Đại Tập 15 · Bộ Bản Duyên VI · Số 199–202

Đại Trang Nghiêm Kinh Luận Quyển III

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN III

CHƯƠNG 11

Nếu có vị đệ tử nào giữ vững Giới luật, được người tôn kính thì tất cả người đời đều tôn kính người ấy như bậc Thầy.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có các thầy Tỳ-kheo đi trong con đường hoang vắng, bị bọn cướp trấn lột hết y phục. Bọn cướp muốn giết sạch các Tỳ-kheo vì sợ các Tỳ-kheo sẽ vào xóm tố cáo. Trong bọn cướp có một tên trước đây từng xuất gia nên hắn nói với đồng bọn:

–Đâu cần giết họ làm gì? Theo pháp Tỳ-kheo thì không được làm tổn thương cây cỏ, bây giờ các ông hãy lấy cỏ trói họ lại. Vì sợ tổn thương cây cỏ nên họ sẽ không dám bứt đứt mà đi.

Bọn cướp liền lấy cỏ trói các Tỳ-kheo lại, rồi kéo nhau bỏ đi. Các thầy Tỳ-kheo bị trói bằng cỏ, sợ phạm giới cấm không dám bứt đứt. Thân không mặc y áo nên bị mặt trời thiêu đốt, lại thêm muỗi mòng, ruồi bọ bu cắn. Các thầy bị trói từ sáng đến trưa, rồi cho đến khi mặt trời lặn, bóng tối bao phủ dày đặc, các thầy nghe tiếng chân đuổi chạy của loài cầm thú, tiếng tru của những loài chồn rừng, cùng tiếng rúc của chim cú mèo, âm thanh ghê rợn vang rền thật là đáng sợ. Có một thầy Tỳ-kheo già bảo các Tỳ-kheo:

–Các thầy hãy lắng nghe, mạng người thật ngắn ngủi như dòng sông chảy xiết. Nếu chúng ta có ở trên cõi trời cũng chẳng tồn tại dài lâu, huống gì mạng người ở chốn nhân gian, đâu thể giữ gìn được? Mạng sống đã mong manh thì sao lại vì thân mạng này mà phá hủy giới cấm? Các thầy nên biết rằng, thân người khó được, Phật pháp khó gặp, các căn khó đủ, tín tâm khó sinh. Mỗi thứ ấy đều khó gặp được. Ví như con rùa mù gặp được bọng cây nổi, Chánh đạo của Phật không

giống như chín mươi lăm thứ tà kiến điên đảo kia, không có quả báo gì. Người tu hành Phật đạo chắc chắn đạt được chánh quả, sao lại tiếc nuối cái thân vô thường bất định mà phá hủy Thánh giáo của Phật. Nếu ai vâng giữ lời Phật dạy, thì đời này được tiếng khen và công đức đầy đủ, đời sau được vui sướng, như bài kệ do Phật nói:

Nếu người có trí tuệ

Giữ vững được giới cấm

Cầu trời, người, Niết-bàn

Đạt được điều như ý

Tiếng tốt vang khắp nơi

Mọi người đều cúng dường

Ắt được vui trời, người

Cũng được quả giải thoát.

Rồng chúa Y-la-bát

Vì phá hủy giới cấm

Giẫm đạp lên lá cây

Khi chết đọa làm rồng

Chư Phật chưa xác định

Khi nào bỏ thân rồng.

Nếu giữ vững giới cấm

Việc này rất là khó.

Hình thức giới rất nhiều

Khó phân biệt hiểu rõ

Như đống gai, rừng kiếm

Vào đó nhiều tổn thương

Người yếu kém không kham

Giữ gìn giới như thế.

Các thầy Tỳ-kheo bị khổ sở bức bách, không thể co, duỗi, cho đến chuyển động thân thể, vì sợ cỏ bị đứt sẽ trái phạm giới cấm. Nên các thầy bảo nhau:

–Chúng ta tu hành cũng như cái cân kia giữ mức quân bình không cho tăng giảm. Giờ đây bị lâm vào hoàn cảnh khốn đốn sợ hãi, phải quyết chí một lòng không lay chuyển mới phân biệt được sự mềm yếu hay mạnh mẽ. Lấy cái thân hèn mọn để đổi lấy pháp quý giá an vui chốn trời, người và sự an vui Niết-bàn, thì giờ đây

chúng ta không có con đường nào khác, chỉ nên giữ gìn giới cấm, dù chết cũng không trái phạm.

Vị Tỳ-kheo giả liền nói kệ:

Chúng ta từ xưa nay

Gây ra các nghiệp ác

Hoặc được sinh cõi người

Trộm cắp, dâm vợ người

Bị hình phạt của vua

Nhiều không thể tính kể,

Lại chịu khổ địa ngục

Cũng vậy, khó kể hết

Hoặc làm loài súc sinh

Bò, dê và gà, chó

Hươu nai, cầm thú thảy

Bị kẻ khác giết hại

Mất thân nhiều không xiết

Không hề có chút lợi.

Chúng ta hôm nay đây

Vì giữ gìn Thánh giới

Xả bỏ thân nhỏ này

Ắt được lợi ích lớn.

Nay ta gặp nguy ách

Chắc chắn bỏ thân mạng

Nếu sau khi qua đời

Sinh Thiên hưởng vui sướng

Nếu hủy phạm giới cấm

Hiện đời mang tiếng xấu

Bị người đời khinh thường

Chết đi đọa đường ác,

Nay cùng nhau lập thệ

Ở đây đến khi chết

Dù cho nắng mặt trời

Chiếu khô thân mạng tôi

Chúng con giữ giới Phật

Không bao giờ hủy phạm.

Giả sử các thú dữ

Cắn xé tay chân con

Cũng không hề hủy phạm

Giới cấm Thích Sư Tử

Con thà, giữ giới chết

Không sống mà trái phạm.

Các thầy Tỳ-kheo nghe vị Tỳ-kheo già nói kệ này rồi, mỗi vị đều ngồi ngay thẳng, không hề dao động, ví như cây lớn lúc không có gió thổi, cành lá không lung lay. Bấy giờ có vị vua nọ tình cờ đi săn bắn, nhà vua dần dần đi về phía các thầy Tỳ-kheo bị trói. Trông thấy các thầy từ xa, nhà vua sinh tâm nghi ngờ bèn nghĩ: “Không biết những người lõa hình kia là Ni-kiền hay Sa-môn?”. Nghĩ xong, nhà vua liền sai người đến xem thử. Các thầy Tỳ-kheo vô cùng thẹn, che thân mình lại. Người sứ xét biết là Sa-môn đệ tử Phật. Vì sao mà biết? Vì bên vai phải của họ bị đen. Người sứ vội quay trở lại tâu vua:

–Các vị ấy là Sa-môn chứ chẳng phải Ni-kiền.

Ông liền nói kệ:

Xin đại vương biết cho

Họ bị giặc trấn lột

Xấu hổ bị cỏ trói

Như móc sắt buộc voi.

Nhà vua nghe rồi rất lấy làm lạ, im lặng suy nghĩ: “Bây giờ ta hãy đến chỗ các thầy Tỳ-kheo”. Nghĩ xong, nhà vua nói kệ:

Bị cỏ xanh trói tay

Giống như cánh anh vũ

Lại như dê tế trời

Nằm yên không nhúc nhích

Tuy biết đang gặp nguy

Ngồi yên không hại cỏ

Như cây bị lửa đốt

Trâu mao chết vì đuôi.

Nói kệ xong, nhà vua đến chỗ các Tỳ-kheo, hỏi:

Thân thể rất khỏe mạnh

Có sức, không bệnh tật

Vậy vì lý do gì

Cỏ trói, lại ngồi yên?

Các thầy há không biết

Chính mình có sức ư?

Bị chú thuật mê hoặc

Hay là vì khổ hạnh

Hay nhàm chán thân mình?

Xin mau nói cho biết.

Thầy Tỳ-kheo đáp:

Cỏ này rất non yếu

Bứt đứt cũng không khó

Chỉ vì bị buộc bởi

Giới Kim cang của Phật

Giữ gìn các giới cấm

Nên không dám bứt đứt.

Phật nói: các cỏ cây

Là nơi quỷ thần ở

Chúng tôi không dám trái

Cho nên không dám bứt.

Giống như đàn chú thuật

Vẽ phạm vi quanh rắn

Nhờ năng lực thần chú

Rắn độc không qua được,

Thế Tôn vẽ phạm vi

Chúng tôi không dám vượt.

Chúng tôi tuy giữ thân

Cuối cùng cũng phải chết

Nhưng thà giữ giới chết

Hơn phá giới mà sống.

Có đức và không đức

Rốt cuộc rồi cũng chết

Có đức tuệ mạng còn

Và lại có tiếng khen

Không đức tuệ mạng mất

Cũng mất cả tiếng tăm.

Các Sa-môn chúng tôi

Giữ giới là sức mạnh

Giữ giới là ruộng tốt

Sinh ra các công đức

Thềm thang sinh cõi trời

Hạt giống của tiếng khen

Bến cầu lên bờ Thánh

Đầu, mắt của các lợi

Ai người có trí tuệ

Muốn phá bình giới đức?

Lúc ấy nhà vua rất vui mừng, liền mở cỏ trói cho các thầy Tỳ-kheo và nói kệ:

Lành thay! Giữ vững được

Những điều Thế Tôn dạy

Thà bỏ thân mạng mình

Giữ pháp không hủy phạm.

Nay tôi cũng quy mạng

Như thế bày pháp lớn

Quy y lìa nóng bức

Đấng Giải Thoát Mâu-ni

Người giữ giới vững chắc

Nay tôi cũng quy mạng.

CHƯƠNG 12

Nếu người trong tâm hiền thiện thì thường an ổn, làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Thế nên người trí phải tu tâm, khiến cho tâm ấy luôn hiền thiện.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có các Tỳ-kheo cùng những người đi buôn ra biển tìm vật báu. Khi mọi người ra giữa biển thì thuyền bị vỡ. Lúc ấy có một Tỳ-kheo trẻ tuổi vớ được tấm ván, còn Thượng tọa Tỳ-kheo không được miếng ván nên sắp bị chìm. Vị Thượng tọa vô cùng hoảng sợ, sợ bị chết trôi, nên nói với thầy Tỳ-kheo trẻ tuổi:

–Chẳng lẽ thầy không nhớ giới do Phật dạy là phải tôn kính bậc thượng tọa sao? Thầy hãy đưa tấm ván của thầy cho tôi.

Thầy Tỳ-kheo trẻ tuổi suy nghĩ: “Đúng thật, Đức Thế Tôn có dạy điều này, nếu có các thứ lợi lạc thì trước nên nhường cho bậc Thượng tọa”. Thầy lại nghĩ rằng: “Nếu ta đưa miếng ván cho Thượng tọa, thì chắc chắn sẽ bị chìm trong dòng nước, tai nạn của biển cả thật là vô biên, mạng sống của ta sẽ không được toàn vẹn. Tuổi ta còn nhỏ, lại mới xuất gia, chưa đắc đạo quả, ta lấy làm buồn vì điều này, nên bây giờ chính là lúc ta nên bỏ thân để cứu mạng Thượng tọa”. Nghĩ rồi, thầy Tỳ-kheo bèn nói kệ:

Ta vì giúp hoàn toàn

Nên thuận theo lời Phật

Vô lượng công đức nhóm

Tiếng khen khắp mười phương

Thân mạng rất thấp hèn

Vì sao trái lời Phật!

