Đại Tập 15 · Bộ Bản Duyên VI · Số 199–202

Đại Trang Nghiêm Kinh Luận Quyển XI

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN XI

CHƯƠNG 61

Người có chút ít trí tuệ thấy Đức Phật tướng hảo còn sinh tâm lành, huống gì người có trí tuệ phước đức lớn lao mà không sinh được tâm lành hay sao?

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, Đức Phật ngự tại nước Xá-vệ. Bấy giờ vua Ba-tư-nặc thỉnh Phật và chúng Tăng an cư chín mươi ngày mùa hạ. Nhà vua cho tập trung đàn bò ở gần tinh xá để vắt sữa cúng dường Đức Phật.

Lúc ấy, có một ngàn Bà-la-môn vì tham lấy sữa bò nên theo sát bên những người chăn bò. Những người chăn bò nghe Bà-la-môn tụng Vi-đà đều thông suốt lanh lợi, khéo léo phân biệt rõ ràng, có Bà-la-môn chỉ có danh mà thật sự không hiểu biết; lại có Bà-la-môn biết rõ chú thuật mà không hiểu sách Vi-đà, hoặc có Bà-la-môn hiểu rõ Vi-đà mà không biết chú thuật.

Sau khi Thế Tôn an cư bốn tháng mùa hạ xong², vào ngày Tự tứ, Vua ra lệnh cho những người chăn bò:

–Nay trẫm không cần sữa nữa, các ngươi xem nơi nào có đồng cỏ và nguồn nước thì thả bò ra!

Vua lại ra lệnh:

–Khi các ngươi đi thì phải đến từ giã Đức Phật, nếu Ngài có nói pháp các ngươi hãy lắng nghe.

Những người chăn bò suy nghĩ: “Đức Phật Thế Tôn có phải là

———

². Nguyên bản:於夏四月安居已訖, ư hạ tứ nguyệt an cư dĩ ngật. Có lẽ sai sót trong nguyên bản vì đoạn trên có câu:時波斯匿王請佛及僧於九十日夏坐安居; thời Ba-tư-nặc vương thỉnh Phật cập Tăng ư cửu thập nhật hạ tọa an cư.

Bậc Nhất Thiết Trí hay không?” Nghĩ rồi, họ đến rừng Kỳ-đà, tới chỗ Đức Thế Tôn.

Bấy giờ Đức Thế Tôn ngồi dưới gốc cây, có đại chúng vây quanh. Biết những người chăn bò đi vào rừng, Ngài liền vì họ mà làm cho mỗi lỗ chân lông trên thân Ngài phát ra các thứ ánh sáng. Ánh sáng đó chiếu khắp cả khu rừng giống như khối vàng sáng rực, lại giống như mưa dầu rơi xuống rót vào trong lửa. Những người chăn bò nhìn không biết chán, liền sinh ý nghĩ cho là ít có khó gặp và nói với nhau:

–Ánh sáng này giống như hoa Chiêm-bặc, đầy khắp trong rừng, là ánh sáng gì vậy?

Họ liền nói kệ:

Rừng này rất sáng đẹp

Ánh sáng chợt khác thường

Có phải rừng báu trời

Dời đến vườn này chăng?

Sáng rực như lầu vàng

Cũng như cờ thiên đế

Sáng hơn cả ánh chớp

Sáng rực hơn lửa dầu

Hay hai trời Nhật, Nguyệt

Xuống chơi trong rừng này?

Nói kệ xong, những người chăn bò đi đến rừng Kỳ-đà, tới chỗ Đức Thế Tôn. Thấy vầng sáng tròn bao quanh Phật như trăm ngàn mặt trời, ba mươi hai tướng tốt rực rỡ của Bậc Đại Nhân sáng chói rõ ràng, mỗi người đều vui mừng, sinh ý nghĩ cho là ít có, cùng nhau khen ngợi và nói kệ:

Thân vương tử họ Thích

Trang nghiêm rất sáng đẹp

Oai quang thật rực rỡ

Thấy Ngài sinh vui mừng

Thân tâm đều vui sướng.

Lành thay Đấng Thanh Bạch!

Vắng lặng không sợ hãi

Nói qua sắc tướng Ngài

Khéo đáng gọi Chủng trí

Thế gian đều truyền nói

Chân thật không luống dối

Đều gọi là Phật-đà.

Ai cũng đều gọi Phật

Ghi nhớ chặt vào tâm

Miệng cũng nói như thế

Sơ lược điều quan trọng

Không thể nói đầy đủ

Nói chung điều cốt yếu:

Mặt trời trong họ Thích

Tên thật xứng với tướng

Tướng cũng xứng với tên

Tướng hảo và phước lợi

Hiển hiện thật sáng tỏ.

Giống như các vật báu

Tự trang sức khắp mình

Oai đức thật sáng ngời

Vầng sáng tròn một tầm.

Giống như núi vàng ròng

Thu hút mọi người nhìn

Chiêm ngưỡng không muốn rời

Được mọi người yêu kính.

Thể là Nhất thiết trí

Như người nói thật lớn

Mà xướng như thế này:

Bậc Nhất Thiết Chủng Trí

Nay ở trong thân này

Trí tuệ vượt thế gian

Chắc chắn ở trong đấy

Có trí công đức gì?

Chưa thấy trí như vậy

Thân tốt đẹp như thế

Chân thật kham nhận được

Khéo léo hơn tô vẽ,

Chưa từng thấy thân này

Không còn sinh nghi ngờ

Chẳng phải Nhất Thiết Trí

Hình dung đẹp như thế

Công đức ắt đầy đủ

Có hình tướng đẹp này

Không bao giờ vô đức

Nên phải hiểu chắc chắn

Không nên theo lời nói.

Bấy giờ những người chăn bò nói như vầy:

–Bạch Đức Thế Tôn, chúng con cần phải hiểu cho chắc chắn!

Họ lại nghĩ: “Chúng ta là người chăn bò đâu có năng lực trí tuệ gì để hiểu rõ nhưng cũng nhất quyết hiểu biết cho kỳ được! Vậy làm sao để biết đây?” Rồi lại nói:

–Đối với việc chăn bò, chúng ta có thể biết rành rẽ, còn Đức Phật sinh trong cung vua, là người có năng lực trí tuệ, học hiểu tất cả các kỹ thuật, nhưng chắc có lẽ Ngài không biết cách chăn bò đâu? Bây giờ chúng ta nên hỏi việc chăn bò, chắc chắn Ngài không biết!

Họ liền nói kệ:

Vi-đà và bắn cung

Y thuật và cúng tế

Thiên văn cùng thanh luận

Văn chương căn bản luận

Lập ra luận tế trời

Nguồn gốc của các luận,

Luận biện bác khéo léo

Luận khéo học dâm dật

Luận tìm cầu tài lợi

Luận dòng họ thanh tịnh,

Luận tất cả muôn vật

Luận mười thứ tên họ

Luận toán số, tính lường

Luận cờ vây, bài bạc,

Luận sách học nguyên bản

Luận âm nhạc, ca múa

Luận thổi ốc ca hát

Luận nhảy múa, hài hước,

Mánh khóe và trường lớp

Luận lắc các vòng hoa

Các bộ luận như thế

Đều thông suốt hoàn toàn.

Xoa bóp hết mệt nhọc

Phân biệt giá Ma-ni

Cách phân biệt y phục

Màu sắc và dấu in

Máy móc và keo dán

Thuật bắn gần hay xa,

Lại khéo biết chặt, cắt

Chạm trổ thành các tượng

Văn CHƯƠNG và viết, vẽ

Đều thông suốt tất cả.

Lại còn khéo biết cách

Hòa hương, làm tràng hoa

Khéo biết cách đoán mộng

Khéo biết tiếng chim muông

Khéo biết tướng nam nữ

Biết cách điều voi, ngựa,

Lại khéo biết tiếng trống

Cho đến cách đánh trống

Khéo biết cách chiến đấu

Biết rõ cách hòa giải,

Cách điều ngựa, múa giáo

Khéo biết cách chạy nhảy

Khéo biết cách bước đi

Khéo biết cách cứu giúp

Các cách thức như vậy

Tất cả đều biết rõ.

Các trí tuệ kỹ năng vượt bậc như thế vương tử đều thông suốt.

Nếu Ngài biết những việc đó thì vì đó là sở học của Ngài, nên không có gì là lạ, còn nếu Ngài biết cách chăn bò là việc của hàng thứ dân cạn cợt thì biết Ngài quả thật là Bậc Nhất Thiết Trí.

Lúc bấy giờ người chăn bò hỏi Đức Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, có mấy phương pháp chăn bò, giúp đàn bò ngày càng tăng thêm về số lượng?

Đức Phật dạy:

–Có mười một phương pháp chăn bò, giúp đàn bò ngày càng tăng thêm về số lượng, không bị ít đi. Nếu không biết sắc, không biết tướng, không biết dậy sớm… cho đến quét dọn, không biết băng bó vết thương, không biết un khói, không biết dẫn chúng đi đường lớn, không biết cách làm cho đàn bò đi lại được thoải mái, không biết cách dẫn lội nước, không biết nơi thả bò cho tốt, không biết cách vắt sữa đừng để sót, không biết cách xử lý đối với chủ khi bò bị mất trộm. Nếu không hiểu rõ các pháp như thế thì không gọi là biết cách chăn bò, còn như hiểu được pháp này thì gọi là biết cách chăn bò.

Nghe Đức Phật dạy những điều ấy, những người chăn bò vui mừng thưa như vầy:

–Bạch Đức Thế Tôn, những người chăn bò lâu năm còn không biết được những pháp ấy, huống gì lũ chúng con làm sao biết được mười một phương pháp này. Vì vậy nên biết Đức Như Lai Thế Tôn thật là Bậc Nhất Thiết Trí.

Những người chăn bò sinh tâm tin hiểu, xin Phật xuất gia. Đức Phật liền nói cho họ nghe:

–Có mười một pháp, Tỳ-kheo nên học… như trong kinh có nói rộng.

