Tổng Quan Bốn Bộ A Hàm

Tôn giả Đại Câu-hi-la còn cho biết, ngay cả những người chứng Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền, hoặc được Vô tưởng tâm định rồi an trụ trong đó chứ không mong cầu thêm, không mong được những gì chưa được, thu hoạch những gì chưa thu hoạch, tác chứng những gì chưa tác chứng. Sau đó người ấy thường cùng với bạch y tụ họp, cười cợt, cống cao, bàn tán ồn ào đủ chuyện. Người ấy thường cùng với bạch y tụ họp, cười cợt, cống cao, bàn tán ồn ào đủ chuyện rồi thì tâm sanh tham dục. Tâm sanh tham dục rồi thì thân nhiệt, tâm nhiệt. Thân nhiệt, tâm nhiệt rồi thì xả giới, bỏ đạo.

Từ đây cho thấy sự khác biệt giữa thiền định và quả chứng của Phật giáo với ngoại đạo. Thiền định của ngoại đạo chỉ chú trọng trên

sự định tâm, và tâm định ở đây chỉ là trạng thái tâm thức ngủ yên, như lớp cỏ bị tảng đá nè nén không có cơ hội phát triển. Nếu lấy tảng đá ra, cỏ sẽ IĨ1ỌC trở lại và phát triển rất nhanh chóng. Trong khi đó, thiền định của Phật giáo không đơn giản chỉ là sự định tâm vào một đối tượng, rồi an trú ở đó, mà luôn trong trạng thái tỉnh giác, hướng đến vô ngã, trú xả và đặc biệt quan trọng là hướng đến sự diệt tận lậu hoặc. Chỉ có sự diệt tận lậu hoặc mới đưa hành giả đến chỗ bất thối.

Bản kinh cho thấy sự tu tập là một quá trình nỗ lực, tinh tấn không dừng, cho đến khi diệt tận hoàn toàn lậu hoặc, biết rõ sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, thì việc cần làm mới được gọi là làm xong. Một khi chưa đi đến vị trí này, người xuất gia chớ bao giờ tự đắc, tự mãn... mà chướng ngăn thánh đạo!

83. Kinh Trưởng Lão Thượng Tôn Thùy Miên [173]

Thoát khỏi con ma ngủ

Đức Phật trú tại nước Bà-kì-sấu[174], ở rừng Bố trong núi Ngạc, trong vườn Lộc dã[175].

Bấy giờ Tôn giả Đại Mục-kiền-liên ở tại nước Ma-kiệt-đà, trong làng Thiện tri thức[176. Lúc ấy, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên sống riêng một mình nơi yên tĩnh, ngồi tĩnh tọa tư duy nhưng mắc phải chứng buồn ngủ. Đức Thể Tôn bằng tha tâm trí biết được, liền đến chỉ cho Tôn giả phương pháp dứt trừ sự thụy miên (bị buồn ngủ chi phối), và dứt trừ trạo cử.

———

[173] Tương đương Pāli: A. VII. 58. Pacala, (đoạn đầu).

[174] Bà-kì-sấu . Pāli: Bhaggesu, giữa nhừng người Bhagga.

[175] Ngạc sơn Bố lâm Lộc dã viên . Pảli: trong núi Cá sấu, rừng Khủng bố, chỗ nuôi hươu. Xem kinh 74.

¹⁷⁶Thiện tri thức thôn . Pāli: KallavāỊamuttagāma. Ngài Đại Mục-kiển-liên ở đây ngay sau khi vừa xuất gia. Kinh này được nói vào lúc này. Bảy ngày sau đó, Ngài đắc quà A-la-hán.

1. Những phương pháp diệt trừ thụy miên:

- Đề mục thiền quán nào gây buồn ngủ thì đừng tu tập.

- Đi tụng kinh.

- Đàm luận Phật pháp.

- Tư duy, suy niệm về pháp đã học.

- Dùng hai tay day (xoa) hai lỗ tai.

- Đi rửa mặt hay đi tắm cho mát.

- Ra khỏi thất hóng gió mát, ngắm cảnh, ngắm trăng, sao.

- Ra khỏi thất, đến chỗ đất trống đi kinh hành, thủ hộ các căn, tâm an trụ bên trong, khởi hậu tiền tưởng¹⁷⁷.

- Bỏ con đường đang kinh hành, đến đầu con đường ấy, trải ni-sư-đàn, ngồi kiết già.

- Nếu làm tất cả các cách trên mà vẫn không hết buồn ngủ thì nên đi ngủ một chút, bằng cách nằm nghiêng hông bên phải, hai chân chồng lên nhau, nhưng phải khởi tưởng ánh sáng[178], lập chánh niệin chánh trí và luôn luôn khởi ý tưởng muốn trỗi dậy[179], và đùng ham lạc thú giường nệm, đùng ham lạc thú ngủ nghỉ, đừng ham tài lợi, đừng đắin trước danh dự.

ở đây, chúng ta thấy phương pháp giáo dục cũng như phương pháp tu tập của Đức Thế Tôn vô cùng cởi mở và linh hoạt, không gò bó, đóng khung và đòi hỏi quá mức ở người tu tập, mà chú trọng đến phương tiện, phương cách nào tối ưu nhất để người học đạt được kết quả cao nhất.

2. Những phương pháp dứt trừ trạo cử:

- Không nên tụ họp với người tại gia.

———

177 Hậu tiền tưởng , quán tưởng sau lưng như là trước mặt. Pali: pacchāpuresaññī

¹⁷⁸ Minh tưởng hay quang minh tưởng, lấy các loại ánh sáng để làm đề mục, tập trung tư tưởng trên đó. Pāli: ālokasaññā, để cập đến sau khi ngâm các ngôi sao không thành công.

¹⁷⁹Dục khởi tưởng Pāli: uṭṭhānasaññā.

- Ở núi rừng, dưới cây, chỗ an tĩnh không nhàn, núi cao, hang đá, vắng bặt âm thanh, viễn ly, không ác, không người, có thế tùy thuận mà tĩnh tọa.

- Khi đi khất thực hãy nhàm tởm lợi lộc, nhàm tởm sự cúng dường, cung kính.

- Không đi khất thực với tâm ý cao đại.

- Thuyết pháp đừng vì tranh luận.

- Thuyết pháp đừng nói to, nói mạnh, như sư tử. Khi thuyết pháp hãy hạ ý mà thuyết pháp, không ráng sức, tiêu diệt sức, dẹp bỏ sức, hãy thuyết pháp bằng sự không dùng cường lực, như sư tử[180].

Như vậy, nguyên nhân dẫn đến trạo cử là do tập khí ưa tụ họp chỗ đông người, nhiều chuyện, tâm ý cống cao và ưa tranh luận... Cho nên, việc tham gia giáo hội, giảng dạy, hoang pháp... sẽ chỉ thêm chướng ngại cho những ai chưa diệt trừ được trạo cử!

Thụy miên và trạo cử là hai trong số năm triền cái (dục, sân, thụy miên, trạo cử, nghi) che đậy thiện pháp, chướng ngăn thánh đạo, làm cho thiện căn không phát triển, là một chướng ngại lớn trong quá trinh thiền định. Chừng nào đè nén, diệt trừ được năm triền cái này hành giả mới có thể đi vào thiền định.

Cuối bản kinh, Tôn giả Đại Mục-kiền-liên hỏi thế nào là một Tỳ-kheo lý tưởng? Đức Thế Tôn đáp: Là Tỳ-kheo không chấp thủ bất cứ cái gì ở trên đời này. Đây chính là chỗ cứu cánh, cứu cánh bạch tịnh, cứu cánh phạm hạnh và cứu cánh phạm hạnh cùng tột.

84. Kinh Vô Thích [181]

Những chiếc gai nhọn đâm vào người tu

Đức Phật trú Tì-xá-li, ở tại ngôi nhà sàn, bên bờ ao Di hầu.

———

¹⁸⁰ No.47: hây như sư tử luận.

¹⁸¹ Tương đương Pãli: A. X. 72. Kanthaka.

Bấy giờ các bậc thượng tôn cũng ở gần ngôi nhà lá của Thế Tôn, nhưng rồi những người Lệ-xa thành Tì-xá-li phát đại như ý túc, khởi oai đức cùa bậc vua chúa, lớn tiếng rao truyền rồi ra khỏi thành Tì-xá-li, qua đến chỗ Phật cúng dường kính lễ, gây ồn ào, nên các thượng tôn Trưởng lão lặng lẽ đi chỗ khác, yên tĩnh, độc cư.

Thế Tôn khen ngợi các Đại đệ tử, rồi Thế Tôn nói bài kinh này. Đại ý, cuộc đời của người tu có những gai nhọn như sau: Âm thanh là gai nhọn đối với thiền. Phạm giới là gai nhọn đối với trì giới. Trang sức thân thể là gai nhọn đối với thủ hộ các căn. Tịnh tướng là gai nhọn đối với tu tập bất tịnh. Sân nhuế là gai nhọn đối với tu tập từ tâm. Uống rượu là gai nhọn đối với xa lìa uống rượu. Thấy nữ sắc là gai nhọn đối với phạm hạnh. Âm thanh là gai nhọn đối với nhập Sơ thiền. Tầm tứ là gai nhọn đối với nhập Nhị thiền. Hỷ là gai nhọn đối với nhập Tam thiền. Hơi thở ra, hơi thở vào là gai nhọn đối với nhập Tứ thiền, sắc tưởng là gai nhọn đối với nhập Không xứ. Không tưởng là gai nhọn đối với nhập Thức xứ. Thức tưởng là gai nhọn đối với nhập Vô sở hữu xứ. Tưởng và thọ là gai nhọn đối với nhập Tưởng thọ diệt định.

Nói tóm, có ba gai nhọn nguy hiểm nhất là gai nhọn tham dục, sân hận và si mê. Chỉ có bậc A-la-hán mới không bị những gai nhọn chích.

85. Kinh Chân Nhân [182]

Vị Tỳ-kheo lý tưởng

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Đức Phật gọi các Tỳ-lcheo lại và dạy về pháp chân nhân và pháp không phải chân nhân.

———

¹⁸² Tương đương Pãli: M. 113. Sappurisa Surta.

- Phi chân nhân là quý mình khinh người. Một người xuất gia mà tự hãnh về dòng dõi hào quý, đoan chính xinh đẹp, hùng biện, luận giỏi, quen thân với bậc trường lão, vua quan chính quyền, nổi tiếng, có phước lớn, được cúng nhiều, roi khinh khi người thì đó không phải là người xuất gia chân chính.

- Cho dù tụng kinh, trì Luật, học A-tỳ-đàm, thuộc làu A-hàm[183], học nhiều kinh sách; hoặc mặc y phấn tảo, nhiếp ba pháp phục, trì y bất mạn¹⁸⁴; hoặc thường đi khất thực, cơm chỉ ngang bằng năm thăng, chỉ khất thực hạn cuộc nơi bảy nhà, chỉ ăn một bữa, quá giữa trưa không uống nước trái cây; hoặc ở chỗ rừng vắng sơn lâm, dưới gốc cây, hoặc ở núi cao hay nơi đất trống, hoặc nơi gò mả; hoặc chứng quả từ Sơ thiền đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ... mà quý mình khinh người thì cũng chẳng phải là chân chân.

- Chân nhân là không quý mình, không khinh người, nỗ lực đoạn trừ dâm, nộ, si, hướng đến sự chứng đắc chân đế.

Bản kinh ngắn gọn, giản dị nhưng vô cùng sâu sắc, cho thấy giá trị giải thoát hay giá trị phạm hạnh không đặt vào hình thức tu tập mà đặt vào hiệu quả của công phu đoạn trừ dâm, nộ, si hay tham ái và chấp thủ, đoạn trừ các kiết sử lậu hoặc, phát triển tâm và tuệ giải thoát.

Kinh Chân Nhân định hướng rõ mục đích của giáo dục Phật giáo, đó là giáo dục con người nỗ lực để tự chiến thắng mình chứ không phải nỗ lực để vượt trội hơn người khác. Đây là hướng giáo dục rất nhân bản, hòa bình, dập tắt tinh thần giáo dục cạnh tranh, đấu tranh dẫn đến xung đột, chiến tranh và khổ sầu.

Bản kinh cũng khẳng định rõ giá trị của người tu sĩ Phật giáo là hướng nội, tự tri, quyết tâm đoạn trừ các nhân tố gây ra khổ

———

¹⁸³ Nguyên trong bản: A-hàm-mộ , thường chỉ chung Kinh tạng. Pāli: āgama.

¹⁸⁴ Bất mạn y Pāli: amāna-cīvara, y không kiêu mạn, hay amanāpa-cīvara, y xấu xí?

đau, chứ không phải đi vào thị phi, vì danh vọng, lợi dưỡng, hơn thua, được mất, tranh quyền lực, chức tước, phẩm vị...

86. Kinh Thuyết Xứ¹⁸⁵

Nội dung tu học của một Tỳ-kheo trẻ

Đức Phật đến nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn cấp- cô-độc.

Bấy giờ Tôn giả A-nan dẫn các Tỳ-kheo niên thiếu đến gặp Đức Thế Tôn và hỏi phương pháp dạy dỗ những người xuất gia trẻ.

Đức Phật nói nên dạy cho những người xuất gia trẻ những bài pháp căn bản, như:

- Năm thủ uẩn: sắc thủ uẩn. thọ, tưởng, hành và thức thủ uẩn.

- Sáu nội xứ: nhãn xứ, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

- Sáu ngoại xứ: sắc xứ, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

- Sáu thức thân: nhãn thức, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức.

- Sáu xúc thân: nhãn xúc, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc.

- Sáu thọ thân: nhãn thọ, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thọ.

- Sáu tưởng thân: nhãn tưởng, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý tưởng.

- Sáu tư thân: nhãn tư, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý tư.

- Sáu ái thân: nhãn ái, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý ái.

- Sáu giới: địa giới, thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

- Pháp nhân duyên khởi và pháp sanh khởi do nhân duyên khởi: ‘Nếu có cái này thì có cái kia, nếu không có cái này thì không có cái kia’.

- Bốn niệm xứ: quán thân như thân, quán tỉìọ, quán tâm, quán pháp như pháp.

———

¹⁸⁵Tương đương Pâli: M. 148. Chachakka Sutta

- Bốn chính đoạn hay bốn chính cần: nỗ lực đoạn trừ pháp ác bất thiện đã sanh, nỗ lực ngăn ngừa pháp ác bất thiện chưa sanh, nỗ lực phát khởi thiện pháp chưa sanh, nỗ lực phát triển thiện pháp đã sanh.

- Bốn như ý túc: dục định, tinh tấn định, niệm định, tư duy định.

- Bốn thiền: từ Sơ thiền đến Tứ thiền.

- Bốn Thánh đế: Khổ thánh đế, Tập, Diệt và Đạo thánh đế.

- Bốn tưởng: Tỳ-kheo có tiểu tưởng, có đại tưởng, có vô lượng tưởng, có vô sở hữu tưởng.

- Bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả.

- Bốn vô sắc: Tỳ-kheo đoạn trừ tất cả sắc tưởng, cho đến chứng đắc phi tưởng phi phi tưởng xứ, thành tựu an trụ.

- Bốn thánh chủng: hài lòng, tri túc về y phục, cơm nước, tọa cụ, thuốc men.

- Bốn quả Sa-môn: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, tối thượng A-la-hán quả.

- Năm thành thục giải thoát tưởng: tưởng về vô thường, tưởng vì vô thường cho nên khổ, tưởng khổ cho nên vô ngã, tưởng bất tịnh ố lộ, tưởng hết thảy thế gian không có gì đáng ái lạc.

- Năm giải thoát xứ.

- Năm căn: tín, tinh tấn, niệm, định và tuệ căn.

- Năm lực: tín, tinh tấn, niệm, định, tuệ lực.

- Năm xuất yếu giới[186]: thoát ly tham dục, sân nhuế, hại, sắc và hữu thân[187].

———

¹⁸⁶ Năm xuất yếu hay xuất yếu giới , Pāli: pañca nissāraṇiyā dhātuyo, năm giới hạn cấn phải thoát ly; xem D. 33 Saṅgīti. Cf. Tập dj 14 (N° 1536, tr. 427b21).

¹⁸⁷ Nguyên Hán: kỷ thân 3 ít: tự thân của mình. Đây nói vé hữu thân (kién), hay tát-ca-da (tà- kiến).Tập dị ibid.: hữu thân . Pāli: sakāya.

- Bảy tài sản: tín, giới, tàm, quý, văn, thí và tuệ tài.

- Bảy lực: tín, tinh tấn, tàm, quý, niệm, định, tuệ lực.

- Bảy giác chi: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả giác chi.

- Thánh đạo tám chi: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Trên đây là những giáo lý căn bản và đầy đủ nhất được Thế Tôn trình bày một cách tổng quát, cô đọng nhung cũng đầy đủ về văn và nghĩa.

Cuối bản kinh, Tôn giả A-nan hỏi thêm về đảnh pháp và đảnh pháp thối. Thế Tôn chỉ dạy, đối với các pháp được liệt kê trên, nếu khéo quán sát, phân biệt về vô thường, khổ, không, phi ngã, dẫn đến phát sanh nhẫn, phát sanh lạc, phát sanh dục, tức mong cầu nghe, mong cầu niệm, mong cầu quán, thì gọi là đảnh pháp. Ngược lại, đổi với các pháp được liệt kê trên mà suy thoái, không tu thủ hộ, không tu tập tinh tấn, thì gọi là đảnh pháp thối.

i) Phẩm Uế

Gồm 10 kinh, phân biệt pháp uế và vô uế, thiện và bất thiện, khuyên Tỳ-kheo nên cầu pháp, chớ nên cầu tài thực.

87. Kinh uế Phẩm ¹⁸⁸

Người hạ liệt và người tối thang

Đức Phật đến Bà-kì-sấu, ở trong núi Ngạc rừng Bố, vườn Lộc dã.

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất nói với các Tỳ-kheo, trong thế gian có bốn hạng người:

———

¹⁸⁸ Tương đương Pāli: M.5. Anaṅgana Sutta

a) Người có cấu uế mà không tụ biết mình có cấu uế.

b) Người không có cấu uế mà cũng không tự biết mình không có cấu uế.

c) Người có cấu uế mà tự biết mình có cấu uế.

d) Người không có cấu uế cũng tự biết mình không có cấu uế.

Hai hạng người đầu là hạng người hạ liệt trong các hạng người. Hai hạng người sau là hạng người tối thắng trong các hạng người.

Do nhân gì, duyên gì mà hai hạng ngirời đều có cấu uế làm bẩn tâm, mà một người được nói là tối hạ tiện và một người được coi là tối thắng? Và do nhân gì, duyên gì mà hai hạng người không có cấu uế, không làm bẩn tâm, nhưng một người được nói là tối hạ tiện và một người được coi là tối thắng?

- Một người bên trong thật có cấu uế mà không tự biết, thì người ấy không muốn đoạn trừ cấu uế, không cầu phương tiện, không tinh cần học, tương lai sẽ sanh vào chỗ bất thiện. Nên người này là hạ liệt.

- Nếu một người biết như thật rằng trong ta có cấu uế, thì người ấy muốn đoạn trừ cấu uế đó, cầu phương tiện và tinh cần học, tương lai sẽ sanh vào chỗ thiện. Nên người này dù có cấu uể mà vẫn được coi là tối thắng.

- Một người không biết như thật rằng trong ta không có cấu uế, thì người ấy không giữ gìn đuợc những pháp mắt thấy tai nghe. Do không giữ gìn được những pháp mắt thấy tai nghe, nó bị dục tâm ràng buộc, tương lai sẽ sanh chỗ bất thiện. Do' đó, người này dù không có cấu uế mà vẫn coi là hạ liệt.

Nếu một người biết như thật rằng trong ta không có cấu uế, thì người ấy giữ gìn được những pháp mắt thấy tai nghe. Do vì giữ gìn được những pháp mắt thấy tai nghe nên người ấy không bị dục

tâm ràng buộc, tương lai sẽ sanh vào chỗ thiện. Đây là hạng người tối thắng.

Tâm cấu uế là tâm có tham trước, sân hận, si mê, bao gồm các ác, bất thiện pháp, phẫn nộ, bất mãn, che giấu tội lỗi, tham danh, ưa hơn người, ua lợi dưỡng, mong được tôn kính cúng dường, gian ngụy, xảo trá, khi cuống, trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, tạp thoại, không hộ trì các căn, không tiết độ ăn uống, không chú tâm cảnh giác, không tha thiết hạnh Sa-môn, không nhiệt thành tôn trọng pháp, ưa sống sung túc, biếng nhác, dẫn đầu về đọa lạc, chối bỏ trọng trách sống viễn ly, giải đãi không tinh tấn, lãng quên không chủ niệm, tán loại, liệt tuệ, đần độn...