Nay ta thọ giới Phật

Phải giữ vững đến chết

Vì thuận theo lời Phật

Nhường ván bỏ thân mạng.

Nếu không gặp việc khó

Không hề được quả khó.

Nếu ta giữ tấm ván

Ắt vượt nạn biển lớn

Nếu không thuận lời Phật

Sẽ chìm biển sinh tử.

Nay ta chìm xuống nước

Tuy chết, vẫn là hơn

Nếu bỏ lời Phật dạy

Mất lợi sinh trời, người

Cho đến đại Niết-bàn

Vui bậc nhất, vô lượng.

Nói kệ xong, thầy Tỳ-kheo trao miếng ván cho Thượng tọa. Vị Thượng tọa nhận lấy. Lúc đó thần biển xúc động trước sự chân thành

của thầy Tỳ-kheo, liền tiếp lấy thầy Tỳ-kheo trẻ tuổi đưa lên bờ và chắp tay bạch:

–Giờ đây, tôi xin quy y bậc giữ vững giới pháp. Thầy đã gặp tai nạn nguy khốn như vậy mà vẫn giữ giới Phật.

Thần biển bèn nói kệ ca ngợi thầy Tỳ-kheo:

Thầy thật là Tỳ-kheo

Đúng là người khổ hạnh

Được gọi là Sa-môn

Thầy đáng danh như thế.

Cũng nhờ các công đức

Và năng lực của thầy

Các bạn và của báu

Thoát khỏi tai nạn lớn

Tất cả đều an ổn.

Lời thệ thầy vững chắc

Kính thuận lời Phật dạy

Thầy là người hơn cả

Xua tan các hoạn nạn

Giờ đây tôi làm sao

Không ủng hộ cho được.

Thấy chân lý, giữ giới

Việc này chưa phải khó

Phàm phu không phá giới

Đó mới thật ít có.

Tỳ-kheo sống an ổn

Thanh tịnh tự dè dặt

Không hề hủy giới cấm

Đó cũng chưa phải khó,

Chưa đạt được dấu đạo

Còn sống trong sợ hãi

Bỏ thân thể đáng yêu

Giữ gìn giới Phật dạy

Khó làm mà làm được

Đó rất là ít có!

CHƯƠNG 13

Nếu chưa thấy dấu đạo thì tuy học rộng nghe nhiều vẫn không thể dứt được khổ sinh tử. Thế nên người hiểu biết phải mong cầu thấy được chân lý.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có hai anh em cùng đi xuất gia. Người anh chứng quả A-la-hán, còn người em thì thông suốt ba tạng giáo điển. Khi đó người anh nói với người em:

–Thầy nên ngồi thiền.

Người em hẹn:

–Em sẽ ngồi thiền.

Thầy Tỳ-kheo La-hán lại nói:

–Chẳng lẽ thầy không nghe Đức Phật dạy: Người hành đạo như chữa lửa cháy đầu đó sao?

Vị ấy nói kệ:

Việc hôm nay làm được

Đừng đợi đến ngày mai

Thân người không giữ được

Hãy mau tu việc lành!

Khi thần chết đã đến

Thì không thể van xin

Nếu khi người qua đời

Không biết đi đường nào

Mê muội theo nghiệp duyên

Nào biết đường xa gần.

Mạng như đèn trước gió

Không biết tắt lúc nào

Thầy nói rồi sẽ hành

Lời này rất luống dối!

Sự chết dữ như cọp

Không dung túng một ai

Một khi cọp chết đến

Không đợi đến ngày mai.

Vua chết rất tàn hại

Thầy nên sinh lo sợ

Phải biết thân mong manh

Mạng này khó giữ được

Nên siêng quán nội thân

Bỏ đi việc học rộng.

Mong giải thoát thế gian

Vượt hẳn gốc sinh tử

Khi cái chết vụt đến

Hối hận làm sao kịp?

Nếu nay thấy dấu đạo

Khỏi ăn năn ngày sau

Vững bền trong Phật pháp

Gọi đó là dấu đạo.

Việc học rộng luống dối

Nên bỏ chớ yêu tiếc

Tuy nghe nhiều hiểu rộng

Không đạt được dấu đạo

Như người mù cầm đèn

Soi người, mình không thấy.

Nếu muốn cầu tự lợi

Cần phải thấy dấu đạo.

Vang danh giữa mọi người

Lời lẽ khéo léo hay

Giảng nói các pháp tướng

Giải thích các nghi ngờ

Làm cho chúng nghe pháp

Đều sinh tâm vui mừng

Lại khiến cho mọi người

Thảy đều được điều hòa,

Tuy làm được như vậy,

Nhưng khi chết tâm loạn

Cũng đọa vào đường ác

Bị người trí cười chê.

Các pháp do thầy giảng

Đủ lời lẽ, câu văn

Thứ lớp nói nhân quả

Lời hay vui tâm ý

Vị ngọt như mía lau

Tuy làm được như vậy

Mà không tự điều hòa

Thì chưa dứt ba đường

Mình chưa được giải thoát

Thì chẳng dùng việc ấy

Phàm phu không đáng tin

Nên cầu thấy chân lý.

Thầy được nhiều lời khen

Cho là nói pháp giỏi

Tuy có tiếng khen suông

Ích lợi chi cho thầy!

Nên quán sát trong thân

An nhiên tu thiền định.

Xưa nay người học rộng

Trên đời có rất nhiều

Vô thường làm tàn lụn

Chẳng còn được là bao

Gian khổ tìm tiếng khen

Tuy được lại mất đi.

Phật nói pháp hữu vi

Tất cả đều vô thường

Hằng sa Phật quá khứ

Thành tựu ba Đạt trí

Dứt trừ hết ba chướng

Một niệm quán ba đời

Các Đức Thế Tôn này

Nổi tiếng khắp mười phương

Nay đều nhập Niết-bàn

Tên tuổi cũng mất theo.

Thế nên thầy hôm nay

Nên siêng tu tinh tấn

Dứt bỏ những tiếng khen

Chỉ cầu được giải thoát.

Thầy Tỳ-kheo thông suốt ba Tạng đáp:

–Đúng phải làm như vậy.

Không bao lâu, thầy Tỳ-kheo thông suốt ba Tạng bị bệnh nặng, sợ sẽ qua đời nên trong lòng vô cùng ăn năn, bèn nói kệ:

Lạ thay! Ta hôm nay

Trong Thánh pháp của Phật

Giới văn tuy đầy đủ

Nhưng không thấy chân lý

Nếu bây giờ ta chết

Thì đâu khác loài chó

Trôi lăn trong sinh tử

Như bánh xe thợ gốm.

Nay ta rất xót xa

Chưa chứng được dấu đạo

Thầy tổ rủ lòng thương

Khuyên ta tu thiền định

Ta không vâng lời dạy

Chưa tu tập phần nào

Vì thế nên hôm nay

Không thấy được Chân đế.

Ta cầm trọn đèn pháp

Sáng rực của Đức Phật

Nhưng ta quá vô minh

Không thể tự soi mình

Vì không thể tự soi

Nên mãi khổ sinh tử.

Các Tỳ-kheo đồng học nghe tin thầy Tỳ-kheo ấy bị bệnh nặng đều đến thăm hỏi, thấy thầy bị khủng hoảng tinh thần, mọi người đều kinh ngạc và nói:

–Chẳng lẽ thầy không nghe Đức Phật có dạy rằng: Người học rộng có năng lực trí tuệ, biết được vô thường. Thế nên nay thầy chớ lo sợ.

Thầy Tỳ-kheo bị bệnh liền nói kệ đáp lời các Tỳ-kheo đồng học:

Trước tôi được chỉ dạy

Phải tu pháp ngồi thiền

Lần lựa ngày lại ngày

Biếng lười tự dối gian

Làm cho một đời này

Luống qua chẳng được gì.

Thân này như chùm bọt

Tôi chẳng quán sát sâu

Nghĩ bừa là chắc thật

Bất chợt cái chết đến

Chuyên ròng pháp học rộng

Lúc sống nghĩ là hơn

Bỗng thần chết hớp hồn

Ăn năn làm sao kịp?

Như lời kinh đã dạy

Phải tu tập ngồi thiền

Tinh tấn chớ biếng nhác

Trừ hết các kết sử

Phật có dạy như vậy

Tôi chẳng thực hành theo

Lửa ăn năn thiêu đốt

Làm tâm tôi phiền não.

Giờ tôi rất yếu ớt

Như đứa trẻ ngu ngơ

Trong sáu đường ác kia

Không biết chọn đường nào!

Chẳng biết đời tương lai

Sẽ được nghe lời Phật?

Hay luân hồi ba cõi?

Sẽ gặp được những ai?

Cũng không biết vị lai

Làm nên sự nghiệp gì?

Hoặc đánh mất bản tâm

Sinh khởi ba thứ độc

Không tu các việc lành

Chỉ gây nhiều nghiệp ác.

Than ôi! Thật khổ thay

Vì ta tự lừa dối

Đã xa lìa các nạn

Phải đạt đạo xuất thế

Sao lại vì ngu si

Mà mặc tình buông thả?

Các thầy Tỳ-kheo đồng học nghe Tỳ-kheo bệnh nói kệ xong, họ lại an ủi:

–Thầy đã học rộng nghe nhiều, lại giữ giới vững chắc, hãy bình tĩnh, tại sao phải lo sợ đến như vậy?

Thầy Tỳ-kheo bệnh nói:

–Giờ đây tôi bị bệnh tật nguy khốn, nếu các vị không quan tâm chắc là tôi phải chết.

Rồi nước mắt ràn rụa, thầy thưa với người anh:

–Xin huynh hãy xích lại gần tôi một chút. Vì tôi ngu si không nghe lời huynh chỉ dạy, nay tôi bệnh nặng, chắc phải luân hồi. Xin huynh rủ lòng thương, mà cứu giúp khiến cho tôi được khỏi khổ.

Thầy nói kệ:

Cùng ở trong pháp Phật

Huynh đáng gọi Sa-môn

Thường hay dạy bảo tôi

Tôi ngu si không vâng

Vì việc này nên tôi

Càng sinh lòng hối hận

Giữa hè hơi nóng bức

Lửa hừng hực đốt thiêu

Tôi phụ ân huynh dạy

Lửa ăn năn hơn kia.

Nay tôi không chỗ dựa

Chỉ biết quy y huynh

Lúc thọ thân đời sau

Quán sát chớ quên tôi

Khiến sau gặp Phật pháp

Trở lại được xuất gia

Không luống mặc pháp phục.

Tâm nguyện đạt đạo quả

Các việc học vấn khác

Bỏ hết không đeo đuổi

Tinh tấn cầu giải thoát

Ngoài ra chẳng mong gì.

