Đại Tập 64 · Bộ Kinh Tập XI · Số 666–673

Kinh Vô Thượng Y - Quyển Hạ - Phẩm 4: Công Đức Của Như Lai

KINH VÔ THƯỢNG Y

QUYỂN HẠ

Phẩm 4: CÔNG ĐỨC CỦA NHƯ LAI

Phật bảo A-nan:

–Có một trăm tám mươi pháp Bất cộng, đó là công đức tốt đẹp nhất của Như Lai.

1. Ba mươi hai tướng.

2. Tám mươi vẻ đẹp.

3. Sáu mươi tám pháp.

Thế nào gọi là ba mươi hai tướng?

Bồ-tát tu bốn nhân duyên:

1. Trì giới.

2. Thiền định.

3. Nhẫn nhục.

4. Xả bỏ của cải và các phiền não.

Do nghiệp duyên tu bốn nhân duyên này vững chắc, không lay động, nên đạt được hai tướng:

1. Bàn chân bằng phẳng, đầy đặn, những nơi chân giẫm lên, thảy đều bằng phẳng, xứng với chân của Bồ-tát không có lồi lõm.

2. Bước đi ngay thẳng, không xiêu vẹo.

Nếu như đem tất cả mọi thứ cúng dường cha mẹ, sư trưởng; đem mọi thứ cứu giúp những chúng sinh khổ nạn, ở quá khứ, vị lai thường làm việc siêng năng như vậy, thì dựa theo nghiệp duyên này; hàng Bồ-tát, sẽ được tướng bánh xe dưới lòng bàn chân, vành trục bánh xe xó một ngàn cây căm trang nghiêm. Nếu không bức não người khác, không làm việc trộm cắp, không sinh tâm tham đoạt, khi thấy những vật của người khác dù ta ham muốn, không cho mình cao ngạo kiêu

căng, trừ bỏ kiêu mạn; đối với những bậc tôn trưởng, khởi lòng trân trọng, đứng hầu, chiêm ngưỡng, chắp tay, cung kính, do nghiệp duyên này, hàng Bồ-tát sẽ đạt được hai tướng:

1. Ngón tay tròn dài.

2. Thân hình cân đối, đoan chánh, trang nghiêm.

Nếu đủ ba nghiệp nhân duyên trước, thì được gót chân dài. Nếu do trước, hành ba nghiệp, lại tu bốn Nhiếp pháp, làm lợi ích cho người, thì ở giữa mười ngón của tay và chân, thảy đều có màng lưới kín, giống như ngỗng chúa. Nếu Bồ-tát giúp đỡ, hầu hạ, cha mẹ, sư trưởng, tự tay thoa dầu, làm sữa, dán thuốc, xoa bóp, tắm rửa, giặt giũ, dâng thức ăn, trông nom chăm sóc, thì tay chân sẽ được mềm mại, mịn màng, lòng bàn tay đỏ như hoa sen màu hồng. Nếu hàng Bồ-tát tu các pháp lành, tâm không chán mệt, ngày càng tăng trưởng, thì được gót chân đầy đặn. Nếu tu học chánh pháp, diễn nói cho người, luôn luôn hướng dẫn cho người, không sinh mỏi mệt, thì do nghiệp duyên này, hàng Bồ-tát, sẽ được tướng đứng, như thế đứng của nai chúa. Bồ-tát, nếu pháp nào chưa biết, siêng năng tìm cầu muốn biết, pháp đã đạt được liền đem giáo hóa, làm lợi ích cho người; đối với ba ác nghiệp, ngăn chặn, dứt trừ, không cho khởi; đối với ác pháp sáu trần, không cho thân tâm nhiễm; đối với người thân bệnh, thì đem cho họ thuốc thang, đối với người tâm bệnh thì an ủi họ, do nghiệp duyên này, Bồ-tát sẽ đạt được thân đoan trực. Nếu Bồ-tát, thấy người sợ hãi, thì giúp đỡ họ, thấy người nghèo thì cho họ cơm áo, luôn luôn ôm lòng hổ thẹn, ngăn chặn điều ác, không cho khởi lên, do nghiệp duyên này, nên được tướng âm mã tàng. Nếu Bồ-tát với thân, miệng, ý, thường khiến cho trong sạch, nhận đồ cho biết đủ, sử dụng cũng biết lượng sức mình, đem thuốc thang cho người bệnh, đem tiền của cho người nghèo; nếu có những chúng sinh, nghiệp lực không bình đẳng, cho đến việc thọ dụng cũng không bình đẳng, thì khuyến khích họ tu hành những việc bình đẳng; do nghiệp duyên này, được thân vuông vắn cân đối, chiều ngang và chiều cao thân hình cân xứng như cây Ni-câu-loại. Bồ-tát nếu dùng phương tiện khéo léo, tu các pháp lành thù thắng, không ở mức giữa hay thấp mà thường khiến cho tăng lên; do nghiệp duyên

này, nên được những sợi lông trên toàn thân, đều xoắn theo phía bên phải. Bồ-tát nếu tự tánh lanh lợi suy nghĩ nhiều về nghĩa lý, gần kề những bậc Trí, gặp gỡ những bạn lành tri thức, quét dọn sạch sẽ nơi bậc tôn trưởng ở, tắm rửa xoa bóp thân thể tôn trưởng, trừ bỏ những thứ dơ dáy ở nơi chi đề, không để cho tâm bị khách trần phiền não làm nhiễm ố; do nghiệp duyên này, nên da bọc ở mỗi lỗ chân lông, mịn màng không bụi bám. Bồ-tát, nếu vui vẻ đem cho những thứ như quần áo, đồ ăn, thức uống, xe cộ, đồ nằm ngồi và các vật trang nghiêm khác, mà không có tâm tiếc rẻ; do nghiệp duyên này, nên thân có được sắc vàng ánh sáng rực rỡ, tỏa rộng một trượng. Nếu Bồ-tát nào, đem những món ăn, thức uống thơm ngon, cho rộng rãi, không hạn lượng, khiến nhiều chúng sinh được no đủ, thì do nghiệp duyên này, sẽ được bảy chỗ đầy đặn. Nếu Bồ-tát nào, thấy những chúng sinh tốt, muốn khởi pháp lành, cùng chánh nghiệp, thì với chúng sinh ấy, nên làm người thầy hướng dẫn cho họ, tạo sự an ổn trong pháp lành, trừ bỏ những việc ác, do nghiệp duyên này, được như cái ức của sư tử. Nếu Bồ-tát nào, ở trong chúng sinh, làm việc lợi ích, tu bốn chánh cần, như tâm của sư tử chúa, không điều gì sợ cả, do nghiệp duyên này, nên sẽ được hai tướng:

1. Hai vai ngang, bằng hai nách đầy đặn.

2. Hai cánh tay tròn thẳng như vòi voi chúa, đứng thòng dài quá gối.

Nếu Bồ-tát nào, lìa nghiệp hai lưỡi, nói những lời hòa hợp trong sự oán ghét, thực hành bốn Nhiếp pháp, thâu tóm và giữ lấy chúng sinh, ngẫm nghĩ nghĩa lý sâu xa, tu lòng từ bình đẳng, thì do nghiệp duyên này mà được hai tướng:

1.Miệng có bốn mươi cái răng bằng khít, không thưa, trắng như tuyết, giống như ngọc kha lê.

2. Có bốn cái răng được tướng như mặt trăng mới mọc.

Nếu Bồ-tát nào, thấy các chúng sinh, có điều cần muốn, bèn ban phát cho họ vừa ý, hoặc là tiền của, hoặc là những lời dạy dỗ, vì do nghiệp duyên này, nên sẽ được hai tướng:

1. Hai gò má như má của sư tử.

2. Cổ tròn sạch.

Nếu Bồ-tát nào trông nom chúng sinh, như trông con một của mình, sinh nhiều tín tâm, lòng từ vô lượng, phân phát thuốc men không có tâm vẩn đục, vì do duyên này, nên được hai tướng:

1. Yết hầu có đủ một ngàn mạch, khi nhận đồ ăn ngon nước miếng trôi chảy thấm nhuần.

2. Khớp xương móc xích chặt chẽ như Na-la-diên.

Nếu Bồ-tát nào tự hành mười điều lành, dạy người khác tu hành, thấy người tu hành thì vui mừng khen ngợi, lòng đại Bi vô lượng, thương xót chúng sinh, phát tâm thệ nguyện rộng lớn thọ lãnh đủ chánh pháp, vì do nghiệp duyên này, nên có được hai tướng:

1. Có Uất-ni-sa xương đỉnh đầu mọc lên, tự nhiên thành nhục kế.

2. Lưỡi rộng, mỏng, dài như lá hoa sen.

Nếu Bồ-tát nào, thường nói những lời chân thật, những lời thương yêu, những lời đẹp đẽ, diễn bày chánh pháp, không khiến cho điên đảo; do nghiệp duyên này, nên có được âm thanh của Phạm thiên, giống như chim Ca-lăng-tần-già, có âm hưởng nhiệm mầu, sâu xa, như tiếng vang của trống trời. Nếu Bồ-tát nào khởi lòng Từ, cung kính, xem hết thế gian như cha mẹ, xem xét chúng sinh, không khởi ba độc, vì nghiệp duyên này, nên có được hai tướng:

1. Tròng mắt xanh đẹp như hoa Ưu-bát-la.

2. Lông mi xanh biếc, sáng rỡ, như ngưu vương.

Nếu Bồ-tát nào, thấy những chúng sinh tốt, tu học ba pháp, thì ca tụng khen ngợi sự tốt đẹp của họ, không khởi lên sự phá phách; thấy người nào chê bai thì ngăn chặn, gìn giữ, do nghiệp duyên này, nên có tướng bạch hào nằm ở đoạn giữa hai chân mày, xoay theo hướng phải. Lại nữa, A-nan! Bồ-tát tu hành bốn loại chánh nghiệp, sẽ được ba mươi hai tướng:

1. Quyết định không lẫn lộn.

2. Lắng lòng quán sát kỹ và kín đáo.

3. Thường tu không gián đoạn.

4. Không có hạnh điên đảo.

Nghiệp duyên thứ nhất được bàn chân đầy bằng. Nghiệp duyên thứ hai được chín tướng:

1. Tướng bánh xe dưới lòng bàn chân.

2. Mắt cá tròn đầy.

3. Mười ngón tay và chân có màng lưới mỏng.

4. Da dẻ mịn màng.

5. Được bảy nơi đầy đặn.

6. Hai vai ngang bằng, hai nách đầy đặn.

7. Cánh tay tròn trịa.

8. Lưỡi rộng dài.

9. Ức như sư tử.

Nghiệp duyên thứ ba được năm tướng:

1. Ngón tay nhỏ, dài.

2. Gót chân dài.

3. Thân ngay thẳng không uốn cong.

4. Thân hình cân đối.

5. Cổ tròn, sạch.

Nghiệp duyên thứ tư được các tướng khác.

Lại nữa, này A-nan! Nếu như tất cả chúng sinh trong mười phương, đều hành mười điều lành, công đức này được tăng thêm gấp trăm lần, do nghiệp duyên đấy, chỉ được tướng một sợi lông nhập vào tất cả sợi lông của Bồ-tát. Công đức càng tăng thêm gấp trăm lần, rồi sau đó, mới được một vẻ đẹp, nhập vào tất cả vẻ đẹp của Bồ-tát. Công đức càng tăng thêm gấp trăm lần, rồi sau đó mới được một tướng, nhập vào tất cả tướng công đức của Bồ-tát. Lìa tướng bạch hào, lìa tướng Uất-ni-sa, như vậy, công đức ngày càng tăng thêm gấp trăm lần, mới được tướng bạch hào; lại tăng thêm gấp trăm lần nữa, thì được tướng Uất-ni-sa. Nhập vào tướng Uất-ni-sa, công đức tăng thêm gấp ngàn lần, được thâu nhiếp bởi tướng tốt

của pháp Bất cộng, của ngọc thượng kha, của Như Lai. Do tướng tốt này, một tiếng của Như Lai, vang khắp cả vô lượng thế giới trong mười phương.

Này A-nan! Đó là ba mươi hai tướng, có ba nhân duyên không thể nghĩ bàn:

1. Thời tiết không thể nghĩ bàn, số lượng tu hành đầy cả ba a-tăng-kỳ kiếp.

2. Tâm vui không thể nghĩ bàn, vì để làm an vui lợi ích, cho tất cả chúng sinh.

3. Phẩm loại không thể nghĩ bàn, là tu tất cả đều lành, lìa tất cả điều ác, vì chủng loại không cùng vậy.

Thế cho nên, thân Như Lai đầy đủ tướng hảo, không thể nghĩ bàn.

Này A-nan! Tám mươi vẻ đẹp của Như Lai. Những gì là tám mươi?

1. Không thấy được đỉnh đầu.

2. Xương đỉnh đầu không có mạch máu.

3. Trán rộng, bằng thẳng.

4. Mày cao, dạng giống như mặt trăng mới mọc, màu sắc xanh biếc, như ngọc lưu ly.

5. Mắt rộng dài.

6. Mũi cao rộng thẳng, lỗ mũi không hiện ra.

7. Tai rộng, dày, dài, trái tai thòng xuống.

8. Thân chắc thật như Na-la-diên.

9. Mỗi phần của thân, không thể hoại.

10. Mỗi đốt xương của thân chắc, khít.

11. Mỗi lần thân quay trở như voi chúa.

12. Thân mềm mại.

13. Thân không từng khúc.

14. Thân luôn trẻ.

15. Thân thấm nhuần.

16. Thân tự gìn giữ, không đi xiêu vẹo.

17. Mỗi phần của thân đều đầy đủ.

18. Sự hiểu biết đầy đủ.

19. Dung nghi đầy đủ.

20. Oai đức vang xa.

21. Tùy thuận người khắp mọi nơi.

22. Ở nơi an ổn, không thể lay động.

23. Khuôn mặt cân đối, không lớn không dài.

24. Khoan dung.

25. Khuôn mặt trong sáng như ánh trăng rằm.

26. Mặt đầy đặn.

27. Dung mạo ngay thẳng, không mất sắc.

28. Dáng vẻ như sư tử.

29. Đi đứng như voi chúa.

30. Thực hành pháp như ngỗng chúa.

31. Đầu như trái Na-đà-na.