Đây là những tâm cấu uế mà Tôn giả Xá-lợi-phất liệt kê. Một người hảo tâm xuất gia thì bằng mọi cách tẩy sạch các tâm cấu uế.

88. Kinh cầu Pháp [189]

Hãy là người thừa tự Pháp, đừng thừa tự tài vật

Đức Phật trú tại nước Câu-tát-la cùng đại chủng Tỳ-kheo, qua đến phía Bắc làng Ngũ sa-la[190], trong rừng Thi-nhiếp-hòa.

Đức Phật khuyên các Tỳ-kheo hãy nên cầu Pháp, thừa tụ Pháp, mà không nên tìm cầu tài thực (tức đừng bao giờ tìm cầu cơm áo, sàng tọa, chỗ ở, mà hiểu rộng ra trong hoàn cảnh sống hiện nay là cả chùa chiền, tài sản...).

Thế Tôn thương tưởng các đệ tử, muốn các đệ tử nên hành cầu Pháp, chứ không hành cầu ẩm thực. Những ai hành cầu Pháp thì người ấy đã tự tốt đẹp mà Thế Tôn cũng được danh dự. Còn những ai hành cầu ẩm thực, không hành cầu Pháp, không những người ấy tự xấu xa, mà Thế Tôn cũng không được danh dự gì.

———

¹⁸⁹Tương đương Pāli: M. 3. Dhammadāyāda-Sutta.

¹⁹⁰Ngũ Sa-la . Pāli: Pañcasāla.

Đức Thế Tôn còn dạy, nếu bậc Tôn sư có pháp luật và thích sống viễn ly mà các đệ tử thượng, trung, hạ không thích đời sống viễn ly, thì pháp luật đó không ích gì cho mọi người. Nhưng nếu bậc Tôn sư có pháp luật và thích sống viễn ly mà các đệ tử thượng, trung, hạ cũng thích đời sống viễn ly, thì pháp luật đó có ích cho mọi người, mang lại an lạc cho mọi người, là vì thuơng xót thế gian, mong cầu sự thiện lợi và hữu ích, mong cầu an ổn khoái lạc cho loài trời và loài người.

Sau đó, Tôn giả Xá-lợi-phất giải thích bài pháp thoại của Đức Thế Tôn, nêu lên 3 pháp đáng chê và 3 pháp đáng khen; lại nói Trung đạo đoạn dục tham... làm cho tâm được an trú cho đến Niết-bàn.

89. Kinh Tỳ-kheo thỉnh [191]

Soi gương

Đức Phật trú tại tại thành Vương-xá, trong rùng Trúc, vườn Ca-lan-đa an cư mùa mưa cùng với đại chúng Tỳ-kheo.

Bấy giờ, Tôn giả Mục-kiền-liên giáo giới cho các Tỳ-kheo, giảng dạy về sự đắc thất khác nhau của người nói lời ngang ngược và người nói lời hiền lành.

Theo pháp, đến kỳ Tự tứ, Tỳ-kheo phải thỉnh cầu Tỳ-kheo khác chỉ lỗi cho mình. Nhung có Tỳ-kheo không được các đồng phạm hạnh nói tới, không chỉ giáo, không khiển trách, trái lại làm khó người ấy, bởi vì Tỳ-kheo này hay nói lời cộc cằn, mang bản tánh nói cộc, khiến các đồng phạm hạnh không ưa thích.

Người có bản tính nói cộc là người có ác dục và niệm tưởng dục[192], cỏ nhiễm và hành nhiễm[193], cố ý phú tàng, lường gạt dối

———

[191 ] Tương đương Pāli: M. 15.AnumānaSutta. Bản Pāli ghi nhận Thế Tôn ở tại vườn Nai.

¹⁹² Ác dục niệm dục . Pāli: pāpiccho hotipāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃgato, là người có ác dục, bị chi phối bởi ác dục.

¹⁹³Nhiễm hành nhiễm , có lẽ Pāli: attukkaṃsako paravambhī , khen mình chê người.

trá, xan tham, tật đố, vô tàm, vô quý, sân tệ ác ý[194], nói lời phẫn nộ, cử tội Tỳ-kheo cử tội mình[195], khinh mạn Tỳ-kheo cử tội mình[196], phanh phui Tỳ-kheo cử tội mình[197], nói lảng ngoài đề để tránh né, che giấu và hờn giận, thù ghét phừng phực, bằng hữu ác, đồng bọn ác, vong ân, không biết ân. Đó là những tánh khí của người có bản tánh nói cộc.

Do đó, Tỳ-kheo phải luôn tự suy xét về mình, rằng nếu ai có ác dục, niệm dục thì mình không ưa thích người đó, cho nên nếu mình có ác dục, niệm dục thì người ta cũng chẳng ưa thích mình. Suy xét như vậy để không hành ác dục, không niệm dục. Đồng thời cũng phải thường xuyên suy xét mình có ác dục, niệm dục hay không có ác dục, niệm dục? Neu có, phải tìm cách đoạn trừ dục.

Một khi không hành ác dục, không niệm dục, không có những tính khí xấu nói trên, thì Tỳ-kheo được các đồng phạm hạnh thương mến, mình cũng cảm thấy rất an lạc, hoan hỷ, như soi gương không thấy khuôn mặt của mình có bụi bẩn.

90. Kinh Tri Pháp'[198]

Giảng sư chưa chắc đã là người biết Pháp

Đức Phật trú tại Câu-xá-di, trong vườn Cù-sư-la.

Bấy giờ, Tôn giả Chu-na[199] phân biệt cho các thầy Tỳ-kheo biết thế nào là người biết Pháp, thế nào là người không biết Pháp.

———

¹⁹⁴Sân tệ ác ý fljî p SI M; có lẽ Pãli: kodhahetu upanãhĩ, do nóng giận mà ôm lòng cừu hận.

¹⁹⁵ Ha Tỳ-kheo ha lựtb írs"ỉ. Pãli: codito codakena codakm patipphareti, bị nêu tội kích ngược lại người nêu tội.

¹⁹⁶ HaTỳ-kheo khinh mạn động từ nghịch đảo = khinh mạn ha Tỳ kheo.

Pãli: codakam apasãdeti, khinh dẻ người nêu tội.

[197] Hán: ha Tỳ kheo phát lộ ;động từ nghịch đảo = phát lộ ha Tỳ kheo.

Pãli: codakassa paccãropeti: phản vấn ngưởi cử tội.

¹⁹⁸ Tương đương Pâli: A. X. 24. Cunda.

¹⁹⁹ Chu-na Pãli: Mãha-Cunda. Xem kinh số 196.

Theo đó, người biết Pháp không phải là người tuyên bố ‘Tôi biết các Pháp, những Pháp được biết ấy không có tham lam’, mà là người trong tâm thực sự không có tham lam, tranh tụng, nhuế hận, sân triền, phú kết, bòn sẻn, ganh tị, lừa dối, dua nịnh, vô tàm, vô quý, ác dục, ác kiến; trong tâm người ấy ác dục, ác kiến không sanh và tồn tại.

91. Kinh Chu-na vẩn kiến ²⁰⁰

Làm sao ly tứ tướng?

Cũng tại trú xứ trên, Tôn giả Chu-na hỏi Đức Thế Tôn làm thế nào để các kiến chấp được tiêu diệt, được xả ly và khiến cho các tà kiến khác không tiếp diễn, không bị chấp thủ?

Các kiến chấp đã phát sanh trong cuộc đời gồm các chủ trương có thần ngã, có chúng sanh, có nhân, có thọ, có mạng, có thế gian.

Đức Thể Tôn trả lời, nếu muốn diệt trừ các kiến chấp ấy phải học pháp tiệm tổn, thực hành sự tiệm tổn và hiện pháp lạc trú. Công phu tiệm tổn bao gồm các việc:

- Ly dục, ly bất thiện pháp, cho đến chứng đắc Tứ thiền, chứng đắc bốn vô sắc giới định.

- Từ bỏ các tâm cấu uế dục, sân, sát hại, từ bỏ mười nghiệp bất thiện, năm triền cái, các tâm sở bất thiện như vô tàm, vô quý, bất tín, giải đãi, vô niệm, vô định, không đa văn.

- Phát tâm nghĩ muốn cầu học và thực hành thiện pháp.

Đức Thế Tôn nói không có gì là tuyệt đối và cố định giữa cuộc đời, pháp nào cũng có cách để đối trị. Cho nên, biết rõ các kiến chấp, tà kiến giũa cuộc đời phát sanh và tồn tại từ ác dục, bất thiện pháp thì đã có phi ác dục và thiện pháp đối lại. Nếu ác dục và bất thiện pháp dẫn chúng sanh đến chỗ bất thiện thì phi ác dục và thiện pháp dẫn chúng sanh đến Niết-bàn.

———

²⁰⁰ Tương đương Păli: M. 8. Sallekha Sutta

Bản kinh nêu lên vấn đề lớn cùa nhân loại, đó là các sở kiến về ngã luận và thế giới luận, những sở kiến dẫn đến khổ đau, tranh chấp, hận thù, chiến tranh, nhưng lại được Đức Thế Tôn giải quyết một cách rất đơn giản và rất tự tin, rất lạc quan, đó là: Người ác dục thì do phi ác dục mà nhập Niết-bàn.

92. Kinh Thanh Tịnh Bạch Liên Hoa Dụ [201]

Gần bùn mà chang hôi tanh mùi bùn

Đức Thế Tôn sanh ra và lớn lên trong cuộc đời, gần đời mà chăng hôi tanh mùi đời.

Giống như hoa sen xanh, hồng, đỏ, trắng sanh từ trong nước, lớn lên trong nước, vượt lên khỏi mặt nước, không bị dính nước. Cũng như thế, Như Lai sanh từ trong thế gian, lớn lên trong thế gian, tu hành vượt trên thế gian, không đắm trước pháp thế gian. Vì Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác, vượt khỏi tất cả thế gian.

Bấy giờ, Thế Tôn dạy cho các Tỳ-kheo tu tập, sửa đổi ba nghiệp thân, khẩu, ý. Đức Thể Tôn nói: “Hoặc có pháp do nơi thân mà diệt trừ, không do nơi miệng mà diệt trừ. Hoặc có pháp do nơi miệng mà diệt trừ, không do nơi thân mà diệt trừ. Hoặc có pháp không do nơi thân và miệng diệt trừ nhưng do tuệ kiến để diệt trừ”.

- Nếu thân hành bất thiện thì phải sửa đổi hành vi nơi thân, chứ không thể sửa đổi nơi miệng mà thân hết hành bất thiện, tức người ta không thể sửa đổi thân hành bằng lời nói!

- Nếu khẩu hành bất thiện thì phải sửa đổi lời nói, khẩu hành thiện, chứ không phải sửa đổi thân hành mà lời nói trở nên thiện hành.

- Nếu tâm tham lam, tranh tụng, nhuế, hận, sân triền, phú kết, bỏn sẻn, tật đố, lừa gạt, dua siểm, vô tàm, vô quý, ác dục, ác kiến... thì phải do tuệ kiến mới diệt trừ, mà không thể diệt trừ bằng thân hay miệng.

———

²⁰¹ Chưa tìm thấy Páli tương đương.

Thế Tôn quán sát tâm người, biết người nào không tu thân, tu giới, tu tâm, tu tuệ; người nào tu thân, tu giới, tu tâm, tu tuệ. Nếu có thân, tu giới, tu tâm, tu tuệ thì chắc chắn diệt trừ được tham lam và các ác pháp bất thiện.

93. Kinh Thủy Tịnh Phạm Chí²⁰²

Tu là gột rửa nội tâm

Đức Phật đến uất-tì-la, bên bờ sông Ni-liên-nhiên, ngồi dưới gốc cây A-đa-hòa-la Ni-câu-loại vào lúc mới thành đạo.

Bấy giờ, Đức Phật giới thiệu hai giai đoạn công phu giải thoát:

- Đoạn trừ cấu uế của tâm. Ở đây, Thế Tôn liệt kê có 21 thứ cấu uế làm bẩn tâm, chắc chắn dẫn đến ác xứ, sanh vào địa ngục. Đó là tà kiến, phi pháp dục, ác tham, tà pháp, tham, nhuế, thụy miên, trạo cử hối quá, nghi hoặc, sân triền, phú tàng, xan tham, tật đố, khi trá, dua siểm, vô tàm, vô quý, mạn, đại mạn, ngạo mạn, phóng dật.

Ví như cái áo bị bẩn, rất khó có thể giặt sạch và nhuộm thành màu như ý. Cũng vậy, nếu có hai mươi mốt thứ cấu uế làm bẩn tâm thì chắc chắn đi đến ác xứ, sanh vào địa ngục.

Cho nên, phải đoạn trừ cấu. Nếu 21 thứ cấu uế không làm bẩn tâm thì chắc chắn đi đến thiện xứ, sanh lên cõi ứời. Ví như cái áo trắng sạch, rất dễ dàng làm cho sạch hơn và nhuộm thành màu như ý.

- Khi tâm đã sạch cấu uế, vị ấy tu tập bốn tâm vô lượng, từ bi hỷ xả; rải bốn tâm này biến khắp mười phương, không kết, không oán, không giận, không tranh, rộng rãi bao la, vô lượng, khéo tu tập, biến mãn tất cả thế gian, thành tựu an trụ.

Đức Thế Tôn dạy, đây là phương pháp gột rửa nệi tâm chứ không phải gột rửa ngoại thân. Câu nói này vô cùng sâu sắc, chỉ rõ phương pháp tu tập của ngoại đạo bằng cách tắm mình trong các dòng sông được quan niệm là linh thiêng với hy vọng gột rửa tội lỗi là điều hết sức phi lý.

———

²⁰² Tương đương Pãli: M. 7. Vatthũpama Sutta.

Cuối buổi pháp thoại, Bà-la-môn Thủy Tịnh quy Tam bảo.

94. Kinh Hắc Tỳ-kheo ²⁰³

ưa tranh cãi thì ai cũng chán

Đức Phật trú tại tại nước Xá-vệ, trong Đông viên, giảng đường Lộc mẫu.

Khi ấy, Hắc Tỳ-kheo, con bà Lộc Mầu, thường ưa tranh cãi, đi đến chỗ Phật. Nhân đó, Đức Phật dạy:

- Những người ưa tranh cãi, ác dục, phạm giới, vượt giới, sứt mẻ giới, làm rách giới, cấu uế giới, sân triền, phú kết, bỏn sẻn, tật đố, dua siểm, dối trá, vô tàm, vô quý, không tiếp đãi các vị đồng phạm hạnh, không quán các pháp, không tĩnh tọa... thì những người đó không có ái lạc, không có ái hỷ, không thể có ái niệm, không khiến cho có kính trọng, không khiến tu tập, không khiến nhiếp trì, không khiến xứng đáng là Sa-môn. không thể khiến được nhất ý, không khiến chứng đắc Niết-bàn.

Những người này dù có mong muốn các đồng phạm hạnh cung kính, cúng dường, đảnh lễ thì cũng chẳng được các đồng phạm hạnh cung kính, cúng dường, đảnh lễ.

- Ngược lại, những người không ưa tranh cãi, cho đến không có các tâm cấu uế kể trên, thì những người ấy có khả lạc, khả ái, khả hỷ, có thể khiến ái niệm, có thể khiến kính trọng, có thế khiến tu tập, có thể khiến nhiếp trì, có thể khiến xúng đáng là Sa-môn, có thể khiến được nhất ý, có thể khiến chúng đắc Niết-b^n.

Nhũng người này dù không mong cầu các đồng phạm hạnh cung kính, cúng dường, đảnh lễ, thì các đồng phạm hạnh cũng vẫn cúng dường, cung kính, lễ sự những người ấy.

———

²⁰³ Tương đương Păli: A. X. 87. Adhikarana

95. Kinh Trụ Pháp [204]

Giữ vững đường tu

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ, Thế Tôn dạy cho các thầy Tỳ-kheo về ba trường hợp đối với thiện pháp. Đó là, hoặc thối thất, hoặc đình trụ, hoặc tăng tiến.

Thiện pháp ở đây được kể đến là đốc tín, cấm giới, bác văn, bố thí, trí tuệ, biện tài, Thánh giáo và sở đắc. Đối với thiện pháp này, hành giả không duy trì, không tăng tiến mà ngày càng lui sụt thì trường hợp này gọi là thối thất; duy trì được gọi là đình trụ; và ngày càng tiến bộ, không lui sụt, không đứng lại một chỗ thì gọi là tăng tiến.

Tiếp theo, Thế Tôn dạy, Tỳ-kheo sẽ được nhiều lợi ích nếu thường xuyên quán chiếu để biết mình có hay không có các pháp bất thiện tham lam, sân nhuế tâm, thùy miên triền, trạo cử và cống cao, nghi hoặc, thân tránh, cấu uế tâm, bất tín, giải đãi, vô niệm, vô định, ác tuệ. Nếu có, Tỳ-kheo phải gấp rút tìm phương tiện học, hết sức tinh cần, chánh niệm, chánh trí, nhẫn... để diệt trừ, gấp rút như người bị lửa cháy đầu, cháy áo. Nếu không có, thì phải nỗ lực tìm phương tiện học... để không bị thối lui.

96. Kinh Vô [205]

Bản kinh này do Tôn giả Xá-lợi-phất giảng dạy cho các Tỳ- kheo. Nội dung tương tự kinh số 95, phân biệt hai trường hợp suy thoái tịnh pháp và tăng trưởng tịnh pháp. Tịnh phấp ở đây là những pháp đã được nghe Thế Tôn dạy.

———

2041]Tương đương Pãli: A. X. 17, 18 Nãtha.

[205] Chưa tim thấy Pãli tương đương.

j) Phẩm Nhân

Gồm 10 kinh, chủ yếu giải thích ý nghĩa 12 nhân duyên.

97. Kinh Đại Nhân [206]

Không phải dễ hiếu giáo lý Duyên khởi

Đức Phật trú tại Câu-lâu-sấu, ở Kiếm-ma-sắt-đàm, một đô ấp của Câu-lâu.

Bấy giờ, Tôn giả A-nan một mình tĩnh tọa tại một nơi vắng vẻ, tâm quán sát pháp duyên khởi và nhận thấy không có gì sâu sắc. Rồi vào lúc xế chiều, Tôn giả A-nan rời nơi tĩnh tọa qua đến chỗ Thế Tôn và trình bày ý nghĩ của mình.

Thế Tôn bảo ngài A-nan chớ nên khinh suất mà cho rằng pháp duyên khởi rất nông cạn, không có gì sâu sắc. Bởi “đối với duyên khởi này, vì không biết như thật, thấy như thật, không giác ngộ, không thấu triệt, nên khiến chúng sanh ấy dính móc nhau như khung cửi rối ren, như đám uẩn-mạn[207] mọc chằng chịt, tấp nập huyên náo, đi từ đời này đến đời kia, từ đời kia đến đời này, qua rồi lại, lại rồi qua, không thể ra khỏi vòng sanh tử”.

Rồi Thế Tôn giải thích mười hai chi phần nhân duyên theo từng mối quan hệ. Kinh có thể chia thành bốn phần:

Duyên khởi năm chi: Mối quan hệ này lấy ái làm gốc, từ ái mà duyên thủ, hữu, sanh, già chết, và buồn lo, khóc lóc, kho đau, áo não. Ái được xem như là đầu mối của toàn bộ khối khổ đau to lớn này (thuần đại khổ ấm). Đây cũng là mối quan hệ duyên khởi dẫn đến tranh chấp và bất an của xã hội, dẫn đến khố quả trong hiện tại. Lấy ái làm gốc, phát sanh 9 chi: ái — thủ, tầm cầu, lợi đắc, phân

———

[206] Tương đương Pàli: D. 15. Mahã-nidãna Suttanta.