Giả sử đời tương lai

Cầu thấy được Chân đế

Da thịt và gân cốt

Tủy não có khô cạn

Thân mạng vẫn thong dong

Không hề bỏ giải thoát

Lại nguyện thân vị lai

Thường xuyên tu pháp lành

Sáu thời trong ngày đêm

Tinh tấn không bỏ phế.

Thầy Tỳ-kheo bệnh nói kệ xong trong lòng rất hoảng sợ. Thầy Tỳ-kheo anh thấy vậy vô cùng lo lắng xót thương nói:

–Lành thay! Lành thay! Nay thầy rất ăn năn và phát thệ nguyện. Trước đây tôi đã dạy thầy nhưng thầy không chịu nghe lời, bây giờ ăn năn làm sao kịp?

Vị ấy bèn nói kệ:

Bệnh tật đã nguy khốn

Cái chết chẳng còn xa

Tay chân đều rã rời

Gió đao cắt thân kia

Thuốc thang không trị được

Thầy thuốc cũng bó tay

Người chung quanh đều nói:

Lạ thay nhất định chết.

Bà con, các phụ nữ

Thấy vậy buồn than khóc

Sắp chết rất sợ hãi

Khổ kinh sợ, khó tả.

Nếu như khi mạnh khỏe

Biết chết có khổ này

Ai không phát tâm đạo

Quyết đạt quả giải thoát.

Khi trẻ tuổi không bệnh

Lười biếng chẳng tinh tấn

Chỉ toan tính các việc

Không tu thí, giới, thiền

Về sau bị bệnh nặng

Các căn như lửa đốt

Sắp bị thần chết bắt

Mới ăn năn tu thiện.

Thầy Tỳ-kheo bệnh qua đời, được sinh trở lại làm người. Khi ấy, thầy Tỳ-kheo A-la-hán dùng Thiên nhãn quan sát biết chỗ của thầy Tỳ-kheo kia sinh về nên đến nhà ấy mấy lần. Đứa bé dần dần khôn lớn nhờ bà vú bồng ẵm. Bà ta bồng đứa bé đến Tăng phường, tới chỗ vị La-hán, vì bế không chặt, lỡ tay làm rơi đứa bé xuống đất, đầu đập trên tảng đá. Đứa bé rất tức giận, chết đi, đọa vào địa ngục. Vị Tỳ-kheo A-la-hán lại dùng Thiên nhãn quán sát đứa bé, thấy nó sinh vào chỗ rất khổ sở trong địa ngục.

Vị ấy liền nói kệ:

Than ôi, tàn tệ thay!

Sinh chỗ khó cứu được

Năng lực Phật khó cứu

Huống ta sao cứu được!

Chú tâm, tuệ vô lậu

Chẳng phải khổ tu được

Trong địa ngục khổ não

Không hề có chút vui

Tâm tạm vui không có

Làm sao có chú tâm?

Do vì không chú tâm

Nên không Tuệ vô lậu

Chỗ gian nan như vậy

Làm sao cứu khổ được?

Chịu khổ lớn địa ngục

Không thể dụ hết được.

Nếu lại cố phát thệ

Cái khổ chết cõi người

Ít có thể dụ được

Khổ địa ngục còn hơn.

Như lửa đốt củi khô

Không lúc tạm mát mẻ

Khổ địa ngục cũng vậy

Chẳng có tạm dừng nghỉ.

Ấm thân trong địa ngục

Như đống sắt nóng chảy

Khổ nhiệt não đốt thiêu

Không thể nào kể hết.

Thế nên đừng biếng trễ

Ngày đêm không ngừng nghỉ

Siêng năng tu Chánh đạo

Khiến các khổ không còn.

Vì thế, trước tu đạo

Hẹn được quả giải thoát

Sau đó mới học rộng

Để làm anh lạc đẹp.

CHƯƠNG 14

Nếu ai thấy việc này hãy nên thức tỉnh. Sự giàu sang vinh hiển ở đời không tồn tại lâu dài.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, vua Chiên-đàn-kế-ni-tra định đến thành Kế-ni-tra. Giữa đường nhà vua thấy năm trăm người ăn xin đồng thanh nói:

–Xin bố thí cho tôi!

Nhà vua nghe nói liền sinh tâm tỉnh ngộ. Ngài nghĩ rằng: “Đám

ăn mày kia đã thức tỉnh ta. Thuở xưa, ta đã từng là người nghèo khổ, nếu ngày nay ta không bố thí thì sau này ta cũng như họ vậy”. Nhà vua liền nói kệ:

Những người này đời trước

Nhiều bạc tiền, của cải

Nói rằng không bố thí

Nay bị nghèo hèn đây.

Nếu nay ta nói không

Sau cũng giống như vậy.

Lúc đó có quan phụ tướng tên Thiên Pháp xuống ngựa, chắp tay tâu vua:

–Những kẻ ăn xin đều nói “Xin bố thí cho tôi”.

Vua đáp lời vị quan rằng:

–Ta có nghe lời ấy, nhưng sự hiểu của ta và khanh không giống nhau. Ngươi hiểu rằng: “Đám ăn mày này chỉ có một vấn đề là xin tiền bạc của cải.” Còn ta hiểu thì thế nào, giờ đây sẽ nói cho khanh biết. Khanh nên lắng nghe.

Vua liền nói kệ:

Những đứa bé ăn xin

Đến đây thức tỉnh ta

Với thân tướng nghèo hèn

Họ cho ta được thấy

Tự nói chịu thân này

Do bỏn sẻn không thí

Bị buông lung dối gạt

Chịu thân khổ não này.

Kẻ ăn xin ngu hèn

Dạy ta nghĩa thế này:

Chúng cũng từng làm vua

Như trăng giữa các sao

Lọng báu che trên đầu

Kỹ nữ luôn túc trực

Kẻ hầu đều trang nghiêm

Nghe vua đến tránh đường,

Tuy có đủ những thứ

Kỳ diệu ở trên đời

Nhưng vì không bố thí

Nên nay bị nghèo hèn.

Phước lạc mê tâm khanh

Không biết khổ đời sau

Vua loài người nên biết

Nay ta rất đau khổ

Hãy nên tu bố thí

Chớ để sau như ta.

Quan phụ tướng Thiên Pháp nghe kệ xong, trong tâm rất vui mừng, chắp tay tâu vua:

–Như lời Phật dạy, thấy người khác chịu khổ phải tự quán sát mình. Hôm nay đại vương thật hợp với ý Phật, vừa thấy những người ăn xin kia đã thức tỉnh ngay. Lành thay đại vương! Ngài có ý tưởng thật tinh tế mới như vậy, đại vương thức tỉnh được việc này và khéo hiểu rõ ý nghĩa Đức Phật đã dạy. Đại vương thật xứng đáng là bậc có khả năng cai trị cả thế gian, đúng thật là chủ tể của thế gian, không hề luống dối. Vì sao? Vì ngài có khả năng hiểu rõ ý nghĩa sâu xa của pháp Phật. Ngài là người thông minh nên thấu đạt, vì thế mà mọi người ca tụng ngài là “Người đứng đầu thế gian”.

Ông nói kệ:

Người đứng đầu phải vậy

Ý này là vô thượng

Ý này khó thường hằng

Tự lợi được cũng khó

Thân người rất khó được

Tín tâm cũng khó sinh

Của báu lại khó đủ

Ruộng phước khó được gặp

Mỗi một việc trên đây

Thật khó mà gặp gỡ.

Thí như ngoài biển lớn

Rùa mù gặp bọng cây

Các việc khó như vậy

Đại vương đều có đủ.

Thế cho nên hôm nay

Không buông lung tâm ý

Thân người như ánh chớp

Chợt lóe chẳng dừng lâu

Tuy là được thân người

Mong manh khó gìn giữ

Khi chết đôi mắt nhắm

Tay chân đều xụi lơ

Tuy có bốn oai nghi

Tới lui không tự do

Đôi mắt đã đứng tròng

Sắp đi vào cõi chết,

Thân thuộc ở hai bên

Thấy vậy đều thương khóc

Đưa tay sờ vào thân

An ủi bảo đừng sợ

Nghe lời thân quyến khuyên

Càng tăng thêm thương cảm

Chắc chắn biết sẽ đi

Vào con đường vónh biệt

Tuy có nhiều của báu

Nhưng không thể mang theo.

Khi các mạch ngưng đập

Nhan sắc đều đổi thay

Mạng đến hồi cấp bách

Như dầu hết đèn tắt

Đến lúc như thế đó

Ai tu Bố thí được.

Giữ giới và Nhẫn nhục

Tinh tấn và Thiền, Trí

Giờ hấp hối chưa đến

Nên chuyên cần tu tâm.

CHƯƠNG 15

Người nào khi sắp chết muốn đem tài sản, vật báu đến đời sau, điều này không thể có, ngoại trừ đem các công đức bố thí. Nếu sợ đời sau bị nghèo nàn hãy nên tu bố thí.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một vị vua tên Nan-đà. Vị vua này chất chứa vàng bạc châu báu để mang đến đời sau, ông ta thầm nghĩ: “Bây giờ ta phải gom hết vàng bạc châu báu trong nước lại một chỗ không để cho lọt ra ngoài”. Vì tham gom tài sản cho nên nhà vua đem cô con gái của mình để ở trên lầu các dâm nữ, rồi sai người hầu cận bảo:

–Nếu có người đem của báu đến đây cầu con gái ta, thì hãy đưa người ấy và cả của cải đến chỗ ta.

Như thế nhà vua gom hết tiền bạc của báu cả nước về kho của ngài.

Bấy giờ, có người quả phụ có một đứa con duy nhất nên bà yêu thương vô cùng. Người con trai này thấy cô con gái nhà vua cử chỉ cao sang xinh đẹp không ai bằng, nên lòng yêu say đắm. Nhưng vì nhà nghèo quá, không biết lấy gì để làm lễ ra mắt với công chúa nên buồn bã phát bệnh, hơi thở mong manh, thân thể tiều tụy. Người mẹ hỏi con:

–Nguyên nhân vì sao con đau ốm như thế?

Người con thưa cho mẹ nghe sự thật, rồi nói thêm:

–Nếu con không được đến chỗ con gái nhà vua kia chắc chắn con sẽ chết.

Người mẹ nói:

–Tất cả tiền bạc, vật báu trong nước đều hết sạch, biết tìm của báu ở đâu bây giờ.

Bà mẹ suy nghĩ rồi nói với con:

–Cha con khi chết trong miệng có ngậm một đồng tiền vàng. Nếu con đào mộ lên có thể lấy được đồng tiền ấy để đến gặp cô con gái kia.

Theo lời mẹ nói, chàng liền đi đào mộ cha, cạy miệng lấy đồng tiền vàng. Sau đó y đến thanh lâu để gặp con gái vua, con gái vua sai

người đưa anh ta và đồng tiền vàng trình diện vua cha. Nhà vua thấy đồng tiền vàng bèn hỏi:

–Tiền bạc, châu báu trong nước, tất cả đã thuộc về kho của ta hết. Ngươi kiếm đâu ra đồng tiền vàng này đem đến đây? Chắc là ngươi tìm được của chon giấu phải không?