32. Chân đầy đặn, khi đi dấu hoa văn ở chân in hiện ra.

33. Màu móng chân như đồng đỏ, dày mỏng tròn mềm.

34. Xương đầu gối rắn chắc tròn đẹp.

35. Chỉ văn trang nghiêm.

36. Mạch máu trầm.

37. Chỉ tay rõ thẳng.

38. Chỉ tay dài.

39. Chỉ tay không bị cắt đứt.

40. Tay chân như ý.

41. Tay chân hồng hào như màu hoa sen.

42. Tướng khổng môn đầy đủ.

43. Bước đi không rộng hẹp.

44. Eo tròn lớn.

45. Bụng không hiện.

46. Rốn như rắn cuộn tròn, xoay theo phía phải, tròn sâu.

47. Màu sợi lông xanh hồng, như phía sau cổ của chim khổng tước.

48. Lông sạch sẽ.

49. Lông xoắn theo phía phải.

50. Miệng phát ra mùi hương Vô thượng, lông trên thân đều có mùi thơm.

51. Môi đỏ mọng như quả Tần-bà.

52. Màu lưỡi đỏ.

53. Lưỡi mỏng.

54. Tất cả đều ưa nhìn.

55. Tùy theo ý chúng sinh, mà vui vẻ nói với họ.

56. Ở mọi nơi, đều nói những lời tốt đẹp.

57. Được nói trước.

58. Tùy theo các âm thanh của chúng sinh, mà phát ra, không hơn không giảm.

59. Tùy những cách nói của chúng sinh mà vì họ nói pháp phù hợp.

60. Không dính mắc vào những pháp đã nói.

61. Xem chúng sinh bình đẳng.

62. Thấy trước làm sau.

63. Phát ra một âm, mọi loài đều hiểu.

64. Theo thứ tự có nhân duyên thì nói pháp.

65. Tất cả mắt của chúng sinh, không thể thấy hết các tướng.

66. Nhìn không biết chán.

67. Tất cả âm thanh, mỗi phần đều đầy đủ.

68. Việc lành luôn hiện ra.

69. Những chúng sinh ngang bướng nhìn thấy, tức liền hiền hòa, những chúng sinh sợ hãi, liền được an vui.

70. Âm thanh rõ trong.

71. Thân không nghiêng ngã, lay động.

72. Các phần thân thể đều to lớn.

73. Thân cao.

74. Thân không dính mắc.

75. Quanh thân, ánh sáng tỏa xa một trượng.

76. Khi đi, ánh sáng tỏa theo thân.

77. Thân thể trong sáng.

78. Tóc xoắn ốc, không rối; sợi tóc dài, đẹp; màu tóc sáng dịu, giống như hạt châu xanh.

79. Tay chân đầy đặn.

80. Tay chân đều có tướng phước đức.

Này A-nan! Đó là tám mươi vẻ đẹp của Như Lai, làm trang nghiêm thân Phật.

Này A-nan! Như Lai có mười Lực:

1. Xứ phi xứ trí lực.

2. Tùy nghiệp trí lực.

3. Định loại trí lực.

4. Căn phẩm trí lực.

5. Dục lạc trí lực

6. Tánh loại trí lực.

7. Chí Nhất thiết trí lực.

8. Túc sinh trí lực.

9. Tử sinh trí lực.

10. Lậu tận trí lực.

Do mười trí lực này, Như Lai hiện ra nói pháp chỗ nào cũng tối đại thắng, xoay chuyển bánh xe Phạm thiên Vô thượng trong sạch, ở giữa đại chúng, cất tiếng sư tử rống.

Này A-nan! Như Lai có bốn Vô úy:

1. Nhất thiết trí vô úy.

2. Lậu tận vô úy.

3. Thuyết chướng đạo vô úy.

4. Thuyết tận khổ đạo vô úy.

Này A-nan! Như Lai có ba Niệm xứ:

1. Chánh hạnh, chánh niệm.

2. Tà hạnh, chánh niệm.

3. Tạp hạnh, chánh niệm.

Này A-nan! Như Lai có pháp đại Bi.

Này A-nan! Như Lai có mười tám pháp Bất cộng:

1. Thân không lỗi.

2. Miệng không lỗi.

3. Ý không lỗi.

4. Không có tâm bất định.

5. Không chấp vào ý tưởng khác.

6. Đều biết xả bỏ.

7. Không có tham muốn, không có giảm mất.

8. Không có chánh tinh tấn, không có giảm mất.

9. Không niệm, không có giảm mất.

10. Không trí, cũng không có giảm.

11. Không giải thoát, cũng không có giảm.

12. Không giải thoát trí kiến không giảm.

13. Thân làm theo trí tuệ.

14. Miệng nói theo trí tuệ.

15. Ý nghĩ theo trí tuệ.

16. Trí tận cùng quá khứ, tròn đầy.

17. Trí tận cùng hiện tại, tròn đầy.

18. Trí tận cùng vị lai, tròn đầy.

A-nan! Chỉ một mình Như Lai đạt được thần thông mau chóng tự tại như ý; chỉ một mình Như Lai đạt được thần thông biến hóa vô cùng; chỉ Như Lai, đạt được nơi thần thông của bậc Thánh vô lượng, vô tận; chỉ Như Lai đạt được pháp tự tại của tâm; chỉ Như Lai, đạt được thần thông biết được tâm người khác, một cách vô biên; chỉ Như Lai, đạt được thần thông thiên nhĩ vô ngại; chỉ Như Lai, đạt được sự hiểu biết về các loài chúng sinh khác nhau ở cõi Vô sắc; chỉ Như Lai, thấu đạt được cái sau khi Niết-bàn, của hàng Thánh chúng; chỉ Như

Lai, có trí tuệ, thấu rõ sự trả lời không mắc mứu; chỉ Như Lai, đạt được đại Ba-la-mật, hay khéo đáp hỏi; chỉ Như Lai, thuyết pháp có phân biệt, mà không bị lầm lỗi; chỉ Như Lai, đạt được sự khai hóa chúng sinh, không có không quá; chỉ Như Lai, đạt được sự đứng đầu trong việc hướng dẫn; chỉ Như Lai, đạt được sự không thể hại diệt; chỉ Như Lai, đạt được Kim cang Tam-muội; chỉ Như Lai, đạt được tất cả pháp, chẳng phải sắc, chẳng phải tâm, tâm không tương ưng, Như Lai biết hết cả; chỉ Như Lai, đạt được sự giải thoát vô ngại; chỉ Như Lai, đạt được ba bất, hộ, pháp; chỉ Như Lai, đạt được sự dứt trừ hết tập khí; chỉ Như Lai, đạt được Nhất thiết chủng trí; chỉ Như Lai, đạt được Kim cang tụ thân; chỉ Như Lai, đạt được việc chưa từng nghĩ ra mà tất cả các việc đều thành tựu; chỉ Như Lai, có được tất cả các tướng, tương ưng với mỗi nơi, rõ ràng đầy đủ; chỉ Như Lai, đạt được vấn đề thọ ký, không có bất định; chỉ Như Lai, đạt được cái mà đối với tâm hơn thua, Phật không chấp nhận, người nào có tâm đó thì không được thấy Phật; chỉ Như Lai, chuyển được bánh xe, của tất cả pháp thắng diệu; chỉ Như Lai, có thể gánh vác được cho chúng sinh, có thể xả bỏ những gánh vác nặng cho chúng sinh; chỉ Như Lai, nhập vào Bát-niết-bàn lại còn khiến khởi tâm; chỉ Như Lai, đạt được nguyên nhân tu hành tròn đầy không dư; chỉ Như Lai, đạt đến quả tròn đầy không dư; chỉ Như Lai, làm việc lợi ích cho người tròn đầy không dư; chỉ Như Lai, đạt được sự biện tài không tận; chỉ Như Lai, nói tất cả pháp đều như lý.

A-nan! Công đức Như Lai, lược nói có sáu loại:

1. Đầy đủ.

2. Không nhơ.

3. Không lay động.

4. Vô ngại.

5. Lợi ích cho người.

6. Tài năng tự tại.

Này A-nan! Thế nào gọi Như Lai là công đức không thể nghĩ bàn? Tất cả công đức vô biên, hằng sa kiếp của tất cả Như Lai, ở hoặc địa và tịnh địa, thâu tóm nhau, hợp vào nhau, chưa từng rời

nhau, không sạch, không nhơ, không thể nghĩ bàn.

❧

Phẩm 5: VIỆC CỦA NHƯ LAI

Này A-nan! Như Lai có mười tám việc:

1. Như Lai là bậc không thể so sánh, rất cao cả, rất tốt đẹp, không ai sánh kịp, khiến cho các chúng sinh khởi tâm kỳ lạ, cung kính cúng dường. Đấy là việc thứ nhất, nhờ đó mà ba mươi hai tướng và tám mươi vẻ đẹp được thành tựu.

2. Như Lai như lý, thông đạt nhân quả, nếu có Sa-môn, Bà-la-môn, nói không có nhân quả, nói pháp nhân quả, không có bình đẳng, thì Ta liền chế phục, khiến họ vào thế bế tắc. Đấy là việc thứ hai, nhờ đó mà thị xứ phi xứ trí lực được thành tựu.

3. Như Lai thấy biết việc, tự gây nghiệp, thì tự thọ quả; không có việc tự mình gây ra, mà người khác phải chịu quả; nếu Sa-môn, Bà-la-môn tin và thực hành theo tà thuyết, tà giáo, thì ta liền chế ngự, khiến họ rơi vào thế bế tắc. Đấy là việc thứ ba, nhờ đó mà nghiệp loại trí lực được thành tựu.

4. Như Lai giáo hóa hiện rõ ba loại xe: Một là xe thần thông; hai là xe ký tâm; ba là xe thị giáo. Hướng dẫn đệ tử, trở thành những bậc Thánh; nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào, có tâm hơn thua, nói pháp trái nghịch, để chống đối với chánh pháp, thì ta liền chế phục, khiến rơi vào thế bế tắc. Đấy là việc thứ tư, nhờ đó mà thiền định trí lực được thành tựu.

5. Như Lai thông suốt những căn cơ trên dưới, trong ngoài, cứ như lý mà nói, khiến những người căn cơ thấp kém cũng được thành thục giải thoát. Đấy là việc thứ năm, nhờ đó mà căn chủng trí lực được thành tựu.

6. Như Lai thấy biết ba hạng chúng sinh, tà, chánh, dục, lạc đều thấy đúng như thật, dứt trừ những ham muốn xấu tăng trưởng những ham muốn tốt. Đấy là việc thứ sáu, nhờ đó mà dục lạc trí lực được thành tựu.

7. Như Lai xem, biết chúng sinh có ba hạng: Một là thô; hai là trung; ba là diệu; và khiến cho ba hạng người này như lý mà vào được các pháp môn. Đấy là việc thứ bảy, nhờ đó mà tánh giới trí lực được thành tựu.

8. Như Lai thấy một cách rõ ràng về đạo pháp xuất ly, được quả giải thoát; về đạo pháp chướng ngại, được quả sinh tử; khiến diệt được đạo chướng ngại, tu đạo xuất ly. Đấy là việc thứ tám, nhờ đó mà chí Nhất thiết xứ trí lực được thành tựu.

9. Như Lai thấy một cách rõ ràng, về các việc ở đời trước, các việc đã nói ở quá khứ sự, khiến cho chúng sinh khởi tâm chán sợ; nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào, chấp thường kiến, thì liền chế phục, khiến có chỗ dựa, không bị đọa.

Đó là việc thứ chín, nhờ đó mà túc sinh trí lực được thành tựu.

10. Như Lai thấy rõ các chúng sinh, chết nơi này, sinh nơi kia, cứ như lý mà thọ ký; nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào, chấp đoạn kiến, thì liền chế phục, khiến họ có chỗ dựa, không rơi vào thế bế tắc. Đấy là việc thứ muời, nhờ đó mà sinh tử trí lực được thành tựu.

11. Như Lai tự biết giải thoát, thông suốt, không ngăn ngại; nếu có Sa-môn, Bà-la-môn nào, tăng thượng mạn, chưa đắc A-la-hán mà nói rằng đã đắc, tức liền chế phục, khiến họ có chỗ dựa, không rơi vào thế bế tắc.

Đó là việc thứ mười một, nhờ đó mà lậu tận trí lực được thành tựu.

12. Như Lai làm việc lợi ích, rất là khéo léo và cao cả; nếu có người nào, hỏi về mười Lực của Như Lai, thì cứ như thật mà trả lời, dứt trừ sự nghi ngờ cho họ, có khả năng tự lập chánh pháp, có khả năng phá tà thuyết của người.

Đó là việc thứ mười hai, nhờ đó mà bốn Vô úy được thành tựu.

13. Chánh giáo của Như Lai, có người có thể tu, có người không thể tu, cũng có người tu mà không tu; đối với ba hạng người này Như Lai, không có tâm nhiễm đục.

Đó là việc thứ mười ba, nhờ đó mà ba niệm xứ được thành tựu.

14. Mắt Phật của Như Lai, ngày đêm luôn xem xét chúng sinh,

ở những nơi tranh đua hơn thua, để cứu vớt họ.

Đó là việc thứ mười bốn, nhờ đó mà đại Bi được thành tựu.

15. Như Lai cứ như những gì đã nói mà hành; lại rất năng hành, năng thuyết.

Đó là việc thứ mười lăm, nhờ đó mà tam, bất, hộ, pháp được thành tựu.

16. Đối với tất cả chúng sinh, Như Lai đều làm việc lợi ích cho họ, thảy đều tròn đầy, không có tổn giảm.

Đó là việc thứ mười sáu, nhờ đó mà sự nhớ nghĩ không quên mất được thành tựu.

17. Trong bốn oai nghi, tùy theo lý Như Lai không hề có sự lầm lẫn.

Đó là việc thứ mười bảy, nhờ đó mà sự diệt trừ tập khí được thành tựu.

18. Như Lai xem ba loại pháp: Một là hành pháp được lợi ích; hai là hành pháp bị tổn giảm; ba là hành pháp vừa lợi, vừa ổn. Lìa hai pháp cuối, Như Lai tuyên bố, cái gì đem lại lợi ích thì hành.

Đó là việc thứ mười tám, nhờ đó mà Nhất thiết trí và các pháp Bất cộng được thành tựu.

Này A-nan! Những việc của Như Lai là như vậy, ông nên học tập.