CHƯƠNG 62

Bậc Đại nhân chỉ mong giữ gìn đức hạnh chứ không cầu mong cúng dường và cung kính.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, sau chín mươi ngày hạ an cư trong vườn ông Cấp Cô Độc rừng cây thái tử Kỳ-đà tại nước Xá-vệ xong, Đức Như Lai định ra

đi thì trưởng giả Tu-đạt-đa liền thỉnh ở lại nhưng Ngài không nhận lời. Các Ưu-bà-di như bà Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu…, cũng cầu thỉnh Phật, nhưng Phật cũng không nhận. Các Ưu-bà-tắc và các quan đại thần, phụ tướng kỳ cựu… trong nước Xá-vệ cũng cầu thỉnh Đức Phật, các anh em vua Ca-tỳ-lê… và các vương tử Kỳ-đà, vua Ba-tư-nặc… cũng cầu thỉnh Phật nhưng Ngài cũng không nhận lời.

Không được toại nguyện vì Đức Phật không nhận lời, trưởng giả Tu-đạt-đa trở về nhà buồn bã khóc than.

Trước kia, khi Như Lai còn làm Bồ-tát, Ngài đến chỗ các đạo tĩnh Ca-lan và Uất-đầu-lam-phất. Lúc từ giã đồ chúng của họ, Ngài còn buồn khổ, huống gì Tu-đạt-đa, là người đã thấy được Chân đế, là Ưu-bà-tắc phụng sự Đức Phật đã lâu làm sao tránh khỏi buồn rầu khi thấy Đức Thế Tôn ra đi. Như trong kinh Bản Hạnh có nói rộng.

Lúc ấy, Phúc-lê-già là người tớ gái của trưởng giả Tu-đạt-đa từ bên ngoài đem nước đến chỗ trưởng giả đổ vào bồn lớn. Chưa đổ xong thì thấy trưởng giả buồn bã than khóc, Phúc-lê-già liền đặt bình xuống đất, thưa với trưởng giả:

–Thưa trưởng giả, vì sao ngài buồn khóc như vậy?

Trưởng giả Tu-đạt-đa đáp:

–Đức Thế Tôn định đi nơi khác. Các đại trưởng giả, quốc vương, đại thần, đều cầu thỉnh nhưng Ngài không bằng lòng ở lại cho nên ta buồn khóc như vậy.

Đứa tớ gái thưa với trưởng giả:

–Thưa trưởng giả, trưởng giả không thể thỉnh Đức Phật ở lại trong nước được sao?

Trưởng giả nói:

–Ta đã hết sức cầu thỉnh và nhiều người, nhiều Bà-la-môn trong thành cũng đều cung thỉnh nhưng Ngài vẫn không nhận lời. Các vua và các đại thần cung thỉnh Đức Như Lai, tất cả đều rất nhọc sức nhưng không thể làm cho Ngài ở lại. Nay Bậc Chân Tế của thế gian nhất định ra đi. Vì luyến tiếc, kính mến Ngài nên họ buồn bã không vui.

Trưởng giả nói tiếp:

–Không phải chỉ riêng mình ta buồn khổ mà mọi người trong nước Xá-vệ cũng không vui.

Trưởng giả liền nói kệ:

Người trong nước Xá-vệ

Già trẻ và trai gái

Tất cả đều lo buồn

Ví như lúc nguyệt thực

Mọi người đều lo sợ

Đều cùng nhau cầu thỉnh.

Khi nghe kệ xong, Phúc-lê-già vui mừng, hớn hở thưa với trưởng giả:

–Thưa trưởng giả, ngài nên vui vẻ, đừng lo buồn nữa! Con có thể thỉnh Đức Phật ở lại được.

Tu-đạt-đa liền nói:

–Từ quốc vương cho đến mọi người trong nước còn không thỉnh Đức Như Lai ở lại được, giờ đây ngươi dám nói có thể thỉnh Ngài ở lại, ta không tin!

Phúc-lê-già thưa:

–Thưa trưởng giả, con chắc chắn làm được!

Nghe Phúc-lê-già nói, trưởng giả Tu-đạt-đa vui hẳn lên, liền hỏi:

–Ngươi có năng lực gì?

Phúc-lê-già thưa:

–Thưa trưởng giả, con không có năng lực gì hết mà chính Đức Thế Tôn có tâm Đại bi!

Vị ấy nói kệ:

Bậc Nhất Thiết Chủng Trí

Như người mẹ thương con

Mong dạy dỗ con mình

Tâm không hề mỏi mệt,

Chúng sinh đắm vào hữu

Phật thường muốn cứu vớt

Ví như mẹ mất con

Tìm cho được mới thôi.

Con nắm áo Đại bi

Chắc chắn Ngài trở về.

Phật không phân dòng họ

Giàu sang và đẹp xấu

Tài sắc hay tốt xấu

Chỉ xét có lòng tin

Người căn lành thành thục

Nếu thấy chúng sinh này

Liền thương xót cứu giúp.

Nay con giữ Phật lại

Nhân dân ở trong nước

Tất cả đều vui mừng.

Đang gánh nước, áo còn ướt đẫm chưa khô, Phúc-lê-già cùng với các bạn đi đến Kỳ hoàn. Lúc ấy nhà vua và mọi người đang ở tinh xá Kỳ hoàn, mọi người đều tránh đường để Phúc-lê-già đến chỗ Phật. Các căn lành đã trồng trước kia, nay đều hiển hiện, Phúc-lê-già lớn tiếng thỉnh Phật và nói kệ:

Nhà vua và đại thần Sát-lợi,

Bà-la-môn Tất cả người cao quý

Đều cúng dường Đức Phật.

Nay tâm con ao ước

Cũng muốn được cúng dường

Nay xin thỉnh cầu Phật

Mong Thế Tôn nghe cho.

Tuy biết các vị quý

Cầu thỉnh Đức Thế Tôn

Như Lai đại Từ bi

Xin nhận lời con thỉnh,

Tâm Thế Tôn bình đẳng

Không phân biệt cao, thấp

Kẻ nghèo hèn, thấp kém

Và cao sang, Đế Thích

Con sợ biển nghèo nàn

Lặn hụp trong các khổ

Chìm đắm mãi không thôi

Thường nghe tiếng khổ não,

Thế Tôn nên thương xót

Cứu vớt khỏi lửa nghèo

Nay con rất kính tin

Bậc hơn cả trong chúng.

Xin Đại Bi chứng biết

Mặt đất và hư không

Trong tất cả thế giới

Đều thấy biết tất cả

Không có gì không rõ

Chỉ Phật thấy đầy đủ

Tất cả đều biết hết,

Nay con không có gì

Cúng Phật và chúng Tăng

Chỉ có tin, nhận, hiểu

Thân này chẳng của mình

Thuộc người, không tự do

Không được theo Đức Phật

Cúi xin nhận lời con!

Nếu Phật bỏ đi xa

Tâm con như say cuồng

Sắc thân đã cúng dường

Nếu Phật ở lại đây

Con được kính Pháp thân

Pháp do Phật nói ra

Con đều thực hành được.

Lành thay! Cúi xin Ngài

Ở lại giáo huấn con.

Sang hèn không khác nhau

Chắc thật trong chúng sinh

Cùng tất cả thế gian

Làm người bạn không mời.

Màng lưới bao các ngón

Tay có bánh xe đẹp

Tất cả đều sợ hãi

Phật dùng tay an ủi.

Ai có tâm Đại bi

Bủa khắp cả thế gian

Đều là lời Chân tế

Lục sư xưng Chủng trí

Xưa đã điều phục họ?

Ai ở trước đại chúng

Tiếng Sư tử không sợ

Tiếng khen khắp ba cõi

Lay động khắp tất cả

Thế giới đều nghe biết?

Ai không có lỗi lầm?

Chỉ có Phật Thế Tôn.

Lành thay! Xin hòa vui

Tâm về nương Tam bảo

Giống như con nhớ mẹ.

Ngài vì các chúng sinh

Tu khổ hạnh khó làm

Chịu khó đi đến đây

Nói tám con đường chánh

Mở bày nẻo cam lộ

Người trí làm pháp khí.

Bấy giờ căn lành của Phúc-lê-già đã thuần thục. Đức Phật Bà-già-bà phát ra tiếng Phạm âm, dùng kệ bảo Phúc-lê-già:

Ngươi đã khéo tìm cách

Làm cho Ta ở lại

Ngươi dùng lời móc câu

Chế ngự các voi mạnh,

Ngươi có chí bền vững

Có độ lượng rộng rãi

Đã dùng tâm tha thiết

Cầu thỉnh Ta ở lại

Giờ đây Ta làm sao

Không nhận ngươi thỉnh được?

Nếu xa quán tâm ngươi

Còn phải nên đi đến

Huống giờ đứng trước ngươi

Mà nỡ bỏ đi sao?

Ta không vì tài lợi

Giàu sang và tiếng khen

Vì thật tâm của ngươi

Ta sẽ ở đây lâu.

Thấy tâm ngươi thanh tịnh

Giống như ngựa tài giỏi

Trang sức yên và dây

Ai không cỡi dạo chơi?

Ta đã vì mọi người,

Vì gây nhân giải thoát

Cho nên lìa gia đình

Không bị lợi dưỡng buộc

Giống như con voi mạnh

Dùng tơ sao buộc được?

Lợi dưỡng cũng như vậy

Không thể ngăn cấm Ta.

Lúc Ta ở trong thai

Trong chỗ tối tăm kia

Còn nghĩ lợi chúng sinh

Huống nay thành Chánh giác?

Khổ hạnh chứa vô lượng

Vẫn thường tự khô cạn

Nếu không vì chúng sinh

Ta đã nhập Niết-bàn

Vì muốn độ chúng sinh

Cho nên ở lại đời.