Nhà vua tìm đủ cách tra khảo để biết rõ chỗ chàng trai được đồng tiền vàng. Chàng trai tâu vua:

–Thật sự tôi không đào được của báu trong đất, mà là được mẹ tôi nói cho biết: Khi cha tôi chết, trong miệng có ngậm một đồng tiền vàng. Tôi đào mộ mới lấy được đồng tiền vàng này.

Vua sai người đến nơi kiểm chứng xem hư thực. Sứ giả đến nơi quả thật có thấy chỗ để đồng tiền vàng trong miệng người cha khi chết. Sau đó nhà vua mới tin. Vua nghe xong việc này bèn suy nghĩ: “Trước đây ta đã gom góp tất cả của cải, châu báu mong giữ những tài sản này đến đời sau. Cha của người kia có một đồng tiền vàng còn không thể giữ được để đem đi, huống chi ta có quá nhiều”.

Rồi vua nói kệ:

Trước ta chuyên gom góp

Tất cả các châu báu

Mong mang các tiền, vật

Theo ta đến đời sau

Nay thấy người đào mộ

Lại đoạt lấy tiền vàng

Một đồng còn không theo

Huống chi nhiều châu báu.

Vua lại suy nghĩ rằng:

Phải tìm phương cách nào

Khiến cho các châu báu

Theo ta đến đời sau?

Ngày xưa, vua Đảnh Sinh

Đem theo các quân lính

Và voi, ngựa, bảy báu

Đều mang đến cõi trời,

La-ma làm cầu cỏ

Đến được thành Lăng-già,

Nay ta muốn lên trời

Mà không có cầu thang

Muốn đến thành Lăng-già

Lại không có bến cầu

Nay ta không phương kế

Đem báu đến đời sau.

Lúc ấy, có vị quan phụ tướng là người thông minh, biết cơ trời. Ông ta biết ý vua nên nói:

–Điều đại vương nói thật là chí lý. Nếu thọ thân đời sau thì phải cần tài vật, của báu, nhưng nay châu báu và voi ngựa không thể đem đến đời sau được. Vì sao? Vì khi chết đi, chính cái thân này của nhà vua còn không thể đem đến đời sau, huống gì là tài vật, của báu, voi ngựa ư? Nếu muốn đem châu báu này đến đời sau chỉ có cách bố thí châu báu ấy cho Sa-môn, Bà-la-môn và những người nghèo khổ xin ăn, phước báo giúp người sẽ đến tận đời sau.

Ông liền nói kệ:

Người mặt mày đẹp xinh

Đến nước soi thấy đẹp

Đẹp, xấu tùy mặt hình

Ảnh hiện rõ trong nước.

Mặt đẹp thì ảnh đẹp

Mặt xấu thì ảnh xấu

Thân này mặt như thế

Thân sau mặt đẹp hơn.

Giới, tuệ trang nghiêm thân

Sau được quả đáng ưa

Nếu người làm việc ác

Sau chịu báo rất khổ.

Tín tâm đem tài vật

Cúng dường mẹ, cha, thầy

Sa-môn, Bà-la-môn

Người nghèo nàn khốn khổ

Chính là nước đời sau

Thấy mặt mày trong đó

Ảnh nghiệp thí, giới, tuệ

Cũng lại hiện trong đó.

Vua có nhiều người hầu

Cung nhân và thể nữ

Quan quân và thứ dân

Xướng kỹ âm nhạc thảy

Tới ngày vua qua đời

Tiếc thương đưa ra mộ

Xong rồi trở về nhà

Không một ai theo vua

Hậu cung, người hầu thảy

Kho tàng, các châu báu

Ngựa, voi, các xe báu

Tất cả đồ vui chơi

Làng nước, các nhân dân

Vườn tược, chỗ vui chơi

Bỏ hết, đi một mình

Chẳng một ai đi theo

Chỉ có nghiệp thiện ác

Theo mãi chẳng rời xa.

Con người khi sắp chết phát ra hơi thở khò khè nặng nhọc, họng lưỡi khô khốc, không đổ được nước, nói năng chẳng rõ ràng, mắt mờ không thấy gì, gân mạch ngưng hoạt động, gió lạnh như cắt da thịt, tay chân rời rã. Các cơ quan trong người đều ngừng nghỉ, không còn hoạt động, toàn thân đau nhức như bị kim đâm. Khi tắt hơi rồi, người chết thấy tất cả đều mù tịt tối đen như là rơi xuống hầm sâu, đi một mình chốn đồng rộng không bè bạn. Chỉ có hạnh tu phước lành là người bạn thân giúp đỡ người đó mà thôi. Ai lo đời sau hãy mau tu phước.

Ông liền nói kệ:

Khi người sắp qua đời

Cô đơn không bè bạn

Nhất định sẽ lìa bỏ

Tất cả người thân yêu.

Một mình chốn tối tăm

Nơi đáng ghê, đáng sợ

Người thân đều lìa xa

Cô độc không ai cả

Vì thế nên sắm sửa

Lương khô bằng pháp lành.

Vì hiểu rõ nghĩa này nên Ba-la-lưu-chi dùng lục kệ ca ngợi nhà vua:

Tuy có nhiều châu báu

Chứa nhóm như núi

Tuyết Voi, ngựa, các xe báu

Mưu thần và chú thuật

Chuyên nghĩ lúc chết đến

Không thể cứu giúp được

Nên tu các pháp lành

Chính mình được lợi lạc.

Bậc mắt như sen xanh

Nên siêng hành giới, thí

Chết là nỗi sợ lớn

Ai nghe đều sợ hãi.

Mọi loài trong thế gian

Không một ai khỏi chết

Thế cho nên đại vương

Nên quán chết là khổ.

Bậc mắt như sen xanh

Hãy nên tu nghiệp lành

Chính mình được lợi lạc

Nên siêng hành giới, thí.

Khi người đã qua đời

Của cải không theo được

Sức mạnh và tuổi trẻ

Không thể đến hai lần.

Bậc mắt như sen xanh

Phải nên tu nghiệp lành

Chính mình được lợi lạc

Nên siêng hành giới thí.

Di-lực-na-hầu-sa

Da-da-đế đại vương

Và Truân-đậu-ma-la

Bà-ca-phu-lợi-phủ

Kiều-ly-xà-thế-phu

Dũ-việt-tân-thế-ba

Những vị trên mọi người

Các vị vua cao quý

Binh lính và các quan

Thảy đều vào cõi chết

Vui buồn nối bước nhau

Ý niệm lần lượt khởi.

Bậc mắt như sen xanh

Hãy nên tu nghiệp lành

Giúp mình được vui sướng

Nên siêng hành giới thí.

Của báu và vinh hoa

Đồ này khó tìm được,

Phước lộc chẳng thường có

Sức lực có tăng giảm,

Tất cả tướng không định

Vua chúa cũng vô thường

Những việc rất khó này

Nay đều được đầy đủ.

Bậc mắt như sen xanh

Nên tu các pháp lành

Giúp mình được vui sướng

Hãy siêng tu giới, thí.

Người có nhiều sức mạnh

Vượt qua khỏi biển lớn

Bậc trượng phu chuyên nghĩ

Vượt qua được các núi

Ví làm được việc đó

Vẫn chưa gọi là khó

Ích lợi cho đời sau

Việc này mới là khó

CHƯƠNG 16

Thân này không bền chắc. Thế nên người hiểu biết phải biết cúng dường bậc Tôn trưởng. Đây gọi là lấy pháp không bền chắc để đổi lấy pháp bền chắc.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, trong dòng họ Mâu-ni có vị vua tên A-dục, là người kính tin Tam bảo. Nếu ở chỗ yên tĩnh mà gặp đệ tử Phật, không luận là lớn hay nhỏ, nhà vua đều xuống ngựa cung kính đảnh lễ dưới chân. Bấy giờ nhà vua có một vị quan lớn tên Da-xa, là người tà kiến không có đức tin, thấy nhà vua lễ kính các thầy Tỳ-kheo như vậy, sinh tâm hủy báng thậm tệ và tâu vua:

–Các Sa-môn này thuộc đủ tầng lớp giai cấp đi xuất gia chẳng phải chỉ có dòng Sát-đế-lợi và Bà-la-môn, mà xen tạp cả dòng Tỳ-xá và Thủ-đà-la. Những người này làm nghề thuộc da hay dệt vải và làm ngói, gạch, làm thợ hớt tóc, cũng có người thuộc dòng thấp kém Chiên-đà-la… Vì sao đại vương lại đảnh lễ họ.

Nhà vua nghe nói, lặng im không đáp. Một hôm, nhà vua nhóm họp các quan lớn và bảo họ:

–Hôm nay ta cần các loại đầu nhưng không được giết hại, cho phép các khanh được tìm đâu ở những con vật tự chết.

Vua bảo các quan:

–Hôm nay khanh phải tìm được cái đầu con vật mỗ giáp.

Lại bảo vị quan khác:

–Khanh phải tìm được đầu con vật kia.

Cứ như vậy, vua lần lượt ban sắc lệnh cho các quan phải tìm các đầu các loài vật khác nhau, không được giống nhau.

Riêng Da-xa nhà vua bảo:

–Khanh phải lấy được cái đầu người tự chết.

Tất cả các loại đầu đó đều đem ra chợ bán. Các loại đầu như thế đều bán được, chỉ có đầu người là ai thấy cũng tránh xa, không chịu

mua. Mọi người thấy cái đầu đều mắng Da-xá:

–Ngươi chẳng phải Chiên-đà-la, Dạ-xoa, La-sát, sao lại mang đầu người chết đi bán!

Bị mắng chửi, Da-xa tâu vua:

–Tôi bán đầu người không ai chịu mua, ngược lại còn bị họ mắng chửi nữa.

Nhà vua nói:

–Nếu bán không được thì đem cho không vậy.

Da-xa tuân lệnh vua, vào trong chợ rao:

–Ai cần đầu người, sẽ được cho không.

Người trong chợ thấy vậy không ai chịu lấy, lại mắng chửi nữa. Da-xa xấu hổ trở về đến chỗ vua, chắp tay nói kệ:

Đầu trâu, lừa, voi, ngựa

Heo, dê, các loài thú

Tất cả được định giá

Người tranh nhau đến mua.

Các đầu đều được dùng

Chỉ đầu người hôi dơ

Không một ai dùng nó

Cho không cũng không lấy

Lại còn bị mắng chửi

Huống lại có người mua.

Vua hỏi Da-xa:

–Khanh bán đầu người, tại sao không có ai mua?

Dạ-xa thưa:

–Thưa, vì đầu người xấu xa ghê gớm nên không ai chịu mua cả.

Vua lại hỏi:

–Chỉ có một cái đầu này ai cũng ghét bỏ, hay tất cả đầu người đều đáng ghét bỏ?

Dạ-xa đáp:

–Thưa, tất cả đầu người đều ghê gớm, chứ chẳng phải một cái đầu này thôi đâu!

Vua bảo Da-xa:

–Thế thì cái đầu của ta cũng bị mọi người ghê tởm như thế sao?

Da-xa nghe vua nói run sợ đứng im không dám trả lời. Vua lại nói:

–Ta cho phép khanh, cứ thành thật mà nói, đừng có sợ. Cái đầu này của ta cũng rất đáng kinh tởm phải không?

Da-xa thưa:

–Thưa, đầu vua cũng vậy.