Này A-nan! Thế nào gọi Như Lai là việc không thể nghĩ bàn? A-nan! Những việc của Như Lai là vô số vô lượng, chúng sinh ở thế gian, không thể nào hiểu hết được. Mặc dù dựa vào lời nói, nhưng những việc của Như Lai không thể nào hiện rõ ràng được, cũng không thể chỉ bày và khiến cho mọi người hiểu được. Tất cả cõi Phật, mọi nơi đều thông suốt. Tất cả Như Lai, tùy thuận bình đẳng, vượt qua cảnh giới của ý tưởng, không có tướng phân biệt, giống như hư không, không thể nào phân biệt, tương xứng với pháp giới.

–Này các thiện nam! Thế nên Phật nói, việc của Như Lai là không thể nghĩ bàn, hành biến khắp mọi nơi, mọi nơi đều không mất; tùy nơi mà làm trong ba đời, không làm mất tánh Tam bảo. Như Lai trụ vào những việc này, tướng thân Như Lai không xả bỏ tánh hư

không, tất cả cõi Phật hiển hiện tự thân; những lời nói của Như Lai, chẳng phải là tánh của âm thanh, cùng loại âm với chúng sinh, nhưng Ngài lại nói pháp chân chánh. Như Lai không ôm gữi tâm làm cảnh giới; những tâm tánh ham ưa dục lạc, của tất cả chúng sinh, Ngài đều thông suốt.

Này A-nan! Đó gọi là công việc của Như Lai không thể nghĩ bàn.

Khi Phật nói kinh xong, trong chúng hội, có bảy vạn năm ngàn Đại Bồ-tát liền chứng được “kiến Pháp thân viên mãn”. Lại có bảy vạn năm ngàn Đại Bồ-tát, đắc Vô sinh pháp nhẫn đối với hết thảy các pháp. Lại có bảy vạn năm ngàn Đại Bồ-tát liền đắc Đại thừa Tam-muội Diệu quang. Đối với quả vị Vô thượng Bồ-đề, hàng chúng sinh trong vô số a-tăng-kỳ, không khởi tâm thoái chuyển. Chúng sinh trong vô lượng a-tăng-kỳ, được xa lìa bụi trần nhơ bẩn, được mắt pháp sáng. Lại có vô lượng chúng sinh đắc quả tăng thượng.

❧

Phẩm 6: KHEN NGỢI

Bấy giờ, sau khi nghe Phật nói, từ giữa đại chúng Tôn giả A-nan, vui mừng hớn hở như chưa từng có, liền đứng dậy, trịch áo vai phải, cung kính, đảnh lễ Phật, chắp tay, ngước nhìn dung nhan Thế Tôn, với tâm trong sạch, nói kệ:

Trong hàng chúng sinh ở ba đời

Như Lai cao cả, không sánh được

Ở nơi nhân pháp, không gì bằng

Thế Tôn, bình đẳng, khắp tất cả

Dứt trừ hết thảy, điều cần dứt

Thông đạt hết thảy, điều cần biết

Trí tuệ vượt trội, bậc thứ nhất

Chỉ Phật Thế Tôn, chẳng ai khác

Có sức, không sợ, lời thật này

Như Lai có sức, nên không sợ

Năng lực Thế Tôn, không tổn người

Thật là những việc hiếm, khó nghĩ

Phương tiện khéo léo, dạy chúng sinh

Chẳng phải tâm hiểm ác, mơ hồ

Chúng sinh tà, mạn, tự kiêu ngạo

Thế Tôn tách phục, khiến dứt trừ

Nếu ai có sức, thắng được người

Đó thành lỗi miệng, ở thế gian

Nếu cho Như Lai tôn quý nhất

Thì những lời ấy thật không sai

Nếu ai dựa lý, mà hỏi khó

Thì không thể khiến Ngài khuất phục

Như Lai hàng phục, không sai sót

Dẫn dắt chúng sinh, đến an vui

Bốn món thanh tịnh không lầm lỗi

Cho nên, vì thế không cần giữ

Đủ bốn Biện tài, nói không cùng

Mùi pháp tràn đầy, chúng sinh no

Hết thảy pháp xứ, trí không ngại

Tất cả niệm xứ không giảm mất

Đại Bi bình đẳng khắp chúng sinh

Với pháp thế gian, tâm không nhiễm

Thông đạt hết thảy căn, dục, tánh

Có pháp giáo hóa, độ mọi loài

Phiền não có nhiều loại sai biệt

Diễn nói nhiều pháp để đối trị

Như Lai thuyết pháp là bậc nhất

Phàm phu gặp Phật, không giải bày

Vô minh hoặc ám, đã che lấp

Hạng này nhiều, khó thể độ ngay

Tiếng tăm Như Lai, khiến ngưỡng vọng

Thấy Phật, khiến người vui vô cùng

Phật nói, khiến tâm người trong sạch

Chánh pháp của Phật, thoát tử sinh

Chỉ Phật giúp trừ điều không tốt

Nhớ Phật, khiến tâm luôn an vui

Thấy Phật, liền sinh đại trí tuệ

Hiểu Phật, liền được thành chủng trí

Nhờ giới Như Lai, sạch không bẩn

Nhờ định Như Lai, ý lắng trong

Nhờ trí Như Lai, không lay động

Biển pháp Như Lai, đầy cam lồ

Chúng sinh hôn mê Phật tỉnh táo

Nhìn căn, tánh, dục của chúng sinh

Chúng sinh buông thả Như Lai không

Xem xét chúng sinh, đều bình đẳng

Phật nói pháp, phá giặc phiền não

Phật đã trừ, huyễn hóa, ma vương

Đã chỉ sinh tử là lầm lỗi

Đã rõ Niết-bàn nơi không sợ

Khiến người đạt được những pháp độ

Giống như Thế Tôn hành đại Bi

Làm tối thượng, Đề-bà-đạt-đa

Tất cả chúng sinh, thí Bồ-đề

Nay con không thể thấy chánh hạnh

Tu trì, để báo ân Thế Tôn

Nếu ai đã đến diệt vô dư

Vẫn còn chưa báo được Phật ân

Nếu ai hành trì Phật chánh hạnh

Người này chỉ tu pháp lợi mình

Thế Tôn mệt mỏi vì chúng sinh

Ân sâu Vô thượng, sao báo được

Thế Tôn diễn nói pháp chân chánh

Khiến người tự hành dạy mọi người

Nếu khiến Như Lai không ra đời

Thì phải chịu não hổ bức thân

Cả thế gian chỉ có đường ác

Nghe âm thanh thê thảm kêu gào

Sáu nẻo chịu khổ đều không khác

Đều do phiền não trói chặt vào

Thế Tôn giải kết cho chúng sinh

Rằng buộc đại Bi để thọ mãi

Thế Tôn là ruộng phước cao tột

Người nên nương Phật hành chánh hạnh.

Như con không thấy hết báu lành

Thì hành ác hạnh cũng như vậy

Với Phật, nếu khởi tâm buông lung

Thì những người này đọa đường ác

Chợt khởi oán tránh với Thế Tôn

Chìm khổ, tối tăm, còn nghi gì!

Giống như Đại sư, hiểu thân mình

Tương tự, Đại sư cũng thể biết

Người khác không thể hiểu như vậy

Nay con lạy khắp mười phương Phật

Tất cả công đức cùng trí lực

Thế Tôn hiện rõ cùng pháp môn

Lòng đại Bi, muốn chúng sinh hiểu

Thế nên hôm nay, con lễ Phật

Sắc đẹp, hương thơm nhìn không chán

Các tướng tròn đầy vượt cả màu

Ba thời, khai mở rất đáng yêu

Phật hoa như vậy, con đảnh lễ

Thế Tôn khéo biết chỗ Vô thượng

Tất cả hiểm nạn đều ra khỏi

Không tích, không tụ, không giả dối

Nay con lạy Đấng Lưỡng Túc Tôn

Thế Tôn tẩy sạch các nhơ bẩn

Trụ nơi chánh pháp, nước công đức

Xưa nay, trong ngoài đều sạch cả

Nay con lạy Đấng Chân Tịnh Thân

Thế Tôn đầy đủ các pháp lành

Thường làm bạn ích cho mọi người

Mưa cam lồ rưới khắp chúng sinh

Nay con lạy Đấng Năng Lợi Tha

Là người cao cả, đời tôn trọng

Bởi vậy nên họ kính Thế Tôn

Dứt sạch các ác, tròn đầy lành

Nay con đảnh lễ Đấng Tối Thắng

Mọi phương tiện, thảy đều tu học

Vì thương chúng sinh muốn cứu giúp

Sinh tử hiểm nạn, khiến độ thoát

Nay con đảnh lễ và quy y

Lạy thân đẹp đẽ, không ví được

Lạy đấng hay nói pháp cam lồ

Lạy trí thanh tịnh lìa nhơ bẩn

Và lạy tất cả, rừng công đức.

❧

Phẩm 7: CHÚC LỤY

Phật bảo A-nan:

–Ông nên thọ trì pháp môn chân chánh này.

Bấy giờ, Tôn giả A-nan quỳ dài bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nay con theo Phật được nghe pháp sâu xa này, được chưa từng có, con lấy đầu thờ phụng thọ trì. Bạch Thế Tôn! Nên gọi kinh này là gì và thực hành ra sao?

Phật nói:

–Này A-nan! Kinh này gọi là Vô Thượng Y, cũng gọi là Vị Tằng Hữu và cũng gọi là Nhiếp Thiện Pháp, là Thanh Tịnh Hạnh, là Hành Cứu Cánh.

Này A-nan! Có mười cách để thọ trì kinh này:

1. Biên chép.

2. Cúng dường.

3. Lưu truyền.

4. Lắng nghe.

5. Tự đọc.

6. Nhớ, trì.

7. Rộng nói.

8. Tự tụng.

9. Suy nghĩ .

10. Tu hành.

Này A-nan! Với mười cách này mà có thể thọ trì kinh này, thì công đức chân chánh tụ lại sẽ vô lượng, vô tận.

A-nan! Ví như hạt châu như ý, xuất hiện nơi nào, thì tất cả các vật báu khác thảy đều xuất hiện theo. Người thọ trì kinh này, cũng như vậy, tất cả pháp lành thảy đều được thành tựu.

A-nan! Ví như dựa từ nơi đất, các cây cỏ, các loại cây thuốc, đều được sinh trưởng. Các pháp lành cũng như vậy, đều nhờ nơi kinh này mà được tăng trưởng.

Này A-nan! Ví như các pháp lành đã sinh, đang sinh, sẽ sinh, đều là chỗ để tóm thu và gìn giữ, không cho buông thả, hạnh không buông thả được xem là đệ nhất. Như vậy, những pháp được nói trong kinh này, đề cập tới các hàng Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, thì đó được xem là chỗ thâu tóm bậc nhất của kinh này.

A-nan! Ví như Chuyển luân thánh vương, nếu còn ở đời, bảy báu thường theo sát. Như vậy, kinh này cũng thế, nếu còn trụ ở đời, dòng giống Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo, sẽ liên tục không dứt.

Này A-nan! Nay ông có thể, lần lượt diễn rộng kinh này, cho những hàng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già, Nhân phi nhân. Vì sao? Vì muốn cho tất cả các loài chúng sinh, trồng căn lành vào Như Lai xứ.

Sau khi ở trong đại hội, được nghe Phật nói kinh này, pháp môn hiếm có này, Tôn giả A-nan cùng với các vị Đại Bồ-tát, các vị Đế Thích, Phạm thiên, các vị trời hộ đời… thảy đều vui mừng hớn hở, tín nhận và phụng thờ.

Số 670 - Kinh Lăng-Già A-Bạt-Đa-La Bảo - Quyển 1 - Phẩm 1: Nhất Thiết Phật Ngữ Tâm (Phần 1)

SỐ 670

KINH LĂNG-GIÀ A-BẠT-ĐA-LA BẢO

Hán dịch: Đời Tống, Tam tạng Đại sư Cầu-na-bạt-đà-la,

người nước Thiên Trúc.

QUYỂN 1

Phẩm 1: NHẤT THIẾT PHẬT NGỮ TÂM (Phần 1)

Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trên đỉnh núi Lăng-già tại bờ biển Nam, nơi có đủ các thứ hoa báu trang nghiêm, cùng với các đại Tỳ-kheo Tăng và chúng Đại Bồ-tát từ các cõi Phật đến, các Đại Bồ-tát ấy đều đủ sức tự tại, vô lượng chánh định, thần thông diệu dụng. Đại Bồ-tát Đại Tuệ làm thượng thủ, được tất cả chư Phật đích thân làm pháp quán đảnh, cảnh giới của tâm tự hiện bày, khéo lãnh hội ý nghĩa về mọi chúng sinh, mọi tâm sắc, vô lượng pháp môn, cho đến năm pháp của tự tánh và hai thứ vô ngã đều được từng loại phổ hiện, đều thông đạt trọn vẹn.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ cùng Bồ-tát Ma-đế đã từng dạọ khắp tất cả cõi Phật, thừa oai thần của Phật, từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch vai áo tay phải, chắp tay quỳ gối, cung kính dùng kệ tán thán:

Thế gian sinh diệt lìa

Như hoa đốm trên không

Trí chẳng trụ hữu, vô

Mà khởi tâm đại Bi.

Tất cả pháp như huyễn

Xa lìa nơi tâm thức

Trí chẳng trụ hữu, vô

Mà khởi tâm đại Bi.

Xa lìa chấp đoạn, thường

Pháp thế gian như mộng

Trí chẳng trụ hữu, vô

Mà khởi tâm đại Bi.

Biết nhân, pháp vô ngã

Phiền não và Nhĩ diệm

Thường trong sạch, vô tướng

Mà khởi tâm đại Bi.

Niết-bàn chẳng thể lập

Chẳng có Niết-bàn Phật

Chẳng có Phật Niết-bàn

Lìa năng giác, sở giác.

Hoặc có hoặc không có

Cả hai thảy đều lìa

Pháp thiền quán tịch tĩnh

Vốn lìa sự sinh khởi.

Chẳng đời này đời sau

Gọi là chẳng thủ, xả.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ nói kệ tán thán Phật xong, tự xưng tên họ:

Con tên là Đại Tuệ.

Thông đạt pháp Đại thừa

Một trăm lẻ tám câu

Dùng kệ hỏi Thế Tôn.