Ta vì các chúng sinh

Nhảy xuống vực, vào lửa,

Ta vì giáo hóa họ

Không nệ các khổ não,

Cũng không từ khó nhọc

Làm mãn nguyện Lê-già

Cho nên phải ở lại.

Phúc-lê-già nên biết,

Ta giúp ngươi mãn nguyện

Ta vì độ chúng sinh

Gánh vác lũ rắn độc

Ta ở vì Phúc-già.

Chúng sinh thành Xá-vệ

Đều sinh tâm ít có

Cùng nói lời như vầy:

Vui thay! Phật ít có

Không nhận lời của vua

Không nhận lời đại thần

Lời thỉnh người trong thành,

Không vì lời người nữ

Dịu dàng và mềm mỏng

Phật là người giáo hóa

Thấy nàng có tâm lành

Nên quyết định ở lại.

Tất cả việc đi, ở

Biết Phật vì Phúc-già

Cho nên phải ở lại

Không vì các lợi dưỡng

Danh lợi và tài vật.

Phật không các kết sử

Vì người được giáo hóa

Đi đứng và nằm ngồi

Thường xem xét chúng sinh

Ngài vì các chúng sinh

Đáng đi thì đi ngay

Đáng ở thì cứ ở.

CHƯƠNG 63

Phải giữ gìn giới cấm, thà xả bỏ thân mạng chứ không bao giờ hủy phạm.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, có một thầy Tỳ-kheo theo thứ lớp đi khất thực, đến tiệm xâu ngọc đứng ở ngoài cửa. Lúc ấy người thợ đang xâu ngọc Ma-ni cho nhà vua, thầy Tỳ-kheo đi qua, màu y ánh vào viên ngọc làm cho nó có màu đỏ hồng. Người thợ vào nhà lấy thức ăn cúng dường thầy Tỳ-kheo, lúc ấy có một con ngỗng thấy viên ngọc màu đỏ giống như miếng thịt liền đến mổ và nuốt mất. Đem thức ăn cúng dường thầy Tỳ-kheo xong, người thợ tìm viên ngọc nhưng không thấy. Viên ngọc quý giá này là vật của vua. Nhà người thợ làm ngọc đã nghèo khổ nay lại làm mất ngọc quý của vua nên trong lòng khiếp sợ, bèn nói với vị Tỳ-kheo:

–Thầy ơi, hãy trả ngọc quý lại cho tôi!

Lúc ấy, thầy Tỳ-kheo suy nghĩ: “Viên ngọc ấy bị con ngỗng nuốt, nếu ta nói ra thì người thợ chắc chắn sẽ giết con ngỗng để lấy viên ngọc. Như vậy sự khổ sẽ đến với ta! Ta phải làm cách nào để tránh khỏi tai họa này?”

Vị Tỳ-kheo liền nói kệ:

Nay vì giữ mạng ngỗng

Thân ta chịu khổ não

Không còn cách nào khác

Lấy mạng ta thay ngỗng.

Nếu cho người thợ biết

Rằng chính do ngỗng nuốt

Người kia chưa chắc tin

Mà còn giết con ngỗng.

Ta phải làm cách nào

Để cứu được thân mình

Lại không hại ngỗng kia?

Nếu nói người khác lấy

Nói như vậy không được

Dù cho mình không lỗi

Cũng không nên nói dối.

Ta nghe Bà-la-môn

Vì sống được nói dối

Ta nghe Tiên thánh nói

Thà xả bỏ thân mạng

Không bao giờ luống dối.

Phật nói kẻ cướp ác

Bị cưa cưa đứt thân

Dù chịu sự đau đớn

Không bao giờ hủy pháp,

Nói dối được toàn mạng

Vẫn còn không nên làm

Thà có tâm giữ giới

Mà xả bỏ thân mạng.

Nếu ta nói dối thì

Những vị cùng phạm hạnh

Chê bai ta phá giới

Khinh chê ta như vậy

Giống như đốt tâm ta.

Vì những lý do ấy

Không nên phá giới cấm

Nay phải chịu khổ lớn

Ta phải nên học như

Ngỗng uống sữa pha nước

Chỉ uống hết phần sữa

Còn chừa lại phần nước

Nay ta cũng phải vậy

Bỏ ác mà lấy thiện.

Trong kinh dạy như vầy

Người trí và trẻ ngu

Tuy cùng làm một việc

Nhưng không theo việc ác

Người lành bỏ điều ác

Như ngỗng uống sữa nước.

Nay ta bỏ thân mạng

Vì mạng sống ngỗng kia

Bởi vì ta giữ giới

Để thành đạo giải thoát.

Khi nghe kệ ấy xong, người thợ xâu ngọc nói với thầy Tỳ-kheo:

–Trả viên ngọc lại cho tôi! Nếu không trả lại thì thầy phải chuốc lấy khổ não, không thể bỏ qua được.

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Ai lấy ngọc của ông!

Và thầy đứng im lặng. Người thợ nói:

–Ở đây không có người nào khác, ai lấy viên ngọc ấy?

Khi đó người thợ xâu ngọc liền đóng cửa lại rồi nói với thầy Tỳ-kheo:

–Bây giờ, thầy cứ ngoan cố đi!

Thầy Tỳ-kheo nhìn khắp bốn phía nhưng không biết nhờ cậy ai. Giống như con nai đi vào vườn mà không biết lối ra, thầy Tỳ-kheo không cầu cứu được ai cũng lại như vậy.

Bấy giờ thầy Tỳ-kheo tự thúc liễm thân, sửa y phục ngay ngắn. Người thợ lại nói:

–Bây giờ, ông có muốn đấu với ta không?

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Tôi không muốn đấu với ông! Tôi tự đấu với bọn giặc kết sử kia. Sở dĩ như vậy là vì tôi e rằng khi đánh nhau thân thể sẽ lộ liễu ra ngoài, mà Tỳ-kheo chúng tôi dù cho có khốn khổ nhưng lúc lâm chung y phục vẫn thường tự che kín, không để lộ thân thể.

Thầy Tỳ-kheo lại nói kệ:

Thế Tôn biết hổ thẹn

Nay ta tu học theo

Cho đến lúc qua đời

Không để lộ thân thể.

Người thợ nói với thầy Tỳ-kheo:

–Vậy thầy không tiếc thân mạng hay sao?

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Theo pháp xuất gia của tôi thì đến khi giải thoát cũng thường

giữ gìn thân mạng, dù ở trong chỗ hiểm nạn vẫn giữ gìn thân mạng. Nay tôi nhất định bỏ thân này để chúng xuất gia khen ngợi tên tôi.

Vị Tỳ-kheo liền nói kệ:

Khi tôi bỏ thân mạng

Ngã xuống như củi khô

Khiến cho người ngợi khen

Vì ngỗng mà bỏ thân

Cũng khiến cho người sau

Đều buồn bã thương tiếc.

Xả bỏ thân mạng này

Người nghe siêng tinh tấn

Tu hành theo đạo chân

Giữ vững các giới cấm

Nếu có ai hủy giới

Nguyện cho ưa giữ giới

Bấy giờ người thợ nói với thầy Tỳ-kheo:

–Vừa rồi, ông đã nói những lời tà vạy không chân thật mà lại muốn cho người khác khen ngợi tên mình.

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Ông cho rằng tôi mặc chiếc y nhuộm này là hư dối hay sao? Tại sao phải khoe khoang cái tốt? Vì không tà vạy nên tự vui mừng, cũng không phải vì muốn người khác khen ngợi tên tôi mà chính là muốn cho Đức Thế Tôn biết rõ tâm chí thành của tôi.

Vị Tỳ-kheo liền nói kệ:

Đệ tử của Đức Phật

Vì giữ gìn giới cấm

Xả bỏ thân khó bỏ

Khiến những người thế gian

Sinh tâm chưa từng có,

Đối các vị xuất gia

Giờ tuy chưa sinh tâm

Tương lai ắt sẽ sinh.

Khi ấy, người thợ trói thầy Tỳ-kheo lại rồi dùng gậy đánh và hỏi:

–Viên ngọc ở đâu? Trả lại cho tôi!

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Tôi không lấy ngọc!

Người thợ khóc lóc, trong lòng ăn năn lại càng thêm khổ não vì để mất ngọc của vua, liền nói kệ:

Chao ôi, cái nghèo này!

Ta biết nghiệp lành, dữ

Nên sinh tâm ăn năn

Chao ôi, cái nghèo này!

Do tham nên làm ác.

Người thợ khóc lóc, đảnh lễ dưới chân thầy Tỳ-kheo rồi thưa:

–Xin thầy vui lòng trả viên ngọc lại cho tôi! Thầy chớ tự thiêu đốt mà cũng đừng thiêu đốt tôi!

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Thật sự tôi không lấy!

Người thợ nói tiếp:

–Tỳ-kheo này thật ngoan cố, chịu đau đớn như vậy mà vẫn không chịu nói ra!

Bị cái nghèo ép ngặt mà không lấy lại được viên ngọc, người thợ lại càng tức giận đánh đập.

Hai tay và cổ đều bị trói, nhìn khắp bốn phía không biết kêu ai, thầy Tỳ-kheo chắc chắn phải chịu chết một cách luống uổng, liền nghĩ như vầy: “Sống, chết, chịu khổ đều phải như thế, ta nhất quyết không nói ra, không để trái phạm giới luật. Nếu ta phạm giới sẽ chịu khổ địa ngục còn hơn cái khổ hiện giờ”.

Thầy Tỳ-kheo nói kệ:

Phải nhớ Nhất Thiết Trí

Lấy đại Bi làm thể

Vì tôi tôn trọng Phật

Nên nhớ lời Phật dạy,

Lời của Phú-na-già

Lại phải nên nhớ nghĩ.

Tiên nhẫn nhục trong rừng

Chặt bỏ cả tay, chân

Và tai, mũi của mình

Mà tâm không tức giận.