Vua hỏi:

–Ngươi có chắc là như vậy không?

Da-xa trả lời:

–Thưa đại vương, chắc chắn là như vậy.

Vua bảo Da-xa:

–Nếu những cái đầu này sang, hèn… đều đáng ghê tởm như nhau, tại sao khanh lại tự cậy là thuộc dòng dõi giàu sang, xinh đẹp, trí tuệ để kiêu ngạo mà muốn ngăn cản ta kính lễ các vị Sa-môn Thích tử?

Vua liền nói kệ:

Chỉ có đầu người này

Ai thấy cũng chê trách

Đem bán không giá trị

Cho không, gớm tránh xa

Xa thấy đều tức giận

Cho là vật gớm ghê.

Đầu này đầy máu mủ

Bẩn thỉu thật đáng gớm

Đem đầu thấp hèn đây

Đổi lấy đầu công đức

Tuy khiêm cung cúi đầu

Không mảy may thua thiệt.

Vua bảo Da-xa rằng:

Tuy ngươi thấy Tỳ-kheo

Tạp chủng và thấp hèn

Vì không thấy bên trong

Có đạo đức chân thật.

Khanh ngu si tà kiến

Tâm u mê rối loạn

Cho mình Bà-la-môn

Riêng được phần giải thoát

Ngoài ra các dòng khác

Chẳng được giải thoát gì.

Nếu muốn cưới gả thì

Phải tìm dòng họ quý

Còn nếu cầu pháp lành

Cần dòng họ làm chi?

Nếu người muốn cầu pháp

Không nên xét dòng họ

Tuy sinh dòng họ quý

Gây ra việc cực ác

Mọi người đều chê trách

Thì coi như thấp kém.

Dòng họ tuy thấp hèn

Bên trong thật đạo hạnh

Đáng được người tôn kính

Mới đáng gọi tôn quý.

Đức hạnh đã đầy đủ

Vì sao không kính lễ.

Tâm ác làm thân hèn

Ý lành làm thân sang

Sa-môn tu hạnh lành

Đủ tín, giới, thí, văn

Thế nên hãy tôn trọng

Và phải rất cung kính.

Người gây ra nghiệp ác

Chẳng lẽ khanh không nghe

Họ Thích tâm Đại bi

Đấng Ngưu vương chánh đạo

Pháp do Ngài nói ra

Đem ba pháp mong manh

Đổi ba pháp vững chắc

Phật không nói hai lời

Nên ta không dám trái

Nếu trái lời Thế Tôn

Không được gọi thân thiện.

Thí như ép mía đường

Lấy nước và bỏ xác

Thân người cũng như vậy

Bị sự chết ép ngặt

Thi hài chôn xuống đất

Không còn tới lui nữa.

Cung kính tu điều lành

Thế nên phải biết rằng

Đem thân bại hoại này

Đổi lấy pháp bền chắc,

Giống như lửa cháy nhà

Người trí xuất tài vật

Như nước chìm kho tàng

Cũng nên mau xuất bảo.

Thân này rồi bại hoại

Nên đổi pháp bền chắc

Người ngu không phân biệt

Pháp bền hay không bền

Khi thần chết chợt đến

Vào miệng cá Ma-kiệt

Vào đúng thời gian ấy

Rất kinh khiếp sợ hãi.

Như để lạc thành tô

Rồi lại thành đề hồ

Lấy lạc xong bỏ bình

Không sinh khổ não nhiều,

Thân này cũng như vậy

Giữ gìn pháp chắc thật

Về sau, khi chết đi

Không hề sinh hối hận.

Không tu các hạnh lành

Kiêu mạn và buông lung

Thần chết bỗng chợt đến

Phá vỡ chiếc bình thân.

Tâm kia rất nóng bức

Vẫn bị lửa đốt thiêu

Phiền lo dụ như lửa

Bình sữa dụ như thân.

Ngươi không nên ngăn ta

Tu thiện giữ pháp bền

Người ngu si tăm tối

Tự nói mình tôn quý

Ta cầm ngọn đuốc pháp

Của chư Phật Thế Tôn

Soi chiếu trong thân ta

Sang hèn không khác nhau

Thịt, da, gân cốt thảy

Gồm ba mươi sáu thứ

Sang hèn đều như nhau

Có tướng gì sai khác

Đẹp, y phục tốt

Các vật có khác nhau.

Người trí nên siêng năng

Hành cung kính lễ bái

Giả sử làm việc lành

Gọi là giữ pháp bền.

Vì sao nói điều này?

Thân như ánh điện chớp

Chùm bọt và đống cát

Cây chuối không chắc thật

Như thân mong manh này

Tu thiện trong trăm kiếp

Vững như núi Tu-di

Và bền như mặt đất

Người trí nên như thế

Đổi lấy pháp chắc thật.

Đại Trang Nghiêm Kinh Luận Quyển IV

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN IV

CHƯƠNG 17

Nếu người nào cạnh tranh, nghe nói pháp Đoạn kết sử thì việc cạnh tranh được cởi mở. Nếu người nào muốn được cúng dường cung kính thì nên dứt hẳn các kết sử.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có bà lão vào trong rừng hái lá cây Ba-la đem bán để kiếm sống. Trên đường đi gặp quan thu thuế, đòi lấy thuế bà lão. Bấy giờ, bà lão không muốn nạp thuế nên nói:

–Nếu ông dẫn tôi đến chỗ nhà vua, tôi sẽ nạp thuế. Nếu không thì tôi không bao giờ nộp thuế cho ông.

Quan thu thuế cũng phân vân, bèn dẫn bà lão đến chỗ vua. Nhà vua hỏi bà lão:

–Tại sao bà không chịu nộp thuế?

Bà lão tâu:

–Tâu đại vương, ngài có biết thầy Tỳ-kheo kia là ai không?

Vua nói:

–Ta biết. Đó là một vị đại A-la-hán.

Bà lão tâu:

–Tâu đại vương, thầy Tỳ-kheo thứ hai kia, ngài có biết là ai không?

Vua đáp:

–Ta biết. Đó cũng là vị A-la-hán.

Bào lão lại tâu:

–Tâu đại vương, thầy Tỳ-kheo thứ ba kia, ngài có biết là ai không?

Vị vua trả lời:

–Ta biết. Đó cũng là vị A-la-hán.

Lão mẫu cất tiếng nói lớn:

–Tâu đại vương, ba vị A-la-hán này đều là con của tôi. Những đứa con này đã nhận sự cúng dường của đại vương, khiến cho đại vương được vô lượng phước đức. Đó tức là đã nộp thuế cho nhà vua rồi, tại sao lại muốn thu thuế tôi nữa?

Vua nghe nói khen ngợi là việc chưa từng có:

–Lành thay! Bà lão có khả năng sinh ra bậc Thánh, ta thật không biết, không biết những vị A-la-hán đó là con của bà để cung kính cúng dường thêm cho bà.

Bà lão nói kệ:

Tôi sinh được ba con

Mạnh mẽ vượt ba cõi

Đều chứng A-la-hán

Làm ruộng phước cho đời.

Nếu khi vua cúng dường

Được phước coi như thuế

Thế sao ngài lại muốn

Thu tiền thuế tôi nữa?

Nhà vua nghe nói như vậy nổi ốc khắp mình, sinh tâm kính tin đối với Tam bảo, rơi nước mắt, nói:

–Như bà lão này phải nên cúng dường, huống gì là thu thuế bà!

Vua nói kệ:

Từ nay trở về sau

Người như bà lão này

Sinh con vượt ba cõi

Xứng đáng được cúng dường

Chẳng những không thu thuế

Mà còn phải cung kính.

Nếu có các bạn hữu

LaÏc đà, lừa, xe cộ

Chở nhiều các châu báu

Giùm cho bà lão này

Cũng không nên thu thuế,

Huống chỉ một bà lão

Một mình bán lá cây

Tiền của nào dư dả

Mà phải thu thuế bà.

Dù cho là hang núi

Chỗ kinh hành tu đạo

Hành giả sống trong đó

Dứt các lậu buộc ràng

Còn phải kính chỗ ấy

Tôn trọng và cúng dường

Huống gì bà lão này

Sinh được con là Thánh

Mà không tôn kính sao?

CHƯƠNG 18

Trình bày quả báo của việc buông lung, vì muốn làm cho chúng sinh không buông lung.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có con của một người đi buôn rất giàu có, tên là Ức Nhĩ, ra biển tìm châu báu. Khi đã kiếm được châu báu rồi, Ức Nhĩ quay vào bờ đậu thuyền khác chỗ với các thuyền bạn. Bị lạc mất thuyền bạn, Ức Nhĩ rất hoảng sợ, lại thêm cơn đói khát dày vò. Từ xa trông thấy có thành quách, Ức Nhĩ nghĩ rằng nơi đó có nước, nên đến thành ấy để tìm nước uống. Không ngờ thành này là thành ngạ quỷ, Ức Nhĩ vào bên trong thành, nơi các ngả đường, chỗ mà mọi người tụ tập nhưng vắng hoe không có ai cả. Bị cơn đói ép ngặt Ức Nhĩ kêu lớn:

–Nước, nước!

Bọn ngạ quỷ nghe nói “nước” đều tụ đến và nói:

–Ai từ bi muốn cho ta nước như thế?

Các ngạ quỷ này mình mẩy như thân cây bị cháy, tóc quấn đầy thân và cùng đến chắp tay nói:

–Xin cho tôi nước!

Ức Nhĩ đáp:

–Ta bị khát nước nên mới đến đây xin nước.

Bọn ngạ quỷ nghe Ức Nhĩ nói vì bị khát nước nên đến đây tìm nước thì cả bọn đều thất vọng, tất cả đều thở dài nói:

–Chẳng lẽ ngài không biết đây là thành ngạ quỷ hay sao mà đến đây xin nước?

Chúng liền nói kệ:

Chúng tôi ở thành này

Trải trăm ngàn năm rồi

Còn không nghe nói nước

Huống gì là được uống.

Thí như rừng Đa-la

Bị lửa cháy tiêu rụi

Chúng tôi cũng như vậy

Khắp mình đều bốc cháy.

Đầu tóc lại rối bù

Thân hình đều rách nát

Ngày đêm nghĩ ăn uống

Hoảng hốt chạy khắp nơi

Bị đói khát ép ngặt

Há miệng chạy tìm kiếm.

Có người cầm gậy rượt

Đuổi theo đánh tới tấp

Tai thường nghe tiếng ác

Lời thiện không hề nghe

Huống chi một giọt nước

Làm mát cổ họng tôi.

Nếu ở trong hang núi

Trời, rồng tuôn mưa xuống

Đều biến thành lửa hừng

Và rót trên thân tôi.

Nếu thấy dòng sông lớn

Đều biến thành dòng lửa

Ao hồ và sông suối

Đều thấy chúng cạn khô

Hoặc biến thành máu mủ

Hôi thối rất gớm ghê.

Nếu muốn chạy đến đó

Dạ-xoa cầm chày sắt

Đánh đập không cho đến

Chúng tôi chịu khổ này

Làm sao có được nước

Để bố thí cho ông?