[207] uấn-mạn thảo ; không rõ, Páli: muñjapabbaja, cỏ muñja (một loại sậy, tên khoa học Saccharum munja) và cỏ pabbaja, chỉ chung lau sậy.

phối, nhiễm dục, đắm trước, keo kiệt, tư hữu, canh giữ. Duyên canh giữ nên có dao gậy, đấu tranh, dua siểm, lừa gạt, nói láo, nói hai lưỡi, khởi lên vô lượng pháp ác bất thiện. Như vậy là trọn đủ toàn khối khổ đau to lớn.

b) Duyên khởi mười chi: Đây là mối quan hệ dẫn đến tái sanh, tập trung trên hai quan hệ thức và danh sắc. Duyên thức mà có danh sắc, trong giới hạn đó mà có tăng ngữ, do tăng ngũ’ có truyền thuyết, do truyền thuyết mà có thể thi thiết là có, nghĩa là danh sắc cùng với thức hỗ tương làm duyên cho nhau mà có sự phát sanh các tưởng, hay khái niệm, từ đó dẫn đến hình thành nhận thức, là cơ sở của kiến chấp.

c) Quan hệ các chi duyên khởi tạo thành một chỉnh thể gọi là sanh mạng. Sanh mạng này được quan niệm là tự ngã. Có hai y cứ làm phát sanh ý niệm hay kiến chấp về ngã: thọ và sắc. Đức Thế Tôn phân tích cho thấy các cảm thọ và sắc đều là pháp vô thường, khổ, hoại diệt. Cho nên, y cứ trên thọ và sắc mà quan niệm và chấp ngã là vô cùng sai lầm.

d) Ngã tồn tại theo giới địa. Trong phạm vi bị chi phối bởi khổ lạc, có bảy trú xứ của thức. Ngoài bảy trú xứ này, có hai xứ tức hai trạng thái tồn tại của thức mà các tôn giáo xem là cõi vĩnh hằng: vô tưởng xứ và phi tưởng phi phi tưởng xứ. Tất cả đều thuộc về thế gian, trong vòng luân chuyển giới địa của thế gian. Trên tất cả là con đường dẫn xuất thế gian, có tám cấp bậc giải thoát của thức mà cuối cùng là tưởng thọ diệt tận định.

Bản kinh hé mở nhiều khía cạnh triết học, tôn giáo và cả tâm lý học nữa, rất cần thiết và bổ ích cho những ai muốn khám phá! (Xem lại kinh Đại Duyên Phương Tiện, số 13, Trường A-hàm).

98. Kinh Niệm Xứ²⁰⁸

Phương pháp hành thiền Tứ niệm xứ

———

²⁰⁸Tương đương Pâli: M. 10. Satipatthãna Sutta.

Đức Phật trú tại Câu-lâu-sấu, ở Kiếm-ma-sắt-đàm, một đô ấp của Câu-lâu.

Bấy giờ, Thế Tôn dạy các Tỳ-kheo về phương pháp hành trì Bốn niệm xứ.

- Bốn niệm xứ là con đường tịnh hóa chúng sanh, vượt qua lo sợ, diệt trừ khổ não, chấm dứt kêu khóc, chứng đắc Chánh pháp.

- Các Đức Như Lai, Vô sờ trước, Đẳng chánh giác ở quá khứ, hiện tại và tương lai đều đoạn trừ năm triền cái, tâm ô uế, tuệ yếu kém, lập tâm chính trụ nơi Bốn niệm xứ, tu Bảy giác chi mà chứng quả giác ngộ.

a) Niệm xứ quán thân như thân: Bao gồm 14 bài tập là: niệm hơi thở; quán bốn uy nghi hay thân hành; chánh niệm tỉnh giác trong mọi hoàn cảnh; quán bất tịnh; quán bốn đại (các yếu tố tạo nên thân thể); và chín pháp quán tử thi ở nghĩa địa, từ khi chết cho đến khi phân hủy hoàn toàn.

b) Niệm xứ quán thọ như thọ: Thọ là các cảm giác dễ chịu, khó chịu, trung tính về thân, tâm. Thường xuyên tỉnh giác để nhận biết mình đang có loại cảm thọ nào nơi thân và nơi tâm.

c) Niệm xứ quản tâm như tâm: Tuệ tri tâm có hay không có tham, sân, si, tán loạn, quảng đại; tâm thâu nhiếp hay tán loạn; tâm hữu hạn hay vô thượng; có định không định, có giải thoát không giải thoát.

d) Niệm xứ quán pháp như pháp: Quán sáu xứ bên trong (khi lục căn duyên lục trần, sanh ra lục thức, phải quán sát thức có kết hay không, nội kết sanh biết sanh, đã được đoạn trừ biết đã đoạn trừ); quán Năm triền cái, Bảy giác chi.

Đức Phật khuyến tấn: “Nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào luôn luôn trong từng khoảnh khắc lập tâm chính trú nơi Bốn niệm xứ thì nếu buổi sáng thực hành như vậy, nhất định buối tối liền được

thăng tấn. Nếu buổi tối thực hành như vậy, nhất định sáng hôm sau sẽ được thăng tấn”.

99. Kinh Khổ uẩn ²⁰⁹

Sự khác nhau giữa Phật giáo và ngoại đạo

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ, có một số đông những người ngoại đạo tìm đến chỗ các Tỳ-kheo thảo luận. Họ nói rằng, có gì khác nhau giữa thuyết của Phật với thuyết của họ về ba vấn đề dục, sắc pháp và cảm thọ, vì họ cũng như Phật, hiểu biết hoàn toàn về ba pháp ấy. Các Tỳ-kheo không trả lời được chất vấn, nên đã đem vấn đề này trình bày lại với Phật. Phật giảng về sự liễu tri ba pháp ấy trong giáo lý Ngài, ấy là cần phải liễu tri ba điều: vị ngọt, nguy hiểm và sự xuất ly khỏi chúng. Với ba điều này, ngoài Đức Thế Tôn, không có bất cứ một ai trên đời, từ chư Thiên cho đến Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn, loài người, không có bất cứ ai có thể biết được nghĩa ấy để tuyên bố lên.

a) Đối với dục:

- Vị ngọt của dục là năm pháp tăng trưởng dục: các sắc, thanh, hương, vị, xúc khả ái do năm giác quan tiếp nhận, khiến phát sanh lạc và hỷ.

- Sự nguy hiểm hay tai họa của dục: Vị ngọt của dục chỉ tột cùng đến đó chứ không thể hơn nữa, nhưng tai họa của nó thì rất nhiều.

+ Vì theo đuổi năm thứ ấy mà phải vất vả làm lụng đủ thứ nghề nghiệp. '

+ Sự đau khổ thất vọng ê chề nếu sau bao nhiêu nỗ lực theo đuổi mà vẫn không có được điều mình muốn.

———

²⁰⁹ Tương đương Pâli: M. 13. Mahã-Dukkhakkandha Sutta.

+ Sự mất công gìn giữ, lo sợ mất mát khi đã có được.

+ Nỗi đau khổ ghê gớm khi tài sản đã có bị mất trộm, bị tịch thu, bị trôi, bị cháy, bị con hư phá tán.

+ Vì các dục mà chiến tranh xảy ra khắp nơi giũa người với người; ngay cả trong gia đình, vợ chồng con cái cũng tranh chấp nhau, đưa đến tử vong hoặc đau khổ gần chết.

+ Do dục mà con người trờ nên hung bạo táng tận lương tâm, đánh nhau chết bỏ.

+ Do dục mà có cướp bóc giết hại, và có những hình phạt ghê gớm dành cho tội nhân.

+ Do dục mà con người làm các ác hành về thân, ngữ, ý, chết đọa vào các cõi dữ. Đấy là nhũng nguy hiểm của dục.

- Sự xuất ly của dục: là điều phục lòng tham đối với sắc thanh hương vị xúc, cho đến đoạn tận tham dục, là đoạn trừ dục, xả ly dục, diệt tận dục, vượt qua khỏi dục mà thoát ly.

b) Đổi với sắc: ớ đây, Thế Tôn lấy nữ sắc làm ví dụ:

- Vị ngọt của sắc là vẻ đẹp nơi thiếu nữ, gợi lên cảm giác hỷ lạc nơi người nhìn.

- Nguy hiểm là vẻ già xấu, đầu bạc, răng rụng, lung còng, gối rũ, bệnh hoạn nằm một chồ. Nguy hiểm nữa là vẻ ghê tởm của xác chết khi bị quăng bỏ nơi nghĩa địa, cho đến khi chỉ còn là nhũng đốt xương rời rạc, tan thành tro bụi.

- Sự xuất ly khỏi sắc là điều phục dục tham đối với sắc, cho đến đoạn trừ tham dục.

c) Đổi với cảm thọ:

Phật đưa ra hỷ lạc thiền định, để hiển thị ngay cả lạc thọ vô hại ấy cũng còn có nguy hiểm, huống hồ các lạc thọ khác. Vị ngọt là hỷ lạc do ly dục ở Sơ thiền, hỷ lạc do định ở Nhị thiền, lạc ở Tam thiền,

xả niệm thanh tịnh ở Tứ thiền. Đấy là vị ngọt tối thượng của cảm thọ, vì nó vô hại. Nguy hiểm của cảm thọ này là nó cũng vô thường, biến hoại, nên là khổ. Sự xuất ly các cảm thọ là điều phục dục tham đối với các cảm thọ, đoạn trừ dục tham.

Đối với những ai không biết đúng như thật vị ngọt, tai họa, xuất ly của dục, sắc và thọ thì không bao giờ có thể tự mình đoạn trù’ dục, sắc và thọ, huống nữa là đoạn trừ cho kẻ khác.

Ở trên đời này, duy nhất chỉ có Thế Tôn và những Thánh đệ tử mới biết được một cách thấu đáo về dục, sắc và thọ.

100. Kinh Khổ uẩn 2[210]

Làm sao hết tham sân si?

Đức Phật đến Thích-ki-sấu, trú tại Ca-duy-la-vệ, vườn Ni-câu-loại.

Bấy giờ, Thích Ma-ha-nam[211] hỏi Phật, vì nguyên nhân gì thỉnh thoảng ông vẫn bị tham sân si xâm chiếm mặc dù đã biết đấy là cấu uế của tâm, và hỏi có pháp nào trong ông chưa đoạn khiến ông vẫn bị tham sân si chi phối. Phật dạy, pháp ấy chính là dục. Vì ông chưa đoạn dục, để cho dục lèo lái ông nên ông vẫn sống trong gia đình, thụ hưởng các dục. Phật cho biết dục vui ít, khổ não nhiều, nguy hiểm lại còn nhiều hơn. về dục, nên biết rõ vị ngọt, nguy hiểm và sự xuất ly. Điều này được trình bày như kinh số 99 trên.

Tiếp theo, Phật kể cho Ma-ha-nam nghe mẩu đối thoại của Ngài với nhũng người Ni-kiền đang tu hạnh không ngồi, thực hành nhiều khổ hạnh, cảm thọ những đau khổ khốc liệt để chuộc tội lỗi quá khứ, vì tin như vậy sẽ được giải thoát. Phật hỏi họ tin như vậy mà không một chút hoài nghi sao? Họ trả lời không một chút hoài nghi. Phật kết luận: “Vậy thì Tôn sư Ni-kiền của các ông trước kia

———

²¹⁰ Tương đương Pãli: M. 14. Cùịa-Dukkhakkhanda Sutta.

²¹¹ Thích Ma-ha-nam . Pãli: Sakka Mahãnãmo, con trai cùa Amitodana,anh em chú bác với Phật, chứ không phải là một trong năm vị đệ tử đáu tiên cùa Phật.

đã tạo các nghiệp ác bất thiện rất nặng, vị ấy vốn trước kia là Ni- kiền rồi chết đi, nay sanh vào nhân gian, xuất gia làm Ni-kiền, tu hạnh không ngồi, thường đứng không ngồi, chịu khổ sở như vậy, cũng như bọn các ông và đệ tử các ông vậy”.

Những người Ni-kiền lại bảo vệ niềm tin của mình rằng: “Hạnh phúc thành tựu nhờ đau khổ. Nếu hạnh phúc thành tựu nhờ hạnh phúc, thì vua Bình-sa (Bimbisra) sẽ hơn Tôn giả Gotama, vì vua đang sống hạnh phúc hơn Tôn giả Gotama”. Ni-kiền-tử lầm lạc khoái lạc giác quan là hạnh phúc, nên khi Phật hỏi liệu vua Bình-sa có thể làm như Ngài, ngồi yên bất động trong nhiều ngày mà vẫn cảm thấy thuần túy lạc thọ, thi Ni-kiền-tử phải công nhận Phật sống hạnh phúc hơn vua.

101. Kinh Tăng Thượng Tâm ²¹²

Thiển là thay đổi cách tư duy

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ, Đức Phật dạy các Tỳ-kheo năm phương pháp để đối trị những bất thiện tầm có thể khởi lên trong khi thiền định, để được tăng thượng tâm.

Khi suy niệm về một tướng tương ưng thiện, nếu sanh tâm niệm bất thiện, thì:

- Hãy suy niệm về một tướng khác tương ưng với thiện. Như người thợ mộc kéo thẳng dây mực, búng lên thân cây rồi dùng rìu bén mà đẽo cho thẳng.

Quán sát nguy hiểm của những bất thiện tầm khi chúng khởi lên, khi ấy tư tưởng xấu kia được trừ diệt. Nhu một người trẻ tuổi ưa trang sức mà bị quàng vào cổ một cái xác rắn hay xác chó, người ấy phải ghê tởm.

———

²¹² Tương đương Pãli: M. 20. Vitakkasarìthãna Sutta.

- Tảng lờ đừng để ý đến chúng. Như người không muốn thấy một vật trước mắt, bèn nhắm mắt hoặc nhìn chỗ khác.

- Quan sát sự sanh diệt của những tư tưởng ấy, khiển nó giảm tốc độ và dần dần biến mất. Như một người đang đi đường rất nhanh kiềm chế đi chậm lại.

- Quyết tâm dùng tâm chế ngự tâm. Ngậm khít răng lại, lưỡi ấn lên khẩu cái, dùng tâm để tu tâm, giữ chặt tâm và hàng phục tâm, khiến không niệm ác bất thiện. Như hai lực sĩ bắt một người yếu, nắm vững và hàng phục nó.

Nhờ áp dụng năm phương pháp trên mà Tỳ-kheo được làm người tự chủ trên những con đường dẫn đến pháp chiêm nghiệm; muốn niệm thì niệm, không muốn niệm thì không niệm, Tỳ-kheo đã được tùy ý trong các suy niệm, tự tại trong các đạo tích suy niệm.

102 . Kinh Niệm²¹³

Phân loại tư tưởng

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rùng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn kể cho các Tỳ-kheo nghe về những nỗ lực, những phấn đấu để đạt được giác ngộ.

Lúc còn tu tập, Phật phân loại các tư tưởng khởi lên thành hai nhóm. Một nhóm đưa đến hại mình, hại người, hại cả hai, diệt trí tuệ, dự phần vào phiền não: đó là những tư duy liên hệ đến dục, sân và hại. Khi tuệ tri như vậy, các tư duy ấy được Ngài từ bỏ, đoạn tận. Một nhóm không đưa đến hại mình, hại người, hại cả hai; tăng trưởng trí tuệ, không dự phần vào phiền não, đưa đến Niết-bàn: đó là những tư duy liên hệ đến ly dục, vô sân và bất hại. Khi an trú với những tàm này, dù cả ngày đêm Ngài cũng không thấy sợ hãi. Nhờ

———

²¹³Tương đương Pâli: M. 19. Dvedhãvitakka Sutta.

Ngài dũng mãnh tinh tấn như vậy, nên được định tĩnh nhất tâm, chứng bốn thiền cho đến ba minh, thành Phật.

Cuối bản kinh, Đức Thế Tôn nói Ngài đẵ mở con đường chính (Tám Thánh đạo), bít lấp con đường hiểm (tám tà đạo), san bằng hầm hố (vô minh), đuổi người coi giữ (ma và quyến thuộc của ma) cho các đệ tử rồi, phần còn lại các đệ tử phải tự mình thực hiện, hãy đến chỗ vô sự, núi rừng, gốc cây, hoặc chỗ nào yên tĩnh mà thiền tọa tư duy, chớ nên phỏng dật. Hãy chuyên cần tinh tấn, đùng để về sau phải hối hận. Đó là lời răn dạy của Như Lai.

103. Kinh Sư Tử Hống²¹⁴

Cứu cánh chi có một

Đức Phật trú tại Câu-lâu-sấu, ở Kiếm-ma-sắt-đàm, một đô ấp của Câu-lâu.

Bấy giờ, Đức Phật tuyên bố rằng: Chỉ trong Chánh pháp của Phật mới có bốn quả Sa-môn, ngoài ra, không có bất kỳ tôn giáo nào trên thế gian này có bốn quả Sa-môn.

Sự tuyên bố đó được gọi là chân chính rống tiếng rống như sư tử. Vì sao như vậy?

Bởi chỉ có Đức Thế Tôn mới là bậc có trí, có kiến; là Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chảnh giác, thuyết giảng bốn pháp. Nhân nơi bốn pháp này mà có bốn quả Sa-môn. Bốn pháp đó là: tin đấng Đạo sư, tin Pháp, viên mãn Giới luật và cỏ những pháp hữu tại gia, xuất gia biết thương yêu nhau, mến mộ nhau. Nếu như các ngoại đạo cho rằng họ cũng có bốn pháp đó, thì phải biết rằng cứu cánh chỉ có một chứ không phải nhiều, và cứu cánh đó chỉ thuộc về những người không có dục, không có nhuế, không có si, không có ái, không có thủ, không có tắng, không có tránh; chỉ thuộc về người có tuệ, có thuyết tuệ.

———

²¹⁴ Tương đương Păli: M. 11. (CũỊa)-Sĩhanãda Sutta.

Đức Phật khẳng định, tất cả các tôn giáo, triết học đều nương nơi vô lượng kiến, tức là đều có chủ trương, nhận thức, quan điểm khác nhau, nhưng không nằm ngoài hai kiến là hữu kiến và vô kiến, nói cách khác là chấp có hoặc chấp không. Nếu nương nơi hữu kiến, thì bám dính hữu kiến, nương cậy nơi hữu kiến, y trụ nơi hữu kiến và tranh chấp, phản đối với quan điểm vô kiến. Nếu nương nơi vô kiến, thì bám dính vô kiến, nương cậy nơi vô kiến mà tranh chấp, phản đối với quan điểm hữu kiến.

Nguyên nhân dẫn đến sự bám víu vào những loại kiến trên là không biết một cách nhu thật về bảy khía cạnh của vấn đề, là nhân, tập, diệt, tận, vị ngọt, tai hoạn và sự xuất yếu; vì vậy mà dẫn đến hệ quả có dục, có nhuế, có si, có ái, có thủ, không có tuệ, không có thuyết tuệ, có tắng, có tránh; vị đó không lìa khỏi sanh, già, bệnh, chết, cũng không thể thoát khỏi sự buồn rầu, kêu khóc, lo khổ, áo não, không đoạn tận khổ biên.

Cũng cỏ những Sa-môn, Bà-la-môn chủ trương đoạn trừ thủ, nhưng không chủ trirơng đoạn trừ tất cả thủ, như chỉ đoạn trừ dục thủ mà không đoạn trừ giới thủ, kiến thủ, ngã thủ, bởi họ không nhìn thấy hay không biết sự tồn tại của chúng. Đối với những người như vậy, người nào tin đấng Tôn sư, người đó không phải là chân chính, không phải là đệ nhất. Nếu tin pháp, cũng không phải là chân chính, không phải là đệ nhất. Neu ái kính bạn đồng đạo, chân thành phụng sự, cũng không phải chân chính, không phải đệ nhất.

Chỉ có Thế Tôn mới chủ trương đoạn trừ tất cả thủ, chủ trương đoạn trừ dục thủ, giới thủ, kiến thủ, ngã thủ và biết rõ sự tập khởi của bốn thủ ấy là từ vô minh, lấy vô minh làm gốc. Cho nên, người nào vô minh đã diệt tận, minh tuệ đã phát sanh, vi'dó từ đây không còn trở lại chấp thủ dục, chấp thủ giới, chấp thủ kiến và chấp thủ ngã nữa. Vị đó đã không chấp thủ rồi thì không còn lo sợ. Đã không lo sợ nên đoạn trừ nhân duyên, chắc chắn chứng đắc Niết-bàn và biết đúng như thật rằng ‘Sự sanh đã hết, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh’.

Trong Pháp Luật chân chính như vậy, nếu người nào tin đấng Tôn sư thì đó là người chân chính, là người bậc nhất; nếu tin Pháp thì đó là người chân chính, là người bậc nhất; nếu tin sự thành mãn của giới đức, đồng đạo có ái kính, thì đó là người chân chính, là người bậc nhất; nếu đồng đạo có ái kính, có phụng sự chân thành thì đó là nguời chân chính, là người bậc nhất. Từ đây mới có bốn quả Sa-môn.

Nội dung trên đây, được nói như vậy, tuyên bố như vậy bởi Thế Tôn hay hội chúng của Ngài, gọi là rống tiếng rống như sư tử.

104. Kinh ưu-đăm-bà-la ²¹⁵

Lối tu của ngoại đạo

Đức Phật trú tại thành Vương-xá, trong rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa.

Dị học Vô Nhuế là tông chủ của nhóm tu khổ hạnh kinh tởm[216]. Ông huênh hoang tự cho mình có khả năng hủy diệt tông chỉ của Thế Tôn chỉ bằng một vấn đề, và dạy đồ chúng không được đón tiếp, mời chào, tỏ vẻ kính trọng khi gặp Đức Thế Tôn, nhưng chính ông ta đã phản lại điều mình đặt ra.

