tất cả người phi người thảy uy lực tà mị làm tổn hại thân. Do nhân duyên đây, các Bồ tát này cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề thân ý thư thới, từng chẳng cuồng loạn, đủ tướng trượng phu, các căn viên mãn, tâm hành đều thiện. Hằng tu tịnh mạng, chẳng hành huyễn thuật, xem tướng cát hung, chú cấm quỉ thần, hòa hợp thuốc thang, dụ gạt tôi tớ, kết hảo quý nhân, khinh khi Thánh hiền, gần gũi nam nữ. Chẳng vì danh lợi khen mình chê người. Chẳng đem nhiễm tâm xem ngó giỡn cười. Giới kiến thanh tịnh, chí tánh thuần chất.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này đối văn chương kỹ nghệ các thế gian dù được giỏi khéo mà chẳng say đắm vì đạt tất cả pháp bất khả đắc vậy, đều lời tạp uế nhiếp thuộc tà mạng vậy. Đối các sách luận thế tục ngoại đạo tuy cũng giỏi biết mà chẳng ưa đắm, vì đạt tất cả pháp bản tánh không vậy, lại các sách luận thế tục ngoại đạo nói những lý sự có nhiều thêm bớt, đối đạo Bồ tát chẳng tùy thuận vậy.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này còn có bấy nhiêu các hành trạng tướng. Ta sẽ vì ngươi phân biệt giải nói. Nghĩa là Bồ tát kia hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đạt các pháp không, chẳng muốn xem xét luận nói các việc: việc vua, việc giặc, việc quân, việc chiến, việc thành ấp xóm làng, voi ngựa xe cộ, áo mặc uống ăn, đồ nằm hoa hương, nam nữ tốt xấu, vườn rừng ao hồ, núi biển thảy.

Chẳng muốn xem xét luận nói việc Dược xoa, La sát bà thảy các quỉ thần. Chẳng muốn xem xét luận nói việc đường sá chợ búa, lầu các buôn bán thảy. Chẳng muốn xem xét luận nói việc ca múa kỹ nhạc, con hát giỡn cợt thảy. Chẳng muốn xem xét luận nói việc cồn bãi thuyền ghe, cầu rường ngọc báu thảy. Chẳng muốn xem xét luận nói việc sao thần lạnh nóng, mưa gió cát hung thảy. Chẳng muốn xem xét luận nói việc các thứ pháp nghị trái nhau văn tụng thảy.

Chỉ muốn xem xét luận nói việc tương ưng Bát nhã Ba la mật đa. Các Bồ tát này thường chẳng xa lìa tác ý tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm. Thường chẳng xa lìa tâm Nhất thiết trí. Chẳng ưa chống trái, vui hòa tranh tụng. Thường mong Chánh pháp, chẳng ưa phi pháp. Hằng mộ bạn lành, chẳng thích bạn ác. Ưa nói lời pháp, lìa lời phi pháp. Vui thấy Như Lai, mừng chúng xuất gia. Mười phương cõi nước có Phật Thế Tôn tuyên nói pháp yếu, nguyện vãng sanh kia gần gũi cúng dường, lóng nghe Chánh pháp.

Các Bồ tát này phần nhiều từ trời cõi Dục, cõi Sắc chết, sanh thú người giữa nước châu Thiệm Bộ. Giỏi nơi kỹ nghệ, chú thuật, kinh thơ, địa lý, thiên văn và các pháp nghĩa, hoặc sanh biên địa nước lớn, thành lớn, cùng các hữu tình làm nhiêu ích lớn.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này trọn chẳng tự nghi ta là quay lui chẳng quay lui. Đối pháp tự địa cũng chẳng sanh nghi là có là không. Đối các việc ma giỏi giác biết được. Như kẻ Dự lưu đối pháp tự địa trọn chẳng sanh nghi, giả sử có các thứ mê loạn ác ma chẳng làm nghiêng động được. Như có kẻ gây làm nghiệp vô gián, tâm vô gián kia hằng thường theo dõi cho đến mạng tận chẳng thể nới bỏ, nếu khởi tâm khác chẳng thể ngăn dẹp được. Các Bồ tát đây cũng lại như thế, tâm chẳng quay lui hằng thường theo dõi an trụ bậc Bồ tát chẳng quay lui. Thế gian trời, người, a tố lạc thảy chẳng thể động hoại pháp mà mình đã được.