Chúng tôi ở đời trước

Rất bỏn sẻn, tham ganh

Chưa từng thí một ai

Đem nước và thức ăn

Tự dùng chẳng cho ai

Ngăn người khác bố thí

Bởi do nghiệp nặng ấy

Nay chịu khổ não này

Thí được quả báo lớn

Xuân trồng, thu được quả

Chúng tôi không gieo trồng

Ngày nay chịu khổ này;

Buông lung và tham tiếc

Chịu các khổ vô cùng

Tất cả hạt giống khổ

Không gì hơn tham ganh

Phải phương tiện siêng năng

Dứt bỏ tai họa ấy.

Thí là hạt giống lành

Sinh ra các lợi lạc

Thế nên hãy tu thí

Chớ như tôi chịu khổ.

Chúng ta trong loài người

Thân hình không khác nhau

Gây nghiệp không giống nhau

Quả báo cũng lại khác

Giàu sang nhiều của báu

Có kẻ nghèo ăn xin.

Chư Thiên đồ đựng giống

Nhưng màu cơm khác nhau.

Nếu đọa vào súc sinh

Nghiệp báo cũng khác nhau

Có người hưởng phước lạc

Có người bị khổ não.

Do vì tham độc ấy

Trời, người và súc sinh

Vì bỏn sẻn ganh ghét

Ở đâu cũng tổn giảm.

Ngạ quỷ khổ lẫy lừng

Khắp mình đều bốc cháy

Giống như cây hoa đỏ

Voi say dùng vòi nhổ

Ném cao trên không trung

Hoa rơi thân voi đỏ.

Thánh hiền nói thế này:

Tham ganh bản chất khổ

Nhìn thấy người ăn xin

Tâm họ bị não phiền

Trong sát-na não phiền

Thường hay làm việc xấu

Ngu si tiếc không thí

Gieo trồng gốc nghèo nàn

Chứa để với tâm tham

Thì đọa vào đường ác.

Như người tham tiếc này

Cội gốc các khổ não

Thế nên người hiểu biết

Nên dứt bỏ tham tiếc.

Có ai muốn được vui

Tiếng khen, cung kính thảy

Mà lìa bỏ chánh đạo

Đi theo con đường ác.

Nay thân bị khổ não

Đời sau cũng như vậy

Nghiệp ràng buộc thế giới

Ngăn che quả tịnh thí.

Cái gọi là tham tiếc

Nặng nhất trong các oán

Thân này bị phù trướng

Cơm áo và thuốc men

Tất cả các nhạc cụ

Bị tham ganh ngăn mất.

Tham ganh rất vi tế

Len vào khó ngăn chận

Hãy dùng cửa thí vững

Giữ nhà tâm cẩn mật

Không cho tham ganh kia

Được vào bên trong nhà,

Nếu tham ganh vào tâm

Thì sông to biển lớn

Bị ngăn không uống được.

Ức Nhĩ thấy buông lung

Có lỗi ác như vậy

Liền chán ghét sinh tử

Trở về xin xuất gia

Đã được xuất gia rồi

Siêng năng tu định tuệ

Đến chứng quả La-hán.

CHƯƠNG 19

Nếu người không có lỗi mới được quở trách người khác. Nếu chính mình có lỗi mà quở trách người, thì trở lại bị người ấy cười chê.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có những vị Bà-la-môn lõa hình và các Sa-môn cùng đi trên đường. Có một thầy Tỳ-kheo trẻ tuổi chê cười đám lõa hình kia là không biết xấu hổ. Khi ấy, trong những vị lõa hình có một Bà-la-môn hiểu chút ít pháp Phật, nói với thầy Tỳ-kheo:

–Thầy không được dùng hình tướng xuất gia mà khinh khi, cười chê kẻ khác. Đừng cho rằng với thân tướng người xuất gia là đã dứt bỏ được phiền não. Nếu thầy chưa cắt đứt được dòng trôi của sinh tử, vẫn chưa ra khỏi được, thì đời sau chưa thoát khỏi lõa hình. Vì sao thầy lại cười? Hôm nay thầy còn ở trong sinh tử như hoa cây Đâu-la, vẫn còn bị cuốn theo chiều gió, chưa yên chỗ được. Vậy thầy nên chê cười mình chớ không nên chê cười kẻ khác. Thầy có biết sau này mình sẽ đi vào nẻo nào chưa? Như tro phủ lửa, kết sử trong tâm chưa bảo đảm là mình đã dứt được, vậy thầy chớ tự cho rằng mình đã biết xấu hổ. Tôi thấy việc làm của thầy chưa thoát được lưới tà kiến. Hễ người biết hổ thẹn thì nhất định không rơi vào lưới tà kiến nếu không khởi giác ác thì đó là hổ thẹn. Thầy còn chưa vào trong số quyết định thì sao lại cười người?

Lúc đó các thầy Tỳ-kheo nghe Bà-la-môn lõa hình nói những lời đúng pháp nên im lặng không nói gì. Có Tỳ-kheo khác nghe rồi khen ngợi những lời như vậy rất đúng. Người dứt được kết sử thì gọi là hổ thẹn. Nếu người mang danh Tỳ-kheo mà không dứt trừ kết sử, tuy đầu cạo trọc đáng lý là Tỳ-kheo, nhưng những người đó, dù đầu có cạo trọc, vẫn không được gọi là Tỳ-kheo. Phải biết rằng: người thấy được bốn pháp Chân chánh chắc thật mới gọi là Sa-môn chân thật. Vì sao? Như trong kinh dạy: Không nhận chân pháp Tứ đế thì tà chánh bất định, tà chánh bất định thì sự thấy biết bị sai lầm. Thế nên biết rằng: cần phải siêng tu Tứ đế. Nếu người thấy được Chân đế, cái thấy mới chân chánh, lìa hẳn đường tà.

CHƯƠNG 20

Người khéo quán sát, thấy sắc đẹp không có ý ham muốn, thường sinh tâm chán ghét; khi thấy sắc đẹp, không khởi tâm tham ái giận tức.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một ngôi chùa, trong đó có nhiều thầy Tỳ-kheo, trong số đó có một vị Pháp sư. Vị Pháp sư này đã chứng được ba Minh, sáu Thông, lời lẽ nói năng khéo léo tuyệt vời, đầy đủ tài hùng

biện, biết rõ luận thuyết của mình và người, giỏi về vấn đáp, tùy căn cơ nói pháp, làm vui lòng mọi người, có khả năng thắp lên ngọn đèn chánh pháp, soi chiếu phá tan bóng tối u mê, khiến cho nhân dân ở trong và ngoài thành mỗi ngày đều đến nghe pháp, đã nghe pháp rồi liền thọ trì, cho đến các thiếu niên cũng không buông lung.

Khi ấy trong thành có các dâm nữ lớn tuổi đều than thở, nói:

–Hôm nay chúng ta không có khách lui tới mới bị khổ thế này. Không biết cái khổ này còn bao lâu nữa đây.

Cô dâm nữ lớn tuổi có người con gái trẻ tuổi xinh đẹp, thông minh xuất chúng, thông thạo sách vở thế gian, thông suốt tất cả sáu mươi bốn kỹ thuật của phụ nữ. Thấy mẹ u sầu, bèn hỏi mẹ:

–Vì sao hôm nay mẹ buồn khổ như vậy?

Người mẹ đáp:

–Trong thành này, tất cả mọi người đều thích nghe pháp nên không lui tới chỗ chúng ta. Của cải, tài sản từ đây không còn có nữa. Vì việc này cho nên mẹ buồn rầu.

Cô gái nghe mẹ nói như vậy, tự ỷ mình xinh đẹp nên thưa:

–Bây giờ, con sẽ sửa soạn thật đẹp để đến trong hội kia, làm cho tất cả mọi người trong đó đều theo con về đây.

Nói xong, cô gái liền đi tắm gội và xoa các loại hương vào thân, đeo chuỗi anh lạc, y phục lộng lẫy, đầu đội vòng hoa, chân mang giày, trang sức bằng các ngọc báu. Tay phải cầm gậy, cô ta bước đi bằng dáng vẻ yểu điệu thướt tha của người con gái. Tất cả toát ra vẻ đẹp xinh xắn, yêu kiều như là cây hoa đi và cũng như chư Thiên. Nàng dẫn theo những cô hầu cũng cài hoa và trang điểm chuỗi anh lạc trên thân với y phục lộng lẫy. Những cô hầu này, có cô cầm bình vàng, có cô cầm quạt phẩy, có cô cầm hoa thơm đi theo hầu cô gái kia. Họ bao quanh cô gái, nói nói, cười cười, hoặc vung vẩy tay chân chỉ đường qua lại. Lại có những người trẻ tuổi trên tai gắn các chùm hoa màu đen, vàng, đỏ, tía, bôi màu rằn ri trên thân người họ giỡn cợt, cười, nói, chơi đùa, đưa tay chỉ phía trước, phía sau. Trên đường họ đi, mùi hương thơm khắp nẻo cùng với trống, nhạc, đàn, ca. Họ đến chùa và ở trong một gian nhà trống, chờ lúc mọi người tập hợp. Đến giờ nói pháp, có mấy ngàn người nhóm họp đông đảo.

Bấy giờ, vị Pháp sư đầu cạo nhẵn bóng, mày đẹp che mắt, các

căn khéo điều phục và tâm không sợ hãi, như sư tử đầu đàn lên tòa nói kệ:

Ta quán người trí cạn

Chẳng do lên tòa này

Hèn yếu như dã can

Sợ sệt không tự an.

Nay ta lên tòa này

Trước chúng không sợ hãi

Như đầu đàn muôn thú

Rống gầm dẹp luận tà.

Pháp sư theo thứ lớp nói pháp cho đại chúng nghe. Khi ấy, dâm nữ vì muốn khuấy động tâm tư mọi người cho nên liền xuất hiện ở giữa cửa, còn những người đi theo cô ta thì xen lẫn vào giữa mọi người. Bọn chúng đều chỉ dâm nữ và nói với mọi người:

–Cô gái này xinh đẹp, dung mạo đáng yêu, các vị hãy ngắm xem, nghe pháp làm gì?

Mọi người nghe nói thế liền ngắm nhìn, tâm ý không yên. Khi ấy vị Pháp sư chưa hiểu ý các cô gái, lấy làm lạ liền hỏi mọi người:

–Vì sao các vị ngắm nhìn một cách khác thường và tâm ý rối loạn như vậy? Các vị không biết rằng cái chết đến nhanh chóng cũng như ngựa phi. Thế nên phải siêng năng tu tập các hạnh lành.

Rồi Pháp sư liền nói kệ:

Đuốc pháp lớn của Phật

Chiếu khắp cả thế giới

Ánh sáng tuệ chưa mất

Hãy mau tu pháp lành.

Vững tâm tu hạnh lành

Ngày đêm chớ biếng nhác

Ngọn đèn Nhất thiết trí

Chẳng lâu sẽ tắt mất.

Nếu nó tắt mất rồi

Chúng sinh đều tối tăm

Tuy có ánh trời chiếu

Cũng gọi là mờ mịt.