Đức Phật phân tích cho Dị học Vô Nhuế thấy rõ lối tu hành khổ hạnh lấy sự ghê tởm làm bản chất mà họ cho là hoàn toàn đó bị vô lượng cấu uế làm ô nhiễm.

Theo đó, nếu người chuyên tu khổ hạnh một cách tân khổ đi nữa mà còn có niệm ác dục, niệm tưởng dục, cống cao, quý mình khinh người, tự khen mình, sanh lòng tật đố, chỉ trích người khác, còn có sầu, có si, khủng bố, khùng cụ, sống lén lút, nghi ngờ, sợ mất tiếng, tham lam, phóng dật, sanh thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, khó tánh, không biết tiết hạn, nhũng pháp mà Sa-môn,

———

²¹⁵ Tương đương Păli: D. 25. Udum-barika-sĩhanăda Suttanta.

²¹⁶ Khổ hạnh kinh tởm, tức lối tu hành khổ hạnh lấy sựghêtởm làm bản chất. Pãli: tapojiguccha.

Bà-la-môn phải thông suốt lại không thông suốt, có sân triền, phú kết, bỏn sẻn, ganh tị, dua siểm, dối trá, vô tàm, vô quý, nói dối, nói hai lưỡi, nói thô ác, nói phù phiếm, đủ cả ác giới, không có tín tâm, giải đãi, không chánh niệm, chánh trí, có đủ ác tuệ... thì cái lối tu khổ hạnh kinh tởm được xem là hoàn toàn đó bị vô lượng cấu uế làm ô nhiễm.

Ngược lại, nếu người chuyên tu khổ hạnh một cách tân khố mà không có các tâm niệm trên thì được gọi là khổ hạnh không cấu uế.

Thế nhung, cả hai lối tu khổ hạnh kinh tởm này đều chưa đạt đến bậc nhất, chưa đạt đến chân thật. Rồi Phật chỉ cho Vô Nhuế thấy có hai hạnh đạt đến vỏ và đạt đến đốt.

Lối tu tập được phòng hộ bằng bốn cấm giới luật nghi, không sát sanh, không trộm cắp, không dâm dục, không nói dối; đồng thời phát triển tâm đi đôi với từ, bi, hỷ; tâm đi đôi với xả, không kết, không oán, không sân nhuế, không não hại, rộng lớn bao la, vô lượng, tu tập biến mãn khắp cả thế gian, thành tựu và an trụ. Lối tu tập như vậy gọi là khổ hạnh đạt đến vỏ ngoài.

Có Sa-môn, Bà-la-môn tu tập bốn hạnh, không sát sanh, không trộm cắp, không dâm dục, không nói dối, chứng túc mệnh minh và thiên nhãn minh. Đến đây, Đức Phật hỏi Vô Nhuế phải chăng người tu hành khổ hạnh đến mức độ như vậy được gọi là chân thật? Vô Nhuế trả lời tu tập như vậy là đã đạt đến bậc nhất, đạt đến chân thật, và hỏi Đức Phật phải chăng các đệ tử đã nương theo Đức Phật để đạt được điều đó? Đức Phật trả lời không phải khiến cho Vô Nhuế và cả chúng hội của ông không thể biết được được còn pháp nào được gọi là tối thượng tối diệu, tối thắng.

Khi ấy, Đức Thế Tôn nói pháp tối thượng, tối diệu chính là Phật Thế Tôn xuất hiện ở thế gian, xả bỏ năm triền cái làm tâm ô uế, tuệ yếu kém, ly dục, ly pháp ác bất thiện, cho đến chúng Tứ thiền, thành tựu và an trụ; với định tâm như vậy, thanh tịnh không ô uế,

không phiền não, nhu nhuyến, khéo an trụ, chứng đắc tâm bất động mà thú hướng sự diệt tận các lậu, tự thân chứng ngộ trí thông, biết như thật rằng ‘Đây là Khổ, đây là Khổ tập, đây là Khổ diệt, biết như thật đây là Khổ diệt đạo’. Cũng biết như thật đây là lậu, biết đây là lậu tận, đây là lậu diệt, biết như thật đây là lậu diệt đạo. Vị đó biết như vậy, thấy như vậy rồi thì tâm giải thoát dục lậu, tâm giải thoát hữu lậu, vô minh lậu. Giải thoát rồi liền biết mình đã giải thoát, biết đúng một cách như thật rằng ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, việc cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa’.

105. Kinh Nguyện ²¹⁷

Những điểu ước nguyện

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn cấp- cô-độc. Ngài dạy cho các Tỳ-kheo những điều cần ước nguyện.

Một Tỳ-kheo xuất gia học đạo là từ bỏ mọi tham muốn giữa cuộc đời trần tục, nhưng như thế không có nghĩa là vị Tỳ-kheo ấy không có ước nguyện gì cả, mà trái lại, còn có rất nhiều ước nguyện và ước nguyện nào cũng cao cả, hướng thượng. Đó là, vị Tỳ-kheo nỗ lực thành tựu giới Cụ túc và không phế bỏ thiền định, thành tựu quán hạnh ở nơi không tịnh, để rồi ước nguyện cho thân tộc, cho đàn na thí chủ, cho tất cả mọi chúng sanh, và cũng ước nguyện cho bản thân minh có đủ nghị lực, sức nhẫn nại để vượt qua mọi khó khăn, chướng ngại trên bước đường tu tập nhằm đạt được thánh quả.

106 . Kinh Tưởng²¹⁸

Còn tư duy hữu ngã là còn giới hạn hiểu biết

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

———

²¹⁷Tương đương Pâli: M. 6. Ãkankheyya.

²¹⁸ Tương đương Pãli: M. 1. Mũlapariyáya Sutta

Đức Phật nói, những ai có tư tưởng cho rằng đất, nước, lửa, gió, thần, trời, Sanh chủ, Phạm thiên, Vô phiền thiên, Vô nhiệt thiên, Tịnh thiên, Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng, với nhất thế, dị biệt, đa thù, cái được thấy, cái được nghe, cái được nhận thức, cái được liễu tri, cái được làm, cái được quán sát; cái được tác ý, cái được ý tư duy, từ đời này đến đời kia, từ đời kia đến đời này, cho đến, cái tất cả.,. là thần ngã, tất cả là sở hữu của thần ngã, thần ngã là sở hữu của tất cả, thì người đó không hề biết gỉ về đất, nước... cho đến cái tất cả.

Ngược lại, những ai có tư tưởng cho rằng, đất, nước... cho đến cái Tất cả không phải là ngã, cái Tất cả không phải là sở hữu của ngã, ngã không phải là sở hữu của cái Tất cả, người đó được coi là biết về đất, nước... cho đến cái tất cả. Chính Đức Thế Tôn cũng xác nhận: “Cái Tất cả không phải là ngã, cái Tất cả không phải là sở hữu của ngã, ngã không phải là sở hữu của cái Tất cả’. Ta đã không cho cái Tất cả là ngã, vậy là Ta đã biết rõ cái Tất cả”.

k. Phẩm Lâm

Gồm 10 kinh, diễn tả đời sống tu hành của một Tỳ-kheo, nên ở đâu, tu hành thế nào... để được giải thoát.

107. Kinh Lâm 1²¹⁹

Nên ở đâu để tu?

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Đức Thế Tôn chỉ cho các Tỳ-kheo biết trú xứ nào nên ở, trú xứ nào nên bỏ đi. Có bốn trú xứ mà một Tỳ-kheo cần phải biết phân biệt để lựa chọn cho mình một chỗ ở thích họp.

Ở nơi nào mà mình không có chánh niệm liền được chánh niệm,

———

²¹⁹ Tương đương Pãli: M. 17. Vanapattha Sutta.

tâm chưa định liền được định, chưa giải thoát liền được giải thoát, các lậu chưa hết liền được đoạn hết, chưa chứng đắc Niết-bàn an ổn vô thượng thì liền chứng đắc Niết-bàn, thì ở lại đó, dù cho có khó khăn trong đời sống vật chất. Dĩ nhiên, một người xuất gia học đạo không phải vì áo chăn, không phải vì ăn uống, giường chõng, thuốc thang, cũng không phải vì vật dụng cho đòi sống, nhưng nếu cả hai yếu tố tinh thần và vật chất đều được đầy đủ thì phải nên nương theo trú xứ đó mà tu tập cho đến trọn đời.

Ngược lại, ở nơi nào dù có điều kiện vật chất tiện nghi đầy đủ, nhung thiện pháp không tăng trưởng, ác pháp mỗi ngày mỗi tăng trưởng thì nên bỏ đi; và nơi nào mà cả vật chất và tinh thần đều không đạt được thì bỏ đi càng sớm càng tốt.

108. Kinh Lâm 2[220]

Tương tự kinh 107. Tỳ-kheo với lý tưởng xuất gia học đạo là thành đạt ý nghĩa của Sa-môn, nên chọn trú xứ tu tập nào mà có thể thành đạt được lý tưởng đó, dù điều kiện vật chất khó khăn; trường họp vật chất khá tiện nghi thì ở trọn đời để tu tập. Ngược lại, tu học ở noi nào mà không thực hiện được lý tưởng giải thoát, thì dù có đầy đủ tiện nghi cũng bỏ đi, nói gì đến việc thiếu tiện nghi!

109. Kinh Tự Quán Tâm 1[221]

Hãy tự quán tâm mình

Đức Phật dạy: Nếu Tỳ-kheo không thiện xảo quán tâm người khác, hãy thiện xảo tự quán sát tâm của chính mình, bằng cách tu tập Thiền chỉ và Thiền quán song hành. Sau khi thành tựu chỉ quán, nên cầu lậu tận trí.

110. Kinh Tự Quán Tâm 2

Tu tập là nhìn lại tâm mình

———

[220] Tương đương Pãli: M. 17. Vanapattha Sutta.

[221] Tương đương Pâli: A. X. 51,54. Sacitta.

Dạy các Tỳ-kheo phải tự quán chiếu tâm mình xem có tham lam, sân nhuế, thùy miên, trạo hối, cống cao, nghi hoặc, thân tránh[222], tâm ô uế, bất tín, giải đãi, không suy niệm, không tâm định, thường hành ác tuệ hay không. Nếu có, phải diệt trừ pháp ác bất thiện này, phải nhanh chóng tìm cầu phương tiện, học tập, tinh cần, chánh niệm, chánh trí, kham nhẫn, đừng để bị thoái chuyển. Nếu quán chiếu tâm mà không thấy có pháp ác bất thiện trên, thì nên mong cầu tụ thân chứng ngộ lậu tận trí thông.

111. Kinh Đạt Phạm Hạnh [223]

Vô minh là nguồn gốc của các lậu

Đức Phật trú tại Câu-lâu-sấu, ở Kiếm-ma-sắt-đàm, một đô ấp của Câu-lâu.

Bấy giờ Ngài chỉ dạy cho các Tỳ-kheo pháp môn quyết trạch gọi là “Đạt phạm hạnh”, có thể diệt tận các lậu.

Theo đó, pháp môn “Đạt phạm hạnh” có nghĩa là phải biết phân biệt nguyên nhân sanh khởi, sự báo ứng, đặc tính sai biệt, sự diệt tận và con đường diệt tận các lậu, thọ, tường, dục, nghiệp và khổ.

Lậu gồm có dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Nguyên nhân sanh khởi các lậu là vô minh. Sự báo ứng của lậu là dẫn đến tái sanh chỗ này, chỗ kia. Đặc tính sai biệt của lậu là có lậu khiến sanh vào địa ngục, có lậu khiến sanh vào súc sanh, có lậu khiến sanh vào ngạ quỷ, có lậu khiến sanh vào cõi trời, hoặc có lậu khiến sanh vào cõi người. Sự diệt tận của lậu là vô minh diệt. Con đường diệt tận các lậu là Thánh đạo tám chi.

Thọ gồm có cảm thọ lạc, cảm thọ khổ và cảm thọ không khổ không lạc. Nguyên nhân sanh khởi cảm thọ là do xúc. Sự báo ứng

———

[222]Thân tránh ịịẳị. Pãli: sãraddhakàyo, cửchl thô bạo, nóng nảy.

[223] Tương đương Pãli: A. VI. 63. Nibbedhika Sutta.

của thọ là dẫn đến ái. Đặc tính sai biệt của thọ là biết mình đang cảm nhận khổ, lạc hay không khổ không lạc khi thân, tâm tiếp xúc với các dục. Sự diệt tận của thọ là xúc diệt. Con đường diệt tận các thọ là Thánh đạo tám chi.

Tưởng gồm có bốn tưởng đó là tưởng nhỏ, tưởng lớn, tưởng vô lưọng và tưởng xứ vô sở hữu. Nhân sanh tưởng là xúc. Báo úng của tưởng là kểt quả của ngôn ngữ tập quán, nó nhận biết vật ấy như thế nào thì nó nói như thế, rằng “tôi có tưởng” (có ấn tượng) như vậy. Đặc tính sai biệt của tưởng là có sự khác biệt trong các tưởng về sắc, thanh, hương, vị và xúc. Sự diệt tận của tưởng là khi xúc diệt. Con đường diệt tận các tưởng là Thánh đạo tám chi.

Dục có năm khía cạnh là khả ái, khả hỷ, mỹ sắc, tương ưng với dục, rất khả lạc, đó là sắc được biết bởi mắt, thanh được biết bởi tai, hương được biết bởi mũi, vị được biết bởi lưỡi, xúc được biết bởi thân, pháp được biết bởi ý. Nhân sanh dục là xúc. Báo ứng của dục là tùy theo chủng loại dục mà sanh ái lạc, đắm trước rồi trụ vào đó, do nhân duyên đó lãnh thọ quả báo, đến chỗ có phước, đến chỗ phi phước hay chỗ bất động. Đặc tính sai biệt của dục là hoặc có dục ham muốn sắc, hoặc có dục ham muốn tiếng, hoặc có dục ham muốn hương, hoặc có dục ham muốn vị, hoặc có dục ham muốn xúc. Sự diệt tận của dục là xúc diệt. Con đường diệt tận dục là Thánh đạo tám chi.

Nghiệp có hai loại là nghiệp được tư duy, và nghiệp sau khi tư duy rồi hành động bởi thân, miệng. Nhân sanh của nghiệp là xúc. Báo ứng của nghiệp là nghiệp đen có quả báo đen, nghiệp trắng có quả báo trắng, nghiệp đen trắng có quả báo đen trắng, hoặc nghiệp không đen không trắng thì không có quả báo và nghiệp tận. Đặc tính sai biệt của nghiệp là có nghiệp khiến sanh vào địa ngục, có nghiệp khiến sanh vào súc sanh, có nghiệp khiến sanh vào ngạ quỷ, có nghiệp khiển sanh vào cõi trời, hoặc có nghiệp khiến sanh vào cõi người. Sự diệt tận của nghiệp là xúc diệt. Con đường diệt tận nghiệp là Thánh đạo tám chi.

Khổ gồm có khổ sanh, khổ già, khổ bệnh, khổ chết, khổ oán tắng hội, khổ ái biệt ly, khổ cầu bất đắc; nói tóm, năm thủ uẩn là khổ. Nhân sanh của khổ là ái. Báo ứng của khổ là có khổ nhiều, có khổ ít, có khổ biến mất chậm, có khổ biến mất nhanh. Đặc tính sai biệt của khổ là nhân mong cầu mà sanh khổ, nhân tập khởi mà sanh khổ. Sự diệt tận của khổ là ái diệt. Con đường diệt tận khổ là Thánh đạo tám chi.

Trên đây là nội dung của kinh Đạt Phạm Hạnh.

112. Kinh A-nô-ba ²²⁴

Đừng nhìn bề ngoài

Đức Phật trú tại Bạt-kì-sấu, ở đô ấp A-nô-ba của người Bạt-kì.

Bấy giờ Thế Tôn nói với A-nan, rằng Ngài xác định Đe-bà-đạt- đa chắc chắn đến chỗ ác, sanh vào địa ngục, ở đấy trọn kiếp, không thể cứu vớt; nếu Ngài thấy Đề-bà-đạt-đa có được chút pháp bạch tịnh bằng một sợi lông, thì đã không xác định như vậy.

Rồi Ngài giảng cho đại chủng nghe về Đại nhân căn trí của Như Lai, hiểu biết chân chính về gốc rễ của các pháp, bằng tha tâm trí quán chiếu bên trong tâm của người khác đế biết người nào đạt pháp thanh tịnh, người nào đạt pháp suy thoái, người nào khi thân hoại mạng chung chắc chấn đến chỗ ác, sanh vào địa ngục, người nào ngay trong đời này chứng đắc Niết-bàn.

Bản kinh cho biết, đế nhận định đúng đắn về một người nào đó không thể chỉ quán sát hình thức bên ngoài mà phải thấu đạt, thấy rõ gốc rễ của các pháp từ bên trong tâm thức.

113. Kinh Chư Pháp Bổn ²²⁵

Niết-bàn là cứu cánh

———

²²⁴ Tương đương Pãli: A. VI. 62. Udaka

²²⁵ Tương đương Pãli: A. VIII 83. X.58. Mũlá.

Nói dục là gốc của các pháp, xúc là hòa hiệp của các pháp, thọ là dẫn khởi của các pháp, tác ý là hiện hữu của các pháp, niệm là thượng thủ của các pháp, định là tiền đạo của các pháp, tuệ là tối thượng của các pháp, giải thoát là chắc thật của các pháp, và Niết- bàn là cứu cánh của các pháp.

114. Kinh ưu-đà-là [226]

Cội gốc của ung nhọt

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ, Đức Phật kể cho các Tỳ-kheo nghe về Uddaka- Rãmaputta, vị đạo sĩ đã dạy cho Ngài lúc chưa thành đạo về pháp tu Phi tưởng phi phi tưởng. Đức Phật cho biết ông này không biết tất cả mà tự cho là biết tất cả, không có giác ngộ tự xưng có giác ngộ; cảnh giới chứng đắc cao nhất mà ông này đạt được là Phi tưởng phi phi tưởng xứ; sau khi thân hoại mạng chung, ông sanh vào cõi trời đó; khi chấm dứt tuổi thọ ở đó, ông trở lại nhân gian, sanh vào loài chồn.

Rồi Đức Thế Tôn chỉ cho các Tỳ-kheo phép quán sát chân chính, đó là biết sáu xúc xứ, cũng như ba cảm thọ, biết tập, biết diệt, biết vị ngọt, biết tai hoạn và biết sự xuất yếu của chúng; bằng tuệ mà biết một cách như thật.

Ngài nói ung nhọt chính là thân này. Cội gốc của ung nhọt là ba ái: dục ái, sắc ái và vô sắc ái. Tất cả lậu gây ung nhọt là sáu xúc xứ, mắt lậu thấy sắc, tai lậu nghe tiếng, mũi lậu ngửi mùi, lưỡi lậu nếm vị, thân lậu cảm xúc, ý lậu biết các pháp.

115. Kinh Mật Hoàn Dụ [227]

Mục đích giáo dục của Phật giáo

———

[226] Tương đương Pãli: s. 35.103. Uddaka.

[227] Tương đương Pãli: M. 18. Madhupiṇḍika Sutta.

Bấy giờ, Dandapãnĩ Sakka, cậu ruột của Phật, hỏi Phật lấy gì làm tông chỉ? Và thuyết giảng những pháp gì? Đức Phật trả lời tông chỉ giáo pháp của Ngài là: không đấu tranh, tu tập ly dục, thanh tịnh phạm hạnh, lìa bỏ siểm khúc, dứt trừ truy hối, không đắm trước nơi hữu, phi hữu, cũng không có tưởng[228].

Được trả lời như vậy, Daṇḍapānī Sakka không cho là phải, không cho là trái, mà lặng lẽ bỏ đi.

Sau đó, vào buổi chiều, Đức Thế Tôn kể lại cho các Tỳ-kheo nghe sự kiện nêu trên rồi nói pháp thoại vắn tắt, rằng: người đối với hý luận nhân đó mà xuất gia học đạo, tu tập tư tưởng, và đối với pháp hiện tại, quá khứ và vị lai, mà không ái, không lạc, không đắm trước, không trụ, đó gọi là tận cùng sự khổ. Dục sử, nhuế sử, hữu sử, mạn sử, vô minh sử, kiến sử, nghi sử, đấu tranh, thù nghịch, siểm nịnh, lừa bịp, nói dối, nói hai lưỡi và vô lượng pháp ác bất thiện khác, đó gọi là biên tế khổ.

Khi ấy, các Tỳ-kheo chưa hiểu được nội dung của pháp thoại mà Đức Thế Tôn đã nói bởi quá vắn tắt và cô đọng nên đã tìm đến Tôn giả Ca-chiên-diên để thỉnh ngài giải nghĩa. Đây được xem là hình thức giảng giải kinh sớm nhất và được coi như là một bài mở rộng ý nghĩa của kinh, tức là luận, sớ giải, cơ sở hình thành luận tạng sau này.