Đối các ma nghiệp khéo năng giác biết được, trong pháp sở chứng thường không nghi ngờ, dù sanh đời khác cũng chẳng phát khởi tâm tương ưng Thanh văn Độc giác. Cũng chẳng tự nghi ta ở đời sau năng chứng Vô thượng Phật Bồ đề chăng. An trụ tự địa chẳng theo duyên khác. Đối pháp tự địa không ai hoại được. Sở dĩ vì sao? Vì các Bồ tát này trọn nên trí không quay lui như thế, nên tất cả ác duyên chẳng năng huynh động, nơi tâm vững chắc hơn vàng kim cương.

Giả sử ác ma làm hình tượng Phật đi đến chỗ kia nói lời như vầy: Ngươi nay nên cầu quả A la hán, hết hẳn các lậu, vào bát Niết bàn. Ngươi chưa kham nhận nổi ký Đại Bồ đề, cũng chưa chứng được Vô sanh pháp nhẫn. Ngươi nay chưa có các hành trạng tướng bậc chẳng quay lui. Như Lai chẳng nên trao ký Vô thượng Đại Bồ đề. Các Bồ tát này khi nghe lời kia tâm chẳng biến động, cũng chẳng lui chìm, không kinh không sợ, chỉ khởi nghĩ này: Đây định ác ma hoặc dòng họ ma hóa làm tượng Phật đi đến chỗ ta tác thuyết như thế. Nếu chơn Phật nói chẳng nên có khác.

Nếu các Bồ tát khi nghe lời kia năng khởi quan sát nhớ nghĩ như vầy: Định là ác ma hóa làm tượng Phật khiến ta xa lìa Bát nhã sâu thẳm, khiến ta nới bỏ Vô thượng Bồ đề. Vậy nên chẳng nên theo kia đã nói. Khi ấy, ma kinh sợ liền bèn ẩn mất. Các Bồ tát này định đã an trụ bậc chẳng quay lui. Chư Phật quá khứ đã lâu trao kia ký Đại Bồ đề. Sở dĩ vì sao? Vì các Bồ tát này đủ các hành trạng tướng bậc chẳng quay lui, nên năng giác biết được sự nghiệp ác ma khiến nó lặn mất chẳng còn hiện lại.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này nhiếp hộ chánh pháp chẳng tiếc thân mạng, huống các của ngọc bạn bè dòng họ. Vì hộ Chánh pháp mạnh dũng tinh tiến hằng khởi nghĩ này: Chánh pháp như thế tức là Pháp Thân thanh tịnh của chư Phật, tất cả Như Lai cung kính cúng dường. Ta nay nhiếp hộ Chánh pháp như thế tức là nhiếp hộ Pháp Thân chư Phật.

Lại khởi nghĩ này: Chánh pháp như thế thông thuộc chư Phật Thế Tôn ba đời, ta cũng rơi ở số Phật vị lai, Phật đã trao ký Đại Bồ đề. Chánh pháp chư Phật tức sở hữu của ta, ta nay tức vì hộ Chánh pháp của mình, đời sau khi ta được làm Phật cũng vì hữu tình tuyên nói pháp này. Các Bồ tát đây thấy nghĩa lợi này nhiếp hộ Chánh pháp Như Lai đã thuyết chẳng tiếc thân mạng thân thuộc của cải, cho đến Bồ đề thường không lười mỏi.

Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ tát này nghe Phật thuyết pháp không nghi không ngờ, nghe rồi thọ trì thường chẳng quên mất.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Các Bồ tát này chỉ nghe lời Phật không nghi không ngờ thường chẳng quên mất, hay nghe Bồ tát và Thanh văn thảy thuyết ra Chánh pháp cũng năng như thế?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát này nghe khắp tất cả hữu tình ngôn âm văn tự nghĩa lý đều thường chẳng quên mất. Sở dĩ vì sao? Vì các Bồ tát này đối trong các pháp được Vô sanh nhẫn. Đã khéo thông suốt thật tánh các pháp, nghe đều thuận tai và không nghi ngờ. Lại vì được Văn trì đà la ni nên thường nghĩ nhớ trọn chẳng quên mất.

Thiện Hiện phải biết: Đấy là các hành trạng tướng Bồ tát Ma ha tát chẳng quay lui.

Hội Thứ Năm

Phẩm THAM HÀNH

Thứ 17 - 1

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Hiếm có. Các Bồ tát này trọn nên đống công đức lớn như thế, Thế Tôn được như kiếp cát Căng già nói các hành trạng tướng chẳng quay lui. Cúi xin Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác lần nữa vì tuyên nói nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, khiến các Bồ tát an trụ trong ấy tu hạnh Bồ đề được mau viên mãn.

Phật bảo: Thiện Hiện! Hay thay, hay thay! Ngươi nay mới năng hỏi việc như thế. Lóng nghe nghe chắc, sẽ vì ngươi nói.

Thiện Hiện phải biết: Nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm là không, vô tướng, vô nguyện, vô tác, vô sanh, vô diệt, chẳng có, vắng lặng, lìa nhiễm, Niết bàn thêm lời hiển ra.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vì chỉ pháp đây gọi nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, hay tất cả pháp đều được gọi là nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm?

Phật bảo: Thiện Hiện! Tất cả pháp khác cũng được gọi là nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm. Sở dĩ vì sao? Vì tất cả sắc thọ tưởng hành thức cũng gọi sâu thẳm.

Thiện Hiện! Sao là sắc cho đến thức cũng gọi sâu thẳm? Nghĩa là chơn như sâu thẳm nên sắc cho đến thức cũng gọi sâu thẳm.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu chỗ không sắc gọi sắc sâu thẳm, nói rộng cho đến chỗ không thức gọi thức sâu thẳm.

Bấy giờ, Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Hiếm có. Phương tiện nhiệm mầu ngăn khiển năm uẩn, chỉ rõ Niết bàn.

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Nếu các Bồ tát năng đối nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm như thế quan sát kỹ càng, khởi nghĩ như vầy: Ta nay nên như Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã dạy mà trụ. Ta nay nên như Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã nói mà học. Các Bồ tát này do năng được như đây nương nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm quan sát kỹ càng, tinh tiến tu hành cho đến một ngày, chỗ được nhóm phước vô lượng vô biên!

Như người tham hành, lại nhiều tìm tòi, cùng người nữ đẹp chung làm hứa hẹn. Nữ kia bị trở ngại chẳng đến chỗ hứa đúng được. Dục tâm người ấy xí thịnh tuôn chảy. Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Lòng dục người kia đối chỗ nào chuyển động?

Bạch Thế Tôn! Lòng dục người kia đối chỗ nữ mà động. Là khởi nghĩ này: Sao kia chẳng tới đây cùng gặp chỗ này sướng vui giỡn khoái.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Người kia ngày đêm sanh mấy lần nhớ dục? Bạch Thế Tôn! Người ấy đêm nhớ dục rất nhiều.

Phật bảo: Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm quan sát kỹ càng, tinh tiến tu hành cho đến một ngày, vượt kiếp số sanh tử trôi lăn; cùng người tham hành qua một ngày đêm khởi lên nhớ dục, số lượng ấy ngang bằng.