Lúc ấy, người trong hội chúng nghe kệ xong cung kính vâng lời dạy, chú tâm nghe pháp. Dâm nữ kia thấy mọi người nhất tâm chánh niệm, cô ta lại làm điệu bộ uốn éo khêu gợi, khiến hội chúng trông thấy, tâm lại tán loạn. Vị Pháp sư lại nói kệ:

Cô gái kia khêu gợi

Khiến mọi người yêu thích

Bị dục tình kéo lôi

Cướp mất tâm chuyên chú

Nếu vâng lời ta dạy

Nhiếp tâm khiến loạn dừng.

Vì sao yêu nữ kia

Hoặc loạn mắt mọi người?

Thí như tơ sen xanh

Lênh đênh theo sóng động

Tâm mọi người cũng vậy

Lăng xăng chẳng tạm dừng.

Lúc đó, mọi người bị mê hoặc, nhìn thấy sắc đẹp lộng lẫy của cô gái thì tâm không còn biết hổ thẹn, bèn chỉ trỏ với nhau mà nói:

Cô gái xinh đẹp này

Đến đây là điềm lành

Như vầng trăng mới mọc

Lại rơi đến chốn này.

Sắc đẹp thật siêu tuyệt

Mắt trong đẹp vô vàn

Có lẽ Lam-bà nữ

Được Đế Thích sai đến

Hoặc là trời công đức

Nhưng tay không cầm hoa.

Lại có một người khác nói kệ:

Lạ thay! Cô gái này

Nghi dung quá xinh đẹp

Mắt như hoa sen xanh

Mũi thẳng, mày như vẽ

Hai má đều bằng khít

Môi đỏ, răng đều đặn

Da mướt, rất mịn màng

Rực rỡ rất khác thường

Tướng uy, vui lòng người

Chói sáng như núi vàng.

Bấy giờ, các vị Ưu-bà-tắc yêu thích dung nhan của cô gái kia nên tâm ý rối loạn. Những người theo hầu dâm nữ thấy như vậy vô cùng mừng rỡ, khoái trá kêu lên:

–Hôm nay, việc làm của chúng ta rất khéo mới khiến cho hội chúng chú ý như vậy.

Khi ấy, vị Pháp sư lấy làm lạ vì sự xôn xao khác thường của bốn chúng, mới đưa tay vén hai hàng mi để nhìn cho rõ chúng hội. Ngài trông thấy dâm nữ dung nghi xinh đẹp cùng với các cô hầu đều rất lộng lẫy. Vị trí dâm nữ đứng làm nổi bật sắc đẹp của cô ta, như ngôi sao rực rỡ xâm chiếm tâm người ngu si, làm mất đi chánh niệm.

Pháp sư quán sát thử xem tâm người nữ này đến đây với mục đích gì? Ngài liền lặng im nhập định thì biết cô gái này đến đây với tâm tà hoặc chứ không phải đến để nghe pháp. Mặc dầu Pháp sư tuy đã dứt hẳn tâm tức giận, nhưng ngài thể hiện sắc giận bên ngoài, lớn tiếng nói với dâm nữ:

–Ngươi như ổ kiến mà lại dám tranh cao thấp với núi Tu-di cao nhất thế gian sao? Chẳng lẽ ngươi không nghe thuở xưa khi Phật còn tại thế, vị vua tầng trời thứ sáu không tự lượng sức mình mới dám đến chỗ Phật làm các việc khuấy nhiễu. Đức Thế Tôn mới dùng thần lực cột thây chết vào cổ vị trời ấy, khiến ông ta vô cùng xấu hổ chẳng còn mặt mũi nào, bị trời, người cười chê. Ý ngươi cho rằng giáo pháp của Phật đã bị hoại diệt rồi sao? Không còn những bậc Thanh văn chuyên tinh tu học nữa à? Các bậc Trượng phu hơn người đã chết hết rồi sao? Nếu ngươi nghĩ như vậy thì nên giữ vững lập trường nhé!

Vị Pháp sư này liền dùng thần thông làm cho người dâm nữ, da thịt bị rơi rã, chỉ còn bộ xương trắng, ngũ tạng bên trong thân đều lộ ra trước mặt mọi người. Pháp sư gọi người dâm nữ này nói:

–Vừa rồi nhà ngươi phát sinh tâm ác, dám cạnh tranh với pháp Phật.

Khi ấy, người dâm nữ đứng trước mặt mọi người với bộ xương trắng, Pháp sư bèn nói kệ:

Vừa rồi ngươi xinh đẹp

Vượt trội ai cũng nhìn

Giờ da thịt biến mất

Chỉ còn bộ xương thôi.

Trước, ngươi vui sắc diện

Giờ mới thấy tướng thật

Xương đầu như ngọc trắng

Hình sắc như ngó sen

Dung nhan bị vùi lấp

Hai má như rãnh sâu

Da thịt đều rơi rớt

Gân mạch dính chùm nhau

Các tạng phủ bên trong

Hiện ra treo lơ lửng.

Những người theo ngươi đó

Tự thấy còn nhàm chán

Huống gì mọi người khác

Vui gì mà nhìn ngươi!

Khi dâm nữ bị Pháp sư biến hình thành bộ xương rồi thân tâm đều khốn khổ, không nói được gì cả. Bộ xương cô gái liền chắp tay hướng về vị Pháp sư. Vị Pháp sư bảo bộ xương:

–Thân ngươi trang điểm bằng chuỗi anh lạc, chưng diện bằng mọi cách chỉ làm mê hoặc được kẻ phàm phu, khiến cho họ bị đắm chìm trong ao ba cõi. Nếu bây giờ ngươi bỏ đi dáng điệu lẳng lơ, bỏ đi những đồ trang sức tốt đẹp, ta sẽ chỉ cho ngươi thấy cái thân vắng lặng nhiệm mầu, khiến cho ngươi hiểu được cảnh chợ đời bất tịnh mà cái thân này chỉ là lớp thịt mong manh phủ lên khối xương dơ bẩn. Bên ngoài được giả che bởi lớp phấn sáp để làm mê hoặc mắt người ngu, kẻ phàm phu bị sắc dục đam mê không nhìn thấy cho nên sinh đắm nhiễm. Có người trí nào quán sát tướng thật mà ưa thích nó đâu!

Khi ấy, mọi người trong hội chúng thấy việc này đều sinh nhàm chán, nói với nhau:

–Những lời dạy của Đức Phật chân thật không luống dối. Tất cả các pháp như huyễn thuật, như biến hóa, như chùm bọt nước, như tiền vàng giả, chỉ dối gạt, mê hoặc con người. Vừa rồi, cô gái này có dáng vẻ đẹp lộng lẫy đáng ngắm mà bây giờ bỗng nhiên chỉ còn là bộ xương. Dáng dấp xinh tươi, với thái độ lẳng lơ như muốn mê hoặc lòng người… Những việc như thế nay còn đâu!

Có một vị Ưu-bà-tắc lấy ngón tay khều má cô gái và quán sát kỹ cô ta mà nói kệ:

Phật nói rằng chúng sinh

Bị ái dục che mắt

Đui mù không mắt tuệ

Không đến được Niết-bàn,

Thí như lá Nhâm-bà

Mật đọng bị ong hút

Vì tham dục mê hoặc

Đến chết vẫn không rời.

Những người không buông lung

Quán đúng thật thân tướng

Mà không khởi dục giác

Dụ như hạc đầu đàn

Thường sống ở ao trong

Không thích nơi gò mả.

Lại có vị Ưu-bà-tắc khác nói thế này:

–Thấy nhan sắc xinh đẹp này, tôi liền sinh dục tưởng. Quán sát bộ xương trắng kia, tôi liền muốn dứt bỏ.

Ông nói kệ:

Quán sát đống xương này

Khiến người sinh sợ hãi

Giống như Tỳ-đà-la

Bộ máy của chú thuật

Người ngu cho là thật

Liền sinh tâm mê đắm.

Như đường hầm hố sâu

Được phủ cỏ lên trên

Thân này cũng như vậy

Phải quán sát như thế

Biết đúng thật vậy rồi

Ai còn khởi dục tưởng?

Bấy giờ những người vô trí ngu si, mê hoặc đắm trước nghe bài kệ này, bèn cúi đầu tránh né không thích nghe. Dâm nữ kia tự thấy thân mình là điều tai họa cho người, nên gieo năm vóc sát đất và nói kệ:

Trước con ngu không biết

Không tự lượng sức mình

Định kéo người nghe pháp

Tất cả về nhà mình,

Giờ mới biết Thích tử

Thế lực rất kỳ lạ

Biến sắc đẹp của con

Ai thấy cũng chán chê.

Con như trẻ ngu khờ

Việc làm thật nông nổi

Dám đem nước chân trâu

Muốn sánh cùng biển lớn

Cúi xin ngài đoái thương

Cho con được sám hối.

Lúc bấy giờ, đại chúng thấy cô gái đang đứng các khúc xương gá vào nhau giống như căn nhà bằng sậy nên vô cùng kinh ngạc. Bộ xương kia tại sao lại có thể nói được những lời như vậy? Lại thấy ngũ tạng của cô gái ấy lộ ra, ví như cái giá hàng thịt treo ngũ tạng heo bò nhúc nhích ngọ nguậy giống như thịt chó. Các tạng hôi thối, nhơ nhớp còn hơn nhà xí. Vì sao chúng ta lại phải thấy việc này!

Họ liền nói kệ:

Giờ quán thân cô gái

Chỉ gân dính xương khô

Chỉ thấy toàn là xương

Hòa hợp phát ra lời

Trong cô có xương ư?

Hay trong xương có cô?

Ví như trong đầm vắng

Cánh rừng nhiều lau sậy

Khi gió cùng thổi đến

Phát ra âm thanh lớn

Vì pháp giả như vậy

Không thấy tự thể cô

Nếu không có tự thể

Tướng nữ ở chỗ nào?

Suy ra khắp các pháp

Xưa nay chưa từng có.

Ta quán kỹ thân tướng

Đến, đi và qua lại

Cúi xuống và ngẩng lên

Nhìn ngó và nói năng

Các phần gá vào nhau

Gân xương rất yếu ớt

Gân quấn làm bộ máy

Nương gá nhau chuyển động

Như thế trong mọi phần

Đều không có chủ tể.

Nhưng nay đối pháp này

Là hữu hay là vô?

Con vì cuồng si hoặc

Bị bóng che loạn mắt

Vì sao giả như vậy

Lầm nghĩ có tướng nữ

Buộc sậy làm bộ máy

Bó nhiều sợi chỉ lại

Ví như vàng ròng chảy

Đổ nước phát tiếng “xèo”.

Khi ấy, Pháp sư biết bốn chúng đã sinh tâm chán ghét, bèn hỏi dâm nữ:

–Bây giờ ngươi muốn làm gì?

Cô gái thưa:

–Bạch Pháp sư, con xin ngài hủy bỏ hình phạt.

Cô ta liền nói kệ:

Đại Đầu tiên trách phạt

Biến Thiên nữ Lam-bà

Thành một con ngựa cỏ

Trong suốt mười hai năm

Nay bị ngài trách phạt

Biến con thành nhà mộ

Thế gian chưa từng thấy

Hình phạt như thế này

Đại đức khéo tự tại

Thương con xin hủy bỏ.