116. Kinh Cù-đàm-dì[229]

Nữ chúng xuất gia

Tại đây, di mẫu của Phật, bà Mahãpajãpatī Gotamī, hai lần xin được xuất gia, nhưng Phật đều từ chối. Rồi Phật lên đường hoằng pháp, đến và trú tại tinh xá Na-ma-đề Kiền-ni, di mẫu Cù-đàm-di

———

[228] Hán: (...) diệc vô tưởng , Pāli: (...) taṃ brahmaṃ... bhavābhave vītataṇhaṃ

saññā nānusenti, các tưởng không tiểm phục nơi người Bà-la-môn mà tham ái, hữu ái và phi hữu ái đã bị loại trừ. Không nên lám ở đây Phật chủ trương "vô tưởng".

²²⁹Tương đương Pāli: A. VIII. 51. Gotamī, Vin. Culla-V X.I.

Đại Ái cùng với các lão mẫu đã chạy bộ theo Phật, rách cả gót chân, mình mẩy dính đầy bụi bặm, vào gặp Thế Tôn, một lần nữa xin được xuất gia, và lần thứ ba Đức Phật từ chối cho người nữ xuất gia.

Khi ấy, Cù-đàm-di Đại Ái thất vọng ra đứng ngoài cửa buồn rầu khóc lóc. Tôn giả A-nan trông thấy, đến hỏi và biết sự tình. Tôn giả liền vào xin Phật cho người nữ xuất gia, với lý do như Phật đã khắng định là người nữ cũng có khả năng giác ngộ bình „ đẳng như nam giới. Đức Phật nói nếu cho người nữ được xuất

gia thì phạm hạnh này sẽ không được tồn tại lâu dài, giống như gia đình có nhiều người nữ thì khó có được sụ hưng thịnh, hay như ruộng lúa bị cỏ uế xen tạp thì chắc chắn sẽ bị thất thu. Nhưng rồi cuối cùng Đức Thế Tôn cũng cho phép người nữ xuất gia với điều kiện phải lãnh thọ thêm Bát kỉnh pháp. Cù-đàm-di Đại Ái không những chỉ chấp nhận Bát kỉnh pháp mà còn thấy rằng Bát kỉnh pháp làm cho một Tỳ-kheo-ni càng trở nên đẹp hơn, như một người con gái giàu sang xinh đẹp lại được trang sức lộng lẫy.

về sau, khi Ni đoàn lớn mạnh, có những Tỳ-kheo-ni Trưởng lão thượng tôn, vốn xuất thân từ danh gia vọng tộc và tu phạm hạnh lâu năm kiến nghị với Tôn giả A-nan, mà qua đó, Tôn giả có thể bạch lên Thế Tôn để xin được châm chế một trong những điều của Bát kỉnh pháp là đề nghị Tỳ-kheo nhỏ tuổi, mới xuất gia học đạo nên kính lễ Tỳ-kheo-ni Trưởng lão. Đức Thế Tôn đã không chấp nhận đề nghị này với nhiều lý do khác nhau.

Bản kinh có nhiều điếm khác biệt so với bản Pãli và các bản Hán dịch khác, kể cả Luật tạng, nên cần được đối chiếu tỷ giảo để tránh được những nhận định sai lầm có thể về Bát kỉnh pháp.

C. Ngày thứ ba tụng một phẩm rưỡi

Gồm có 35 kinh.

1. Phẩm Đại

Gồm 25 kinh, nhấn mạnh về đức tính tối thắng, tối tôn, tối thượng của Phật.

117. Kinh Nhu nhuyến [230]

Cuộc sống thế tục của Tất-đạt-đa

Bấy giờ, Đức Phật kể lại đời sống sang cả của mình khi còn là Thái tử, tận hưởng mọi thứ xa hoa, đầy đủ bốn quyền lực của thiếu niên con nhà phú quý: gấm vóc lụa là, cung điện cho các mùa, vườn hoa tráng lệ, và thức ăn thượng hạng. Thế nhưng, trong hoàn cảnh sang cả như vậy, Thái tử Tất-đạt-đa lại có những tư duy mà những người ở vào vị trí như Ngài không có được, những tư duy đưa đến sự chấm dứt tâm lý cống cao, ngã mạn...

Chính nhũng tư duy này đã đưa Ngài đến một cảm thọ hỷ lạc đầu tiên, gọi là Sơ thiền, mà sau này nó trở thành kinh nghiệm quý báu cho sự chuyển đổi phương pháp tu tập và chính sự thay đổi đó đã đưa Ngài đến quả vị giác ngộ tối thượng.

118. Kinh Long Tượng[231]

Quart niệm về rồng trong Phật giáo

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, ở tại Đông viên, giảng đường Lộc mẫu.

Bấy giờ Ngài cùng với Tỳ-kheo Ô-đà-di đi tắm ờ Đông hà. Tại đây xảy ra sự kiện, có con voi của vua Ba-tư-nặc rất to lớn lội qua Đông hà và dân chúng tường rằng đó là chúa của loài rồng.

Bản kinh cho chúng ta biết quan niệm của Qgười dân Ẩn Độ lúc bấy giờ xem rồng là loài vật to lớn nhất, nên hễ bất cứ loài gì, vật gì mà to lớn họ đều tưởng là rồng. Chỉ có Đức Phật là không

———

[230] Tương đương Pãli: A. III. 38-39. Sukhumãla Sutta.

[231] Tương đương Pãli: A. VI. 43. Năga.

quan niệm như vậy. Ngài nói bất cứ ai, từ người cho đến trời ở trên đời này mà không làm hại bằng thân, miệng, ý, thì Ngài nói vị ấy chính là rồng. Chính Đức Phật cũng tự nhận mình là rồng: “Như Lai ở trong thế gian này bao gồm Trời, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn (hay bất cứ ai) từ người cho đến trời đều không dùng thân, miệng, ý để làm hại, cho nên Ta được gọi là rồng”. Rồng, như vậy không còn mang ý nghĩa to lớn về thể hình, mà là biểu thị đức tính siêu việt, không dùng thân, miệng, ý để làm tổn hại đến các loài khác.

119. Kinh Thuyết Xứ²³²

Cơ sở của ngôn luận

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Thuyết xứ M, Pãli: tĩni kathãvatthũni, có nghĩa là ba luận sự, cơ sở của ngôn luận. Đức Phật nói có ba thuyết xứ, tức ba cơ sở của ngôn luận, là biết một vấn đề có liên hệ đến quá khứ, hiện tại hoặc tương lai. Neu Tỳ-kheo nào thấy rõ một vấn đề và tuyên bố đã thấy, nghe, hiểu biết, tức là đã đưa ra một định đề có cơ sở.

Thông thường, một Tỳ-kheo chỉ tuyên bố một vấn đề sau khi đã hoàn ihành sự nghiệp giải thoát, sanh đã tận, phạm hạnh đã thành. Tuy nhiên, Đức Phật cho biết có bốn trường họp để quan sát một người nào đó có tuyên bố đúng sự thật hay không, để biết rằng người đó đáng được luận thuyết, có thể cùng nói, hoặc không thể cùng nói, tức thẩm định lại thuyết xứ.

Trong bốn trường hợp, với câu hỏi khẳng định mà không trả lời khẳng định, với câu hỏi phân biệt mà không trả lời phân biệt, với câu hỏi phản vấn mà không trả lời phản vấn, với câu hỏi xả trí vấn mà không trả lời xả trí, thì không thể cùng nói, cũng không thể cùng thảo luận với người này.

———

²³² Tương đương Pãli: A. III. 67. Kathãvatthu.

Ngược lại, với câu hỏi khẳng định mà trả lời khẳng định, với câu hỏi phân biệt mà trả lời phân biệt, với câu hỏi phản vấn mà trả lời phản vấn, với câu hỏi xả trí vấn mà trả lời xả trí, như vậy, có thể cùng nói, cũng có thể cùng thảo luận với người này.

Bản kinh cho chúng ta một nhận thức hết sức thực tiễn, rằng dẫu đạo vốn vô ngôn, nhưng không có nghĩa là bậc Thánh không nói gì cả, mà nói “với lời nói trầm tĩnh, xả bỏ sở kiến của mình, xả bỏ ý kết oán, xả bỏ tham dục, xả bỏ sân nhuế, xả bỏ si ám, xả bỏ kiêu mạn, xả bỏ bất ngữ, xả bỏ tật đố, không háo thắng, không ép người, không chấp chặt khuyết điểm, nói nghĩa nói pháp. Sau khi nói nghĩa nói pháp, khuyên dạy, rồi lại khuyên dạy cho bỏ, tự mình hoan hỷ, khiến người kia cùng hoan hỷ. Thuyết nghĩa như vậy, thuyết sự như vậy, là Thánh thuyết nghĩa, là Thánh thuyết sự; nghĩa là đã cứu cánh tận diệt hết lậu”.

120. Kinh Thuyết Vô Thường²³³

Quán năm uẩn là vô thường

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ Đức Phật dạy các Tỳ-kheo quán 5 uẩn là vô thường, đồng thời tu tập phẩm trợ đạo, giữ chánh niệm, để đạt được an ổn khoái lạc, tức chúng quả A-la-hán, bởi trong tất cả các cảnh giới mà chúng sanh cư trú, từ địa ngục đến Phi tưởng phi phi tưởng, không chỗ nào được an ổn, chỗ nào cũng bị vô thường chi phối, duy nhất Niết-bàn tịch tịnh mới là chỗ an ổn khoái lạc.

121. Kinh Thỉnh Thỉnh ²³⁴

Như Lai chân tử

———

²³³ Tương đương Pāli: s. 22,76. Arahanta.

²³⁴ Tương đương Pāli: s. 8,7. Pavāraṇā.

Đức Phật trú tại thành Vương-xá, trong rừng Trúc, vườn Ca- lan-đa, cùng với 500 vị Tỳ-kheo.

Bấy giờ là ngày rằm tháng Bảy, ngày Tự tứ sau khi kết thúc ba tháng an cư. Tự tứ nghĩa là các Tỳ-kheo chỉ điểm lẫn nhau những điều luật. Đức Phật nói: “Các ngươi là con chân chính của Ta, thọ sanh từ miệng, hóa sanh từ pháp, thì các ngươi hãy dạy dỗ lẫn nhau, răn dạy lẫn nhau”, sống trong tinh thần cha con, anh em đó, Đức Phật cùng với các Tỳ-kheo ngồi lại bên nhau để kiểm điểm lẫn nhau trên cả ba phương diện thân, khẩu và ý.

Trong buổi Tự tứ này, Đức Phật xác nhận có 90 Tỳ-kheo đã chứng đắc ba minh đạt, 90 Tỳ-kheo đã chứng đắc câu giải thoát, còn các Tỳ-kheo kia đều chứng đắc tuệ giải thoát.

122. Kinh Chiêm-ba ²³⁵

Trục xuất kẻ phạm giới ra khỏi Tăng đoàn

Phật trú tại Chiêm-ba, ở bên hồ Hằng-già.

Bấy giờ nhằm ngày bố-tát tụng giới, các Tỳ-kheo cùng tập hợp bên cạnh Thế Tôn chờ nghe thuyết giới, nhưng cho đến gần sáng Thể Tôn vẫn ngồi im lặng, cho đến khi được thỉnh lần thứ ba, Thế Tôn cho biết do trong chúng có người bất tịnh nên Ngài không thuyết giới.

Tôn giả Mục-kiền-liên nhập định và phát hiện ra vị Tỳ-kheo bất tịnh, liền tẩn xuất vị ấy ra khỏi chúng. Rồi thì Đức Phật dạy rằng, người làm việc bất tịnh là gai nhọn, là sự ô nhục, sự đáng ghét đối với Sa-môn, cho dù người bề ngoài tỏ ra đạo mạo, tợ như đồng phạm hạnh chân chính. Nếu phát hiện ra người làm việc bất tịnh, thì hãy vì không muốn các đồng phạm hạnh phải bị nhiễm ô, cần trục xuất những kẻ phạm giới ra khỏi Tăng đoàn.

———

²³⁵ Tương đương Pāli: A. VIII. 10. Kāraṇḍava

123. Kinh Sa-môn Nhị Thập ửc²³⁶

Nghệ thuật lên dây đàn

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ, Tôn giả Sa-môn Nhị Thập ức²³⁷ cũng trú tại nước Xá- vệ, trong rừng Ám lâm; đầu đêm, giữa đêm và cuối đêm đều học tập không ngủ, tinh cần chính trụ, tu tập đạo phẩm, nhưng tâm vẫn chưa giải thoát được các lậu, nên có ý định xả giới, bỏ đạo hạnh, trở về đời sống thế tục chuyên việc bố thí, tu tập các phước nghiệp chăng, vì nhà thầy rất giàu.

Thế Tôn biết được tâm niệm ấy cho nên gọi thầy đến và nói pháp thoại “nghệ thuật lên dây đàn”, bởi Sa-môn Nhị Thập ức khi sống tại gia rất giỏi đánh đàn cầm. Theo đó, một người tu tập nếu quá sức tinh tẩn sẽ khiến tâm rối loạn, nhưng chẳng tinh tấn thì tâm sẽ biếng lười. Vì vậy cần phải giữ cân bằng sự sổng, biết sắp xếp thời gian thích hợp cho từng công việc, biết nắm bắt và buông bỏ những pháp cần và không cần cho đời sống phạm hạnh, như người nghệ sĩ đánh đàn biết lên dây vừa phải, không quá căng cũng không quá chùng. Đó là nghệ thuật sống vui an lạc.

Sa-môn Nhị Thập ức sau khi lãnh thọ lời dạy của Thế Tôn, trở về nơi xa vắng, tâm không buông lung, nỗ lực tinh tấn tu tập, không bao lâu chứng quả A-la-hán, tìm được an lạc trong sáu trường hợp: an lạc nơi vô dục, an lạc nơi viễn ly, an lạc nơi vô tránh, an lạc nơi ái tận, an lạc nơi thủ tận, và an lạc nơi tầm không di động. Thầy trình bày sở chứng của mình lên Đức Thế Tôn mà không khen mình khinh người, nên được Đức Thế Tôn khen ngợi.

———

²³⁶ Tương đương Pãli: A. VI. 55. Soṇa.

²³⁷ Sa-môn Nhị Thập ức. Pãli: Soṇa (KoỊivĩsa). Ngũ phần 21 (145a16): Thủ-lâu-na Nhị Thập ức. Tứ phán 38 (tr. 843b12):Thủ-lung-na .. No.99 (254) và No125 (23.3): Nhị Thập ức Nhĩ, do Soṇa được đọc là Sota (lô tai); và KoỊi được đọc lầ koṭi (một ức).

124. Kính Bát Nạn ²³⁸

Tám nơi sống bất hạnh

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ Đức Phật nói với các Tỳ-kheo, người tu tịnh hạnh có tám nạn, tám trường hợp không may mắn, không gặp vận, bất hạnh, đó là lúc Đức Phật ra đời thì người ấy đang: 1. Sanh vào chốn địa ngục; 2. Sanh vào loài súc sanh; 3. Sanh vào loài ngạ quỷ; 4. Sanh vào cõi trời Trường thọ; 5. Sanh ở xứ biên địa mọi rợ, không tín, vô ân, không biết báo đáp; 6. BỊ điếc, câm; 7. Có tà kiến và điên đảo kiến; hoặc không mắc các nạn trên nhưng lại: 8. Sanh vào thời không có Phật xuất hiện.

125. Kinh Bần Cùng²³⁹

Sự bần cùng của một con người

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Đức Phật hỏi các Tỳ-kheo, có phải chăng người đời quan niệm rằng, một người có nhiều tham muốn mà lại bần cùng, mắc nợ người khác không có khả năng trả, cứ khất nợ, hẹn rày hẹn mai, đến nỗi chủ đến đòi, bắt trói... là điều đại bất hạnh? Các Tỳ-kheo đều trả lời đúng như vậy.

Nhung theo Thế Tôn, người đó chưa phải là bất hạnh nhất, mà người nào đối với Thánh pháp mà không tin ở thiện pháp, không giữ cấm giới, không nghe nhiều, không bố thí, không trí tuệ; đối với thiện pháp, dù có nhiều kim ngân, lưu ly... nhung người ấy vẫn là kẻ nghèo nàn cô thế, đó là sự bần cùng, bất thiện.

———

²³⁸ Tương đương Pāli: A. VIII. 29. Akkhaṇā.

²³⁹ Tương đương Pāli: A. VI. 45. Dālidya Sutta.

Những ai thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là đang vay nợ bất thiện; những ai đang che giấu việc làm ác là đang khất nợ bất thiện; những ai đang bào chữa cho hành vi bất thiện của mình là sự đòi nợ bất thiện; những ai đang niệm tưởng ba việc bất thiện là dục, nhuế, hại là sự không ngớt đòi nợ bất thiện; vì làm việc ác nên bị đọa lạc và chỗ ác, địa ngục, ngạ quỷ, đó là sự trói buộc của bất thiện.

Đức Phật kết luận: “Ta không thấy có sự trói buộc nào đau khổ bằng, nặng nề bằng, tàn khốc bằng, khó yêu nổi bằng sự trói buộc trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Ba sự trói buộc đau khổ này chỉ có bậc Tỳ-kheo A-la-hán lậu tận mới biến tri và diệt tận, nhổ phăng cội rễ, vĩnh viễn không còn tái sanh”.

126. Kinh Hành Dục²⁴⁰

Sử dụng tài sản đúng cách

Tựa đề kinh “hành dục” mà nói theo Pãli là kãmabhogĩ, nghĩa là ngirời hưởng thụ dục lạc. Bản kinh này được nói khi trưởng giả Cấp-cô-độc hỏi Đức Thế Tôn ở đời có bao nhiêu hạng người hưởng thụ dục lạc.

Đức Phật trả lời có 10 hạng người hướng thụ dục lạc, trong đó có người hưởng thụ dục lạc được coi là thấp hèn nhất, nhưng cũng có người hưởng thụ dục lạc được coi là tối thượng, tối thắng, tối tôn, tối diệu.

Đối với người tìm cầu của cải một cách phi pháp vô đạo, sau khi tìm cầu của cải một cách phi pháp vô đạo, kẻ ấy không tự nuôi thân đầy đủ, không nuôi cha mẹ, vợ con, tôi tớ, người giúp việc, cũng không cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn để được lên cõi an vui, hưởng thọ lạc báo, sanh vào cõi trời, sống lâu; kè'hành dục này so với các người hành dục khác là thấp hèn nhất.

———

²⁴⁰ Tương đương Pali: A. X. 91. Kãmabhogi.

Đối với người tìm cầu của cải một cách hợp pháp, phải lẽ, sau khi tìm cầu của cải một cách hợp pháp, phải lẽ, kẻ ấy tự nuôi thân đầy đủ, cùng nuôi cha mẹ, vợ con, tôi tớ, người giúp việc, cũng cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn để được lên cõi an vui, hưởng thọ lạc báo, sanh vào cõi trời, sống lâu. Khi có của cải rồi, không đắm nhiễm, không hệ lụy. Đã không hệ lụy, không đắm nhiễm, thấy được tai hoạn, biết sự xuất yếu khi tiêu dùng, thì kẻ hành dục này so với các nguời hành dục khác là toi đệ nhất, tối đại, tối thượng, tối thắng, tối tôn, tối diệu.

127. Kinh Phước Điền [241]

Ruộng phước của thế gian

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bấy giờ cư sĩ Cấp-cô-độc hỏi Đức Thế Tôn ở đời có bao nhiêu hạng người phước điền[242]. Đức Phật cho biết ở đời có hai hạng phước điền: hạng người hữu học và hạng người vô học.

Hạng hữu học có 18, là: Tín hành, pháp hành, tín giải thoát, kiến đảo, thân chứng, gia gia, nhất chủng, hướng Tu-đà-hoàn, đắc Tu-đà-hoàn; hướng Tư-đà-hàm, đắc Tư-đà-hàm; hướng A-na-hàm, đắc A-na-hàm, trung Bát Niết-bàn, sanh Bát Niết-bàn, hành Bát Niết-bàn, vô hành Bát Niết-bàn, thượng lưu sắc cứu cánh.

Hạng vô học có 9, là: Tư pháp, thăng tấn pháp, bất động pháp, thối pháp, bất thối pháp, hộ pháp, hộ tắc bất thối bất hộ tắc thối, thật trụ pháp, tuệ giải thoát, câu giải thoát.

Đó là hai hạng người làm ruộng tốt cho cư sĩ tại gia gieo trồng được phước đức lớn.

———

[241] Tương đương Pãli: A. II. 4.4.

[242] Pãli: dakkhiṇeyya, người xứng đáng được cúng dường.