Chính bậc Thế Gian Giải

Nghe Bồ-tát nói kệ

Quan sát tất cả chúng

Bảo các Phật tử rằng:

Chư vị! Các Phật tử

Nay cho mặc tình hỏi

Ta sẽ vì các ông

Thuyết cảnh giới tự giác.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ kính vâng lời Phật, đảnh lễ nơi chân Phật, chắp tay cung kính, dùng kệ hỏi:

Thế nào niệm trong sạch

Thế nào niệm tăng trưởng

Tại sao thấy si hoặc

Si hoặc sao tăng trưởng?

Cách giáo hóa cõi Phật

Chúng sinh và ngoại đạo

Thế nào thọ, vô thọ

Tại sao gọi vô thọ.

Phật tử là nghĩa gì

Giải thoát đến nơi nào

Ai trói ai giải thoát

Cảnh giới thiền ra sao.

Tại sao có ba thừa

Mong Phật giải thích cho

Duyên khởi từ đâu sinh

Sao nói tác, sở tác.

Sao có pháp đồng dị

Giảm bớt và tăng trưởng

Sao gọi định vô sắc

Và gọi chánh định diệt.

Thế nào là tưởng diệt

Vì sao có xuất định

Tại sao sinh sở tác

Tinh tấn và trì thân.

Thế nào hiện phân biệt

Các địa từ đâu sinh

Vượt ba cõi là ai

Thân này là thân gì.

Vãng sinh đến nơi nào

Bồ-tát Tối Thắng Tử

Nhân gì đắc thần thông

Và Tam-muội tự tại.

Sao gọi tâm Tam-muội

Cúi xin vì con nói

Chữ “Tạng” là nghĩa gì

Sao gọi ý và thức.

Sinh diệt là thế nào

Sở kiến trả về được

Năng kiến trả về đâu

Thế nào là tâm lượng

Chủng tánh phi chủng tánh

Làm sao kiến lập tưởng

Nghĩa ngã và phi ngã

Sao nói chẳng chúng sinh.

Sao gọi thuyết thế tục

Cách nào chẳng sinh khởi

Đoạn kiến và thường kiến

Chư Phật và ngoại đạo.

Tại sao chẳng trái nhau

Phật tánh vốn bất nhị

Tại sao đời vị lai

Nhiều bộ phái khác nhau.

Nhân gì lập nghĩa không

Sao nói sát-na hoại

“Thai tạng sinh” là gì

Thế pháp sao chẳng động.

Nhân gì như mộng huyễn

Như thành Càn-thát-bà

Như bóng trăng trong nước

Thế gian như dương diệm

Sao lại nói Giác chi

Và bảy Bồ-đề phần

Quốc độ sao hỗn loạn

Tại sao chấp hữu kiến.

Thế nào chẳng sinh diệt

Thế pháp như hoa đốm

Cách nào giác thế gian

Thuyết pháp lìa văn tự.

Lìa vọng tưởng là ai

Sao dụ như hư không

Những thứ pháp như thật

Và tâm Ba-la-mật.

Nhân gì độ các Địa

Đến nơi vô sở thọ

Và hai thứ vô ngã

Làm sao cảnh trí sạch.

Trí tuệ có những gì

Giới tánh có bao nhiêu

Hạt trân châu ma-ni

Thật tánh từ đâu sinh.

Ai lập ra ngữ ngôn

Và chủng tánh chúng sinh

Nơi sáng và kỹ thuật

Do đâu mà hiển bày.

Kệ tụng có mấy thứ

Tụng dài và tụng ngắn

Tất cả có mấy thứ

Thế nào gọi là luận.

Sao có sự ăn uống

Và sinh những ái dục

Tại sao gọi là vua

Chuyển luân và Tiểu vương.

Cõi trời có bao nhiêu

Hộ vệ quốc độ nào

Thế nào gọi là địa

Tinh tú và nhật nguyệt.

Người tu hành giải thoát

Mỗi môn có mấy thứ

Đệ tử có mấy loại

Sao gọi A-xà-lê.

Phật có bao nhiêu hạng

Sự sinh có mấy loại

Ma và các ngoại đạo

Mỗi mỗi có mấy thứ.

Tự tánh và bản tâm

Có mấy thứ riêng biệt

Những số lượng nêu bày

Niệm thông minh là gì.

Cúi xin Phật khai thị

Hư không và gió mây

Cây cỏ và rừng rậm

Tất cả là thế nào

Tại sao lại bắt lấy

Những loài voi, ngựa, nai

Thế nào là thấp hèn

Nhân gì mà thấp hèn

Làm sao thâu sáu thứ

Sao gọi Nhất-xiển-đề

Nam nữ, phi nam nữ

Từ đâu mà sinh khởi

Thế nào phát tâm tu

Sao lại tu lui sụt

Thiền sư dùng pháp gì

Dạy cho những người nào

Chúng sinh vào các cõi

Tướng nào thuộc loại nào

Thế nào là giàu sang

Nhân gì được giàu sang

Thế nào là Thích chủng

Nhân gì được Thích chủng

Thế nào dòng Cam Giá

Xin Thế Tôn giải thuyết.

Những tiên nhân khổ hạnh

Truyền thọ như thế nào

Sao thân Phật hiển hiện

Khắp thời gian, không gian

Có đủ loại chúng sinh

Và Bồ-tát nhiễu quanh

Tại sao chẳng ăn thịt

Tại sao cấm ăn thịt

Những loại nào ăn thịt

Nhân gì phải ăn thịt

Sao hình thành nhật nguyệt

Tu-di và Liên hoa.

Cây đàn dáng trống cơm

Và đủ loại hương hoa.

Cõi nước rất thù thắng

Trùm khắp cả thế giới

Như lưới báu Đế Thích

Tất cả những châu báu.

Cây đàn dáng trống cơm

Và đủ loại hương hoa

Sáng chói lìa nhật nguyệt

Mỗi mỗi đều vô lượng

Thế nào là hóa Phật

Thế nào Báo thân Phật

Thế nào Như như Phật

Thế nào Trí tuệ Phật

Tại sao nơi Dục giới

Chẳng thành Đẳng chánh giác

Sao cõi Sắc cứu cánh

Lìa dục, đắc Bồ-đề

Chư Phật nhập Niết-bàn

Ai duy trì chánh pháp

Như Lai và chánh pháp

Được trụ thế bao lâu

Thành tựu và kiến chấp

Mỗi loại bao nhiêu thứ

Từ giới luật Tỳ-kheo

Thanh văn và Duyên giác

Cho đến bậc Bồ-tát

Nhân duyên gì kiến lập

Nhân gì nhiều biến đổi

Tại sao Vô sở thọ

Thế tục thông là gì

Tại sao xuất thế gian

Thế nào là bảy địa

Cúi xin Phật diễn thuyết.

Tăng-già có mấy loại

Thế nào phá hoại Tăng

Y Phương luận là gì

Do từ nhân duyên gì

Sao lại Phật Thế Tôn

Thuyết những lời như thế:

Ca-diếp, Câu-lưu-tôn

Câu-na-hàm là ta

Cớ sao nói đoạn, thường

Có ngã và vô ngã

Sao không tất cả thời

Đều diễn nghĩa chân thật

Mà lại vì chúng sinh

Phân biệt thuyết tâm lượng

Tại sao cõi Ta-bà

Núi Kim cang, Thiết vi

Tất cả đều sung mãn

Như trái Yêm-ma-la

Phật nghe bài kệ hỏi

Về môn độ Đại thừa.

Và diệu tâm chư Phật;

Lành thay những câu hỏi.

Đại Tuệ hãy lắng nghe

Nay ta vì các ông

Theo thứ lớp giải đáp:

Pháp sinh và bất sinh

Các loại đến Niết-bàn

Sát-na chẳng tự tánh.

Từ Phật tử, ngoại đạo

Thanh văn và Duyên giác

Bồ-tát ba-la-mật

Và hạnh cõi Vô sắc.

Mỗi mỗi việc như thế

Núi Tu-di, biển cả

Các bộ châu, quốc độ

Tinh tú và nhật nguyệt

Cõi trời A-tu-la

Sức thiền Tam-ma-đề

Giải thoát được tự tại.

Giác chi, Như ý túc

Và các phẩm trợ đạo;

Từ những thân năm ấm

Cho đến định diệt tận

Gồm vô lượng thiền định.

Phật từ Tam-muội khởi

Thuyết pháp độ chúng sinh.

Tâm là thức thứ tám,

Ý là thức thứ bảy,

Và ý là thứ sáu

Năm pháp và vô ngã

Năng tưởng và sở tưởng

Tự tánh hiện nhị kiến.

Các thừa và chủng tánh

Vàng, bạc, châu Ma-ni

Cho đến Nhất-xiển-đề

Nhiều loại với nhất Phật

Trí Nhĩ diệm chứng đắc.

Chúng sinh hữu hay vô

Những cầm thú voi, ngựa

Tại sao bị bắt lấy

Do nhân duyên thành tựu.

Năng tác và sở tác

Tòng lâm cùng mê hoặc

Tâm lượng chẳng hiện hữu

Chư địa chẳng đến nhau.

Biến hiện thọ, vô thọ

Y phương và công xảo

Nội ngoại trong năm minh

Đại địa, núi Tu-di

Biển cả, nhật nguyệt tinh

Chúng sinh thượng, trung, hạ

Quốc độ và sắc thân

Mỗi mỗi bao vi trần.

Thước tấc và số dặm

Số ngắn đến số dài.

Nói chung những câu hỏi

Danh từ các số lượng

Diễn tả sự hiện hữu

Không gian và thời gian

Nên hỏi những việc này

Đâu cần hỏi việc khác.

Thanh văn và Duyên giác

Bồ-tát cho đến Phật

Mỗi thân bao nhiêu trần

Số lượng của bốn đại

Thân năm uẩn con người

Vua chúa trên thế gian

Cho đến Chuyển luân vương

Đều ham giữ tài sản

Làm sao được giải thoát

Nghĩa hẹp và nghĩa rộng

Như chỗ hỏi của ông

Việc Phật tử nên hỏi.

Muốn mỗi mỗi tương ưng

Phải xa lìa kiến chấp.

Thành tựu lìa ngôn thuyết.

Nay ta sẽ khai thị

Kỹ càng từng lớp một

Phật tử hãy lắng nghe.

Trăm lẻ tám câu này

Như chỗ chư Phật thuyết.

Cú sinh, cú bất sinh, cú thường, cú vô thường, cú trụ dị phi trụ dị, cú sát-na cú phi sát-na, cú tự tánh cú phi tự tánh, cú không cú bất không, cú đoạn cú bất đoạn, cú biên cú phi biên, cú trung cú phi trung, cú duyên cú phi duyên, cú nhân cú phi nhân, cú phiền não cú phi phiền não, cú ái cú phi ái, cú phương tiện cú phi phương tiện, cú xảo cú phi xảo, cú tịnh cú phi tịnh, cú thành cú phi thành, cú ví dụ cú phi ví dụ, cú đệ tử cú phi đệ tử, cú sư cú phi sư, cú chủng tánh cú phi chủng tánh, cú tam thừa cú phi tam thừa, cú sở hữu cú phi sở hữu, cú nguyện cú phi nguyện, cú tam luân cú phi tam luân, cú hữu phẩm cú phi hữu phẩm, cú câu cú phi câu, cú duyên tự thánh trí hiện pháp lạc cú phi hiện pháp lạc, cú sát độ cú phi sát độ, cú thủy cú phi thủy, cú

cung cú phi cung, cú thật cú phi thật, cú số cú phi số, cú minh cú phi minh, cú hư không cú phi hư không, cú vân cú phi vân, cú công xảo kỹ thuật minh xứ, cú phi công xảo kỹ thuật minh xứ, cú phong cú phi phong, cú địa cú phi địa, cú tâm cú phi tâm, cú thi thiết cú phi thi thiết, cú ấm cú phi ấm, cú chúng sinh cú phi chúng sinh, cú tuệ cú phi tuệ, cú Niết-bàn cú phi Niết-bàn, cú Nhĩ diệm (đối tượng của trí) cú phi Nhĩ diệm, cú ngoại đạo cú phi ngoại đạo, cú hoang loạn cú phi hoang loạn, cú huyễn cú phi huyễn, cú mộng cú phi mộng, cú diệm cú phi diệm, cú tượng cú phi tượng, cú luân cú phi luân, cú Càn-thát-bà cú phi Càn-thát-bà, cú thiên cú phi thiên, cú ẩm thực cú phi ẩm thực, cú dâm dục cú phi dâm dục, cú kiến cú phi kiến, cú ba-la-mật cú phi ba-la-mật, cú giới cú phi giới, cú nhật nguyệt tinh tú cú phi nhật nguyệt tinh tú, cú đế cú phi đế, cú quả cú phi quả, cú khởi diệt cú phi khởi diệt, cú trị cú phi trị, cú chi cú phi chi, cú thiền cú phi thiền, cú mê cú phi mê, cú hiện cú phi hiện, cú hộ cú phi hộ, cú tục cú phi tục, cú tiên cú phi tiên, cú vương cú phi vương, cú thâu nhận cú phi thâu nhận, cú bảo cú phi bảo, cú ký cú phi ký, cú Nhất-xiển-đề cú phi Nhất-xiển-đề, cú nữ nam bất nam cú phi nữ nam bất nam, cú vị cú phi vị, cú sự cú phi sự, cú thân cú phi thân, cú giác cú phi giác, cú động cú phi động, cú căn cú phi căn, cú hữu vi cú phi hữu vi, cú vô vi cú phi vô vi, cú nhân quả cú phi nhân quả, cú sắc cứu cánh cú phi sắc cứu cánh, cú thiết cú phi thiết, cú tòng thọ cát đằng cú phi tòng thọ cát đằng, cú tạp cú phi tạp, cú thuyết cú phi thuyết, cú Tỳ-ni cú phi Tỳ-ni, cú Tỳ-kheo cú phi Tỳ-kheo, cú xứ cú phi xứ, cú tự cú phi tự.

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Đó là một trăm lẻ tám câu mà Phật xưa đã từng nói, ông và các Đại Bồ-tát cần nên tu học.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ lại bạch:

–Bạch Thế Tôn! Các thức có mấy thứ sinh, trụ, diệt?

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Các thức có hai thứ sinh, trụ, diệt, chẳng phải suy nghĩ biết được. Hai thứ sinh gọi là lưu chú sinh và tướng sinh; hai thứ trụ gọi

là lưu chú trụ và tướng trụ; hai thứ diệt gọi là lưu chú diệt và tướng diệt.