Thiện Hiện phải biết: Các Bồ tát này tùy nương nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm quan sát kỹ càng, tinh tiến tu hành, tùy năng giải thoát bao nhiêu tội lỗi hay ngăn ngại Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Vậy nên Bồ tát nương nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, quan sát kỹ càng, tinh tiến tu hành, kẻ không lười mỏi mau chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Thiện Hiện phải biết: Nếu các Bồ tát nương nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm quan sát kỹ càng, tinh siêng tu hành qua một ngày đêm, chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa lâu đại kiếp như số cát Căng già tu công đức bố thí vô lượng vô biên.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương nghĩa xứ tương ưng Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm, quan sát kỹ càng, tinh tiến tu hành qua một ngày đêm, chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa qua lâu đại kiếp như số cát Căng già đem các đồ cúng dường Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A la hán, Độc giác, Bồ tát, Như Lai công đức bố thí vô lượng vô biên.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã nói mà trụ, qua một ngày đêm tinh siêng tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát nhã chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm lâu đại kiếp như số cát Căng già, tinh siêng tu học bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát nhã chỗ được công đức vô lượng vô biên.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã nói mà trụ, qua một ngày đêm đem pháp vị diệu thí các hữu tình, chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm lâu đại kiếp như số cát Căng già đem pháp vi diệu thí các hữu tình chỗ được công đức vô lượng vô biên.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã nói mà trụ, qua một ngày đêm tu ba mươi bảy Bồ đề phần pháp và các căn lành chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm lâu đại kiếp như số cát Căng già tu ba mươi bảy Bồ đề phần pháp và các căn lành chỗ được công đức vô lượng vô biên.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã nói mà trụ, qua một ngày đêm tu hành các thứ tài thí pháp thí, trụ ở chỗ vắng trống, buộc niệm suy gẫm trước đã tu hành các thứ phước nghiệp hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm lâu đại kiếp như số cát Căng già tu hành các thứ tài thí pháp thí, trụ ở chỗ vắng trống, buộc niệm suy gẫm trước đã tu hành các thứ phước nghiệp hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, chỗ được công đức vô lượng vô biên.

Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ tát nương Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm đã nói mà trụ, qua một ngày đêm duyên khắp công đức căn lành Phật và đệ tử ba đời, hòa hợp cân lường hiện tiền tùy hỷ hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, chỗ được công đức hơn các Bồ tát lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm lâu đại kiếp như số cát Căng già duyên khắp công đức căn lành Phật và đệ tử ba đời, hòa hợp cân lường hiện tiền tùy hỷ hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề chỗ được công đức vô lượng vô biên.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Như Lai thường nói các hành đều là phân biệt làm ra, trọn chẳng thật có. Vì nhân duyên nào các Bồ tát đây chỗ được công đức vô lượng vô biên?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát này hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm cũng thường quán sát thiện sự làm ra không, vô sở hữu, hư dối chẳng thật. Như như quan sát thiện sự làm ra không, vô sở hữu, hư dối chẳng thật, như vậy, như vậy bèn năng chẳng lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm. Như như chẳng lìa Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm như vậy, như vậy, chỗ được công đức vô lượng vô biên.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Vô lượng vô biên nghĩa có khác nào? Phật bảo: Thiện Hiện! Nói vô lượng ấy là với trong đó dứt hẳn lượng kia. Nói vô biên ấy là ở chỗ này số chẳng thể hết.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vả có nhân duyên sắc cho đến thức cũng vô lượng vô biên ư? Phật bảo: Thiện Hiện! Cũng có nhân duyên sắc cho đến thức vô lượng vô biên.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vì nhân duyên nào sắc cho đến thức vô lượng vô biên? Phật bảo: Thiện Hiện! Vì sắc cho đến thức đều tánh không, nên vô lượng vô biên.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vì chỉ sắc thọ tưởng hành thức không, hay tất cả pháp thảy đều không ư? Phật bảo: Thiện Hiện! Ta nói tất cả pháp không chẳng đều không.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vô lượng vô biên là thêm lời pháp nào? Phật bảo: Thiện Hiện! Vô lượng vô biên là thêm lời không, vô tướng, vô nguyện.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Vô lượng vô biên vì chỉ là không, vô tướng, vô nguyện, hay lại có các nghĩ ư? Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Ta đâu chẳng nói tất cả pháp môn không chẳng đều không? Thiện Hiện thưa rằng: Như Lai thường nói tất cả pháp môn không chẳng đều không.