128. Kinh ưu-bà-tắc[243]

Pháp tu cùa người cư sĩ

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Phật nói pháp thoại này cho cư sĩ Cấp-cô-độc cùng với năm trăm cư sĩ khác'. Nội dung bài pháp thoại nói rõ người Phật tử tại gia nếu giữ gìn 5 giới và 4 tâm tăng thượng (niệm Phật, Pháp, Tăng, Giới) thì không còn đọa địa ngục, cũng không sanh vào loài súc sanh, ngạ quỷ và các chỗ ác, được quả Tu-đà-hoàn, không đọa ác pháp, nhất định thẳng tiến đến quả vị Chánh giác, tối đa chịu bảy lần sanh tử nữa, sau bảy lần qua lại cõi trời và nhân gian, liền được chấm dút khổ đau.

129. Kinh Oản Gia [244]

Oan gia trái chủ của mình là ai?

Oán gia hay oan gia là kẻ thù của mình, của gia đình mình. Những người hay gặp tai nạn, khổ đau dai dẳng từ tháng này qua năm nọ họ thường nghĩ rằng mình bị oan gia truyền kiếp, bị kẻ thù truyền kiếp đòi nợ. Truyện Kiểu có câu “Làm chi tội báo oan gia, thiệt mình mà hại đến ta hay gì ”, nghĩa là khi mình gây thù chuốc oán với người ta thì thiệt hại bản thân mình thôi, chẳng hay ho gì hết.

Oán gia như vậy được hiểu là kẻ thù ở bên ngoài, là người khác, người mà mình đã gây thù chuốc oán với họ. Nhung kinh Oán Gia, Đức Phật nói oán gia trái chủ của mình chính là... lòng sân hận. Mỗi khi tâm mình “bị chi phối bởi sân nhuế, tâm không bỏ sân nhuế”, thì mình tự tạo, tự chuốc lấy oán gia cho mình. Có bảy oán gia như thế. Đó là nhan sắc không đẹp, giấc ngủ không yên, bất lợi

———

[243] Tương đương Pãli: A. V. 179. Gihi.

[244] Tương đương Pãlĩ: A. VII. 60. Kodhanã.

lớn, không có bằng hữu, danh ô tiếng xấu, mất nhiều tài vật (không được giàu sang), sanh vào chỗ ác. Đây là những oán gia do mình tự tạo nên từ lòng sân hận.

130. Kinh Giảo Đàm-di²⁴⁵

Tỳ-kheo bị đuổi khỏi chùa

Đàm-di, Dhammika thera, nguyên là một Bà-la-môn ở Kosala, quy y theo Phật vào lúc rừng Jetavana được cúng. Sau khi xuất gia, tánh tình Đàm-di vẫn còn hung bạo, nóng nảy, rất cộc cằn thô lỗ, sống ở trú xứ nào cũng mắng nhiếc các vị Tỳ-kheo, vì vậy các vị Tỳ-kheo địa phương đều bỏ đi, không muốn ở chung. Các cư sĩ địa phương thấy các vị Tỳ-kheo đều bỏ đi, không muốn ở đó, liền đến xua đuổi Tỳ-kheo Đàm-di ra khỏi các chùa địa phương.

Đàm-di lần lượt đi từ tu viện này đến tu viện khác, nhưng vừa đến Tôn giả lại mắng nhiếc các Tỳ-kheo ở đó, họ lại bỏ đi và Tôn giả lại bị các cư sĩ kéo đến xua đuổi. Cuối cùng Đàm-di đến tinh xá Kỳ-viên, yết kiến Thế Tôn.

Tại đây, Đức Phật dạy Đàm-di: Tỳ-kheo bị người mắng nhiếc, không mắng nhiếc lại; bị người sân giận không sân giận lại; bị người quấy phá, không quấy phá lại; bị đánh đập không đánh đập lại, như vậy gọi là Sa-môn trụ Sa-môn pháp.

131. Kỉnh Hàng Ma²⁴⁶

Liên minh ma quỷ

Đức Phật trú tại Bạt-kì-sấu, trong núi Ngạc, rừng Bố, vườn Lộc dã. Bấy giờ Tôn giả Đại Mục-kiền-liên đang coi việc dựng thiền thất cho Phật.

———

²⁴⁵Tương đương Pãli: A. VI. 54. Dhammika.

²⁴⁶ Tương đương PãH: M. 50. Mãratajjaniya Sutta.

Trong khi Tôn giả Đại Mục-kiền-liên đang kinh hành thì Ma vương Ba-tuần hóa hình nhỏ xíu chui vào trong bụng Tôn giả. Tôn giả nhập định thấy và biết rõ tâm ý của Ba-tuần. Ngài gọi Ba-tuần hãy mau đi ra và khuyên chớ có xúc nhiễu Như Lai, cũng chớ xúc nhiễu đệ tử của Như Lai, đừng sống mãi trong sự vô nghĩa, vô ích mà phải tái sanh ác xứ, thọ vô lượng khổ.

Khi Ba-tuần đã ra khỏi bụng và đứng trước mặt Tôn giả, Đại Mục-kiền-liên nói cho Ba-tuần biết vai vế của mình vốn là cậu ruột của Ba-tuần vào thời Phật Câu-lưu-tôn.

Thuở ấy, Đại Mục-kiền-liên là một Ác ma, đã nghĩ mọi cách để chi phối một người đệ tử của Phật Câu-lưu-tôn là Tôn giả Tưởng; còn Ba-tuần là con trai của em gái ngài, tên là Hắc.

Lúc đầu, Ác ma xúi giục các Cư sĩ, Bà-la-môn mắng chửi, đập phá, rủa sả... Tôn giả, khiến Tôn giả đầu bị thương tích, y rách toạc, bình bát bể. Các Cư sĩ, Bà-la-môn nghe lời xúi giục của Ác ma sau khi mạng chung đều sanh vào địa ngục. Phật Câu-lưu-tôn thấy vậy liền dạy các Tỳ-kheo hãy phát khởi “tâm tương ưng với từ, không kết, không oán, không nhuế, không não hại, rộng lớn bao la, vô lượng, khéo tu tập, biến mãn tất cả thế gian, thành tựu và an trụ. Tâm bi, hỷ, xả cũng vậy. Với tâm ấy khiến Ác ma không thể chi phối”.

Mắng chửi, đánh đập, rủa sả... không chi phổi được Tôn giả Tường và các Tỳ-kheo tinh tấn, Ác ma liền xúi các Cư sĩ, Bà-la-môn phụng kính, cúng dường, lễ sự để lung lạc họ. Các Cư sĩ, Bà-la-môn nghe theo lời xúi giục của Ác ma phụng kính, cúng dường, lễ sự các Tỳ-kheo tinh tấn, sau khi mạng chung đều sanh ĩên cõi trời, sanh vào thiện xứ. Đức Phật Câu-lưu-tôn thấy vậy liền dạy các Tỳ-kheo: “Hãy quán các hành vô thường, quán các pháp hưng suy, quán vô dục, quán xả ly, quán diệt, quán đoạn, để cho bọn ác ma không thể chi phối”.

Bằng cách này, Ác ma cũng không lung lạc, chi phối được Tôn giả Tưởng, nên đã hiện thành đứa bé cầm gậy đánh vào đầu Tôn giả Âm. Đức Câu-lưu-tôn nhìn thấy người đệ tử của mình bị hại mà vẫn điềm tĩnh đi theo sau Phật như bóng không rời hình liền nói: ‘Ác ma thật là hung bạo này có đại oai lực, Ác ma này không biết vừa đủ’. Câu nói chưa dút thì Ác ma đọa vào địa ngục, chịu vô lượng khổ.

Ma vương Ba-tuần nghe đến đây thì trong lòng hết sức rúng động, kinh sợ, khủng khiếp vô cùng, tóc lông dựng ngược, bèn hướng đến Tôn giả Đại Mục-kiền-liên xin kể cho nghe những cảnh khổ ở địa ngục. Tôn giả Đại Mục-kiền-liên kể cho Ba-tuần nghe. Nghe xong, Ba-tuần sầu não bỏ đi.

Nội hàm câu chuyện Tôn giả Đại Mục-kiền-liên hàng ma cho chúng ta thấy rõ bản chất hung bạo của các thế lực xấu ác, luôn tìm mọi cách để khủng bố, mưu hại, hoặc mua chuộc bằng tiền tài, danh lợi, địa vị... nhằm mục đích lung lạc chí hướng tu tập của những người xuất gia. Neu không đề cao cảnh giác, không có bản lĩnh phi thường, người xuất gia sẽ dễ dàng bị rơi vào cạm bẫy của các thế lực xấu ác.

132. Kinh Lại-tra-hòa-la ²⁴⁷

Vì sao ngài đi tu?

Lại-tra-hòa-la (Ratthapãlo), một thanh niên con nhà giàu có ở thôn Thâu-lô-tra, trong một lần đi nghe Phật thuyết pháp đã phát tâm xuất gia, nhưng gặp sự chống đối của gia đình. Lại-tra-hòa-la đã phải tuyệt thực để tỏ ý chí quyết tâm xuất gia của mình. Gia đình đã huy động hết người thân quyến thuộc và cả bạn bè của Lại- tra-hòa-la đến để khuyên anh bỏ ý định xuất gia, sống đời dục lạc mà bố thí, sung sướng tu phước nghiệp, nhưng Lại-tra-hòa-la nhất

———

²⁴⁷ Tương đương Pãli: M. 82. Raṭṭhapãla Sutta.

định không thay đổi lập trường. Cuối cùng gia đình phải nhượng bộ, chấp nhận cho anh xuất gia với hy vọng anh sẽ không thể sống nổi đời sống phạm hạnh mà bỏ đạo hoàn tục trở về.

Thế nhưng, Lại-tra-hòa-la không những không bỏ đạo mà còn thành tựu được lý tưởng, đạt đến mục đích mà một thiện nam tử cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín lìa bỏ gia đình, sống không gia đình học đạo, là chỉ cầu hoàn thành vô thượng phạm hạnh, ở ngay đời hiện tại này tự tri, tự giác, tự chúng ngộ, thành tựu an trụ, chứng quả A-la-hán. Khoảng chín, mười năm sau, Lại-tra-hòa-la xin phép Thế Tôn trở về quê thăm cha mẹ.

Trong lần trở về quê thăm gia đình, cha mẹ Lại-tra-hòa-la lại đem tài sản chất đống giữa nhà và một lần nữa khuyên Tôn giả bỏ đạo. Tôn giả khéo léo thuyết pháp độ cho cha mẹ rồi ra đi.

Quốc vương Câu-lâu-bà nghe danh tiếng của Tôn giả Lại-tra- hòa-la nên đã đến viếng thăm và đàm đạo tại khu rừng Thâu-lô- tra. Tại đây, quốc vương nêu lên những nghi vấn của riêng mình, nhưng cũng cho thấy đó là nghi vấn, thậm chí là nhận thức của nhiều người, khi cho rằng một người xuất gia là vì một trong bốn trường họp: bệnh tật ốm đau, già nua lụn bại, phá sản, và gia đình đố vỡ. Thế nhưng, vua Câu-lâu-bà quán sát thì Tôn giả Lại-tra-hòa-la khi xuất gia hoàn toàn không phải rơi vào một trong bốn trường họp kia. Vậy thì vì lý do nào, vì một suy vi nào khả dĩ khiến Lại-tra-hòa- la xuất gia?

Tôn giả Lại-tra-hòa-la cho biết, do thấy, nghe, hiểu biết từ Như Lai 4 tưóng của thế gian: Thế gian này không được bảo vệ, không đáng nương tựa; Thế gian này nhất thiết phải đi đến sự già nua; Thế gian này không thường, cần phải bỏ đi; Thế gian này không có sự thỏa mãn, không cỏ sự biết đủ, là tôi tớ của ái, nên đã xuất gia.

Vua Câu-lâu-bà sau khi nghe Tôn giả Lại-tra-hòa-la phân tích về bốn tướng của thế gian thì cũng muốn nhẫn lạc như Tôn giả.

133. Kinh ưu-ba-ly ²⁴⁸

Thật tốt đẹp thay sự mê hoặc này

Bản kinh mở đầu bằng cuộc đàm luận giữa Đức Thế Tôn với Ni-kiền Trường Khổ Hạnh, một đệ tử của Ni-kiền Thân Tử, về thuyết nghiệp.

Ni-kiền Thân Tử chủ trương dùng nghiệp báo hay nghiệp quả, tức nói về sự trừng phạt để không hành ác nghiệp, không tạo tác ác nghiệp, đó là sự trừng phạt bằng thân, sự trừng phạt bằng miệng và sự trừng phạt bằng ý, trong đó nói sự trừng phạt về thân là nặng nhất.

Đức Phật không chủ trương, không dùng sự trừng phạt để không hành ác nghiệp, không tạo tác ác nghiệp, mà chỉ giảng thuyết về nghiệp, tức chỉ nói về nghiệp nhân, đó là thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp, trong đó ý nghiệp là nặng nhất.

Ni-kiền Trường Khổ Hạnh sau khi đàm luận với Đức Thế Tôn xong thì đi đến chỗ Ni-kiền Thân Tử, vị tôn sư của ông, và thuật lại nội dung buổi đàm luận. Tại đây, cư sĩ Ưu-ba-ly (Upãli-gahapati), một đệ tử tại gia của Ni-kiền Thân Tử, nổi tiếng giàu có và đạo tâm, đã từng bồng bế Ni-kiền Thân Tử lên pháp tòa, hầu sự cung kính, sau khi nghe Ni-kiền Trường Khổ Hạnh tường thuật nội dung buổi đàm luận với Thế Tôn, ông đã xin tôn sư được đi đến chỗ của Phật để cùng đàm luận với một ý chí cao ngạo rằng sẽ hàng phục Thế Tôn và biến Thế Tôn thành đệ tử.

Ni-kiền Trường Khổ Hạnh hình như đã biết được không thể nào có chuyện đó xảy ra nên đã cực lực can ngăn, ông nói: “Con không muốn để cho cư sĩ Ưu-ba-ly đi đến chỗ Sa-môn Cù-đàm. Vì sao như vậy? Vì Sa-môn Cù-đàm biết chú huyenJióa, có thế dùng chú thuật biến hóa làm đệ tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, ưu- bà-di. Con sợ cư sĩ Ưu-ba-ly bị Sa-môn Cù-đàm biến hóa, hóa làm

———

²⁴⁸ Tương đương Pāli: M. 56. UpāliSutta.

đệ tử”, nhưng với tri kiến cao ngạo, Ni-kiền Thân Tử đã ủng hộ cho ý kiến của cư sĩ Ưu-ba-ly.

Rồi chuyện gì đến cũng đã đến. ưu-ba-ly cùng đàm luận với Đức Thế Tôn và tất cả mọi tri kiến trước đây đều rơi rụng trước ánh sáng từ bi và trí tuệ của Đức Phật. Ưu-ba-ly đau khổ, chua chát khi nhận ra rằng từ bấy lâu nay: “Bọn Ni-kiền ngu si kia không hiểu rõ ràng, không thể giải biết, không biết khoảnh ruộng tốt mà không tự xét, cứ mãi lừa dối tôi, tôi mê lầm vì họ”.

ưu-ba-ly quy y Tam bảo, đánh dấu sự kiện cải đạo gây chấn động trong các tôn giáo thời bấy giờ, khiến Ni-kiền Thân Tử cho rằng Đức Phật đã dùng chú thuật để mê hoặc ưu-ba-ỉy. ưu-ba-ly hoan hỷ chấp nhận điều ấy và nói: “Thật tốt đẹp loại chú huyễn hóa ấy, rất tốt đẹp loại chú huyễn hóa. Thưa Tôn nhân, loại chú huyễn hóa đó làm cho cha mẹ tôi được lợi ích an ổn, khoái lạc lâu dài; vợ con, nô tỳ, người giúp việc, quốc vương Na-nan-đà và tất cả thế gian, chư Thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn, từ người đến trời, làm cho họ được lợi ích an ổn khoái lạc lâu dài”.

Cư sĩ Ưu-ba-ly xa lìa trần cấu, phát sanh con mắt pháp, phát nguyện trọn đời quy y Tam bảo. Ni-kiền Thân Tử, người đã từng được Ưu-ba-ly bồng bế trên vai để phụng sự đã không đủ sức mạnh đối diện với sự thật đã mửa máu nóng, rồi đến nước Bà-hòa vì bệnh này mà mạng chung.

134. Kỉnh Thích vấn ²⁴⁹

Xem kinh Thích Đe-hoàn-nhân vấn, số 14, Trường A-hàm.

Kể chuyện Thiên Vương Thích cùng chư Thiên Tam thập tam đến thăm Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì chư TKiên thuyết pháp Bát Thánh đạo phòng hộ sáu căn, khiến chư Thiên xa lìa trần cấu, được pháp nhãn thanh tịnh.

———

²⁴⁹ Tương đương Pâli: D. 21. Sakkapañha suttanta.

135. Kinh Thiện Sanh ²⁵⁰

Xem kinh cùng tên, số 16, Trường A-hàm.

136. Kinh Thương Nhân cầu Tài²⁵¹

Vượt qua biển ái

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

Bản kinh có hai phần. Phần đầu Đức Phật kế cho các Tỳ-kheo nghe một câu chuyện huyền thoại về các thương nhân hàng hải thuở xưa. Phần hai là nói ý nghĩa từ câu chuyện ví dụ ấy.

Thuở xưa, có một số thương nhân ở châu Diêm-phù đã rủ nhau ra biển để khai thác hải sản, tìm kiếm của báu trên một chiếc thuyền lớn có chuẩn bị đầy đủ các phương tiện phao cứu hộ, nhưng khi ra giữa biển khơi thì bị cá ma-kiệt đâm thủng tàu, khiến vỡ tan tành. Các thương nhân bám vào phao cứu hộ, trôi nổi trên mặt biển mỗi người một phương thì tự nhiên có ngọn gió Đông thôi họ trôi dạt về bờ biển Tây. Nơi ấy, họ gặp một bọn con gái rất mỹ lệ đón tiếp và mời họ ở lại để hưởng thụ dục lạc với đầy đủ tiện nghi, nào là vườn tược, ao tắm, những chỗ ngồi và nằm, nào là rừng cây, hoa cỏ um tùm và lại có nhiều tiền tài, vàng, bạc, thủy tinh... Đối với các thương nhân, bờ biến ấy quả thật là miền đất hứa, cho nên đã bằng lòng ở lại, vui sống và sanh con đẻ cái, với điều kiện là không nhớ và tìm về phương Nam.

Trong đám thương nhân có một người thông minh trí tuệ, nghĩ rằng bờ biển này có điều gì đó quái lạ, vì tại sao bọn mỹ nữ không cho mọi người đi về phương Nam. Một hôm ôqg ta lén trốn những người đàn bà, đi về phương Nam và phát hiện ra một tòa thành bằng

———

²⁵⁰ Tương đương Pāli: D. 31. Siṅgālovāda-suttanta.

²⁵¹Tương đương Pāli: Jā. 196. Valāhassa.

thép làm nơi giam cầm những thương nhân trước kia. Qua những thương nhân này, thương nhân trí tuệ biết được bọn đàn bà đều là quỷ nữ La-sát, sau này sẽ ăn thịt hết nhũng thương nhân. Biết được sự thật nơi miền đất hứa, thương nhân trí tuệ thông tin cho tất cả những thương nhân còn lại và bàn cách tìm đường giải thoát.

Phương tiện giải thoát duy nhất là nhờ vào hạnh nguyện của Mao mã vương²⁵². Mỗi nửa tháng vào ngày thuyết Biệt giải thoát, Mao mã vương sẽ đi vào vùng biển hiểm nạn, cất lên ba lần kêu gọi ai muốn giải thoát về phương Nam sẽ được như ý nguyện, nhung với điều kiện phải cắt đứt tâm niệm tham luyến ái dục. Bởi vì khi đã ngồi trên lưng Mao mã vương, bọn đàn bà sẽ bồng bế con cái ra đứng khóc lóc và nói về cuộc sổng xa hoa, giàu sang, trụy lạc nơi những thương nhân đã được sống, nếu người nào vì những lời nói hoa mỹ ẩy mà khởi tâm tham luyến thì lập tức bị ngã xuống và bị quỷ nữ La-sát ăn thịt, nhưng nếu những thương nhân không động lòng, thì chỉ nơi một sợi lông của Mao mã vương cũng có thể giải thoát khỏi bọn quỷ nữ La-sát về châu Diêm-phù an ổn.