Này Đại Tuệ! Các thức có ba thứ tướng, gọi là chuyển tướng, nghiệp tướng và chân tướng. Nói tóm tắt có ba thứ thức, nói rộng có tám thứ tướng. Ba thứ thức ấy là: Chân thức, hiện thức và phân biệt sự thức. Đại Tuệ! Ví như gương sáng hiện những sắc tướng, chỗ hiện của hiện thức cũng như thế.

Này Đại Tuệ! Hiện thức và phân biệt sự thức, hai thức này tướng hoại và chẳng hoại làm nhân với nhau. Sự huân tập chẳng thể nghĩ bàn và sự chuyển biến chẳng thể nghĩ bàn là cái nhân của hiện thức. Nhận lấy các cảnh trần và huân tập vọng tưởng từ vô thủy là cái nhân của Phân biệt sự thức.

Này Đại Tuệ! Nếu mỗi mỗi sự hư vọng chẳng thật che khuất chân thức đều tiêu diệt thì tất cả căn thức đều diệt, ấy gọi là tướng diệt.

Này Đại Tuệ! Sao nói là tương tục diệt? Do cái nhân của tương tục đã diệt thì tương tục phải diệt. Đối tượng được nhân diệt thì đối tượng được duyên cũng diệt. Đối tượng được nhân và đối tượng được duyên đều diệt thì tương tục phải diệt. Vì sao? Vì có chỗ nương tựa. Nói nương tựa, là vọng tưởng huân tập từ vô thủy; nói duyên, là tự tâm hiện những cảnh vọng tưởng của thức.

Này Đại Tuệ! Ví như cục đất với vi trần có khác, cũng không có khác. Dùng vàng ròng làm ra những đồ trang sức cũng vậy. Đại Tuệ! Nếu cục đất với vi trần có khác thì cục đất chẳng do vi trần hợp thành, mà thật thì do vi trần hợp thành, nên nói chẳng khác. Nếu chẳng khác thì cục đất với vi trần chẳng có phân biệt.

Như thế, Đại Tuệ! Chân tướng của chuyển thức với tạng thức nếu là khác thì tạng thức chẳng phải cái nhân của chuyển thức; nếu là chẳng khác thì chuyển thức diệt, tạng thức cũng phải diệt, mà chân tướng của nó thật sự là chẳng diệt. Cho nên Đại Tuệ! Chẳng phải tự thức của chân tướng diệt, chỉ là nghiệp tướng diệt. Nếu tự thức của chân tướng diệt thì tạng thức cũng phải diệt. Đại Tuệ! Nếu tạng thức diệt thì chẳng khác gì đoạn kiến của ngoại đạo.

Này Đại Tuệ! Các phái ngoại đạo lập luận như thế này: “Cảnh giới thâu nhận diệt thì sự lưu chú của thức cũng diệt.” Nếu sự lưu chuyển của thức diệt thì sự lưu chú từ vô thủy phải đoạn dứt. Đại Tuệ! Ngoại đạo nói cái nhân sinh khởi của lưu chuyển, chẳng do nhãn thức, sắc không và sáng tối hòa hợp mà sinh, ngoài ra còn có các nhân khác.

Đại Tuệ! Cái nhân của họ nói như thắng diệu, như sĩ phu, như tự tại, như thời gian, như vi trần…

Lại nữa, này Đại Tuệ! Có bảy thứ tánh tự tánh, gọi là tập tánh tự tánh, tánh tự tánh, tướng tánh tự tánh, đại chủng tánh tự tánh, nhân tánh tự tánh, duyên tánh tự tánh và thành tánh tự tánh.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Có bảy thứ Đệ nhất nghĩa, đó là cảnh giới tâm, cảnh giới tuệ, cảnh giới trí, cảnh giới kiến, cảnh giới siêu nhị kiến, cảnh giới siêu tử địa (siêu việt phiền não) và cảnh giới Như Lai tự tại. Đại Tuệ! Đây là Đệ nhất nghĩa tâm nơi tự tánh của tánh cũng là chư Phật Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác (quá khứ, hiện tại, vị lai) thành tựu pháp thế gian và xuất thế gian, cho đến pháp xuất thế gian tối thượng, do Tuệ nhãn của bậc Thánh soi vào tự cộng tướng mà kiến lập, kiến lập này chẳng đồng với lập luận theo ác kiến của ngoại đạo.

Này Đại Tuệ! Thế nào là lập luận theo ác kiến của ngoại đạo? Ấy là cảnh giới vọng tưởng của tự kiến chấp, chẳng biết do chấp nơi chỗ hiện bày của tự tâm, vì chẳng thông đạt về biên vực (tự tánh cùng khắp không gian thời gian, vốn chẳng có biên vực, vì khởi tâm chấp thật thành có biên vực). Đại Tuệ! Vì hàng phàm phu ngu si, ở nơi bất nhị của tự tánh tánh vô tánh (Đệ nhất nghĩa) lập ra nhị kiến luận.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Cái nhân vọng tưởng của ba cõi diệt thì các duyên của vô minh, ái nghiệp liền diệt. Nay ta sẽ thuyết giảng những cảnh huyễn hóa tùy theo kiến chấp nơi đối tượng được hiện bày của tự tâm.

Này Đại Tuệ! Nếu có Sa-môn, Bà-la-môn muốn khiến nhân quả của hữu chủng, vô chủng cùng sự vật, thời gian có chỗ trụ… và

những cái do chấp nơi ấm, giới, nhập nơi sinh và trụ biến hiện hoặc nói sinh rồi thì diệt, như sự vật hoặc tương tục hoặc sinh, hoặc hữu, hoặc Niết-bàn, hoặc đạo, hoặc nghiệp, hoặc quả, hoặc chân lý, hoặc thường trụ, đều là đoạn diệt luận. Vì sao? Vì những sự việc kể trên vốn là vô thủy (chẳng có sự bắt đầu), nên hiện tiền đều không thể nắm bắt.

Này Đại Tuệ! Ví như cái bình bể chẳng dùng được, như hạt giống cháy chẳng thể nẩy mầm. Như thế, Đại Tuệ! Nếu tánh của ấm, giới, nhập đã diệt, nay diệt, sẽ diệt, đều do kiến chấp vọng tưởng của tự tâm vô nhân mà có, thì sự sinh khởi chẳng có thứ lớp.

Này Đại Tuệ! Nếu lại nói cái thức vô chủng, hữu chủng do ba duyên kiến, tướng, thức hòa hợp sinh khởi, thì con rùa nên mọc lông, ép cát phải ra dầu, tông họ ắt phải tự hoại, vì trái với nghĩa quyết định. Cái thuyết hữu chủng, vô chủng có lỗi như thế, nếu theo đó kiến lập sự nghiệp đều là hư dối vô nghĩa.

Này Đại Tuệ! Cái thuyết ba duyên hợp sinh của ngoại đạo, lập ra phương tiện nhân quả tự tướng nơi quá khứ, hiện tại, vị lai, tưởng hữu chủng, vô chủng từ xưa đến nay đã thành sự thật, giác tưởng xoay chuyển, thừa kế với nhau, là do lỗi nơi tập khí tự sinh kiến chấp mà thuyết như thế.

Này Đại Tuệ! Phàm phu ngu si, say mê tà tưởng, trí tuệ bị ác kiến nuốt mất, đem cái thuyết vô trí lại vọng xưng là Nhất thiết trí.

Này Đại Tuệ! Nếu các Sa-môn, Bà-la-môn lìa kiến chấp về tự tánh, biết trong ngoài tâm hiện như mây nổi, như vòng lửa, như thành Càn-thát-bà, như dợn nắng, như bóng trăng trong nước, như mộng huyễn, những vọng tưởng hư dối từ vô thủy chẳng lìa tự tâm. Nếu nhân duyên vọng tưởng diệt hết, lìa chủ thể thuyết đối tượng thuyết, chủ thể quán đối tượng được quán của vọng tưởng, kiến lập thân của tạng thức, nơi cảnh giới thức có thọ dụng, thâu nhận và kẻ thâu nhận… Đối với những việc kể trên đều chẳng tương ưng, chẳng có tất cả cảnh giới ấy, lìa sinh trụ diệt, lìa tự tâm khởi, lìa tùy chỗ nhập mà phân biệt, Bồ-tát này được như thế thì chẳng bao lâu sẽ chứng đắc sinh tử và Niết-bàn bình đẳng, được đại Bi làm phương

tiện khéo léo mà chẳng thấy có sự mở mang phương tiện.

Này Đại Tuệ! Nơi tất cả chúng sinh đều như huyễn, chẳng do nhân duyên, xa lìa cảnh giới trong ngoài, ngoài tâm chẳng thấy pháp khác, lần lượt nhập chỗ vô tưởng, từ cảnh giới Tam-muội của địa này đến địa kia, phân biệt quán xét, thấu rõ ba cõi như huyễn, sẽ chứng đắc Tam-muội như huyễn, siêu việt tự tâm hiện, trụ nơi Bát-nhã ba-la-mật, lìa bỏ phương tiện, lìa Kim cang dụ và Tam-ma-đề, liền vào thân Như Lai, liền vào thần thông biến hóa tự tại, từ bi làm phương tiện, đầy đủ trang nghiêm; vào tất cả cõi Phật và chỗ ngoại đạo, bình đẳng như như, lìa tâm, ý, ý thức, ấy là sự lần lượt chuyển thân của Bồ-tát, cho đến chứng đắc Pháp thân Như Lai, cuối cùng quy về vô sở đắc.

Cho nên, muốn hội nhập nơi Pháp thân Như Lai, phải xa lìa ấm, giới, nhập và nhân duyên làm phương tiện của tâm, chỉ với tâm thẳng quán xét lỗi nơi vọng tưởng tập khí hư dối từ vô thủy, sinh, trụ, diệt là vọng tưởng hư dối, Phật địa vô sinh, tư duy về ba cõi chẳng thật có, đến Thánh trí tự giác, tự tâm tự tại, tới chỗ hành vô sở hành, như hạt châu ma-ni tùy sắc (hạt châu tự chẳng có màu sắc, mà tùy màu sắc của người xem hiện ra màu sắc), nghĩa là tùy tâm lượng vi tế của chúng sinh mà biến hóa thân hình, nên các Địa lần lượt được tương tục kiến lập. Cho nên, này Đại Tuệ! Việc tự thành tựu pháp thiện phải siêng tu học.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ lại bạch:

–Bạch Thế Tôn! Nói tâm, ý, ý thức, tướng tự tánh của năm pháp là nẻo hành hóa của tất cả chư Phật, Bồ-tát, cảnh giới của đối tượng được duyên chẳng hòa hợp, hiển bày tất cả pháp do tự tâm hiện, thành tướng chân thật. Nhất thiết Phật ngữ tâm là Phật thuyết về cảnh giới tạng thức nơi Pháp thân, ở trụ xứ của chư Đại Bồ-tát tại núi Ma-la-da trong biển thuộc nước Lăng-già.

Đức Thế Tôn bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Do bốn nhân duyên mà nhãn thức chuyển. Thế nào là bốn?

1. Tự tâm bất giác hiện ra thâu nhận.

2. Lỗi nơi tập khí hư dối từ vô thủy.

3. Chấp trước tự tánh của tánh thức.

4. Muốn thấy đủ thứ sắc tướng.

Ấy gọi là bốn thứ nhân duyên từ dòng suối chảy của tạng thức, sinh ra làn sóng của chuyển thức.

Như nhãn thức chuyển thì tất cả vi trần, lỗ chân lông nơi tất cả các căn đều sinh, các cảnh giới khác theo đó sinh khởi cũng như thế. Ví như gương sáng hiện các sắc tướng, ví như gió lớn thổi nước biển thì gió của cảnh giới bên ngoài thổi biển của tâm, nổi làn sóng thức cũng vậy. Bởi vì tướng đối tượng được tạo tác khác hay chẳng khác, do nghiệp duyên hòa hợp sinh tướng, lại chấp trước sâu vào, chẳng thể thấu tỏ tự tánh của các sắc, nên cái thân năm thức theo đó mà chuyển.

Này Đại Tuệ! Cái thân năm thứ thức kia đều do cái biết của tướng phần đoạn sai biệt mà có, nên biết đó là cái thân của ý thức. Cái thân chuyển kia chẳng tự cho là tướng của ngã chuyển, vì tự tâm hiện vọng tưởng chấp trước mà chuyển, nên mỗi mỗi tướng hư vọng cùng chuyển; do phần đoạn sai biệt, phân biệt cảnh giới gọi là chuyển. Như người tu hành vào thiền chánh định, chuyển tập khí vi tế mà chẳng tự biết, lại cho là thức diệt rồi mới nhập thiền định, thật thì thức chẳng diệt mà nhập chánh định. Vì chủng tử tập khí chẳng diệt nên cảnh giới chuyển mà thức chẳng diệt, chẳng vì không thâu nhận mà diệt.

Này Đại Tuệ! Bờ bến cứu cánh của tạng thức vi tế như thế, ngoài chư Phật và Bồ-tát trụ Địa ra, chỗ tu tập đạt được các Thanh văn, Duyên giác, ngoại đạo dù có sức trí tuệ của Tam-muội, tất cả chẳng thể suy lường thấu đạt được.

Ngoài tướng trí tuệ khéo léo phân biệt, phán đoán nghĩa cú, thắng tiến vô biên, thiện căn thuần thục, lìa vọng tưởng hư dối của tự tâm hiện, tĩnh tọa trong núi rừng, tu hành trải qua các bậc thượng, trung, hạ, được thấy vọng tưởng lưu chú của tự tâm, được pháp quán đảnh nơi vô lượng quốc độ của chư Phật, được sức tự tại thần thông Tam-muội, được biết các tri thức thiện, quyến thuộc Phật tử, những tâm, ý, ý thức kia, chúng sinh theo nghiệp ái vô tri vào biển sinh tử,

cảnh giới tư tưởng hư vọng ấy… đều do tự tâm hiện bày. Đến đây, các thứ nhân duyên kể trên thảy đều đã siêu thoát. Cho nên này Đại Tuệ! Những người tu hành nên gần gũi bậc Tri thức tối thắng.

Khi ấy, Thế Tôn muốn lập lại nghĩa này mà nói kệ:

Ví như sóng biển cả

Là do gió thổi mạnh

Sóng to vỗ biển rộng

Chẳng có lúc ngừng nghỉ.

Biển tạng thức thường trụ

Gió cảnh giới lay động

Mỗi mỗi sóng của thức

Ào ạt mà nổi dậy.