Bấy giờ Pháp sư liền mỉm cười nói kệ:

Thiện nữ hãy đứng lên

Ta không tâm tức giận

Cạo tóc, mặc ca-sa

Không dùng pháp trách phạt.

Có ái dục đắm say

Hại người sinh khổ não

Người làm xấu, làm tốt

Hay sinh tâm tức giận

Giận dữ dùng hình phạt

Ta dứt tâm giận tức

Dứt bỏ hết vô minh

Thể tánh không kết sử

Ta muốn cứu chúng sinh

Sao lại dùng hình phạt?

Các sinh, già, bệnh, chết

Làm khổ các chúng sinh

Vì sao người hiểu hết

Mà lại dùng hình phạt?

Giống như mụt ghẻ độc

Lại thêm tro nóng bức

Da mỏng bao cơ quan

Phàm phu sinh yêu đắm

Ta dùng sức thần thông

Mở tráp dơ của ngươi.

Nói kệ xong, Pháp sư thâu lại thần thông, cô gái trở lại thân hình như trước. Khi ấy, Pháp sư bảo hội chúng:

–Các vị nên siêng năng tu thiện.

Và liền nói kệ:

Tướng dục điên đảo hành

Dụ như gió thổi bụi

Chánh quán xa lìa dục

Gột rửa cát bụi dục.

Có dục và lìa dục

Nơi chốn không nhất định

Khéo quán được giải thoát

Tham hoặc thì dục tăng

Cho nên phải thường tu

Chuyên tinh lìa dục tưởng

Lìa dục, hành các thiện

Ngay đó được vui thiền.

Bấy giờ, người nghe pháp

Hoặc được quán bất tịnh,

Người chứng Tu-đà-hoàn

Tu hành tưởng lìa dục,

Người chứng A-na-hàm

Lại có người xuất gia

Siêng tu không biếng lười

Đều chứng A-la-hán.

CHƯƠNG 21

Không có tâm tham đắm và bố thí tất cả những gì mình có thì đời hiện tại được phước báo và được nhiều tiếng khen. Vì thế không nên bỏn sẻn mà hãy bố thí.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, tại nước Phất-yết-la-vệ có một họa sĩ tên Yết-na. Ông

có việc phải đến nước Thạch thất. Khi đến nơi ông đi viếng thăm các chùa tháp, vẽ hình một ngôi tinh xá được ba mươi lạng vàng. Khi trở về nước, họa tĩnh gặp những người lập hội Vô già. Sinh tâm kính tin, họa tĩnh hỏi thầy Tỳ-kheo tri sự:

–Ngày mai ai làm thức uống ăn?

Đáp:

–Không có người làm.

Lại hỏi:

–Trong ngày ấy quý thầy dùng hết bao nhiêu tiền thức ăn?

Thầy tri sự đáp:

–Ba mươi lạng vàng.

Họa tĩnh liền cúng ba mươi lạng vàng cho thầy tri sự rồi trở về nhà. Vợ ông ta hỏi:

–Hôm nay, ông đi làm thuê kiếm được bao nhiêu?

Người chồng trả lời vợ:

–Tôi kiếm được ba mươi lạng vàng, nhưng đã cúng dường làm phước hết rồi.

Bà vợ nghe nói xong rất giận dữ. Bà rêu rao lỗi của chồng cho những người bà con nghe:

–Chồng tôi làm được bao nhiêu vàng đều cúng dường cho hội Vô già, chẳng để lại một đồng nào để lo việc nhà!

Khi đó, những người bà con dẫn người chồng của bà ta đến nhờ quan xử đoán, họ trình tâu:

–Tiền tài không dễ được, làm việc cực nhọc mới có ông ta không lo cho gia đình và bà con mà lại đem cúng dường cho hội để làm phước.

Vị quan xử đoán nghe việc trên bèn hỏi người họa tĩnh:

–Có đúng như vậy không?

Người ấy thưa:

–Thưa, đúng thật như vậy.

Vị phán quan nghe xong, liền sinh tư tưởng ít có, khen ngợi rằng:

–Hay thay! Bậc Trượng phu!

Rồi ông cởi y phục và ngọc ngà châu báu trên thân cho đến ngựa xe, ban hết cho họa tĩnh và nói kệ:

Bị nghèo khổ lâu ngày

Làm thuê kiếm được tiền

Không dùng để mưu sinh

Mà bố thí mới khó.

Tuy người rất giàu có

Của cải nhiều dẫy đầy

Nếu không khéo quán sát

Không thể mau bố thí.

Quán sát rộng đời sau

Biết thí có quả báo

Mạnh mẽ bỏ tiền tài

Lìa bụi cát bỏn sẻn

Người làm được như thế

Bố thí không mất đi.

Họa sĩ nghe kệ, trong lòng vui mừng hớn hở, bèn mặc áo, cỡi ngựa trở về nhà. Lúc đó, người vợ ở trong nhà trông thấy họa tĩnh mặc áo đẹp, cỡi ngựa về đến cửa, cho rằng đây là người giàu sang, trong lòng lo sợ nên đóng cửa chạy trốn. Họa sĩ nói:

–Tôi chứ không phải ai khác. Tôi là chồng của nàng đây!

Người vợ nói:

–Ông là một người nghèo. Vì sao mà được ngựa, xe và y phục như thế?

Người chồng đáp bằng bài kệ:

Giờ nàng hãy lắng nghe

Ta sẽ nói sự thật

Tuy xả vàng cúng Tăng

Dọn bày còn chưa ăn

Thí như chưa gieo giống

Mầm chồi đã nảy sinh

Ruộng phước rất tươi tốt

Kết quả mới theo sau.

Ruộng phước Tăng tịnh này

Ai mà không muốn trồng

Ý vừa định gieo hạt

Thì đã thấy sinh mầm.

Người vợ nghe xong sinh tâm kính tin thanh tịnh, liền nói kệ:

Như lời Phật đã dạy

Cúng Tăng được quả lớn

Như việc cúng dường này

Thật là đúng chỗ vậy.

Tâm kính thí chút nước

Quả báo nhiều hơn biển

Trong tất cả các chúng Phật,

Tăng là bậc nhất

Vừa sinh tâm muốn thí

Hoa báo đã hiện tiền.

CHƯƠNG 22

Đối với việc bố thí chỉ quan trọng là tín tâm. Bố thí hai đồng tiền, quả báo thật khó lường.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một cô gái đến núi Trú ám, thấy mọi người ở trong núi lập hội Vô già. Cô gái đến đó xin ăn, trông thấy chư Tăng trong tâm vô cùng vui mừng, bèn khen ngợi:

–Lành thay, bậc Thánh tăng! Ví như kho châu báu ẩn tang trong biển lớn, mọi người đều đến cúng dường. Riêng con quá nghèo nàn, không có vật chi để dâng cúng.

Nói xong, cô gái tìm khắp trong người mà chẳng có vật gì. Cô lại nghĩ: “Trước đây trong đống phân, ta có nhặt được hai đồng tiền đồng”. Cô liền dâng cúng tiền này cho chư Tăng. Vị Tăng Thượng tọa đã đắc quả A-la-hán, biết trước tâm người, vị Thượng tọa này thường tự trân trọng, cho nên khi thấy cô gái có tâm kính tin sâu xa, ngài muốn làm cho công đức cô gái thêm lớn nên không đợi thầy Duy na mà ngài đích thân ân cần đứng lên chú nguyện cho cô gái. Thượng tọa đưa cánh tay phải ra và lớn tiếng xướng:

–Xin Đại đức Tăng hãy lắng nghe.

Và liền nói kệ:

Tất cả các vật báu

Trên mặt đất, ngoài biển

Ý của cô gái này

Đều cúng dường chư Tăng.

Chú tâm khéo quán sát

Hành đạo nhằm tu phước

Để được đạo giải thoát

Nhổ được gai nghèo khổ.

Lúc đó, đồng nữ phát tâm rộng lớn:

–Như lời thầy dạy, con đã làm được việc khó làm, như xả bỏ tất cả tài sản châu báu không khác.

Buồn vui lẫn lộn, cô gái gieo năm vóc sát đất quy mạng chư Tăng rồi đặt hai đồng tiền trước mặt Thượng tọa, buồn bã rơi lệ, nói kệ:

Nguyện con trong sinh tử

Lìa hẳn sự khổ nghèo

Thường được nhiều vui vẻ

Bà con chẳng xa lìa.

Quả báo cúng Tăng này

Chỉ Phật mới biết được

Do nhờ công đức này

Chóng thành điều mong ước

Gieo trồng chút tâm lành

Nguyện chóng thoát thân căn.

Cô gái ra khỏi núi, đến ngồi dưới một gốc cây, bóng râm không di động và trên ngọn cây có lọng mây che. Lúc đó có vị vua, phu nhân vừa qua đời, đi dạo ngoài thành, thấy chiếc lọng mây kia nên tìm đến gốc cây, thấy cô gái, vua sinh tâm say đắm, đem về nội cung, phong nàng làm vị Đại phu nhân bậc nhất.

Cô gái liền nghĩ: “Trước đây ta phát nguyện, nay đã được vừa ý”. Nàng tâu vua:

–Hãy đem cho thiếp thật nhiều châu báu làm vật cúng dường để đến núi Trú ám cúng dường chư Tăng.

Nàng dâng các thứ ngọc ngà châu báu nhưng vị Thượng tọa

không chú nguyện. Bấy giờ, đại chúng lấy làm lạ, thắc mắc không hiểu tại sao, bèn hỏi:

–Trước đây, khi cô gái này nghèo chỉ cúng có hai đồng tiền mà Thượng tọa lại chú nguyện ngay. Còn bây giờ đã là phu nhân của vua, dâng cúng vàng bạc châu báu thì ngài lại không chú nguyện? Xin giải thích cho chúng con được biết.

Thượng tọa nói với chư Tăng:

–Trước đây ta chú nguyện cho cô gái ấy không phải vì tài vật mà chính vì sợ tâm ý cô gái rối loạn cho nên chú nguyện.

Thượng tọa liền nói kệ:

Không vì nhiều tiền của

Mà được quả báo lớn

Chỉ có tâm lành hơn

Mới được quả báo lớn.

Trước đây cô gái cúng

Là xả thí tất cả

Trí Phật mới biết được

Ta không thể biết được.

Nay tuy nhiều châu báu

Tâm không như trước kia

Chỉ một phần mười sáu

Tâm thí bị vẩn đục.

Ví như người đi buôn

Có chút ít tài vật

Tâm mong quả báo lớn

Vật cúng dường tuy ít

Tâm rộng lớn thù thắng

Do đó đời vị lai

Phước báo cũng vô lượng.

Như vua A-du-ca

Tịnh tâm cúng dường đất,

Lại như thành Xá-vệ

Cô gái rất nghèo hèn

Cúng dường cơm Ca-diếp,

Cúng đất được đất đai

Cúng cơm sinh cõi trời

Cúng ít nhưng tâm tịnh

Quả báo lại rất nhiều.

Như chiếc áo trắng sạch

Đổ dầu lên trên áo

Cáu nhờn tăng thêm nhiều

Như đổ dầu vào nước

Tuy chỉ chút ít dầu

Lan khắp trên mặt nước

Do đó nên biết rằng:

Thắng tâm phước báo lớn.