Tỳ-kheo phải nhớ nghĩ

Trong kinh Phật có dạy

Rằng các thầy Tỳ-kheo

Dầu bị cưa sắt cưa

Thân thể và chân tay

Cũng không sinh tâm ác,

Chỉ chuyên tâm nhớ Phật

Nghĩ mình đã xuất gia

Và nhớ nghĩ giới cấm.

Tôi ở đời quá khứ

Vì dâm, trộm bỏ thân

Như thế không thể đếm,

Dê, nai và lục súc

Bỏ thân không thể tính,

Khi ấy luống chịu khổ

Vì giới bỏ thân mạng

Hơn sống mà phá giới.

Dù cho muốn giữ mình

Rồi cuối cùng cũng chết

Không bằng giữ gìn giới

Cứu mạng sống vật khác.

Bỏ thân nguy ách này

Để cầu thân giải thoát

Tuy xả bỏ thân mạng

Nhưng có các công đức

Có được vô sở đắc.

Người trí giữ thân mạng

Mạng ấy có công đức

Người ngu bỏ thân mạng

Luống uổng không được gì.

Khi đó thầy Tỳ-kheo nói với người thợ xỏ ngọc:

–Giữ tâm Từ bi thật là khổ thay!

Người thợ khóc lóc, buồn rầu nói kệ:

Mặc dù tôi đánh thầy

Nhưng hết sức khổ não

Lo sợ vua trách phạt

Lại muốn tra khảo thầy

Nay thầy bỏ khổ ấy

Cũng khiến ôi bỏ ác.

Thầy là người xuất gia

Phải dứt bỏ tham dục

Nên bỏ tâm tham ái

Hãy trả ngọc cho tôi!

Thầy Tỳ-kheo mỉm cười nói kệ:

Tôi tuy có tâm tham

Nhưng không hề tham ngọc.

Ông hãy nghe tôi nói

Tôi tuy tham tiếng khen

Nhưng người trí ca ngợi,

Cũng tham cả giới cấm

Cho đến pháp giải thoát

Con đường đến bất diệt

Là điều tôi tham nhất.

Đối với ngọc của ông

Thật không có tâm tham.

Tôi mặc y phấn tảo

Khất thực là sự sống

Sống ở dưới gốc cây

Tôi cho đó là đủ

Vì những lý do nào

Lại đi làm kẻ cướp?

Ông nên khéo xem xét!

Người thợ nói với thầy Tỳ-kheo:

–Thầy chớ nói nhiều?

Thế rồi người thợ lấy dây trói thêm và đánh đập nữa. Vì dây xiết mạnh quá nên mắt, tai, miệng, mũi của thầy Tỳ-kheo đều chảy máu. Khi ấy, con ngỗng liền đến uống máu; người thợ tức giận đánh con

ngỗng chết. Thầy Tỳ-kheo hỏi:

–Con ngỗng còn sống hay chết?

Người thợ đáp:

–Con ngỗng sống hay chết đâu có gì đáng hỏi?

Thầy Tỳ-kheo hướng về chỗ con ngỗng, thấy nó đã chết bèn rơi nước mắt không vui mà nói kệ:

Tôi chịu các khổ não

Mong cho ngỗng được sống

Nay mạng tôi chưa chết

Mà ngỗng chết trước tôi.

Tôi mong cứu mạng nó

Mới chịu khổ như vầy

Sao nó lại chết trước

Mục đích tôi không thành!

Người thợ hỏi thầy Tỳ-kheo:

–Con ngỗng đối với thầy có liên can gì, sao thầy buồn bã như thế?

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Vì không được mãn nguyện nên tôi không vui! Nãy giờ tôi có ý muốn chết thay cho ngỗng nhưng giờ nó đã chết làm cho tôi không được như ý nguyện.

Người thợ lại hỏi:

–Thầy muốn nguyện điều gì?

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Khi Đức Phật còn làm Bồ-tát, vì chúng sinh Ngài đã chịu chặt bỏ chân tay không hề tiếc thân mạng. Tôi muốn học theo hạnh của Ngài.

Vị Tỳ-kheo nói kệ:

Thuở xa xưa Bồ-tát

Bỏ thân thế mạng ngỗng

Tôi cũng làm như thế

Muốn bỏ mạng thay ngỗng.

Tôi có tâm cao thượng

Muốn ngỗng được toàn mạng

Do ông giết chết ngỗng

Tâm nguyện tôi không tròn.

Người thợ hỏi:

–Thầy nói điều ấy tôi vẫn chưa hiểu, thầy nên giải thích rõ ràng nguyên nhân.

Bấy giờ, thầy Tỳ-kheo nói kệ đáp:

Tôi mặc y màu đỏ

Sắc ngọc tựa màu thịt

Ngỗng cho đó là thịt

Liền đến nuốt ngọc ngay.

Tôi cam chịu khổ đau

Vì muốn giúp ngỗng kia

Bị tra khảo rất khổ

Mong nó được toàn mạng.

Tất cả các chúng sinh

Phật đều xem như con

Người không có công đức

Ngài cũng đều thương xót.

Cù-đàm là Thầy tôi

Làm sao giết chúng sinh

Tôi là đệ tử Ngài

Nỡ nào lại sát hại!

Nghe kệ xong, người thợ liền mổ bụng ngỗng lấy viên ngọc ra rồi khóc nức nở thưa với thầy Tỳ-kheo:

–Vì cứu mạng con ngỗng mà thầy không tiếc thân mình, làm cho tôi không biết mà gây ra những việc không đúng pháp này.

Người thợ liền nói kệ:

Thầy chứa việc công đức

Như lấy tro phủ lửa

Tôi vì quá ngu si

Thiêu đốt mấy trăm thân.

Thầy rất là xứng đáng

Tiêu biểu cho Đức Phật

Tôi vì quá ngu si

Không chịu xem xét kỹ

Bị lửa si thiêu đốt.

Xin thầy tạm ở lại

Cho tôi được sám hối

Giống như ngã xuống đất

Chống đất để đứng dậy

Đợi tôi cúng chút ít.

Khi ấy, người thợ chắp tay hướng về thầy Tỳ-kheo, lại nói kệ rằng:

Kính lễ hạnh thanh tịnh

Cung kính giữ vững giới

Gặp nạn khổ dữ dội

Không hề phá hủy giới.

Không gặp việc dữ này

Giữ giới nào có khó

Cần phải gặp việc khổ

Mới giữ gìn giới cấm

Đây mới gọi là khó.

Vì ngỗng thân chịu khổ

Không hủy phạm giới cấm

Việc này thật khó có!

Sám hối xong, người thợ đưa tiễn thầy Tỳ-kheo ra về.

Đại Trang Nghiêm Kinh Luận Quyển XII

ĐẠI TRANG NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN XII

CHƯƠNG 64

Pháp Phật khó được nghe. Thuở xưa, khi Đức Như Lai còn tu hạnh Bồ-tát, không tiếc thân mạng để cầu giáo pháp. Thế nên, chúng ta phải siêng năng tinh tấn nghe pháp.

Tôi nghe thí dụ về con chim bồ câu rằng:

Thuở xưa, có vị Pháp sư tà kiến nói pháp điên đảo cho Thích Đề-hoàn Nhân nghe. Vị Pháp sư ngoại đạo kia không có trí tuệ chân chánh mà tự xưng là Bậc Nhất Thiết Trí, nói rằng không có đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Trời Đế Thích nghe nói như vậy trong lòng không vui, sinh tâm buồn. Đế Thích nhìn xem các thế gian, có những vị tu hành khổ hạnh cùng cực để tìm cầu Nhất thiết trí, như trong kinh Đế Thích Vấn có bài kệ:

Nay tâm ta mong cầu

Mà không được đầy đủ

Ngày đêm cứ thắc mắc

Chẳng biết đúng hay sai.

Từ lâu xa đến nay

Ta thường nghĩ tìm khắp

Chẳng biết Bậc Chân Tế

Hiện giờ ở nơi đâu?

Tỳ-thủ-yết-ma bạch với trời Đế Thích:

–Ở cõi trời ngài không nên lo buồn. Nước Câu-thi ở dưới trần gian có vị vua hiệu là Thi-tỳ, rất siêng năng tinh tấn tu hành khổ hạnh cầu đạo Chánh đẳng Chánh giác. Người có trí tuệ quán sát thấy nhà vua ấy không bao lâu sẽ thành Phật, ngài hãy đến gần gũi học hỏi.

Đế Thích đáp:

–Việc làm của nhà vua ấy không thay đổi chăng?

Đế Thích liền nói kệ:

Giống như cá đẻ trứng

Tuy nhiều nhưng nở ít

Lại như quả Am-la

Sống chín khó phân biệt,

Bồ-tát cũng như vậy

Người phát tâm tuy nhiều

Thành tựu thì rất ít.

Nếu hành hạnh khó khổ

Mà không bị lui sụt

Có thể nói chắc được

Muốn biết bậc Bồ-tát

Phải giữ tâm vững chắc.

Tỳ-thủ-yết-ma nói:

–Bây giờ chúng ta nên đi đếùn xem thử, nếu thật tâm nhà vua bất động thì ta phải cúng dường.

Lúc bấy giờ trời Đế Thích vì muốn xem xét tâm của vị Bồ-tát, nên tự biến thành con chim ưng, nói với Tỳ-thủ-yết-ma: “Thầy hãy hóa thành con chim bồ câu”. Tỳ-thủ-yết-ma liền hóa thành chim bồ câu, thân màu xanh da trời, mắt như hạt châu đỏ, bay về chỗ trời Đế Thích. Đế Thích sinh tâm thương xót nói với Tỳ-thủ-yết-ma:

–Vì sao chúng ta lai sinh tâm bức xúc đối với Bồ-tát, gây sự khổ não cho vua Thi-tỳ. Tuy nhà vua đã chịu đựng những khổ đau, như rèn luyện vật báu tốt đẹp, thử nhiều lần như thế mới biết được thật giả. Cách thử vật quý là chặt, chẻ, bẻ cong, thiêu đốt, lấy chày đập, có như thế mới biết được thật giả.