Các thứ màu sắc đẹp

Các thứ đồ ăn ngon

Các thứ hoa quả tốt

Ánh sáng của nhật nguyệt.

Hoặc khác hoặc chẳng khác

Như biển nổi làn sóng

Bảy thức cũng như thế

Tâm cảnh hòa hợp sinh.

Như nước biển biến chuyển

Nổi đủ thứ làn sóng.

Bảy thức cũng như thế

Tâm cảnh hòa hợp sinh

Nói chỗ tạng thức ấy

Mỗi mỗi các thức chuyển.

Là do ý thức kia

Suy nghĩ nghĩa các tướng

Có tám tướng chẳng hoại

Vô tướng vốn vô tướng.

Ví như làn sóng biển

Nước biển chẳng sai biệt

Thức tâm cũng như thế

Chẳng thể có khác biệt.

Tâm gọi tích tập nghiệp

Ý gọi rộng tích tập

Thức do thức nhận biết

Hiện cảnh nói có năm.

Bồ-tát Đại Tuệ dùng kệ hỏi Phật:

Những sắc tướng xanh, đỏ

Do các thức sinh khởi

Nổi pháp như làn sóng

Nghĩa ấy xin Phật giảng.

Thế Tôn dùng kệ đáp:

Những sắc tướng xanh, đỏ

Làn sóng vốn chẳng có

Đều do tâm tích tập

Phàm phu nếu khai ngộ.

Nghiệp kia vốn chẳng có

Do tự tâm thâu nhiếp

Lìa năng nhiếp, sở nhiếp

Đồng như làn sóng kia.

Kiến lập thân thọ dụng

Là hiện thức chúng sinh

Nơi các nghiệp hiện kia

Đều như làn sóng nước.

Bồ-tát Đại Tuệ lại dùng kệ hỏi:

Tánh làn sóng biển cả

Ào ạt vẫn biết được

Tạng cùng nghiệp cũng vậy

Tại sao chẳng hiểu biết.

Thế Tôn dùng kệ đáp:

Phàm phu chẳng trí tuệ

Tạng thức như biển cả

Nghiệp tướng như làn sóng

Theo đó dụ cho hiểu.

Bồ-tát Đại Tuệ lại dùng kệ hỏi:

Mặt trời sáng soi khắp

Chúng sinh thượng, trung, hạ

Như Lai soi thế gian

Khai thị lời chân thật.

Tại sao chia nhiều thừa

Thuyết pháp nói chẳng thật?

Đức Thế Tôn dùng kệ đáp:

Nếu nói với chân thật

Tâm họ chẳng chân thật

Ví như làn sóng biển

Như bóng gương, mộng, huyễn.

Tất cả cùng lúc hiện

Cảnh giới tâm cũng thế

Nay cảnh giới chẳng đủ

Là do nghiệp chuyển sinh.

Thức do thức nhận biết

Ý do ý cho vậy

Năm thức tùy cảnh hiện

Chẳng thứ lớp nhất định.

Ví như thợ khéo vẽ

Và học trò thợ vẽ

Bút màu vẽ hình tướng

Ta nêu cũng như thế.

Màu sắc vốn vô nghĩa

Chẳng phải bút hay lụa

Vì thỏa lòng chúng sinh

Vẽ đủ thứ hình tướng.

Dùng lời nói khai thị

Thật nghĩa lìa văn tự

Phân biệt nghĩa ban đầu

Tu hành đến chân thật.

Chỗ chân thật tự ngộ

Lìa năng giác, sở giác

Đây vì Phật tử nói

Kẻ ngu vọng phân biệt.

Thế gian đều như huyễn

Dù hiện chẳng chân thật

Thuyết pháp cũng như thế

Tùy sự lập phương tiện.

Lương y trị bệnh nhân

Tùy bệnh mà cho thuốc

Thuyết pháp chẳng ứng cơ

Nơi họ thành phi thuyết.

Tùy tâm lượng chúng sinh

Như Lai ứng cơ thuyết

Phi cảnh giới vọng tưởng

Thanh văn chẳng có phần.

Vì thương xót kẻ mê

Thuyết cảnh giới tự giác.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Nếu Đại Bồ-tát muốn biết hiện lượng của tự tâm, thâu nhận và kẻ thâu nhận đối với cảnh giới vọng tưởng, phải lìa phong tục tập quán thế gian. Ngày đêm sáu thời thường tự cảnh tỉnh, phương tiện tu hành, phải lìa ngôn luận của người ác kiến và các tướng thừa Thanh văn, Duyên giác, thông đạt tướng vọng tưởng của tự tâm hiện.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Đại Bồ-tát kiến lập trí tuệ, nơi ba tướng của Thánh trí nên siêng tu học.

Thế nào là ba tướng của Thánh trí? Đó là tướng vô sở hữu, tướng Nhất thiết chư Phật tự nguyện xứ, tướng cứu cánh của Thánh trí tự giác. Tu hành được đến đây rồi, phải xả bỏ tướng bệnh của trí tuệ tâm, được lên Bồ-tát trụ Địa thứ tám, ấy là do quá trình tu tập ba tướng kể trên mà sinh khởi.

Này Đại Tuệ! Nói tướng vô sở hữu, là theo cách tu tập những tướng Thanh văn, Duyên giác và ngoại đạo mà sinh khởi. Nói tướng tự nguyện xứ, là nói chỗ chư Phật xưa tự nguyện tu mà sinh khởi. Nói tướng cứu cánh của Thánh trí tự giác, là đối với tất cả pháp tướng chẳng chấp trước, được tiến hành đến chứng đắc Tam-muội thân như huyễn của chư Phật mà sinh khởi. Đây gọi là ba tướng của Thánh trí. Nếu người thành tựu ba tướng của Thánh trí này, thì được đến cảnh giới cứu cánh của Thánh trí tự giác. Cho nên Đại Tuệ! Ba tướng của Thánh trí nên siêng tu học.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ biết tâm niệm của chúng Đại Bồ-tát đang nghĩ về kinh gọi là: Thánh Trí Sự Phân Biệt Tự Tánh, nên nương theo diệu lực từ oai thần của tất cả Phật, bạch:

–Bạch Thế Tôn! Cúi xin Phật thuyết kinh Thánh Trí Sự Phân Biệt Tự Tánh, y theo trí tuệ của Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác, phân biệt nghĩa nơi một trăm lẻ tám câu, theo đó thuyết giảng về chỗ Đại Bồ-tát vào tự tướng và cộng tướng của tự tánh vọng tưởng. Vì phân biệt thuyết giảng về tự tánh vọng tưởng thì khéo quan sát được nhân, pháp vô ngã, tẩy sạch vọng tưởng, soi sáng các Địa, siêu việt tất cả Thanh văn, Duyên giác và thiền định của ngoại đạo, biết khắp cảnh giới thuộc nơi chốn hành hóa không thể nghĩ bàn của Như Lai, lìa bỏ năm pháp tự tánh. Dùng Pháp thân trí tuệ của chư Phật Như Lai khéo tự trang nghiêm, khởi cảnh giới huyễn, lên Thiên cung Đâu-suất, trời Sắc cứu cánh, trong tất cả cõi Phật, cho đến được Pháp thân thường trụ của Như Lai (như Phật Thích-ca từ Thiên cung Đâu-suất giáng sinh thành Phật).

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Có một thứ ngoại đạo, khởi vọng tưởng chấp trước đoạn diệt, xóa hết cái nhân giác tri, cho tất cả là hư vô, như thỏ không sừng, cho tất cả pháp cũng như thế. Ngoài ra còn có ngoại đạo căn cứ theo chỗ vi tế của Đà-la-phiếu (chân lý), vọng chấp các pháp mỗi mỗi sai biệt, sinh kiến chấp ấy, cho là không có sừng thỏ, thì lại nghĩ tưởng phải có sừng trâu. Đại Tuệ! Họ rơi vào nhị kiến hữu và vô, chẳng rõ cảnh giới tâm lượng của tự tâm, vọng tự thêm bớt, kiến lập thân thọ dụng,

vọng tưởng có căn cứ số lượng. Đại Tuệ! Tất cả pháp tánh cũng như thế, lìa hữu, lìa vô, chẳng nên suy tưởng cho là thật có hay thật không.

Này Đại Tuệ! Nếu lìa hữu, vô mà cho thỏ không sừng là tưởng thật không, cho trâu có sừng là tưởng thật có, đều gọi là tà tưởng. Đại Tuệ! Theo cảnh giới Thánh trí, nên lìa nhị kiến đối đãi.

Bồ-tát Đại Tuệ bạch:

–Bạch Thế Tôn! Người chẳng vọng tưởng thấy tướng vô sinh rồi, theo đó suy nghĩ quán xét, chẳng sinh vọng tưởng, nói là vô chăng?

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Chẳng phải quán xét chẳng sinh vọng tưởng mà nói vô. Vì sao? Vì vọng tưởng do chấp thật mà sinh; như theo chấp thật có và không về sừng mà sinh ra vọng tưởng. Nếu chẳng chấp thật thì lìa hai tướng tương đối. Do quán Hữu nên nói thỏ không sừng, do quán Vô nên nói trâu có sừng. Đại Tuệ! Vì pháp tương đối chẳng phải chánh nhân, nên nói hữu nói vô, cả hai đều chẳng thành. Nói thành là do chấp pháp tương đối mà thành.

Này Đại Tuệ! Lại còn có ngoại đạo chấp trước việc sắc không sinh khởi kiến chấp, chẳng biết thực tế của hư không, nói lìa sắc lìa hư không, sinh khởi kiến chấp về biên vực của vọng tưởng.

Này Đại Tuệ! Hư không là sắc, thuộc về sắc chủng. Sắc là hư không, do chủ thể nhận thức, đối tượng được nhận thức mà kiến lập, phân biệt tánh sắc tánh không. Đại Tuệ! Phải biết lúc bốn đại chủng sinh khởi, tự tướng riêng biệt, chẳng trụ hư không, nhưng không phải chẳng có hư không.

Như thế, Đại Tuệ! Vì chấp pháp tương đối, quán trâu có sừng nên nói thỏ không sừng. Nếu đem sừng trâu phân tích thành vi trần, lại phân tích vi trần cho đến cực vi thì sát-na chẳng có chỗ trụ. Họ quán theo như thế nào mà nói là vô? Nếu quán các vật khác thì pháp cũng như vậy.

Đức Thế Tôn bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Nên lìa sừng thỏ, sừng trâu, sắc tướng hư không, kiến chấp

vọng tưởng. Các Đại Bồ-tát nên suy xét vọng tưởng do tự tâm hiện, Bồ-tát vào tất cả cõi nước, dùng phương tiện của tự tâm giáo hóa chúng sinh.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này nên nói kệ:

Sắc cùng với tâm không

Sắc cùng nuôi dưỡng tâm

Thân thọ dụng kiến lập

Tạng thức hiện chúng sinh.

Tâm, ý và ý thức

Pháp tự tánh có năm

Vô ngã có hai thứ

Do Như Lai rộng thuyết.

Dài, ngắn và có, không

Lần lượt sinh lẫn nhau

Vì không lập nghĩa có

Vì có lập nghĩa không

Nếu phân biệt vi trần

Vọng sắc chẳng thể sinh.

Chỗ an lập tâm lượng

Không nên có ác kiến

Phi cảnh giới giác tưởng

Tưởng Thanh văn cũng thế

Cảnh giới của tự giác

Cứu thế phương tiện thuyết.

Bấy giờ, Bồ-tát Đại Tuệ vì trừ sạch dòng suối ý thức do tự tâm hiện, lại hỏi Như Lai:

–Bạch Thế Tôn! Làm sao trừ sạch dòng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sinh? Ấy là pháp đốn hay tiệm?

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Phi tiệm phi đốn, cũng tiệm cũng đốn. Nói tiệm, ví như trái Yêm-ma-la tiệm chín mùi; như đại địa tiệm dần dần sinh vạn vật, Như Lai trừ sạch dòng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng

sinh cũng như thế. Nói đốn, ví như gương sáng đốn liền hiện tất cả sắc tướng vô tướng; như ánh sáng mặt trời đốn liền soi tất cả sắc tướng, Như Lai trừ sạch dòng suối ý thức do tự tâm hiện của tất cả chúng sinh cũng như thế.

Này Đại Tuệ! Pháp Y Phật thuyết tất cả các pháp hiện bày nơi tự tướng và cộng tướng là tập khí do tự tâm hiện, vọng tưởng tương tục do tự tâm so sánh chấp trước, mỗi mỗi không thật như huyễn. Thật ra, mỗi mỗi so sánh chấp trước đều không thủ đắc.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Vì so sánh chấp trước duyên khởi tự tánh, sinh ra tướng vọng tưởng của tự tánh. Đại Tuệ! Như nhà ảo thuật, nương cỏ cây, ngói đá làm ra đủ thứ cảnh vật huyễn hóa, do đó sinh khởi bao nhiêu hình sắc, sinh khởi đủ thứ vọng tưởng, những vọng tưởng kia vốn chẳng chân thật.

Như thế, Đại Tuệ! Y theo tánh duyên khởi sinh khởi vọng tưởng, y mỗi mỗi vọng tưởng hình thành mỗi mỗi sự vật hiện thành, ấy gọi là Y Phật thuyết pháp.

Này Đại Tuệ! Nói hóa Phật là Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tấn, Thiền định và Trí tuệ, lìa ấm, giới, nhập, giải thoát mọi thức tướng phân biệt, là do quán xét kiến lập, siêu việt kiến chấp về ngoại đạo và kiến chấp về cõi Vô sắc.

Này Đại Tuệ! Nói Pháp Phật, là lìa duyên dựa, lìa tất cả mọi đối tượng được tạo tác, tướng căn và số lượng đều diệt, chẳng phải tướng ngã chấp và cảnh giới nơi đối tượng bị chấp của phàm phu, Thanh văn, Duyên giác và ngoại đạo. Ấy là do tướng cứu cánh sai biệt của Thánh trí tự giác kiến lập. Cho nên, Đại Tuệ! Tướng cứu cánh sai biệt của Thánh trí tự giác nên siêng tu học và kiến chấp do tự tâm hiện cần phải diệt trừ.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Có hai thứ tướng phân biệt thông với thừa Thanh văn, ấy là: Chấp tướng đắc Thánh tự giác sai biệt và tướng so sánh chấp trước tánh vọng tưởng nơi tự tánh.