Phật bảo: Thiện Hiện! Không tức vô tận, không tức vô lượng, không tức vô biên, không tức các nghĩa. Vậy nên, Thiện Hiện! Tất cả pháp môn dù có các thứ lời nói sai khác mà nghĩa không khác.

Thiện Hiện phải biết: Lý "không" của các pháp đều chẳng thể nói, Như Lai phương tiện nói là vô tận, hoặc nói vô lượng, hoặc nói vô biên, hoặc nói là không, hoặc nói vô tướng, hoặc nói vô nguyện, hoặc nói vô tác, hoặc nói vô sanh, hoặc nói vô diệt, hoặc nói chẳng có, hoặc nói vắng lặng, hoặc nói lìa nhiễm, hoặc nói Niết bàn. Các như thế thảy vô lượng pháp môn nghĩa thật không khác, đều là Như Lai phương tiện diễn nói.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Hiếm có. Phương tiện khéo léo, thật tánh các pháp đều chẳng thể nói, mà vì hữu tình phương tiện chỉ rõ. Như tôi hiểu nghĩa Phật đã nói đó, thật tánh các pháp đều chẳng thể nói.

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Sở dĩ vì sao? Vì tất cả pháp tánh đều rốt ráo không. Không có kẻ năng tuyên nói rốt ráo không.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Nghĩa chẳng thể nói có thêm bớt chăng? Phật bảo: Thiện Hiện! Nghĩa chẳng thể nói không thêm không bớt.

Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Nếu chẳng thể nói không thêm không bớt ấy, tức lẽ bố thí cho đến bát nhã Ba la mật đa cũng không thêm bớt. Nếu sáu Ba la mật đa đây cũng không thêm bớt, vì sao Bồ tát đem Ba la mật đa không thêm bớt cầu chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, năng gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề? Nếu các Bồ tát thêm bớt sáu thứ Ba la mật đa bèn chẳng năng gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Phật bảo: Thiện Hiện! Như vậy, như vậy. Nghĩa chẳng thể nói Ba la mật đa đều không thêm bớt. Nhưng các Bồ tát hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo chẳng khởi nghĩ này: Sáu thứ Ba la mật đa như thế có thêm có bớt. Chỉ khởi nghĩ này: duy có danh tướng gọi là bố thí cho đến Bát nhã Ba la mật đa.

Các Bồ tát này tu hành bố thí cho đến bát nhã Ba la mật đa đem sáu thứ cùng khác hành tác ý đây và nương đây khởi tâm cùng căn lành, cùng các hữu tình bình đẳng chung có, hồi hướng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, như Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề thẳm sâu mầu nhiệm mà khởi hồi hướng. Do hồi hướng đây phương tiện khéo léo thế lực tăng lên năng chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Bấy giờ, Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Sao gọi Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề?

Phật bảo: Thiện Hiện! Chơn như các pháp, đấy gọi Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Thiện Hiện! Phải biết chơn như các pháp không thêm bớt, nên chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề cũng không thêm bớt. Nếu các Bồ tát hằng nhiều an trụ tác ý tương ưng chơn như như thế, bèn gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Như vậy, Thiện Hiện! Nghĩa chẳng thể nói dù không thêm bớt mà chẳng lui mất tác ý chơn như. Ba la mật đa dù không thêm bớt mà chẳng lui mất sở cầu Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Nếu các Bồ tát an trụ như thế tác ý chơn như tu hành sáu thứ Ba la mật đa bèn gần Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Các Bồ tát này vì sơ tâm khởi năng gần Bồ đề, hay hậu tâm khởi năng gần Bồ đề? Nếu sơ tâm khởi năng gần Bồ đề, khi sơ tâm khởi hậu tâm chưa khởi, không nghĩa hòa hợp. Nếu hậu tâm khởi năng gần Bồ đề, khi hậu tâm khởi, tiền tâm đã diệt, không nghĩa hòa hợp. Như vậy trước sau pháp tâm tâm sở tới lui gạn tìm không nghĩa hòa hợp, như sao khá được chứa nhóm căn lành? Nếu các căn lành chẳng thể chứa nhóm được, làm sao Bồ tát năng gần Bồ đề?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Như khi đốt đèn là ngọc lửa trước năng cháy tim hay ngọn lửa sau năng cháy tim?