Bấy giờ chim bồ câu biến hóa kia bị chim ưng đuổi. Chim bồ câu rất sợ hãi, bay đến trước đại chúng, núp dưới nách vua Thi-tỳ. Màu xanh thân chim giống như lá sen, ánh sáng rực rỡ như cầu vòng chiếu sáng trong mây đen rất xinh đẹp. Mọi người sinh tâm cho là việc ít có. Chim ưng liền nói kệ:

Người có tâm Từ bi

Chúng sinh đều thể tin

Giống như khi trời tối

Bay về ổ của mình.

Chim ưng hóa nói rằng:

Xin vua cho tôi ăn.

Nhà vua nghe chim ưng nói và trông thấy chim bồ câu kia rất sợ hãi, liền nói kệ:

Bồ câu sợ chim ưng

Bay vun vút đến ta

Tuy miệng không nói được

Vì sợ nước mắt tuôn

Do vậy nên hôm nay

Ta phải cần cứu giúp.

Nhà vua an ủi chim bồ câu, lại nói kệ:

Ngươi chớ có sợ sệt

Không ai giết ngươi được

Khi ta đây còn sống

Chắc chắn sẽ cứu ngươi.

Ta đâu riêng giúp ngươi

Còn che chở chúng sinh

Ta vì tất cả chúng

Mà làm cả mọi việc

Như làm thuê cho người

Ta được một phần sáu.

Ta đối tất cả chúng

Chính là người làm thuê

Cần phải luôn giữ gìn

Không để họ chịu khổ.

Lúc bấy giờ chim ưng kia tâu với nhà vua:

–Đại vương, xin hãy thả con chim bồ câu này ra vì đó là thức ăn của tôi.

Nhà vua đáp:

–Từ lâu, ta đã có lòng Từ cứu giúp tất cả chúng sinh.

Chim ưng hỏi nhà vua:

–Đại vương, ngài nói đã lâu là thế nào?

Đại vương liền nói kệ:

Tôi vừa phát Bồ-đề

Lúc ấy liền nhiếp hộ

Đối với các chúng sinh

Đều sinh tâm thương xót.

Chim ưng đáp bằng bài kệ:

Nếu ngài nói thật thì

Mau trả chim cho tôi

Nếu tôi bị đói chết

Thì ngài chẳng tâm Từ.

Nhà vua nghe xong liền suy nghĩ, bây giờ ta xử trí thật khó, ta phải làm các nào cho hợp lý. Nghĩ rồi, nhà vua liền trả lời chim ưng:

–Nếu có thịt khác thì ngươi có chịu ăn không?

Chim ưng đáp:

–Đại vương, chỉ có máu thịt tươi mới cứu được mạng sống của tôi.

Lúc ấy nhà vua suy nghĩ không biết phải làm cách nào, liền nói bài kệ:

Tất cả các chúng sinh

Ta thường cứu giúp cả

Máu thịt nóng như thế

Không giết thì không được.

Nhà vua nghĩ rằng chỉ có thịt của thân mình mới cứu giúp được mạng sống chim ưng. Đây là việc làm rất dễ, liền nói kệ:

Tự cắt thịt thân mình

Để cho chim ưng kia

Cho đến bỏ thân mình

Để giúp mạng sợ hãi.

Lúc ấy vua nói bài kệ xong liền bảo với chim ưng:

–Ngươi ăn thịt ta để nuôi mạng sống được chăng?

Chim ưng đáp:

–Đại vương, được chứ. Xin đại vương hãy cân thịt của Ngài bằng với thịt chim bồ câu rồi đưa cho tôi, thì tôi sẽ ăn.

Nhà vua nghe chim ưng nói trong tâm rất vui mừng, liền bảo với người hầu cận hãy mau đem cân đến, cắt lấy thịt mình để đổi mạng cho chim bồ câu. Vua nghĩ: “Hôm nay chính là ngày hội rất tốt đẹp của ta. Sao gọi là ngày hội rất tốt đẹp?” Vua liền nói kệ:

Chỗ ở của già bệnh

Mong manh rất hôi nhơ

Nay ta nên vì pháp

Cắt bỏ thịt dơ này.

Vâng lệnh nhà vua, người hầu liền đem cân đến. Nhà vua thấy đem cân đến sắc mặt không ưu sầu, tự mình đưa chân ra, bắp chân trắng như lá đa-la. Nhà vua liền gọi một người hầu đến và nói kệ:

Ngươi hãy dùng dao bén

Cắt lấy thịt đùi ta

Ngươi chỉ nghe lời ta

Đừng sinh tâm nghi sợ

Không làm hạnh khó khổ

Không được Nhất thiết trí

Bậc Nhất Thiết Chủng Trí

Hơn hết trong ba cõi

Bồ-đề dùng duyên nhỏ

Không bao giờ chứng được

Vì thế hôm nay ta

Làm việc rất vững chắc.

Lúc bấy giờ, người hầu rơi lệ buồn khóc, nước mắt đầm đìa, chắp tay thưa:

–Xin đại vương hãy tha thứ cho tôi, tôi không làm được việc này. Tôi thường được nhà vua cung cấp, sai khiến, thì đâu nỡ dùng dao bén cắt thịt đùi của đại vương.

Vị ấy nói kệ:

Vua là người cứu giúp

Nếu tôi cắt thịt vua

Thân tôi cùng dao này

Đều sẽ bị đọa lạc.

Khi ấy nhà vua tay tự cầm dao định cắt thịt đùi của mình. Các

quan đại thần, phụ tướng kêu khóc can ngăn không thể làm cho nhà vua thay đổi ý định. Mọi người trong thành ai cũng khuyên can, nhưng vua không nghe theo, tự cắt miếng thịt đùi mình.

Những người đứng gần đều quay đi chỗ khác, vì không nỡ nhìn thấy. Các vị Bà-la-môn lấy tay che mắt không dám nhìn. Các thể nữ trong cung cất tiếng buồn khóc, Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già… ở trên hư không đều bảo nhau:

–Như việc làm này, ta tin chưa bao giờ có.

Lúc đó, thân thể nhà vua rất mềm mại, vì nhà vua sinh ra và lớn lên trong cung, chưa bao giờ gặp phải sự khổ như thế này nên toàn thân đau đớn, mờ mệt sắp chết. Để tự khuyên mình, nhà vua liền nói kệ:

Ôi! Tâm phải vững chắc

Việc khổ nhỏ như vầy

Vì sao lại buồn phiền?

Ngươi xem các thế gian

Trăm ngàn khổ ép ngặt

Không ai nương, ai giúp

Ai che chở, nuôi dưỡng

Đều không được tự tại

Chỉ có tâm ngươi thôi

Nên làm việc cứu giúp

Vì sao không tự trách

Lại sinh tâm khổ não.

Thích Đề-hoàn Nhân bèn nghĩ: “Việc làm của vị vua này rất khổ sở, không biết có thể giữ vững ý chí chăng? Ta muốn thử xem việc làm của vị vua này như thế nào.” Liền hỏi:

–Hiện giờ nhà vua rất đau khổ, khó có thể chịu đựng được. Tại sao đại vương không bỏ việc làm khổ hạnh đó mà phải chịu khổ não như vậy? Ngài đã làm đủ rồi không cần phải làm nữa, hãy thả chim bồ câu kia cho nó bay đi.

Bồ-tát mỉm cười đáp:

–Không bao giờ vì đau đớn mà ta trái lời thệ nguyện. Nếu như có sự đau khổ nào hơn thế nữa thì cũng không bao giờ làm lui sụt ý chí

của ta. Đây chỉ mới là nỗi khổ nhỏ, so với địa ngục thì không thể ví dụ được. Thế nên ta phải càng sinh tâm Từ bi hơn nữa đối với các nỗi khổ của chúng sinh.

Nói rồi, Bồ-tát nói kệ:

Nay ta cắt thân khổ

Tâm ý rất rộng lớn

Người trí nhỏ, tâm yếu

Chịu khổ nơi địa ngục

Nỗi khổ ấy lâu dài

Mênh mông không bờ bến

Làm sao chịu đựng được?

Ta thương những hạng ấy

Vì thế phải nhanh chóng

Gấp cầu đạo Bồ-đề

Các nỗi khổ như vậy

Giúp cho họ giải thoát.

Trời Đế Thích lại nghĩ: “Việc làm của nhà vua chưa phải là khổ lắm đâu, còn có những nổi khổ dữ dội hơn thế nữa, không biết tâm của ông có bị lay động chăng? Bây giờ ta sẽ thử xem”. Trời Đế Thích suy nghĩ như thế nhưng im lặng không nói.

Khi nhà vua lấy dao cắt thịt và đặt ở một đầu cân, lại đặt chim bồ câu ở đầu cân còn lại thì thân bồ câu nặng hơn. Lại cắt thịt hai đùi cho đến thịt trong mình đặt thêm vào nhưng vẫn còn nhẹ hơn chim bồ câu.

Nhà vua lúc ấy rất kinh ngạc. Vì nguyên nhân nào lại như vậy? Ngài liền định bước lên trên quả cân. Chim ưng hỏi:

–Đại vương, ngài làm như vậy có ăn năn chăng?

Vua đáp:

–Ta không ăn năn, ta muốn bước toàn thân lên cân để cứu mạng chim bồ câu này.