Thế nào là tánh đắc Thánh tự giác sai biệt của Thanh văn? Ấy là cảnh giới chân đế, vô thường, khổ, không, vô ngã, lìa dục tịch diệt, dứt ấm, giới, nhập, tự, cộng tướng, ngoài bất hoại tướng, biết như thật

về tâm được tĩnh lặng. Tâm tĩnh lặng xong, được đạo quả thiền định giải thoát Tam-muội. Nhưng chánh thọ giải thoát ấy chẳng lìa tập khí biến dịch sinh tử chẳng thể nghĩ bàn, đắc Thánh tự giác, ham trụ nơi thừa Thanh văn, ấy gọi là tướng đắc Thánh tự giác sai biệt của Thanh văn.

Này Đại Tuệ! Ham trụ đắc Thánh tự giác sai biệt của Đại Bồ-tát, chẳng phải là ham pháp môn diệt và ham chánh định, chỉ vì thương xót chúng sinh và theo đúng bản nguyện mà không thủ chứng. Đại Bồ-tát đối với tướng đắc Thánh tự giác sai biệt của thừa Thanh văn ham thích, chẳng nên tu học.

Này Đại Tuệ! Thế nào là so sánh chấp trước tánh vọng tưởng nơi tự tánh của thừa Thanh văn? Ấy là đại chủng xanh, vàng, đỏ, trắng, địa, thủy, hỏa, phong, chẳng do tạo tác mà sinh tự tướng, cộng tướng, chỉ là cái phương tiện của Phật thuyết. Người Thanh văn do đó khởi tự tánh vọng tưởng, Đại Bồ-tát đối với pháp ấy nên biết nên xả, liền nhập tướng vô ngã nơi pháp và diệt trừ kiến chấp nơi tướng vô ngã của nhân, lần lượt tiến đến các Địa, ấy gọi là tướng so sánh chấp trước tánh vọng tưởng nơi tự tánh của thừa Thanh văn.

Khi ấy, Bồ-tát Đại Tuệ bạch:

–Bạch Thế Tôn! Thế Tôn thuyết giảng về cảnh giới thường và chẳng thể nghĩ bàn của Đệ nhất thánh trí và cảnh giới của Đệ nhất nghĩa, chẳng phải là chỗ nêu giảng của những ngoại đạo về nhân duyên thường chẳng thể nghĩ bàn chăng?

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Chẳng phải là nhân duyên đạt được thường chẳng thể nghĩ bàn của ngoại đạo. Vì sao? Thường chẳng thể nghĩ bàn của những ngoại đạo, chẳng do tự tướng thành. Nếu thường chẳng thể nghĩ bàn chẳng do tự tướng thành thì cớ sao được hiển hiện thường chẳng thể nghĩ bàn? Lại nữa, này Đại Tuệ! Chẳng thể nghĩ bàn nếu do tự tướng thành thì ắt phải là pháp thường, nếu do người làm ra thì chẳng thể thành thường chẳng thể nghĩ bàn, vì do làm mới có, chẳng phải thường có.

Này Đại Tuệ! Ta nói Đệ nhất nghĩa thường chẳng thể nghĩ bàn,

tướng nhân thành Đệ nhất nghĩa là lìa tánh, phi tánh, nên đạt được tướng tự giác mà vô tướng. Cái nhân của Đệ nhất nghĩa trí, vì có cái nhân lìa tánh, phi tánh, ví như hư không không tạo tác, Niết-bàn tận diệt, nên chánh pháp ấy tự thường, chẳng do tạo tác thành thường. Như thế, chẳng đồng với định luận thường chẳng thể nghĩ bàn của ngoại đạo.

Này Đại Tuệ! Thường chẳng thể nghĩ bàn này do Thánh trí tự giác của Như Lai chứng đắc, nên thường chẳng thể nghĩ bàn của Thánh trí tự giác, cần phải tu học.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Pháp thường chẳng thể nghĩ bàn của ngoại đạo chẳng có tánh thường, vì có cái nhân của tướng khác, chẳng phải cái nhân của sức tướng tự thành. Lại nữa, này Đại Tuệ! Pháp thường chẳng thể nghĩ bàn của ngoại đạo có chỗ tạo tác, tánh phi tánh, vô thường, theo kiến chấp suy tư tự cho là thường.

Này Đại Tuệ! Pháp ta cũng dùng nhân duyên như thế, vì tánh phi tánh, chẳng lập chỗ tạo tác, chẳng có thường kiến, nơi cảnh giới của Thánh trí tự giác, nói cái thường ấy tự vô nhân (chẳng có sự bắt đầu).

Này Đại Tuệ! Nếu các ngoại đạo lập cái nhân tướng thành thường chẳng thể nghĩ bàn, lập cái nhân của tự tướng, nói tánh phi tánh, thì đồng như sừng thỏ, vì pháp thường chẳng thể nghĩ bàn của họ chỉ có ngôn thuyết vọng tưởng. Các ngoại đạo có cái lỗi như thế. Vì sao? Vì chỉ có ngôn thuyết vọng tưởng, cũng như sừng thỏ, chẳng phải do tự tướng vốn sẵn đầy đủ.

Này Đại Tuệ! Pháp thường chẳng thể nghĩ bàn của ta do tướng tự giác chứng đắc, lìa đối tượng được tạo tác, tánh phi tánh, nên tự vốn là thường, chẳng phải ngoài tánh phi tánh, suy nghĩ pháp vô thường cho là thường. Nếu ngoài tánh phi tánh, pháp vô thường suy nghĩ cho là thường, là cái thuyết thường chẳng thể nghĩ bàn của ngoại đạo, vì họ chẳng biết cái tướng của tự nhân thường chẳng thể nghĩ bàn vốn sẵn đầy đủ, nên xa cách với tướng cảnh giới chứng đắc nơi Thánh trí tự giác, họ chẳng nên thuyết.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Chúng Thanh văn sợ cái khổ của vọng

tưởng sinh tử mà cầu Niết-bàn, chẳng biết tất cả tánh sai biệt của sinh tử Niết-bàn là vọng tưởng, phi tánh, do cảnh giới của các căn thôi nghĩ , cho là Niết-bàn, chẳng phải chuyển tạng thức thành Thánh trí tự giác.

Thế nên, Phật đối với phàm phu nói có ba thừa, nói những tâm lượng vốn chẳng thật có, họ chẳng biết cảnh giới của tự tâm hiện của Như Lai nơi quá khứ, hiện tại, vị lai, mà so sánh chấp trước cảnh giới ngoài tâm hiện, nên thường lưu chuyển trong vòng sinh tử.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Tất cả pháp vốn vô sinh, ấy là quá khứ, hiện tại, vị lai chư Phật thuyết giảng. Vì sao? Nói tự tâm hiện, là tánh phi tánh, lìa phi hữu mà sinh. Đại Tuệ! Tất cả tánh vô sinh thì tất cả pháp như sừng thỏ, mà phàm phu ngu si, vì tự tánh vọng tưởng chấp cho là thật.

Này Đại Tuệ! Tất cả pháp vô sinh, là cảnh giới của Thánh trí tự giác, tất cả tướng tự tánh của tất cả tánh vốn vô sinh, chẳng phải hai thứ cảnh giới vọng tưởng nhị kiến của phàm phu, kiến lập tướng tự tánh của sắc thân và tài (sở hữu của thân). Đại Tuệ! Chuyển cái tướng chủ thể thâu nhiếp, đối tượng được thâu nhiếp của tạng thức mà phàm phu đọa vào nhị kiến của sinh, trụ, diệt, hy vọng tất cả tánh có sinh, sinh những vọng tưởng hữu và phi hữu, chẳng phải là Thánh hiền.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Có năm thứ chủng tánh vô gián. Những gì là năm? Ấy là Thanh văn thừa vô gián chủng tánh, Duyên giác thừa vô gián chủng tánh, Như Lai thừa vô gián chủng tánh, Bất định chủng tánh và Các biệt chủng tánh (ngoại đạo chủng tánh).

Thế nào là Chủng tánh vô gián của Thanh văn thừa? Nếu có người nghe nói đến ấm, giới, nhập, tự cộng tướng, lúc ấy lỗ chân lông toàn thân cảm thấy nhẹ nhàng yên vui và ham tu trí tướng, chẳng tu tướng duyên khởi phát ngộ, khởi tâm đoạn dứt tậïp khí phiền não, nhưng chẳng đoạn, chẳng độ biến dịch sinh tử chẳng thể nghĩ bàn, chỉ độ phần đoạn sinh tử, cho là sinh tử của ta đã hết, phạm hạnh đã lập, sau này chẳng thọ sinh nữa, như thật biết tu tập nhân vô ngã, cho đến chứng đắc Niết-bàn của Thanh văn, ấy gọi là

Chủng tánh vô gián của Thanh văn thừa.

Này Đại Tuệ! Thế nào là Chủng tánh vô gián của Duyên giác thừa? Nếu có người nghe nói những khác biệt của nhân duyên vô gián, toàn thân lông dựng lên, rơi lệ dầm dề, đối với những tướng chẳng phải mười hai nhân duyên thì cảm thấy không thích, mỗi mỗi tự thân, mỗi mỗi thần thông, hoặc lìa hoặc hợp, đủ thứ biến hóa, lúc nghe thuyết này, tâm liền ngộ nhập. Nếu biết họ thuộc về Chủng tánh vô gián của Duyên giác thừa rồi, tùy thuận căn tánh của họ mà thuyết giảng pháp Duyên giác thừa, ấy gọi là tướng Chủng tánh vô gián của Duyên giác thừa.

Này Đại Tuệ! Chủng tánh vô gián của Như Lai thừa có bốn thứ:

1. Tự tánh pháp vô gián chủng tánh.

2. Lìa tự tánh pháp vô gián chủng tánh.

3. Đắc tự giác thánh vô gián chủng tánh.

4. Ngoài sát thù thắng (ngoài cõi nước thù thắng, có nghĩa là vô sở trụ) vô gián chủng tánh.

Nếu người nghe thuyết bốn việc này và lúc nghe thuyết về cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn thân, tài (ngã và ngã sở) kiến lập do tự tâm hiện, tâm chẳng kinh sợ, ấy gọi là tướng Chủng tánh vô gián của Như Lai thừa.

Này Đại Tuệ! Chủng tánh bất định là khi người nghe thuyết ba thứ chủng tánh kể trên, tùy theo lúc nghe chủng tánh nào thì ngộ nhập chủng tánh ấy, theo đó tu tập mà thành tựu. Như nghe thuyết thừa Thanh văn thì thành chủng tánh Thanh văn, nghe thuyết thừa Duyên giác thì thành chủng tánh Duyên giác, nghe thuyết thừa Như Lai thì thành chủng tánh Như Lai, ấy gọi là Chủng tánh bất định.

Này Đại Tuệ! Các biệt vô gián là những chúng sinh còn chấp thật về kiến giác như ngã, nhân, chúng sinh, thọ mạng, tăng trưởng thiện căn, sĩ phu… mà cầu chứng Niết-bàn. Lại nghe lời thuyết pháp của ngoại đạo, cho tất cả tánh đều có kẻ tạo ác, nói đó là Niết-bàn, cho như thế là giác ngộ, đối với pháp vô ngã chẳng có phần, nên họ không thể giải thoát. Ấy là những người tu Thanh văn thừa mà thuộc về ngoại đạo chủng tánh vô gián, chẳng xuất luân hồi mà cho

là xuất, ấy gọi là Chủng tánh vô gián các biệt.

Này Đại Tuệ! Người sơ trị địa nói kiến lập chủng tánh là vì muốn siêu nhập địa vô sở hữu, nên có sự kiến lập này. Người tự tu tự giác, phải dứt sạch tập khí phiền não, thấy pháp vô ngã, từ đắc Tam-muội của Thanh văn, cho đến năm thứ chủng tánh kia, cuối cùng đều sẽ chứng đắc Pháp thân tối thắng của Như Lai.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này mà thuyết kệ:

Tu-đà-hoàn nhập lưu

Tư-đà-hàm vãng lai

A-na-hàm bất hoàn

Đến quả A-la-hán.

Gọi là thừa Thanh văn

Tam thừa và Nhất thừa

Phi thừa đúng ta thuyết

Phàm phu kém trí tuệ.

Chư Thánh xa lìa tịch

Pháp môn Đệ nhất nghĩa

Xa lìa giáo Nhị thừa

Trụ nơi vô sở hữu.

Sao lại lập tam thừa

Chư thiền pháp vô lượng

Vô sắc Tam-ma-đề

Thọ tưởng này tịch diệt

Cũng chẳng có tâm lượng.

Này Đại Tuệ! Nói Nhất-xiển-đề thật chẳng phải Nhất-xiển-đề. Nếu Nhất-xiển-đề là thật, thì ai chuyển được ai? Vậy thế gian làm sao giải thoát? Này Đại Tuệ! Có hai thứ Nhất-xiển-đề:

1. Xả bỏ tất cả thiện căn và xả bỏ phát nguyện của chúng sinh từ vô thủy. Sao nói xả bỏ tất cả thiện căn? Ấy là vì phỉ báng Bồ-tát tạng và nói lời ác: “Chẳng phải tùy thuận kinh luật mà được giải thoát.” Vì xả bỏ tất cả thiện căn nên chẳng thể chứng nhập Niết-bàn.

2. Bồ-tát vì độ tất cả chúng sinh được chứng Niết-bàn mà có

bản nguyện phương tiện tự chẳng thủ chứng Niết-bàn. Đại Tuệ! Pháp Niết-bàn kia, gọi là pháp tướng chẳng Niết-bàn. Đây cũng thuộc về loại Nhất-xiển-đề.

Đại Tuệ bạch:

–Bạch Thế Tôn! Tại sao nhất định chẳng thủ chứng Niết-bàn?

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Bồ-tát Nhất-xiển-đề! Biết tất cả pháp vốn đã là Niết-bàn, chẳng cầu thủ chứng Niết-bàn nữa, chẳng phải là xả bỏ tất cả thiện căn, thành Nhất-xiển-đề kia.

Này Đại Tuệ! Người Nhất-xiển-đề xả bỏ tất cả thiện căn, lại nhờ thần lực của Như Lai, cũng có thể tái phát thiện căn. Vì sao? Vì Như Lai chẳng xả bỏ tất cả chúng sinh. Do đó, nên nói Bồ-tát Nhất-xiển-đề chẳng thủ chứng Niết-bàn.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Đại Bồ-tát phải thấu hiểu ba thứ tự tánh. Thế nào là ba thứ tự tánh? Ấy là vọng tưởng tự tánh (Biến kế sở chấp), nhân duyên tự tánh (Y tha khởi) và thành tựu tự tánh (Viên thành thật). Đại Tuệ! Vọng tưởng tự tánh do chấp trước tướng sinh.