Đức Thế Tôn kết thúc câu chuyện với ý nghĩa tương tự, rằng giáo pháp cũng như cầu, bè, các dụng cụ làm phao noi, được lưu bố cùng khắp đến cả trời người, đối với pháp ấy, nếu có Tỳ-kheo nào chấp thủ ngũ uẩn là ngã, tham đắm năm dục lạc là ta, của ta thì chắc chắn sẽ bị hại, giống như bọn thương nhân bị quỷ La-sát ăn thịt; nhưng nếu Tỳ-kheo nào thấy ngũ uấn vô ngã, không tham đắm và chấp thủ năm dục là ta, của ta thì được giải thoát.

137. Kinh Thế Gian ²⁵³

Không ngoài sự Như

———

²⁵² Mao mã vương, Pāli: valāhassa:vằn mã, giống ngựa lông dài có thé lướt mây bay đi.

²⁵³ Tương đương Pāli: A. IV. 23. Loka.

“Như Lai đã tự mình giác ngộ về thể gian và cũng nói lại cho người khác. Như Lai biết thế gian. Như Lai tự giác ngộ về sự tập khởi của thế gian và cũng nói lại cho người khác. Như Lai đoạn trừ thế gian tập. Như Lai tự giác ngộ sự diệt tận của thế gian và cũng nói cho người khác. Như Lai chứng ngộ thế gian diệt. Như Lai tự giác ngộ đạo tích của thế gian và cũng nói cho người khác. Như Lai tu thế gian đạo tích.

“Nếu có tất cả những gì cần đuợc hiểu biết một cách toàn diện, tất cả những gì điều đó Nhu Lai đã biết, thấy, giác, ngộ, chứng đắc. Vì sao vậy? Như Lai từ đêm chứng ngộ Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác cho đến ngày hôm nay vào lúc ban đêm sẽ đi vào tịch diệt trong Vô dư Niết-bàn giới; trong khoảng thời gian giữa đó, nếu những gì được nói ra, được ứng đối từ chính miệng của Như Lai, tất cả những điều ấy đều là chắc thật, không hư vọng, không ra ngoài sự Như, cũng không phải là điên đảo. Đó là sự chắc thật, là sự chân thật”.

138. Kinh Phước[254]

Khố là do vô phước

Phước báo chính là hạnh phúc, là an lạc. Tất cả những khổ đau đều do vô phước. Đức Phật cho hay trong một tiền kiếp, Ngài chỉ tu hành từ tâm trong bảy năm mà trải qua bảy lần kiếp thành và kiếp hoại, không tái sanh trong thế gian này. Đức Phật còn cho biết, sở dĩ Ngài có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần là nhờ: một là bố thí, hai là điều phục, ba là thủ hộ.

Do đó, để có được an lạc và giải thoát hãy nỗ lực tu tạo phước điền.

139. Kinh Tức Chỉ Đạo [255]

———

[254] Tương đương Pãli: A. VII. 58. Pacaiá.

[255] Tương đương Páli: cf. Sn. Vijaya Sutta.

Thường xuyên nghĩ đến cái chết

Tức chỉ đạo, Pãli là Sĩvathikã, nghĩa là đi đến một nghĩa địa. Bản kinh Đức Phật dạy các Tỳ-kheo mới tu học phải thường xuyên đi đến một nghĩa địa để quán niệm bất tịnh, quán sát tướng trạng của các tử thi để trừ tham dục, sân nhuế trong tâm.

140. Kinh Chỉ Biên ²⁵⁶

Vĩ sao cam chịu làm kẻ ăn mày?

Vì mục đích, vì lý tường đoạn tận biên tế của khổ đau; vì nhàm tởm, ghê sợ sự sanh, già, bệnh, chết, sầu bi, khóc than, ưu, khổ, áo não mà xuất gia, chấp nhận đi khất thực - một sự nuôi sống thấp kém nhất, cùng biên nhất, người đời thường úy kỵ.

Với tâm như vậy mà xuất gia học đạo, nhưng lại sống theo tham dục, chìm đắm đến tận cùng, sự ô trược quấn chặt lấy tâm, ganh ghét, bất tín, lười biếng, mất chánh niệm, không chánh định, ác tuệ, tâm cuồng, rối loạn các căn, giữ giới hết sức lơ là, không tu Sa-môn, không phát triển rộng lớn, đó là hạng người lấy máu rửa máu, lấy dơ chùi dơ, lấy bẩn trừ bẩn, lấy phân trừ phân, chỉ tăng thêm ô uế mà thôi; bỏ chỗ mờ mịt để vào chỗ mờ mịt, bỏ chỗ tối tăm để vào chỗ tối tăm.

141. Kinh Dụ ²⁵⁷

Dùng nhiều hình ảnh ví dụ để nói trong tất cả thiện pháp, không phóng dật là tối đệ nhất, bởi nhờ không phóng dật mà đạt được vô lượng thiện pháp, cũng như đất là nơi muôn loài nương tựa, từ đó mà phát sanh.

“Nếu có vô lượng thiện pháp mà có thể đạf được thì tất cả đều lấy sự không phóng dật làm căn bản, sự không phóng dật làm tập

———

²⁵⁶ Tương đương Pãli: It. 91.

²⁵⁷ Tương đương Pãli: s. 3.2. (7-8) Appamãda, cf. It.23.

khởi, nhân không phóng dật mà phát sanh, lấy không phóng dật làm đầu. Trong các thiện pháp, không phóng dật là tối đệ nhất.

“Cũng như làm ruộng, tất cả đều nhân nơi đất, y cứ trên đất, thiết lập trên đất mới làm được ruộng. Cũng vậy, nếu có vô lượng thiện pháp mà có thể đạt được thì tất cả đều lấy sự không phóng dật làm căn bản, không phóng dật làm tập khởi, nhân không phóng dật mà phát sanh, không phóng dật làm đầu. Trong các thiện pháp, không phóng dật là tối đệ nhất”.

m. Phẩm Phạm chí

Phẩm này có 20 kinh, ghi lại cuộc đối thoại giữa các Phạm chí với Đức Phật và Tăng chủng, chia làm hai phần, phần trước có 10 kinh.

142. Kinh Vũ Thế²⁵⁸

Xem kinh Du Hành, số 2, Trường A-hàm, đoạn mở đầu, đại thần Vũ Thế hỏi ý kiến của Đức Thế Tôn về ý định chinh phạt nước Bạt-kỳ của vua A-xà-thế.

143. Kinh Thương-ca-la ²⁵⁹

Chuyên tu và đi cúng, ai phước nhiều hơn?

Đức Phật trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng lâm, vườn cấp- cô-độc.

Bấy giờ, Thương-ca-la, Sahgãrava, một Bà-la-môn trẻ, hình như là bạn của Tôn giả A-nan trước khi xuất gia, đến đảnh lễ Thế Tôn và nêu lên câu hỏi: Có phải chăng cách tu tập của các Bà-la- môn đưa đến phước báo cho nhiều người hơn các đệ tử của Sa-môn Cù-đàm? Bởi theo Thương-ca-la thì các Bà-la-môn tự mình tế đàn và dạy cho người khác tế đàn, còn các đệ tử của Sa-môn Cù-đàm

———

²⁵⁸ Tương đương Pāli: A. VII. 20. Vassakāra; D. 16. Mahāpari-nibbāna.

²⁵⁹ Tương đương Pāli: A. III. 60. Saṅgārava.

thì chỉ tự chế ngự bản thân, tự tịch tịnh bản thân, tự cứu cánh tịch diệt bản thân.

Đức Phật hỏi Thương-ca-la, nếu một người tự mình hành đạo tu tập và sau khi tự mình hành đạo tu tập, các lậu diệt tận, chứng đắc vô lậu, tâm giải thoát, tuệ giải thoát, tự tri, tự giác, tự tác chứng, thành tựu an trụ, biết như thật: ‘Sự sanh đã dứt, phạm hạnh đã vững, điều cần làm đã làm xong, không còn tái sanh nữa”. Sau khi chứng đắc như vậy, người đó hướng dẫn cho người khác, rồi người này lại cũng thuyết giảng cho người khác nữa, cứ như vậy lần lượt truyền đi cho đến trăm ngàn vô lượng, có phải là do bởi sự học đạo đó mà chỉ hành trên một phước tích, không hành trên vô lượng phước tích chăng?

Khi ấy Thương-ca-la nhận ra rằng, sự tu ’tập của Đức Thế Tôn và các đệ tử của Ngài quả là ruộng phước vô lượng cho chư Thiên và loài người.

Rồi Đức Phật trình bày ba pháp thị hiện, đó là: Như ý túc thị hiện, Chiêm niệm thị hiện và Giáo huấn thị hiện. ‘Thị hiện’ ở đây được hiểu là phương pháp giáo hóa hay phương cách giáo dục. Như ý thị hiện là pháp hiển thị thần thông. Chiêm niệm thị hiện là pháp chiêm đoán được ý tưởng của người khác. Giáo huấn thị hiện hay giáo giói thị hiện là pháp thị hiện mà Đức Thế Tôn và các đệ tử của Ngài đang hành trì, đó là sự tụ’ mình tu tập giới, định, tuệ, thành tựu giải thoát, rồi cũng chỉ dạy cho người khác đạt được sự giải thoát đó.

Thương-ca-la nghe xong, tự nhận thức được chỉ có Giáo giới thị hiện là pháp tối thượng, tối diệu, tối thắng, phát tâm trọn đời tự quy y Tam bảo.

144. Kinh Toán sổ Mục-kiền-liên ²⁶⁰

Tu tập từ thấp lên cao

———

²⁶⁰Tưong đương Pãli: M. 107. GanakamoggallãnaSutta.

Toán số Mục-kiền-liên là một nhà toán học. Một hôm, ông đến giảng đường Lộc Tử Mầu yết kiến Đức Thế Tôn và tham vấn rằng: Tất cả mọi sự thành tựu đều bắt đầu từ thấp lên cao, từ cơ sở nền tảng mà tiến bộ, cũng như việc học toán, phải bắt đầu từ số một, hai, dần lên đến trăm ngàn... Vậy trong pháp luật của Đức Thế Tôn, sự lần lượt thứ tự như thế nào?

Đức Phật cho biết, trong Pháp và Luật của Ngài cũng như vậy, nghĩa là cũng được dạy dỗ, hướng dẫn từ thấp lên cao, bắt đầu tò việc phòng hộ các căn, thủ hộ mạng thanh tịnh, thực tập Tứ niệm xứ, ly dục, ly ác bất thiện pháp, cho đến chúng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ. Tuy nhiên, dù được hướng dẫn như nhau nhưng không phải cũng nhất định đạt được Niết-bàn.

Đức Phật nói: “Có Niết-bàn đó, có con đường dẫn đến Niết- bàn đó, Ta chỉ là người chỉ đường, giáo huấn các Tỳ-kheo như vậy, khiển trách các Tỳ-kheo như vậy, nhưng có người đạt đến cứu cánh Niết-bàn, có người lại không. Này Mục-kiền-liên, nhưng tày theo sở hành của mỗi Tỳ-kheo mà Thế Tôn ghi nhận sở hành ấy, tức là cứu cánh lậu tận vậy”.

Mục-kiền-liên nghe xong hoan hỷ, tín nhận, dùng vô số phương tiện tán thán Đức Phật rồi xin quy y Tam bảo.

145. Kinh Cù-mặc Mục-kiền-liên ²⁶¹

Bản kinh có nhiều tình tiết không hợp lý, văn nghĩa lộn xộn, không mạch lạc. Tham chiếu bản Pãli để được rõ ràng hơn.

Bản kinh có thể chia thành ba phần.

1. Giới pháp là nơi nương tựa duy nhất của Tỳ-kheo:

Đại thần Vũ Thế cũng như cư sĩ Cù-mặc Mục-kiền-liên đều thắc mắc không biết có Tỳ-kheo nào sánh ngang với Đức Thế Tôn?

———

²⁶¹ Tương đương Pãli: M. 108. Gopakamoggallãna Sutta

Có Tỳ-kheo nào được Đức Thế Tôn chí định là người có thể làm chỗ nương tựa cho các Tỳ-kheo khác sau khi Phật Niết-bàn? Hoặc có Tỳ-kheo nào được chúng Tăng hòa hiệp và bái lập lên làm chỗ nương tựa cho các Tỳ-kheo khác?

Tôn giả A-nan đã trả lời khẳng định hoàn toàn không có người nào như thế. Các Tỳ-kheo không nương tựa vào bất cứ một người nào mà chỉ nương tựa nơi Giáo pháp, lấy Biệt giải thoát làm thầy. Tuy nhiên, nếu Tỳ-kheo nào thành tựu được mười pháp đáng tôn kính thì được các Tỳ-kheo khác ái kính, tôn trọng, cúng dường, lễ sự Tỳ-kheo ấy.

Mười pháp tôn kính là: 1. Tu tập cấm giới; 2. Học rộng nghe nhiều; 3. Xứng đáng là thiện tri thức; 4. Thành tựu cả hai sự viễn ly là thân và tâm; 5. Ưa thích sự tĩnh tọa; 6. sống tri túc; 7. Thành tựu chánh niệm; 8. Thường hành tinh tấn; 9. Thánh tuệ minh đạt; 10. Các lậu đã diệt tận, hiện chứng Niết-bàn.

2. Không phải thiền tứ nào Như Lai cũng khen ngợi:

- Những người hành thiền mà bị tham dục, sân nhuế, thùy miên và nghi ngờ chi phối thì không được Như Lai khen ngợi.

- Nhưng nếu Tỳ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp, cho đến chứng đắc Tứ thiền, thành tựu an trụ, thì Thế Tôn tán thán bốn loại thiền tứ này.

3. Như Lai và A-la-hán đồng đang về giải thoát:

Tôn giả A-nan khẳng định: Giải thoát và tuệ giải thoát của Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác và giải thoát của A-la-hán, hai giải thoát này không có sai biệt, cũng không có sự thang'liệt.

Bản kinh Pãli tương đương không có đoạn này.

Lời tuyên bố này hình như mâu thuẫn với câu trả lời đầu tiên của Tôn giả A-nan, khi trả lời không có Tỳ-kheo nào sánh ngang với Đức Thế Tôn. ở đây, chúng ta cần hiểu rằng, về giải thoát và

tuệ giải thoát của Như Lai và của A-la-hán không có sai biệt, nhưng một A-la-hán thì không thành tựu đầy đủ, trọn vẹn tất cả pháp mà Thế Tôn đã thành tựu.

146. Kinh Tượng Tích Dụ ²⁶²

Ai là người hiểu biết Thế Tôn?

Jânussonî (Sanh Văn), là một trong số những Bà-ia-môn lỗi lạc đương thời Phật, hỏi Pilotika, một du sĩ trẻ, thuộc bộ tộc Vacchâyma, vì lý do gì mà kính tin Tam bảo. Pilotika đưa ra bốn dấu hiệu về sự tối thượng của Phật, giống như bốn dấu chân của một con voi chúa, đó là Ngài đã: 1. Khuất phục các luận sĩ; 2. Các luận sĩ trở thành đệ tử; 3. Các luận sĩ này xuất gia; 4. Một số đạt cứu cánh trong đời hiện tại. Tất cả đều xác nhận “Thế Tôn là bậc Chánh đẳng giác, Pháp được Thế Tôn khéo giảng, Tăng chúng khéo hành trì”.

Sau khi nghe vậy, Jânussonî đi đến yết kiến Phật và đem câu chuyện vừa thảo luận với dị học Pilotika kể lại hết cho Phật nghe. Phật nói thí dụ về dấu chân voi đó chưa được hoàn hảo, chưa được trọn vẹn, và Ngài giảng đến mức nào mới có thể kết luận “Thế Tôn là bậc Chánh đăng giác...”.

Như một thợ rừng thiện xảo, thấy dấu chân voi, thấy những vật cao bị cọ xát, bị ngà voi cắt chém, nhưng chưa vội đi đến kết luận “đây là một con voi đực to lớn” cho đến khi lần theo dấu chân, thực sự trông thấy nỏ. Người theo Phật cũng thế, sau khi nghe Pháp, thấy đời sống tại gia là ràng buộc, phát tâm xuất gia từ bỏ gia đình, viên mãn giới, thành tựu chánh niệm, gột rửa năm triền cái, chứng và trú thiền thứ nhất cho đến thứ tư. Đó là những vết cắt chém thứ nhất của Như Lai, nhưng chưa đủ để kết luận “Thế Tôn lả bậc Chánh đắng giác”. Vị ấy hướng tâm đến Túc mạng trí, nhớ hết các đời trước, là vết cắt chém thứ hai. Vị ấy hướng tâm đến Sanh tử trí, với thiên

———

²⁶² Tương đương Pãli: M. 27.

nhãn thuần tịnh thấy được sự sống chết của chúng sanh tùy theo nghiệp, là vết cắt chém thứ ba, nhưng vị Thánh đệ tử cũng không đi đến kết luận “Thế Tôn là bậc Chánh đẳng giác...”. Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, vị ấy hướng tâm đến lậu tận trí, tuệ tri Khổ, Tập, Diệt, Đạo; thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu, tự biết «Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui đời sống này nữa". Đến đây, vị Thánh đệ tử mới đi đến kết luận: “Thế Tôn. là bậc Chánh đẳng giác, Pháp được Thế Tôn khéo giảng, chúng Tăng khéo hành trì”. Như vậy, ví dụ Dấu chân voi mới thực được nói một cách rộng rãi đầy đủ.

147. Kinh Văn Đức ²⁶³

Lợi ích của sự tụng đọc kinh điển

Bà-la-môn Sanh Văn, nhân vật được nói đến trong kinh 146, hỏi Đức Thế Tôn vì mục đích gì mà các đệ tử của Ngài, tại gia và xuất gia bác văn, tụng tập; và sự bác văn, tụng tập đó có sự sai biệt và công đức gì chăng?

Đức Phật cho biết đệ tử của Ngài, tại gia và xuất gia, bác văn tụng tập là vì mục đích muốn tự điều phục, muốn tự tịch tịnh, tự tìm cầu cứu cánh tịch diệt.

Nhờ bác văn tụng tập mà khi đổi diện với những công nghiệp thất bại không thành, người Phật tử không ưu sầu, phiền muộn, khóc than, không vật mình, áo não, cũng không phát cuồng; khi đối diện với những gì yêu thương mà bị đổi thay, tán thất, không còn sum họp, cách biệt chia lìa, người Phật tử không ưu sầu phiền muộn, khóc than; cho đến, nhờ bác văn tụng tập mà người Phật tử giác ngộ được cuộc đời vô thường, dẫn đến sự phát tâm xuất gia học đạo, lại tiếp tục bác văn tụng tập nên có thể nhẫn nại đói khát, lạnh nóng, muỗi mòng, chí rận, gió nắng bức bách, tiếng dữ, gậy hèo cũng có

———

²⁶³ Không tìm thấy bản Pãli tương đương.

thể nhẫn, thân thể gặp các thứ bệnh tật rất đau đớn đến gần như tuyệt mạng và những điều không khả lạc thảy đều có thể nhẫn nại... và nhờ công đức này mà chứng đạt tịch tịnh Niết-bàn.

148. Kinh Hà Khổ[264]

Quan niệm khố vui trong Phật giáo

- Người tại gia vì không được tự do mà khổ. Không tự do ở đây được hiểu là tiền tài không tăng trường, kim ngân, chơn châu, lưu ly, thủy tinh thảy đều không tăng trưởng; súc mục, lúa, gạo cùng nô tỳ, sai dịch cũng không tăng trưởng.

- Ngựời xuất gia vì tự do mà khổ. Tự do ở đây là buông lung theo dục vọng, theo sân nhuế, ngu si.

- Người tại gia có tự do mà được hạnh phúc. Tự do ở đây là mọi mặt tiền tài danh lợi đều tăng trưởng.

- Người xuất gia học đạo sống không tự do tùy theo dục vọng, không tùy theo sân nhuế, ngu si... thì được hạnh phúc.

149. Kinh Hà Dục[265]

Mục đích sống của bạn là gì?

Đức Phật trả lời cho Phạm chí Sanh Văn về những ước muốn, thực hành, thiết lập, y cứ của con người. Trong mọi tầng lớp xã hội, mỗi người có những ước muốn, những khát vọng và mục đích riêng. Người xuất gia cũng có ước muốn, đó là ước muốn đạt được chân lý, thực hành trí tuệ, thiết lập bằng giới, y cứ trên vô xứ và lấy Niết- bàn làm mục đích.

150. Kinh uẩt-sấu-ca-la [266]

Quan điểm của Phật giáo về giai cấp

———

²⁶⁴ Tương đương Pâli: A. V. 31. Sumanã.

²⁶⁵ Tương đương Pâli: A. VI. 52. Khattiya.

[266] Tương đương Pâli: M. 96.

