Đại Tập 53 · Bộ Đại Tập IV · Số 412–424

Kinh Đại Tập Đại Phương Đẳng Bồ- Tát Tam-Muội Niệm Phật - Quyển 6 - Phẩm 7: Phật Hiện Thần Thông

KINH ĐẠI TẬP ĐẠI PHƯƠNG ĐẲNG BỒ-TÁT

TAM-MUỘI NIỆM PHẬT

QUYỂN 6

Phẩm 7: PHẬT HIỆN THẦN THÔNG

Bấy giờ, Đức Thế Tôn từ trong ca-sa đưa ra cánh tay màu vàng ròng, xoa lên đảnh đầu Đại Bồ-tát Bất Không Kiến, rồi lại hiện bày tướng lưỡi rộng dài, bảo Bồ-tát Bất Không Kiến:

–Lành thay, lành thay! Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nay ông đã có thể vì các chúng sinh khen ngợi công đức chân thật của Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu có người nói: “Khi chúng sinh ở thế gian không được cứu giúp, trong đó chắc chắn có người có thể cứu giúp, vì Phật xuất hiện ở thế gian là để cứu giúp chúng sinh.” Bồ-tát Bất Không Kiến nên biết, đó là khéo nói về Đức Như Lai.

Lại nữa, này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại có người nói: “Khi chúng sinh ở thế gian không có chỗ nương tựa, chính khi ấy chắc chắn có bậc biện tài không nghĩ bàn, biện tài vô lượng xuất hiện ở thế gian, để có thể làm chỗ nương tựa lớn cho chúng sinh.” Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nên biết đó là khéo nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại nói: “Chúng sinh ở thế gian có nhiều hành động tham dục, nhiều hành động sân hận, nhiều hành động ngu si; chắc chắn khi ấy sẽ có bậc Đại sư không tham dục, sân hận và ngu si xuất hiện ở đời để trừ ba độc cho chúng sinh.” Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nên biết đó là khéo nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại nói: “Chúng sinh ở thế

gian khi đã có nhiều sân hận, khi đã có nhiều sự ganh ghét; thì lúc ấy, chắc chắn có bậc Đại sư xa lìa tham lam, keo kiệt, ganh ghét, thích làm bố thí xuất hiện ở thế gian, diệt trừ tham lam, keo kiệt, ganh ghét cho chúng sinh”, này Bồ-tát Bất Không Kiến, nên biết đó chính là khéo nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại nói: “Chúng sinh ở thế gian không có hạnh biết hổ, thẹn; ngay khi ấy, chắc chắn có bậc Đại sư biết hổ, thẹn xuất hiện ở đời, để trừ bỏ sự không biết hổ thẹn của chúng sinh”, này Bồ-tát Bất Không Kiến, nên biết đó chính là người nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại bảo: “Chúng sinh ở thế gian tạo nhiều thứ kiêu căng, tự cao, tự mãn; ngay khi ấy chắc chắn có bậc Đại sư hòa kính, điều phục thuần nhã xuất hiện ở đời, để trừ bỏ sự kiêu căng, tự mãn cho chúng sinh”, nên biết đó chính là khéo nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại bảo: “Chúng sinh ở thế gian không có tâm Từ bi, không thể thực hành Hỷ, Xả, phần lớn hành theo tâm giận dữ, nhơ ác, độc hại; ngay khi ấy, chắc chắn có bậc Đại sư đoạn trừ những giận dữ, độc hại khiến đạt đầy đủ bốn đẳng (Từ, Bi, Hỷ, Xả) xuất hiện ở đời, dạy họ tu Từ bi, làm việc lợi ích lớn.” Này Bất Không Kiến, nên biết đó chính là khéo nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại bảo: “Thế gian có các chúng sinh làm nhiều điều ác, không có tâm thiện; ngay khi ấy có bậc Đại sư sẽ dạy cho họ sinh các căn lành, còn căn lành đã có từ trước thì làm cho tăng trưởng, xuất hiện ở thế gian.” Này Bất Không Kiến! Nên biết như vậy là khéo nói về Đức Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu lại bảo: “Bệnh của chúng sinh ở cõi đời có năm thứ ô trược này tăng trưởng thì thế gian sẽ có bậc đại nhân hay làm điều lợi ích, dẫn dắt chúng sinh đạt đến giải thoát bằng pháp môn an lạc”, này Bất Không Kiến! Nên biết lời nói ấy là chỉ cho ta. Vì sao? Vì nay ta đã xuất hiện ở đời ác năm trược, là để tuyên dương pháp mầu, đoạn trừ tà, cấu, hay làm lợi ích cho các chúng sinh.