Khi nhà vua sắp bước lên cân, sắc mặt nhà vua rất vui vẻ. Những người đứng gần bên đều không nỡ nhìn thấy việc làm như vậy và lại xua đuổi những người khác không để cho họ nhìn cảnh tượng ấy. Nhà vua nói:

–Hãy giữ tâm, cứ nhìn. Khi nhà vua cắt hết thịt trên thân mình, đến các đốt xương, giống như đang vẽ một bức tranh trong mưa bị hủy hoại khó nhìn rõ được. Lúc ấy nhà vua liền nói:

–Nay ta bỏ thân mạng, không vì tiền tài vật báu, không vì dục lạc, không vì vợ con, cũng không vì bà con quyến thuộc mà chính vì cầu được Nhất thiết chủng trí để cứu giúp chúng sinh,

Vua liền nói kệ:

Trời, Người, A-tu-la

Càn-thát-bà, Dạ-xoa

Rồng và Quỷ thần thảy

Tất cả các chúng sinh

Ai thấy được thân ta

Đều được không lui sụt.

Vì tham cầu trí tuệ

Khổ sở cắt thân này

Vì mong cầu Chủng trí

Phải giữ vững tâm Từ

Nếu người không giữ vững

Thì bỏ đạo Bồ-đề.

Lúc bấy giờ nhà vua không tiếc thân mạng, liền bước lên cân. Khi ấy cả mặt đất đều rung chuyển sáu cách, cỏ lá theo sóng bị vùi dập, các trời trên hư không khen ngợi việc làm chưa từng có và xướng nói:

–Lành thay! Lành thay! Thật đáng gọi là tinh tấn, tâm ý vững chắc.

Vua liền nói kệ:

Ta bảo vệ mạng chim

Tự cắt thịt thân mình

Tâm thương xót thuần thiện

Giữ tâm không lay động

Tất cả các trời, người

Tâm đều nghĩ ít có.

Chim ưng khen ngợi là việc chưa từng có, tâm nhà vua quả là chắc thật, không bao lâu sẽ thành Phật, tất cả chúng sinh sẽ có chỗ

nương cậy. Chim ưng hiện trở lại thân trời Đế Thích và ở trước vua nói:

–Tỳ-thủ-yết-ma hãy hiện trở lại thân gốc của ngài đi. Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau thiết trai cúng dường Bồ-tát. Vị Bồ-tát này có một ý chí và sức mạnh vững bền. Như núi Tu-di ngự giữa biển lớn không bao giờ bị lay động. Tâm vị Bồ-tát cũng như vậy.

Đế Thích nói kệ:

Chúng ta nên cúng dường

Bậc tinh tấn mạnh mẽ

Nay nên cùng phát khởi

Khen ngợi làm lớn thêm.

Chúng sinh gặp khổ nạn

Nên cùng nhau ngăn dứt

Cùng làm bạn với họ

Tu hành lâu vững chắc

An trụ đất đại Bi

Cây trí Nhất thiết chủng

Mầm mống mới nhô lên

Người trí nên che chở.

Tỳ-thủ-yết-ma nói với Thích Đề-hoàn Nhân:

–Nhà vua đối với tất cả chúng sinh có tâm thương xót, chúng ta nên giúp cho nhà vua trở lại thân hình cũ, nguyện cho tất cả chúng sinh tâm trí không lay động.

Lúc ấy trời Đế Thích hỏi nhà vua:

–Đại vương vì một con chim bồ câu mà bỏ thân mạng, ngài có lo buồn gì chăng?

Nhà vua liền nói kệ:

Thân này rồi cũng bỏ

Giống như gỗ đá kia

Sẽ bỏ cho cầm thú

Lửa đốt, mục trong đất.

Dùng thân vô ích này

Để cầu lợi ích lớn

Phải nên rất vui mừng

Tâm không hề ăn năn.

Ai người có trí tuệ

Dùng thân mong manh này

Đổi lấy pháp bền chắc

Mà không vui thích ư?

Khi ấy trời Đế Thích nói với nhà vua:

–Đại vương, lời nói ấy thật khó tin. Lại nữa, việc như thế thật là việc làm không hề có, vậy ai là

người dám tin?

Nhà vua đáp:

–Ta tự biết tâm ta, trên đời có vị Đại tiên có khả năng xem xét và chắc chắn biết được tâm ta, chân thật không thay đổi.

Trời Đế Thích nói:

–Đại vương hãy nói lời chân thật.

Bấy giờ nhà vua liền phát thệ nói:

–Nếu tâm tôi không ăn năn thì hãy khiến cho thân này trở lại như cũ.

Nhà vua xem xét những chỗ thịt bị cắt trên thân, liền nói kệ rằng:

Khi ta cắt thịt mình

Tâm không có khổ, vui

Không giận cũng không lo

Không có tâm không vui,

Nếu việc này chân thật

Thân trở lại như cũ

Mau thành đạo Giác ngộ

Cứu khổ các chúng sinh.

Nói kệ xong, những chỗ thịt trên thân mà nhà vua đã cắt liền đầy đặn lại như cũ. Vua bèn nói kệ:

Các núi và đất đai

Tất cả đều rung chuyển

Cây cối và biển cả

Ẩn, hiện không tự dừng

Giống như người sợ hãi

Run rẩy không tự an.

Các trời trổi âm nhạc

Không trung mưa hoa thơm

Các âm thanh chuông trống

Đồng thời cùng trổi lên.

Âm nhạc của trời người

Tất cả đều trổi lên

Chúng sinh đều rung động

Biển lớn cũng ầm vang.

Trời mưa hương bột mịn

Đầy khắp các lối đi

Hoa ở trong hư không

Rơi nhanh chậm không đồng,

Các Thiên nữ trên không

Rải hoa đầy mặt đất

Bao nhiêu màu sắc đẹp,

Áo trang sức vàng báu

Từ trời rơi như mưa

Áo trời các tua vải

Chạm nhau phát ra tiếng.

Trong nhà của mọi người

Vật báu tự phát tiếng

Trang nghiêm ở trong nhà

Tự nhiên phát ra tiếng

Giống như kỹ nhạc trời.

Các phương đều quang đãng

Bốn phía đều trong sáng

Gió nhẹ thổi hơi thơm

Sông trôi chảy êm đềm.

Dạ-xoa khát ngưỡng pháp

Càng vui mừng thêm lên

Không lâu thành Chánh giác

Ca vịnh và khen ngợi.

Trong tâm rất vui mừng

Các vị Càn-thát-bà

Ca tụng trổi âm nhạc

Âm thanh hay dìu dặt

Khen ngợi mà nói rằng:

Không bao lâu thành Phật

Vượt qua biển thệ nguyện

Mau chóng đến chốn vui

Kết quả đã thành tựu

Hãy nhớ độ thoát ta.

Lúc bấy giờ trời Đế Thích và Tỳ-thủ-yết-ma cúng dường Bồ-tát xong, liền trở về cõi trời.

CHƯƠNG 65

Phải gần gũi bậc thiện tri thức, nếu gần gũi thiện tri thức thì các phiền não lẫy lừng cũng dứt bỏ được.

Tôi từng nghe:

Thuở xưa, thái tử Ta-la-na con của vua Tố-tỳ-la. Sau khi nhà vua băng hà, thái tử Ta-la-na không chịu lên nối ngôi, giao sự nghiệp lại cho em và đến xin ngài Ca-chiên-diên xuất gia.

Sau khi xuất gia, thái tử theo Tôn giả Ca-chiên-diên đến vương quốc Ba-thọ-đề vào ngồi tĩnh tọa trong khu vườn của vua. Vua Ba-thọ-đề dẫn các cung nhân vào trong khu rừng này nghỉ ngơi dưới gốc cây. Tôn giả Ta-la-na đi khất thực trở về ngồi yên lặng dưới gốc cây. Bấy giờ, các cung nhân tánh rất thích hoa quả, nên đi khắp nơi trong rừng tìm kiếm. Tỳ-kheo Ta-la-na đi xuất gia khi tuổi còn trẻ nên tướng mạo rất khôi ngô. Khi ấy, các cung nhân thấy thầy Tỳ-kheo kia tuổi trẻ dung mạo lại tuấn tú khác thường nên sinh tâm cho là ít có bèn nói:

–Trong Phật pháp lại có người này xuất gia học đạo.

Họ liền đến ngồi chung quanh thầy Tỳ-kheo ấy. Bấy giờ, vua Ba-thọ-đề thức dậy, bèn tìm kiếm các cung nhân và những người theo hầu, nhưng tất cả đã đi tứ tán nên vua tìm không thấy. Vua lại đích thân đi tìm và trông thấy các cung nhân ngồi chung quanh thầy Tỳ-kheo nghe nói pháp. Vua liền nói kệ:

Tuy mặc áo sáng đẹp

Không bằng miệng nói pháp

Ngàn cô ngồi chung quanh

Yêu kính dung mạo người.

Vua Ba-thọ-đề rất giận dữ, nói với Tỳ-kheo:

–Ngươi đã chứng quả La-hán chưa?

Thầy Tỳ-kheo đáp:

–Tôi chưa chứng.

–Ngươi đã chứng quả A-na-hàm chưa?

–Tôi chưa chứng.

–Ngươi đã chứng quả Tu-đà-hoàn chưa?

–Tôi chưa chứng.

–Ngươi đã chứng Sơ thiền, Nhị thiền, cho đến Tứ thiền chưa?

–Tôi chưa chứng.

Vua Ba-thọ-đề nghe Tỳ-kheo nói như vậy trong lòng rất giận dữ, nói:

–Ngươi chẳng phải là người đã lìa dục, tại sao lại ngồi chung với các cung nhân như thế này?

Nhà vua liền ra lệnh cho những người theo hầu bắt giữ thầy Tỳ-kheo ấy, cởi bỏ y phục, chỉ chừa lại nội y, dùng cây có gai nhọn đánh đập thầy Tỳ-kheo. Các cung nhân khóc lóc tâu với nhà vua:

–Đại vương, vị Tôn giả này không có tội lỗi gì, vì sao lại đánh đập như thế?