Bản kinh thể hiện chủ trương bình đẳng giữa các giai cấp xã hội, bình đẳng giữa con nguời với con người.

uất-sấu-ca-la (Esukãrĩ), một Bà-la-môn, trình bày với Đức Phật về chủ trương thiết lập bốn loại phụng sự cho bốn chủng tánh, tức thiết lập bốn cấp phục vụ cho Bà-la-môn, cho Sát-lỵ, cho Cư sĩ (Phệ-xá, giai cấp thứ dân), cho Công sư (Thủ-đà-la, giai cấp cùng đinh hay nô lệ). Đức Phật cho rằng đây chỉ là chủ trương của giai cấp Bà-la-môn, của một số người thôi, chứ không phải của cả nhân loại.

Theo Đức Phật, tất cả mọi người, mọi giai cấp đều cần phải phụng sự như nhau, nếu như nhờ sự phụng sự đó mà trở nên ưu thắng; và ngược lại, không ai cần phải phụng sự ai nếu như vì sự phụng sự đó mà trở thành hạ liệt.

uất-sấu-ca-la lại nêu lên chủ trương vật tư hữu của bốn giai cấp, mà theo đó, vật tư hữu của Bà-la-môn là sự khất thực, của Sát- lị là cung tên, của Cư sĩ là nông nghiệp, của Công sư là lưỡi liềm và đòn gánh.

Đức Phật tiếp tục bác bỏ chủ trương này và chủ trương tài sản cho con người là Thánh pháp xuất thế gian; mọi người đều có thể hành từ tâm, không kết, không oán, không nhuế, không tranh... chứ không chỉ riêng Bà-la-môn hay Sát-lỵ, Cư sĩ, Công su mới thực hành.

151. Kinh Phạm chíA-nhiếp-hòa²⁶⁷

Ngoại đạo không chấp nhận bình đang giai cấp

Kinh lại đề cập đến sự đả phá của ngoại'dao về chủ trương bình đẳng giai cấp của Đức Thế Tôn. Bấy giờ, Đức Phật đang trú tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng Lâm, vườn Cấp-cô-độc.

———

²⁶⁷ Tương đương Pâli: M. 93.Assalãyana

A-nhiếp-hòa-la-diên-da-na Ma-nạp (Ãssalãyana-mãnava), mới khoảng 15-16 tuổi, nhung được các Bà-la-môn tôn là đại thánh, bởi vốn là thần đồng, nhận lời thỉnh cầu của đông đảo Bà-la-môn đến cật vấn Đức Thế Tôn.

A-nhiếp-hòa-la-diên-da-na Ma-nạp hỏi:

“Thưa Cù-đàm, các Bà-la-môn nói như thế này, ‘Dòng tộc Bà- la-môn là hơn hết, ngoài ra không ai bằng. Dòng Bà-la-môn trắng, ngoài ra đều là đen. Bà-la-môn được thanh tịnh, không phải Bà-la- môn thì không được thanh tịnh. Bà-la-môn con Phạm thiên, sinh từ miệng Phạm thiên, được hóa sanh bởi Phạm thiên’. Nhung chưa biết Sa-môn Cù-đàm sẽ nói như thế nào?”.

Đức Thế Tôn hỏi rằng:

“Này Ma-nạp, ngươi nghĩ sao? Phải chăng chỉ độc nhất có Bà-la-môn đối với hư không này mà không bị dính, không bị trói, không bị xúc chạm, không bị ngăn ngại; còn Sát-lỵ, Cư sĩ hay Công sư thì không nhu vậy sao?”

Bằng mọi phương tiện, Đức Phật chứng minh sự bình đẳng của bốn giai cấp, cả bốn chủng tánh thảy đều thanh tịnh.

A-nhiếp-hòa-la-diên-da-na Ma-nạp sau khi cật vấn Thế Tôn không thành, ngược lại còn bị Thế Tôn nhiếp phục, nhưng Ma-nạp rất hoan hỷ lạy tạ Thế Tôn trở về và tuyên bố:

“Sa-môn Cù-đàm đúng như pháp mà thuyết pháp. Ai thuyết pháp đúng như pháp, người ấy không thể cật vấn”.

D. Ngày thứ tư tụng 3 phẩm

Gồm có 36 kinh.

ml. Phẩm Phạm chí

(Phần sau, có 10 kinh).

152. Kinh Anh Võ²⁶⁸

Đức Phật không chấp nhận loi giáo dục một chiều

Ma-nạp Anh Võ đã tùng được các Bà-la-môn giáo dục một chiều về cuộc sống, sụ lợi ích và công đức rằng người tại gia đạt được pháp thiện chánh lý, người xuất gia thì không; người tại gia thì có lợi ích lớn, có công đức lớn, người xuất gia học đạo thì không như vậy.

Trong một lần đi công tác ở thành Vương-xá, vì muốn đạt được niềm hỷ lạc, nên Ma-nạp Anh Võ đến rừng Trúc, vườn Ca-lan-đa đế đảnh lễ cúng dường Thế Tôn và hỏi Ngài về những quan niệm trên. Đức Phật cho biết Ngài không chấp nhận lối giáo dục một chiều trên mà cho rằng, tại gia hay xuất gia nếu làm điều tà hạnh thì không đạt được thiện pháp chánh lý, ngược lại, nếu thực hành chánh hạnh thì đạt được thiện pháp chánh lý.

“Này Ma-nạp, nếu có kẻ tại gia hoặc xuất gia học đạo nào làm điều tà hạnh; Ta không khen ngợi người đó. Vì sao vậy? Nếu có kẻ tại gia hoặc xuất gia học đạo làm điều tà hạnh, kẻ ấy không được hiểu biết tốt, không biết đúng như pháp. Do đó, này Ma-nạp, nếu những kẻ tại gia hoặc xuất gia học đạo làm điều tà hạnh, Ta không khen ngợi kẻ ấy.

“Này Ma-nạp, nếu có kẻ tại gia hoặc xuất gia học đạo nào thực hành chánh hạnh, Ta khen ngợi người đó. Vì sao vậy? Neu có kẻ tại gia hoặc xuất gia học đạo thực hành chánh hạnh, kẻ ấy chắc chắn được hiểu biết tốt, biết đúng như pháp. Do đó, này Ma-nạp, nếu ké tại gia hoặc xuất gia học đạo thực hành chánh hạnh, Ta khen ngợi kẻ ấy”.

Người tại gia có tai hoạn lớn, có đấu tranh lớn, có oán thù lớn, lại làm điều sai quấy, thì sẽ không được quả báo lớn, không được

———

²⁶⁸ Tương đương Pãli: M. 99. SubhaSutta.

công đức lớn; người xuất gia học đạo ít cỏ tai hoạn, ít có đấu tranh, ít có oán thù, nhưng lại làm điều sai quấy, thì sẽ không được quả báo lớn, không được công đức lớn.

Ngược lại, nếu người tại gia trong hoàn cảnh khắc nghiệt, khó khăn cách mấy mà biết làm điều chân chính, thì sẽ được quả báo lớn, được công đức lớn; người xuất gia cũng vậy.

Ma-nạp Anh Võ còn cho biết các Bà-la-môn chủ trương có năm pháp có quả báo lớn, có công đức lớn, tạo phước, được thiện, đó là pháp chân đế, tụng tập, nhiệt thành, khổ hạnh và phạm hạnh.

Đức Thế Tôn hỏi Anh Võ có Bà-la-môn, Tôn sư hay Tổ sư nào, cho đến bảy đời cha mẹ nói như thế này ‘Tôi đối với năm pháp này, ngay trong đời hiện tại, sau khi đã tự tri, tự giác, tự tác chứng, tôi nói lên kết quả của chúng’ không? Anh Võ xác nhận không, và cho biết họ chỉ tin tưởng và nghe nói mà thọ trì.

Đức Thế Tôn kết luận, tin tưởng và nghe nói mà thọ trì là thiếu căn bản, cho nên những Bà-la-môn là một chuỗi người mù! Sự kiện này khiến cho Ma-nạp Anh Võ tức giận, hằn học, không vui, phỉ báng, chỉ trích, mạ lỵ Thế Tôn, bởi theo Bà-la-môn tên là Phất-ca- sa-sa-la, nếu ai nói rằng: Tôi biết, tôi thấy pháp Thượng nhân, thì sự kiện ấy là không hợp lý.

Dù bị mạ lỵ, Thế Tôn vẫn điềm đạm giảng giải cho Ma-nạp Anh Võ thấy rõ sự thật, rằng Phất-ca-sa-sa-la không thể thấy và biết điều mong nghĩ trong tâm của hết thảy Sa-môn, Bà-la-môn, cũng như người mù bẩm sanh kia nói không hề có màu sắc đen, trắng...

Rồi Thế Tôn cho biết có năm pháp gây chướng ngại, gây che lấp, làm cho mù, không có mắt, có thể diệt mất trí tuệ, gây ra sự nhọc nhằn vô ích, không chứng đắc Niết-bàn, đó là tham dục, sân nhuế, thân kiến, giới thủ và nghi (năm triền cái).

Kết luận, Thế Tôn nói, nếu năm pháp có quả báo lớn, có công đức lớn, tạo phước, được thiện thì phải từ tâm mà khởi. Nếu tâm

không kết, không oán, không sân nhuế, không tranh chấp là do tu tập những pháp ấy.

Ma-nạp Anh Võ hiểu rõ vấn đề, phát tâm quy y Tam bảo.

153. Kinh Man-nhàn-đề²⁶⁹

Như Lai là người phá hoại sự song?

Man-nhàn-đề (Mãgandiya) là một người xuất gia ngoại đạo, cho rằng Thế Tôn là người phá hoại sự sống, là kẻ vô dụng chỉ vì Thế Tôn khéo chế ngự, khéo thủ hộ kín đáo, khéo tu các căn nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, và ý. Thế nhưng, khi Đức Thế Tôn hỏi ông có ý kiến gì đối với những người hộ trì các căn, xả bỏ năm món dục, cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa, chí tín, lìa bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia học đạo, thấy như thật về sự tập khởi của năm dục, sự đoạn diệt, vị ngọt, tai họa, sự xuất yếu của năm dục, an trú với nội tâm tịch tĩnh... thì Man-nhàn-đề trả lời rằng không. Vậy là chỉ trong chốc lát Man-nhàn-đề đã tự từ bỏ những điều chỉ trích Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn phân tích cho Man-nhàn-đề thấy rõ người tham đắm dục lạc cũng như người mắc bệnh cùi, thân thể lở lói, bị trùng đục khoét, bệnh nhân lấy tay gãi, cào rách các mụt, hơ lên bếp lửa; đối với sự khổ bức của lửa, bệnh nhân lại thấy khoan khoái; ấy là do tầm mê loạn, có ý tưởng điên đảo. Cũng vậy, chúng sanh không ly dục, bị ham muốn dục nhai nuốt, bị hơi nóng của dục thiêu đốt mà chạy theo dục; những kẻ ấy đối với khổ dục lại có ý tưởng dục lạc; ấy là do tâm mê loạn, có ý tưởng điên đảo. Thế Tôn dạy:

Không bệnh, lợi bậc nhất,

Niết-bàn, lạc tối thượng,

Chỉ con đường Bát chánh,

Đen an ổn cam lồ.

———

²⁶⁹ Tương đương Pâli: M. 75 Magandiya Sutta.

Đoạn Thế Tôn dạy về pháp Tứ đế, Man-nhàn-đề xa lìa trần cấu, xin được xuất gia học đạo.

154. Kinh Bà-la-bà-đường[270]

Xem kinh Tiếu Duyên, số 5, Trường A-hàm.

155. Kinh Tu-đạt-đa [271]

Công đức của sự bo thí

Tu-đạt-đa (Sudatta) là tên thật của ông Cấp-cô-độc. Bản kinh Phân biệt công đức của sự bo thí.

Bấy giờ, cư sĩ Cấp-cô-độc đã quy y Tam bảo, giữ năm giới và thực hành hạnh bố thí. Tuy nhiên, ông chỉ bố thí những thức thô xấu, không được mỹ diệu, như com lẫn với cám, canh lá gai, chỉ có một miếng gừng, một lá rau.

Đức Phật cho biết, dù bố thí những thức thô xấu, hay bố thí những thức mỹ diệu, thảy đều có quả báo, nhung quả báo nhiều ít phụ thuộc vào cách bố thí và tâm bố thí.

Phật dạy rằng, một người thực hành đại bố thí, dùng tám vạn bốn ngàn bát bằng vàng đựng đầy bạc vụn, tám vạn bốn ngàn bát bằng bạc đụng đầy vàng vụn, tám vạn bốn ngàn bát bằng vàng đụng đầy vàng vụn, tám vạn bổn ngàn bát bằng bạc đựng đầy bạc vụn, tám vạn bốn ngàn thớt voi được trang sức dây trắng đan lại, phủ lên, tám vạn bốn ngàn con ngựa được trang sức bằng dây kim hợp phi-na, tám vạn bốn ngàn con bò lấy y làm dây thừng và phủ lên bằng y, có thể cung cấp một hộc sữa, tám vạn bốn ngàn người nữ, tư dung đẹp đẽ, ai nhìn cũng thích, trang sức đầy đủ châu báu, ngoài ra lại có những thức ăn cúng và mềm khác nữa để bố thí có công đức không bằng một người bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù.

———

[270] Tương đương Pāli: D. 27. Aggañña Suttanta.

[271] Tương đương Pāli: A. IX. 20. Velāma.

Nhung bố thí thức ăn cho phàm phu toàn cõi Diêm-phù không bằng bố thí thức ăn cho một vị Tu-đà-hoàn; bố thí thức ăn cho một trăm vị Tu-đà-hoàn không bằng bố thí thức ăn cho một vị Tư-đà- hàm; cho một trăm vị Tư-đà-hàm không bằng cho một vị A-na-hàm; cho một trăm vị A-na-hàm không bằng cho một vị A-la-hán; cho một trăm vị A-la-hán không bằng cho một vị Bích-chi Phật, cho một trăm vị Bích-chi Phật không bằng cho một Đức Như Lai, Vô sở trước, Đẳng chánh giác.

Tất cả việc bố thí trên lại không bằng người tạo phòng nhà bố thí cho chúng Tỳ-kheo bốn phương; lại không bằng người với tâm hoan hỷ, quy y Ba ngôi tôn quý là Phật, Pháp và chúng Tỳ-kheo, lại thọ giới; lại không bằng người trong khoảnh khắc thực hành từ tâm đối với tất cả chúng sanh; lại không bằng người quán được tất cả pháp là vô thường, khổ, không và vô ngã.

156. Kinh Phạm Ba-la-dỉên ²⁷²

Không còn Bà-la-môn chánh thong

Đức Phật khẳng định ngày nay không còn Bà-la-môn học pháp Bà-la-môn cổ đại. Bà-la-môn đã vưọt khỏi pháp Bà-la-môn cổ đại từ lâu rồi. Bằng chứng là các Bà-la-môn cổ đại rất nhiệt thành, phạm hạnh, thanh tịnh, trì giới, nhẫn nhục, phòng hộ ý, không giết hại, hành đúng pháp... nhưng các Bà-la-môn ngày nay tham đắm dục lạc, hành không đúng pháp, tham mê danh lợi, giết hại để tế tự...

157. Kinh Hoàng Lô Viên ²⁷³

Tiếng rống của sư tử chúa

Một thời Phật trú tại Tì-lan-nhã, trú trong vươn Hoàng lô.

———

²⁷² Tương đương Pãli: Sn II. 7. Brahmaṇadhammika Sutta.

²⁷³ Tương đương Pãli: A. VIII.11 Verañjã.

Bấy giờ, Bà-la-môn Tì-lan-nhã tuổi đã hơn 120, trách Đức Thế Tôn tuổi trẻ mà không biết tôn trọng, kính lễ những Sa-môn, Bà-la- môn danh đức.

Đức Phật cho biết, Ngài chưa từng thấy chư Thiên, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn nào từ loài Người cho đến Trời đi đến, khiển Như Lai kính lễ, tôn trọng, đứng dậy, mời các vị ấy ngồi; nếu có ai đến mà muốn Như Lai kính lễ, tôn trọng, đứng dậy, mời ngồi, thì đầu của vị ấy chắc chắn vỡ thành bảy mảnh.

Khi Đức Phật nói như thế, Tì-lan-nhã cho rằng Thế Tôn là người vô vị, tức không có thực chất. Thế Tôn xác nhận Ngài là người vô vị bậc nhất, nhưng không phải với ý nghĩa vô vị mà Tì- lan-nhã muốn nói. Ngài vô vị bởi đã đoạn trừ, dứt sạch, nhổ tận gốc rễ. không bao giờ sanh lại nữa đối với vị của sắc, vị của tiếng, vị của hương, vị của xúc.

Tì-lan-nhã lại chỉ trích Thế Tôn là người không biết sợ, không nhập thai. Đức Phật lại xác nhận đúng thật Như Lai không còn sợ hãi, không còn nhập thai, bởi đối với sự mang thai trong tương lai đã vĩnh viễn đoạn trừ, tuyệt diệt, nhổ tận gốc rễ, không bao giờ sanh lại nữa.

Rồi Đức Phật rống tiếng rống của con sư tử, như thật nói cho Tì-lan-nhã biết rằng Ngài đã chứng đạt 4 thiền, đắc 3 minh, khiến Tì-lan-nhã xa rời trần cấu, bỏ đạo, xin được quy y Tam bảo.

“Thế Tôn là bậc nhất, Thế Tôn thật vĩ đại, Thế Tôn tối thượng, Thế Tôn cao tột, Thế Tôn chánh đẳng, Thế Tôn không có ai bằng, Thể Tôn không có một ai so sánh, Thế Tôn không chướng ngại, Thế Tôn là bậc không gây chướng ngại!”.

158. Kinh Đầu-na ²⁷⁴ V

Năm hạng Bà-la-môn

———

²⁷⁴ Tương đương Pâli: A. V. 192. Dona.

Đầu-na (Doṇa) tự cho mình là Bà-la-môn, bởi ông được cha mẹ thọ sanh thanh tịnh, cho đến bảy đời cha mẹ không tuyệt chủng tộc, đời đời không ác, học rộng, trì chú, tinh thông bốn bộ điển kinh, thấu triệt nhân duyên, chánh văn, truyện giải trí và văn phạm.

Nhung khi Đức Thế Tôn phân tích về năm hạng Bà-la-môn: Bà-la-môn ngang hàng Phạm thiên, Bà-la-môn ngang hàng chư Thiên, Bà-la-môn không vượt giới hạn, Bà-la-môn vượt giới hạn, và thứ năm là Bà-la-môn Chiên-đồ-la, rồi hỏi Đầu-na thuộc hạng Bà-la-môn nào, thì Đầu-na trả lời ngay hạng sau cùng là Bà-la-môn Chiên-đà-la, ông cũng không sánh kịp huống nữa là các hạng Bà-la- môn trên, ông phát tâm quy y Tam bảo.

159. Kinh A-già-la-ha-na[275]

Niết-bàn nưong vào đâu mà tồn tại?

Bà-la-môn A-già-la-ha-na nêu lên một loạt các câu hỏi về sự không có giới hạn, như con người nương vào đâu mà tồn tại v.v... nhưng mục đích là muốn biết Niết-bàn nương vào đâu mà tồn tại?

Đức Phật cho biết: “Ý muốn của Bà-la-môn nương vào những sự kiện không cùng nên ông nay đã hỏi Ta về sự không có giới hạn, nhưng 'Niết-bàn không nương vào đâu cả. Niết-bàn là tịch diệt, Niết- bàn là tối thượng. Này Bà-la-môn, vì mục đích này mà nhiều người theo Ta mà tu hành Phạm hạnh”.

160. Kinh A-lan-na [276]

Cuộc đời ngắn ngủi

“Này các Ma-nạp ma, giống như hạt sương mai trên ngọn cỏ, lúc mặt trời mọc thì tan mất, tồn tại tạm thời không thể trường cửu. Cũng vậy, này Ma-nạp ma, sanh mạng con người như hạt sương

———

²⁷⁵Không có Păli tương đương.

²⁷⁶Tương đương Pãli: A. VII. 70. Araka.

mai, rất khó giữ được, rất ít, quá ít vị ngọt, mà đau khổ tai hoạn lại lớn, tai hoạn quá nhiều!”.

A-lan-na là tiền thân của Đức Phật trong một kiếp quá khứ. Tiền thân này được nhắc lại nhân sự kiện các Tỳ-kheo nhóm họp ở giảng đường và cùng nhau thảo luận về đề tài mạng người ngắn ngủi, nhưng con người lại không biết sống cho tốt và càng không biết làm việc lành: “Sanh mạng con người thực quá ngắn ngủi, phút chốc đã qua đời khác. Do đó cần phải làm các việc lành, cần tu phạm hạnh, vì đã sanh ra thì không thể không chết. Nhưng người đời nay đối với việc làm đúng pháp, việc làm hợp lẽ, việc lành, việc tốt lại không thực hành, cũng chẳng mong cầu”.