Bồ-tát Đại Tuệ bạch:

–Bạch Thế Tôn! Sao nói vọng tưởng tự tánh từ tướng sinh?

Phật bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Sự tướng của duyên khởi tự tánh, do tướng hành hiển bày tướng sự, đối với tướng so đo chấp trước, thành có hai tướng vọng tưởng tự tánh, do Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác phương tiện kiến lập, gọi là danh tướng chấp trước tướng và sự tướng chấp trước tướng. Nói danh tướng chấp trước tướng là chấp trước các pháp trong ngoài; sự tướng chấp trước tướng là theo việc trong ngoài của tự tướng cộng tướng sinh khởi chấp trước như thế. Ấy gọi là tướng của hai thứ vọng tưởng tự tánh, vì nương theo nhân duyên mà sinh nên gọi là duyên khởi tự tánh.

Thế nào là thành tựu tự tánh? Ấy là lìa vọng tưởng của hai thứ danh tướng và sự tướng, tức là cảnh giới thuộc đối tượng được hành hóa của Thánh trí tự giác do Thánh trí chứng đắc, ấy gọi là Thành tựu

tự tánh, cũng gọi là tâm Như Lai tạng.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này, nên nói kệ:

Danh, tướng và phân biệt

Với hai thứ tự tánh

Chánh trí và như như

Thành tựu năm pháp tướng.

Này Đại Tuệ! Ấy gọi là quan sát năm pháp tự tánh tướng kinh. Cảnh giới của đối tượng hành hóa nơi kinh này là ý nghĩa sâu xa nơi Thánh trí tự giác, chúng Đại Bồ-tát cần phải tu học.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Đại Bồ-tát khéo quán hai thứ tướng vô ngã. Thế nào là hai thứ tướng vô ngã? Ấy là nhân vô ngã và pháp vô ngã.

Thế nào là Nhân vô ngã trí? Là lìa ngã và ngã sở, lìa tụ duyên của ấm, giới, nhập, lìa sự sinh khởi của vô minh nghiệp ái, sáu căn thâu nhận sáu trần sinh ra sáu thức, những chấp trước ấy đều phải lìa. Vì tất cả căn, thân (chánh báo), khí giới (y báo) đều do tự tâm hiện, là tướng của tự vọng tưởng, như dòng nước, như chủng tử, như đèn, như gió, như mây, sát-na lượt hoại. Thô đông như khỉ vượn, ưa chỗ bất tịnh như con ruồi, không biết đủ như gió thổi lửa, nhân tập khí hư giả từ vô thủy như bánh xe đạp nước, đủ thứ thân sắc, sinh tử luân hồi trong sáu đường như huyễn thuật và thần chú mà tùy cơ phát khởi trí tuệ, khéo biết tất cả tướng kia đều chẳng thật thì phá được nhân ngã chấp, ấy gọi là Nhân vô ngã trí.

Thế nào là Pháp vô ngã trí? Biết ấm, giới, nhập là vọng tưởng, tướng tự tánh, lìa ngã, ngã sở, những ấm, giới, nhập tích tụ, do dây trói của nghiệp ái lần lượt duyên nhau sinh khởi, nhưng thật tướng vốn chẳng lay động, các pháp cũng thế. Lìa tướng vọng tưởng nơi tự cộng tướng chẳng thật, do sức vọng tưởng của phàm phu sinh ra, chẳng phải Thánh hiền, vì tự tánh lìa tâm, ý, ý thức và năm pháp. Đại Tuệ! Đại Bồ-tát khéo quán tất cả pháp vô ngã, khéo tu pháp vô ngã, thì Đại Bồ-tát chẳng bao lâu sẽ chứng đắc Sơ địa, quán tướng của địa là vô sở hữu, quan sát mở mang giác tuệ, đến địa Hoan hỷ, lần lượt tiến lên, siêu việt tướng Cửu địa, chứng địa Pháp vân, ngay đó kiến

lập vô lượng bảo trang nghiêm, ngồi Đại bảo liên hoa trong Đại bảo cung điện, đồng một loại như tượng vua, có các quyến thuộc Bồ-tát từ tất cả cõi Phật đến vây quanh, được tay Phật thực hành pháp quán đảnh, giống như sự quán đảnh của thái tử Chuyển luân thánh vương. Từ phàm phu tu tập, sinh khởi cảnh giới huyễn của tự tánh, tới quả vị siêu địa Phật tử, cho đến pháp Thánh trí tự giác, sẽ được Pháp thân tự tận của Như Lai, hiện pháp vô ngã, ấy gọi là tướng pháp vô ngã. Chúng Đại Bồ-tát cần nên tu học.

Bồ-tát Đại Tuệ lại bạch:

–Bạch Thế Tôn! Cúi xin Phật thuyết pháp kiến lập và phủ định, khiến con và chư Đại Bồ-tát lìa kiến lập và phủ định của ác kiến nhị biên, chóng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Thế Tôn chấp thuận sự thỉnh cầu của Bồ-tát Đại Tuệ nên nói kệ:

Kiến lập và phủ định

Vốn chẳng có tâm lượng

Thân thọ dụng kiến lập

Tâm phàm chẳng thể biết

Ngu si chẳng trí tuệ

Chấp kiến lập phủ định.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn hiển bày đại nghĩa này nên bảo Bồ-tát Đại Tuệ:

–Có bốn thứ phi hữu mà lại có kiến lập. Thế nào là bốn?

1. Tướng phi hữu kiến lập.

2. Kiến phi hữu kiến lập.

3. Nhân phi hữu kiến lập.

4. Tánh phi hữu kiến lập.

Ấy gọi là bốn thứ kiến lập. Còn nói phủ định nghĩa là nơi đối tượng được lập kia vốn là vô sở đắc, vì quan sát sai lầm mà khới tâm phủ định, ấy gọi là tướng kiến lập phủ định.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Thế nào là Tướng phi hữu kiến lập tướng? Ấy là: Tự, cộng tướng của ấm, giới, nhập vốn phi hữu mà khởi

tâm chấp trước, cho là thế này thế kia, gọi là Tướng phi hữu kiến lập tướng. Tướng phi hữu kiến lập tướng này, là lỗi của vọng tưởng hư dối từ vô thủy, do đủ thứ tập khí kiến chấp mà sinh khởi.

Này Đại Tuệ! Kiến phi hữu kiến lập tướng là kiến chấp về ấm, giới, nhập, ngã, nhân, chúng sinh, thọ mạng, nuôi dưỡng thiện căn (kẻ làm), sĩ phu (kẻ thọ nhận)… như thế gọi là Kiến phi hữu kiến lập tướng.

Nhân phi hữu kiến lập tướng là khi ý thức sơ khởi chẳng từ nhân duyên, lúc trước vốn chẳng sinh, lúc sau mới như huyễn mà sinh, vốn chẳng có vật làm nhân. Như nhãn thức do vọng tưởng về sắc, không, sáng tối mà sinh thức, thức sinh rồi liền diệt, ấy gọi là Nhân phi hữu kiến lập tướng.

Này Đại Tuệ! Tánh phi hữu kiến lập tướng là tự tánh của ba pháp vô vi hư không, Niết-bàn và trạch diệt (do sức trí tuệ mà chứng đắc pháp diệt) vốn chẳng có tự tánh, như lông rùa sừng thỏ, lìa có và không mà hiện, ấy gọi là Tánh phi hữu kiến lập tướng.

Kiến lập và phủ định là do vọng tưởng của phàm phu chẳng khéo quan sát về tự tâm hiện lượng, chẳng thấy chỗ thấy của Thánh hiền. Bậc Đại Bồ-tát nên siêng tu học, lìa hai thứ ác kiến kiến lập và phủ định.

Lại nữa, này Đại Tuệ! Đại Bồ-tát phải khéo biết tâm, ý, ý thức, năm pháp của tự tánh và hai thứ tướng vô ngã; vì sự yên ổn của chúng sinh, nên tiến đến cứu cánh. Như hạt châu như ý hiện ra đủ thứ sắc tướng, là do nhân duyên vọng tưởng phân biệt mà sinh khởi, đại chúng nơi tất cả pháp hội của Như Lai, nghe Phật thuyết giảng pháp như mộng huyễn, như ánh sáng, như bóng trăng trong nước, pháp ấy lìa sinh diệt đoạn thường và lìa Thanh văn, Duyên giác, được trăm ngàn Tam-muội, cho đến trăm ngàn ức na-do-tha Tam-muội. Đắc Tam-muội xong, dạo khắp các cõi Phật, cúng dường chư Phật, lên các Thiên cung hoằng dương Tam bảo, thị hiện thân Phật, có chúng Thanh văn, Bồ-tát vây quanh. Dùng tự tâm hiện lượng để độ thoát chúng sinh, phân biệt diễn thuyết ngoài tánh vô tánh, khiến thảy đều xa lìa kiến chấp có và không…

Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa ấy nên nói kệ:

Phật tử khéo quan sát

Thế pháp do tâm tạo

Thị hiện đủ thứ thân

Sức thần thông tự tại

Tất cả đều thành tựu

Sở tác vô chướng ngại.

Bấy giờ, Bồ-tát Đại Tuệ bạch:

–Bạch Thế Tôn! Cúi xin Thế Tôn vì chúng con thuyết giảng về tất cả pháp tánh không, lìa tướng tự tánh vốn vô sinh, bất nhị, khiến chúng con và chư Bồ-tát giác ngộ, lìa hai thứ vọng tưởng có và không, vô sinh, bất nhị và lìa tướng tự tánh.

Này Đại Tuệ! Nói sơ lược có bảy thứ không là: Tướng không, tự tánh không, hành không, vô hành không, tất cả pháp lìa ngôn thuyết không, Đệ nhất nghĩa thánh trí đại không và Bỉ bỉ không.

Thế nào là Tướng không? Ấy là tự tướng cộng tướng của tất cả pháp là không, vì tướng tự, tha và cộng đều chẳng thể sinh, do vọng tưởng phân biệt đối đãi với nhau tích tụ mới có. Nếu quan sát phân tích thì cứu cánh là vô tánh. Vì vô tánh nên tướng chẳng trụ, nên nói tất cả tánh tướng là không, gọi là Tướng không.

Thế nào là Tự tánh không? Ấy là tự tánh của chính mình vốn vô sinh, tức tự tánh của tất cả pháp là không, nên nói tánh của Tự tánh là không.

Thế nào là Hành không? Ấy là hành ấm lìa ngã, ngã sở, do tác nghiệp tạo thành, nghĩa là từ nhân duyên hòa hợp mà sinh, ấy gọi là Hành không.

Thế nào là Vô hành không? Duyên nhau sinh khởi theo hành không như thế này, vì tự tánh vốn vô tánh, ấy gọi là Vô hành không.

Thế nào là tất cả pháp lìa ngôn thuyết không? Vì vọng tưởng tự tánh chẳng có ngôn thuyết, nên tất cả pháp lìa ngôn thuyết, ấy gọi là Tất cả pháp lìa ngôn thuyết không.

Thế nào là tất cả pháp Đệ nhất nghĩa thánh trí đại không? Vì

người đắc Thánh trí tự giác thì tất cả kiến chấp tập khí đều không, ấy gọi là Tất cả pháp Đệ nhất nghĩa nơi Thánh trí đại không.

Thế nào là Bỉ bỉ không? Nghĩa là ở nơi kia chẳng có cái không kia, gọi là Bỉ bỉ không. Đại Tuệ! Ví như người mẹ của Lộc Tử là nữ cư sĩ Tỳ-xá, vì xây dựng tinh xá cho Tỳ-kheo ở, chẳng nuôi voi, ngựa, trâu, dê… Nay nói bỉ không, chẳng phải nơi kia không có chúng Tỳ-kheo, cũng chẳng phải tinh xá không, cũng chẳng phải Tỳ-kheo tánh không, cũng chẳng phải chỗ khác không có voi, ngựa, nghĩa là tự tướng của tất cả pháp, cái kia, ở nơi kia chẳng có cái kia, ấy gọi là Bỉ bỉ không. Nói chung, trong bảy thứ không, Bỉ bỉ không là cái không rất thô, ông nên xa lìa.

Này Đại Tuệ! Nói chẳng tự sinh chẳng phải vô sinh, ngoài trụ chánh định ra, gọi là vô sinh, nghĩa là lìa tự tánh tức là vô sinh. Sự lưu chuyển tương tục từng sát-na vốn lìa tự tánh và tánh dị thục hiện ra tất cả tánh đều lìa tự tánh, cho nên nói tất cả tánh lìa tự tánh.

Sao nói là Bất nhị? Tất cả pháp như âm, dương, dài, ngắn, trắng, đen… đều lìa tự tánh, vì các tướng làm nhân với nhau mới có, nên gọi là bất nhị, tất cả pháp cũng như thế. Cho nên pháp không, pháp vô sinh, pháp bất nhị, pháp lìa tướng tự tánh cần nên tu học.

Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này nên nói kệ:

Ta thường nói pháp không

Xa lìa nơi đoạn, thường

Sinh tử như mộng huyễn

Mà tánh nghiệp chẳng hoại.

Hư không và Niết-bàn

Tịch diệt cũng như thế

Phàm phu chấp vọng tưởng

Bậc Thánh lìa hữu, vô.

Khi ấy, Thế Tôn lại bảo Đại Tuệ:

–Này Đại Tuệ! Pháp không, pháp Vô sinh, pháp Bất nhị, pháp lìa tự tánh… đều có ghi vào kinh giáo của Phật, tất cả kinh điển đều thuyết giảng về nghĩa này. Vì tùy thuận tâm hy vọng của chúng sinh mà phương tiện phân biệt thuyết giảng để hiển bày nghĩa lý chẳng

phải ở nơi ngôn thuyết có sự chân thật. Như bầy nai khát nước, mê hoặc đuổi theo dương diệm cho là nước, nhưng dương diệm chẳng phải là nước thật. Các pháp của Phật thuyết giảng ghi trong kinh điển cũng như thế. Vì muốn khiến phàm phu phát tâm hoan hỷ, tinh tấn tu hành, chẳng phải có Thánh trí thật ở nơi ngôn thuyết. Cho nên phải nương theo nghĩa, chớ chấp vào ngôn thuyết.