Vua Ba-thọ-đề nghe các cung nhân nói, càng giận dữ đánh đập dữ dội hơn. Trước kia, Tỳ-kheo Ta-la-na là vương tử nên thân hình mềm mại, không chịu được sự khổ đau, toàn thân chảy máu. Các cung nhân thấy thế đều rơi lệ. Tôn giả Ta-la-na bị đánh đập chắc không còn sống được, té xỉu xuống đất, hồi lâu mới tỉnh dậy, thân thể bị rách toác như bị chó cắn, cũng giống như có người bị con mãng xà nuốt, đã vào trong miệng, thật khó có thể khỏi chết. Nếu như ra khỏi được miệng con mãng xà giữ mạng sống cũng rất khó. Tôn giả Ta-la-na thoát được nạn này cũng giống như vậy. Tôn giả mở mắt nhìn sợ sệt, lại sợ bị đánh. Khắp thân chảy máu, không thể mặc y, Tôn giả bèn ôm y phục mà đi, nhìn khắp bốn bề, lại sợ có người đến bắt mình. Các vị đồng tu phạm hạnh thấy việc ấy, liền nói kệ:

Ai không tâm thương xót

Đánh đập Tỳ-kheo này

Sao có ý hung dữ

Đối với người xuất gia!

Vì sao không nương tay

Sinh tâm tàn hại thầy

Không lỗi, vô cớ hại

Thật là kẻ phi lý!

Xuất gia bỏ giàu sang

Một mình, không thế lực

Y bát mang bên mình

Không chứa để vật dư

Người nào nỡ tàn hại

Đánh đập đến thế này?

Những người bạn đồng tu học dìu đỡ thầy đi đến chỗ Tôn giả Ca-chiên-diên. Vừa nhìn thấy Tỳ-kheo Ta-la-na thân thể như vậy, Tôn giả bật khóc, tỏ ý tưởng chán ghét thân này, nói kệ:

Như quả Diêm-phù kia

Đỏ, trắng, xanh loang lổ

Cũng có chỗ ứ đỏ

Máu chảy khắp mọi chỗ

Ai làm thân thể ông

Có màu sắc như vậy?

Lúc bấy giờ Tỳ-kheo Ta-la-na đưa những chỗ thân thể bị rách toác máu chảy cho Tôn giả Ca-chiên-diên thấy và nói kệ:

Con không người cứu giúp

Một mình mong được sống

Tự xét không lỗi lầm

Bị đánh vì xem thường.

Ba-thọ-đề tự ý

Người giàu chủ đất nước

Khởi tâm buông lung ác

Roi dữ như rót lửa

Thiêu hủy thân thể con.

Con đã không lỗi xấu

Bị đánh đập vô cớ

Bị thương đến như vậy.

Tôn giả Ca-chiên-diên biết được trong lòng của Tỳ-kheo Ta-la-na rất tức giận, Ngài liền nói:

–Tỳ-kheo Ta-la-na, pháp của người xuất gia không giữ gìn thân mạng mình, mà chính là dứt bỏ khổ não trong tâm.

Tôn giả liền nói kệ:

Thân ông bị khổ ách

Sinh thù ghét làm gì?

Chớ vung roi tức giận

Tâm cuồng tự hại mình.

Thầy Tỳ-kheo Ta-la-na trong tâm rất khổ não, nên lộ vẻ tức giận giống như khi con rồng đánh nhau le lưỡi phát ra ánh sáng như sấm chớp, liền nói kệ:

Xin Hòa thượng biết cho

Tức giận đốt tâm con

Giống như cội cây khô

Giữa trời mà phát hỏa,

Xuất gia tu phạm hạnh

Trải qua bao tháng ngày

Như con ngày hôm nay

Muốn quay trở về nhà.

Người yếu đuối kém hèn

Không chịu nỗi khổ này

Làm sao con chịu nổi

Việc khổ dữ dội này?

Nay, con muốn về nhà

Trở về lên ngôi vua

Nhóm tượng chúng, binh chúng

Che tối cả mặt đất.

Tâm tức giận bùng lên

Ngày đêm không dừng nghỉ

Giống như ngọn lửa dữ

Thiêu đốt cả núi rừng

Ba-thọ-đề bị cháy

Như đom đóm trong lửa.

Nói kệ xong, thầy liền trao ba y cho người đồng phạm hạnh, nghẹn ngào khóc lóc lễ dưới chân Hòa thượng, từ tạ trở về nhà, lại nói kệ:

Xin Hòa thượng cho con

Sám hối dứt tội lỗi

Nay, con muốn về nhà

Tâm ý không an vui

Sống trong pháp xuất gia

Không trả được oán này.

Hòa thượng là người thông thạo bậc nhất về giáo nghĩa trong kinh, ngôn từ biện thuyết cũng là bậc đệ nhất nên nói:

–Con không nên làm như thế. Bởi vì sao? Vì thân này không bền chắc, rốt cuộc rồi cũng chết. Vậy con không nên vì thân mà trái xa pháp Phật. Con phải quán xét vô thường bất tịnh.

Ngài liền nói kệ:

Thân này không thanh tịnh

Chín lỗ thường chảy nhơ

Hôi thúi thật đáng ghét

Là đồ chứa các khổ.

Thân này rất xấu xa

Chỗ chứa nhóm các bệnh

Khi bị xúc phạm nhỏ

Sinh khổ não dữ dội.

Tâm ông mê đắm thân

Thật trái với trí tuệ

Nên bỏ tâm thấp hèn

Kệ do Như Lai nói.

Nay ông nên nhớ giữ

Khi tức giận phiền não

Ông hãy tự cấm chế

Cũng như dùng dây cương

Ngăn chận con ngựa dữ

Cấm chế gọi khéo cỡi

Không chế gọi buông lung.

Tại gia gọi lao ngục

Xuất gia là giải thoát

Con đã được giải thoát

Về nhà tìm ràng buộc

Nơi lao ngục giam cầm.

Sân là kẻ cướp trong

Ông chớ khởi tâm sân

Bị tức giận ngăn cấm,

Phật do nhân duyên này

Khen ngợi người học rộng

Đứng đầu các Tiên thánh.

Ông phải theo lời Phật

Nay nên nhớ học rộng

Chớ khởi tâm giận dữ

Dù bị cưa sắt xẻ

Thân thể và tay chân

Phật vì Phú-na-kỳ

Nói điều phải nên nói.

Ông phải nhớ học rộng

Những lời dạy như thế.

Nên nhớ Xá-lợi-phất

Nói năm pháp không khổ

Ông nên xem xét kỹ

Tám pháp của thế gian.

Ông nên suy tính kỹ

Lỗi lầm của tức giận

Phải nên tự quán xét

Hình tướng người xuất gia

Tâm và tướng tương ứng

Nay sao không tương ưng?

Pháp của thầy Tỳ-kheo

Khất thực tự nuôi sống

Vì sao thọ tín thí

Mà sinh nhiều sân si.

Ăn của người vào bụng

Sao lại sinh tức giận

Làm sao của tín thí

Có chỗ tiêu hóa được?

Ông muốn thực hành pháp

Không nên sinh tức giận

Tự nói mình hành pháp

Làm pháp tắc cho người

Mà sinh tâm giận tức

Là việc không nên làm.

Giận tức khổ tâm ông

Miệng nói những lời ác

Bị người trí chê trách

Vì thế không nên làm.

Những người đi xuất gia

Phải nên có ba việc

Điều phục thầy Tỳ-kheo

Chịu đựng không giận tức

Nhất định giữ giới cấm

Nói thật không nói dối

Khéo thực hành chịu đựng

Không nên sinh tâm sân.

Những bậc Sa-môn này

Không nên nói lời ác

Phải mặc y nhu hòa,

Người xuất gia không nên

Giận nói lời thô ác

Như vị Tiên ngồi thiền

Rút kiếm nắm trên tay.

Y bát và Tỳ-kheo

Tất cả khác người đời

Tức giận đồng tại gia

Là việc không nên làm.

Lời ác đồng người đời

Làm sao gọi Tỳ-kheo?

Cạo tóc, bỏ trang sức

Nhún mình đi khất thực

Tạo dáng vẻ thấp hèn

Mà không dứt kiêu mạn,

Nếu muốn dứt kiêu mạn

Nên bỏ tâm nhơ xấu

Mau cầu đến giải thoát.

Thân như đích bắn kia

Có đích bắn thì trúng

Có thân thêm các khổ

Không thân thì không khổ.

Thí như người giữ cửa

Để chiếc trống bên cạnh

Có người từ xa đến

Mỏi mệt muốn ngủ nghỉ

Người ấy đều đánh trống

Không hề ngủ nghỉ được.

Người ấy không ngủ được

Tức giận người đánh trống,

Tranh cãi với nhiều người

Sau suy nghĩ nguyên nhân

Đây vốn chính là trống

Chẳng phải lỗi mọi người

Đứng dậy đập bỏ trống

Mới được ngủ an ổn.

Thân Tỳ-kheo như trống

Vì an vui xuất gia

Muỗi mòng và cỏ độc

Đều có thể cắn người

Phải thường xuyên tinh tấn

Đừng coi trọng thân này.

Đừng tưởng vui lâu dài

Nên xem xét cội nguồn

Chỉ là nhóm ấm, giới

Phá hoại khổ ấm, giới

An ổn ngủ Niết-bàn.