Khi Đức Thế Tôn đưa tay xoa lên đảnh đầu Bồ-tát Bất Không Kiến, cùng lúc dùng thần lực, trong khoảng thời gian một niệm, làm cho đại chúng này đều thấy vô lượng, vô biên không thể nói tất cả quốc độ của chư Phật hiện tại ở phương Đông. Các Đức Phật Thế Tôn nơi các cõi nước ấy đều chưa diệt độ và mọi cảnh giới của chúng sinh ở đó thảy đều hiện ra trước mặt, lại cũng nghe được âm thanh thuyết pháp của các Đức Phật ở đó, cũng thấy cõi ấy thanh tịnh, trang nghiêm, đầy đủ các thứ.

Cho đến phương Nam, phương Tây, phương Bắc, bốn hướng và hai phương, trên dưới đều có các cõi của chư Phật thanh tịnh như vậy. Tất cả cảnh giới đều hiện rõ trước mắt như xem quả xoài trong lòng bàn tay.

Lại nữa, khi Đức Thế Tôn lấy tay xoa trên đảnh đầu Đại Bồ-tát Bất Không Kiến, nhờ thần lực của Phật và nhân duyên nơi bản nguyện của Bồ-tát Bất Không Kiến, nên trong khoảng một niệm, đã làm cho đại chúng thấy mười phương vô lượng, vô biên a-tăng-kỳ không thể đếm được chư Phật ở quá khứ đã nhập Niết-bàn, tất cả các cõi đó thanh tịnh trang nghiêm, mỗi mỗi đều rõ ràng như nhìn vào lòng bàn tay.

Cũng nhờ thần lực của Phật mà đại chúng cũng lại thấy chư Phật Thế Tôn ở vị lai, các cõi nước cũng đều thanh tịnh, trang nghiêm và đầy đủ.

Bấy giờ, Đại Bồ-tát Bất Không Kiến, nhờ diệu lực của bản nguyện lại nương theo oai thần của Phật, thấy được khắp mười phương ba đời các Đức Phật và các cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm ấy, muốn nói lại nghĩa này, nên từ tòa ngồi đứng dậy, giữ oai nghi ngay thẳng, vạch vai áo bên phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Đức Phật, nói kệ:

Nước của cõi tam thiên đại thiên

Nếu muốn lường đều có thể biết

Điều Ngự Trượng Phu thầy trời người

Giới hạnh sâu xa lường chẳng được.

Tu-di cao rộng ngút trời xanh

Người bệnh già yếu miệng thổi tan

Thế Tôn lúc mới nhập thiền định

Ức trăm ngàn kiếp khó biết rõ.

Hư không bao la chân đi khắp

Bốn phương vô cùng vẫn đến nơi

Thế Tôn Đại Sư, Đẳng Chánh Giác

Trí tuệ sâu xa không bến bờ.

Hư không bình đẳng không chướng ngại

Vẫn bị gió bão làm lay động

Bản tánh Như Lai không phiền não

Tham, sân, si, độc ở nơi nào?

Mặt trời tròn trịa trong hư không

Thanh tịnh chiếu sáng khắp thế giới

Chủng tánh tiên A-la cũng vậy

Chiếu sáng rực rỡ nơi Thiên chúng.

Như trăng mùa thu cùng sao Mão

Chiếu sáng rạng ngời giữa các sao

Trăng tròn đại Pháp vương cũng vậy

Một mình chói sáng giữa trời, người.

Như hoa Ưu-bát rất hy hữu

Thời gian chưa đến, chưa xuất thế

Chư Thiên, Trung Thiên, Điều Ngự Sư

Có lúc hiện diện tùy ý cảm.

Tay quý Thế Tôn xoa đầu con

Sắc vàng trăm phước tướng trang nghiêm

Không thể hủy hoại, đều đầy đủ

Vốn vì lợi ích mới như vậy.

Chân ngôn thật ngữ của Thế Tôn

Pháp vương giữa người chuyển xe chánh

Cùng khắp mười phương trong thế giới

Hết sức lợi ích, được tự tại.

Nhờ Thế Tôn khi xoa đỉnh đầu

Con thấy Bậc tối thượng mười phương

Nhiều như số cát trong sông Hằng

Đại tiên oai đức có nhiều chúng.

Tay của Mâu-ni đã giúp con

Thấy ngay chư Phật như Di-đà

Như tính số cát trong sông Hằng

Tối thắng loài người có nhiều chúng.