Thiện Hiện thưa rằng: Như ý tôi hiểu, chẳng phải lửa trước năng cháy tim cũng chẳng lìa lửa trước, chẳng phải lửa sau năng cháy tim cũng chẳng lìa lửa sau.

Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Cái tim bị cháy chăng? Thiện Hiện thưa rằng: Thế gian hiện thấy cái tim thật cháy.

Phật bảo: Thiện Hiện! Bồ tát cũng vậy. Chẳng tâm trước khởi năng gần Bồ đề, cũng chẳng lìa tâm trước; chẳng tâm sau khởi năng gần Bồ đề, cũng chẳng lìa tâm sau, mà các Bồ tát hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm phương tiện khéo léo khiến các căn lành tăng trưởng viên mãn năng gần được Bồ đề.

Cụ thọ Thiện Hiện bèn thưa Phật rằng: Duyên khởi như thế lý thú sâu thẳm, chẳng phải tức các tâm khởi trước sau nên năng gần Bồ đề, chẳng phải lìa các tâm khởi trước sau nên năng gần Bồ đề mà các Bồ tát năng gần Bồ đề?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Nếu tâm diệt rồi sanh lại được chăng? Thiện Hiện thưa rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Tâm ấy đã diệt chẳng thể sanh lại.

Nơi ý hiểu sao? Nếu tâm đã sanh có pháp diệt chăng? Bạch Thế Tôn! Như vậy. Nếu tâm đã sanh định có pháp diệt.

Nơi ý hiểu sao? Tâm có pháp diệt chẳng sẽ diệt chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng phải. Tâm có pháp diệt quyết định sẽ diệt.

Nơi ý hiểu sao? Tâm không pháp diệt là sanh được chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Tâm không pháp diệt không nghĩa sanh được.

Nơi ý hiểu sao? Tâm không pháp sanh là diệt được chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Tâm không pháp sanh không nghĩa diệt được.

Nơi ý hiểu sao? Tâm không pháp sanh diệt là sanh diệt được chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Tâm không pháp sanh diệt không nghĩa sanh diệt được.

Nơi ý hiểu sao? Nếu pháp đã diệt, diệt nữa được chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Nếu pháp diệt rồi chẳng thể diệt nữa.

Nơi ý hiểu sao? Nếu pháp đã sanh, sanh nữa được chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Nếu pháp sanh rồi chẳng sanh nữa được.

Nơi ý hiểu sao? Thực tánh các pháp có sanh diệt chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng có. Thực tánh các pháp không sanh không diệt.

Nơi ý hiểu sao? Tâm trụ là như tâm chơn như chăng? Bạch Thế Tôn! Như vậy. Như tâm chơn như, tâm trụ như thế.

Nơi ý hiểu sao? Nếu tâm trụ như chơn như, tâm này là như chơn như thật tế tánh thường trụ chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng phải. Tâm này chẳng như chơn như thật tế tánh ấy thường trụ.

Nơi ý hiểu sao? Chơn như các pháp cực sâu thẳm chăng? Bạch Thế Tôn! Như vậy. Chơn như các pháp rất là sâu thẳm.

Nơi ý hiểu sao? Tức chơn như là tâm chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng phải.

Nơi ý hiểu sao? Lìa chơn như có tâm chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng có.

Nơi ý hiểu sao? Tức tâm là chơn như chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng phải.

Nơi ý hiểu sao? Lìa tâm có chơn như chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng có.

Nơi ý hiểu sao? Chơn như năng thấy chơn như chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng thấy.

Nơi ý hiểu sao? Ngươi vì thấy có thật chơn như chăng? Bạch Thế Tôn! Chẳng thấy.

Nơi ý hiểu sao? Nếu các Bồ tát năng hành như thế là hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm chăng? Bạch Thế Tôn! Như vậy. Nếu các Bồ tát năng hành như thế là hành Bát nhã Ba la mật đa sâu thẳm.