Hòa thượng nói kệ rồi, lại dạy:

–Này Ta-la-na, ông nên dứt bỏ tâm tức giận, não hại đi, nếu ông muốn não hại người khác thì nên nghe ta nói. Tất cả thế gian đều bị nỗi khổ não quấy nhiễu, tại sao ông lại còn muốn gây hại chúng sinh? Tất cả chúng sinh đều nằm trong tay Thần chết. Ta và ông cùng vị vua kia không bao lâu sẽ chết, nay sao ông còn muốn giết kẻ thù? Tất cả có sinh thì phải có chết, đâu cần ông phải ra tay giết hại? Có sinh ắt có tử không có gì nghi ngờ cả. Cũng như mặt trời có mọc thì phải có lặn, thể tánh là chết đâu cần phải gây hại. Nếu ông muốn hại người thì đâu có lợi lạc gì? Ông là người giữ giới mà muốn làm hại người, đời vị lai chắc chắn phải chịu quả báo nặng nề, chịu khổ vô lượng, quả báo này cũng như vậy, đâu nên hủy hoại họ. Vị vua kia muốn hủy hoại thân thể ông, ông sinh tâm tức giận, sự tức giận hiện tại rất khổ sở, đến đời vị lai lại chịu quả báo đau khổ, vậy trước nên dứt bỏ sự tức giận. Thế nào là thương hại? Nếu trong một sát-na khởi lên sự tức giận thì sẽ bức não thân tâm. Nay ta vì ông mà nói pháp này, hãy nghe rõ ví dụ: Như người lấy tay bốc lửa để đốt người khác, thì chưa hại được người mà tự mình đã chuốc lấy khổ sở. Sự tức giận cũng vậy, muốn hại người khác thì tự mình đã chịu khổ sở rồi. Thân như khúc củi khô, tức giận như lửa, chưa đốt được người mà tự thân mình đã bị đốt cháy. Ông luống khởi tâm tức giận muốn làm hại người khác thì có thể hại được, có thể không hại được nhưng tự hại mình thì chắc chắn đã.

Bấy giờ Tỳ-kheo Ta-la-na im lặng nghe pháp yếu do Hòa thượng chỉ dạy. Những người bạn đồng tu phạm hạnh đều sinh tâm vui mừng, nói với nhau:

–Ta-la-na nghe pháp yếu do Hòa thượng giảng nói chắc chắn không bỏ đạo.

Thầy Tỳ-kheo Ta-na-la không nén được sự tức giận, lớn tiếng nói:

–Người vô tâm cũng không thể chịu đựng được việc này, huống gì con có tâm mà chịu đựng sao?

Ta-la-na bèn nói kệ:

Ánh chớp khắp hư không

Như roi đánh ngựa vàng

Hư không vật vô tình

Còn phát ra tiếng sấm,

Nay con là vương tử

Không khác với vua kia

Làm sao mà chịu đựng

Không báo thù cho được?

Nói bài kệ xong, thầy bạch với Hòa thượng.

–Bạch Hòa thượng, lời thầy dạy thật đúng. Nhưng giờ đây tâm con vững chắc như đá, giọt nước không thấm vào được, con thấy da thịt bị rách toác máu tuôn ra ngoài, cho nên sinh tâm tức giận kiêu mạn. Con không van xin, cũng chẳng phải phường tôi tớ, cũng chẳng phải kẻ thấp hèn, con cũng chẳng phải là người dân của họ, con không phải là trộm cướp, không gây hại cho người, cũng không gây loạn đến vua, Con có lỗi gì mà lại bị gia hình như thế? Ông ấy là vua, cho mình có quyền lực, còn con là người thấp hèn, nhưng mỗi người đều có địa vị khác nhau. Con đi khất thực ngồi thiền trong rừng bị hủy nhục một cách oan uổng, Con sẽ làm cho vị vua kia chịu khổ như con, không còn dám hủy hại nữa. Con sẽ báo thù không để cho ông ta được yên ổn ngủ nghỉ. Con là người lành mà bị hủy nhục oan uổng, con sẽ báo thù làm cho ông ta phải chịu khổ sở còn

hơn con ngày nay, khiến cho kẻ làm ác không dám làm ác nữa.

Nói xong, thầy đến trước mặt Hòa thượng quỳ thẳng bạch rằng:

–Thưa Hòa thượng, xin ngài hãy xả giới cho con!

Lúc bấy giờ, những vị đồng sư và những vị cùng tu đồng học phạm hạnh khóc thật lớn mà nói:

–Thầy Ta-la-na, sao thầy lại bỏ Phật pháp?

Có người nắm tay, có người ôm chầm lấy thầy, gieo năm vóc sát đất làm lễ và nói:

–Thầy Ta-la-na, thầy hãy cẩn thận không nên bỏ Phật pháp.

Họ liền nói kệ:

Vì sao ở trong chúng

Một mình tự bỏ đi

Xả giới cấm của Phật

Sao nói lời ác rằng:

Phật chẳng phải thầy tôi!

Tỳ-kheo đến nhà thầy

Vì sao không hổ thẹn?

Lúc thầy mới thọ giới

Thệ nguyện giữ trọn đời

Sao lại không trung tín

Mà muốn bỏ phạm hạnh?

Ôm bát mặc ca-sa

Khất thực đã lâu ngày

Mặc giáp, cầm dao gậy

Vừa định vào chiến trận

Roi vua hủy thân thầy

Lìa bỏ pháp Sa-môn.

Không nhớ Tiên nhẫn nhục

Bị chặt hết tay chân

Chỉ người ấy xuất gia

Thầy không xuất gia sao?

Chỉ người ấy biết pháp

Thầy không biết pháp sao?

Tiên bị chặt chân tay

Còn sinh tâm thương xót

Tâm vững chắc không loạn

Nay thầy bị gậy đánh

Mà vội mất tâm chăng?

Tôn giả Ca-chiên-diên nói với mọi người:

–Tâm Ta-la-na đã nhất định rồi, các thầy hãy ra về, ta sẽ lo liệu cho thầy ấy.

Sau khi các Tỳ-kheo ra về, Tôn giả Ca-chiên-diên đưa tay xoa đầu Ta-la-na mà bảo:

–Ta-la-na, ông hãy suy nghĩ thật kỹ.

Ta-la-na đáp:

–Bạch Hòa thượng, con nhất định ra đi.

Tôn giả Ca-chiên-diên nói:

–Ta-la-na, ông nên nghỉ ở đây lại một đêm, sáng mai hãy đi, đừng vội xả giới.

Thầy Ta-la-na đáp:

–Dạ vâng! Con xin nghe lời dạy của Hòa thượng lần cuối. Đêm nay con sẽ ngủ bên Hòa thượng, sáng mai khi xả giới xong con trở về, lên ngôi vua, chiến đấu với Ba-thọ-đề.

Ta-la-na lấy cỏ trải một chỗ bên cạnh Hòa thượng mà ngủ.

Bấy giờ Tôn giả Ca-chiên-diên dùng năng lực thần thông làm cho thầy Ta-la-na ngủ thật say, nằm mộng thấy trở về nước mình, xả giới trở về lên ngôi vua, tập hợp bốn thứ binh, đến nước Ba-thọ-đề. Quốc vương Ba-thọ-đề cũng tập hợp bốn thứ binh cùng chiến đấu, binh lính của Ta-la-na tất cả đều bị đánh tan. Ta-la-na bị bắt giữ sắp sửa đem đi giết. Vua Ba-thọ-đề nói: “Đây là kẻ ác hãy đem đi giết, đóng gông trên cổ, treo trên thành La-tỳ-la.”

Đao phủ cất tiếng dữ tợn, sai mọi người dùng binh khí áp giải Ta-la-na dẫn ra gò mả. Trên đường đi trông thấy Tôn giả Ca-chiên-diên mặc y ôm bát vào thành khất thực, Ta-la-na rơi lệ khóc than nhìn Hòa thượng nói:

Con không nghe lời Thầy

Tức giận làm khổ thân

Nay sẽ đến dưới cây

Xin giã từ Phật pháp.

Nay con đến chỗ chết

Đao kiếm vây quanh con

Như nai ở trong chuồng

Nay con cũng như vậy.

Không thấy Diêm-phù-đề

Lần cuối thấy Hòa thượng

Tuy con có tâm ác

Vẫn như mẹ nhớ con.

Đao phủ kia cầm dao giống như hoa sen xanh, mà nói:

–Dao này chặt đầu ngươi, dù cho có Hòa thượng cũng không làm gì được.

Ta-la-na than khóc thảm thiết, cầu cứu Hòa thượng: “Nay con xin

quy y Hòa thượng”. Ta-la-na liền thức dậy, sợ hãi lễ dưới chân Hòa thượng thưa:

–Bạch Hòa thượng, xin ngài hãy cứu con.

Và đến bên Hòa thượng thưa:

–Con vốn là người ngu si muốn bỏ giới pháp của Phật, xin hãy cho phép con được xuất gia, con không trả thù và cũng không làm vua nữa. Vì sao? Vì dục lạc thì ít mà khổ não thì nhiều. Những lỗi lầm oán hận con đều đã chứng biết. Giờ đây, con chỉ muốn được pháp giải thoát. Vì không có chí định nên con coi thường chúng sinh, không khéo quán sát. Đối với những người hiểu biết con không nói chuyện với họ, bị tất cả chúng sinh quở trách. Cúi xin Hòa thượng hãy cho phép con xuất gia. Khi khổ não ngài rủ lòng thương xót. Con đang khổ não, xin Hòa thượng hãy thương xót con.

Tôn giả Ca-chiên-diên nói:

–Này Ta-la-na, ông chưa bỏ đạo, ta đã dùng năng lực thần thông hiện ra giấc mộng này.

Ta-la-na vẫn chưa tin, từ cánh tay phải của Hòa thượng phát ra ánh sáng. Hòa thượng bảo:

–Này Ta-la-na, ông chưa bỏ đạo, hãy tự nhìn lại thân tướng của mình.

Ta-la-na vui mừng nói:

–Hay thay! Bậc thiện tri thức! Ngài đã dùng phương tiện khéo léo mở bày cho con. Vì con có lỗi, nên ngài dùng giấc mộng cứu giúp con.

Đức Phật dạy: “Thiện tri thức là thể tánh hoàn toàn của Phạm hạnh”. Lời dạy này thật đúng. Có ai được giải thoát mà không nhờ vào Thiện tri thức? Có ai ngu si không nương vào bạn lành mà được giải thoát?

Tôn giả Ca-chiên-diên cứu giúp Tỳ-kheo Ta-la-na. Thuốc độc tức giận của vua Ba-thọ-đề tan biến không còn. Thế nên, người hiểu biết nên gần gũi bậc Thiện tri thức.