Tay lành Như Lai giúp con hiểu

Thế giới cực lạc con thấy biết

A-súc Ứng Cúng, Lưỡng Túc Tôn

Ánh sáng đại Từ tạo lợi ích.

Con nhờ tay thần Thế Tôn chạm

Thấy khắp thế gian bậc diệt độ

Trong một niệm như cát sông Hằng

Đại từ đã hàng phục các căn.

Khi Thế Tôn dùng tay xoa đầu

Con cũng thấy nguyện xưa Di-lặc

Như các sự việc ở vị lai

Mỗi mỗi rõ ràng không còn nghi.

Con đã thấy chư Phật quá khứ

Vị lai, hiện tại cũng như vậy

Mười phương, ba đời các Như Lai

Thần thông, đức, lực khó nói hết.

Khi Thế Tôn dùng tay xoa đầu

Con thấy mười phương bậc cứu đời

Cùng thấy cõi thanh tịnh chư Phật

Nhờ đó con phát nguyện tối thượng.

Thần thông chư Phật khó nghĩ bàn

Giới, định, trí tuệ, cũng như vậy

Các công đức khác không thể nói

Mong Phật như nay thường dạy con.

Khi Như Lai duỗi tay xoa đầu

Con liền thấy mười phương tháp miếu

Các báu sắc vàng như hằng sa

Đầy đủ thứ cúng dường tốt đẹp.

Chư Phật đều đủ đại danh xưng

Vô số tướng tốt khắp mười phương

Trăm ngàn âm nhạc để cúng dường

Con thấy cõi ấy đều như vậy.

Cõi ấy lại có nhiều tháp Phật

Vàng sợi đan xen, báu pha lê

Cao lớn hơn cả một do-tuần

Uy lực trang nghiêm đều như thế.

Lại thấy các tháp miếu Đại tôn

Các báu pha trộn rất tinh diệu

Ở trong hư không cũng có nữa

Thường dùng hoa trời tung lên trên.

Con lại thấy các tháp đẹp ấy

Vọt lên cao hơn mười hai tuần

Chỗ chư Phật ấy tên Nhiên Đăng

Ánh sáng chiếu khắp cõi mọi phương.

Khi Thế Tôn dùng tay xoa đầu

Con thấy tháp đẹp không thể nói

Chư Phật đều có tiếng tăm lớn

Trong đó đều đủ sức Như Lai.

Khi tay Thế Tôn xoa đầu con

Khiến con được thấy các cõi Phật

Chư Phật hỏa thiêu, thọ nhục thân

Tất cả các hạnh không thể nói.

Tự tu khổ hạnh chỗ mình ở

Không kể ngày đêm như cứu lửa

Thề lớn dũng mãnh độ chúng sinh

Đều vì đạo Bồ-đề vô thượng.

Con lại xem thấy mười phương cõi

Có các Bồ-tát thường tinh tấn

Tự khoét thịt mình thắp nhiều đèn

Ấy là ánh sáng của Bồ-đề.

Con lại thấy có thân thanh tịnh

Ở trước chư Phật thường đứng thẳng

Đến lúc Thế Tôn đã Niết-bàn

Chỉ vì cầu đức lớn giác ngộ.

Con lại trông thấy người vì pháp

Dầu thơm rưới thân làm đuốc sáng

Thân khổ, ý chuyên khắp mười phương

Trọn không để tâm nơi tài, thực.

Con lại trông thấy các trượng phu

Thường bỏ đầu, mắt và tay chân

Vợ con, ngôi báu và thành, nước

Chí cầu quần sinh được an vui.

Như điều con thấy chẳng sót gì

Không thể dùng miệng mà nói được

Điều con thấy biết rất tối thắng

Nhờ oai lực Phật nên thấy khắp.

Oai thần Thế Tôn giúp đỡ con

Khiến con thấy việc hy hữu này

An lành bậc nhất Thiên Trung Thiên

Nay con quy y tối vô thượng.

❧

Phẩm 8: THƯA HỎI RỘNG VỀ VIỆC THẤY NHIỀU ĐỨC PHẬT

Bấy giờ, Đại Bồ-tát Bất Không Kiến bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nay tất cả đại chúng trời, người này đã thấy Thế Tôn trụ lâu trong thiền định, im lặng không nói, nên đều có sự khát ngưỡng, cúi mong Thế Tôn vui lòng an tọa nơi bảo tòa này.

Thế Tôn nghe Đại Bồ-tát Bất Không Kiến vì đại chúng trời người cung thỉnh nên hiện rõ oai nghi, chánh niệm, im lặng chấp thuận.

Đại Bồ-tát Bất Không Kiến thấy Đức Phật đã im lặng chấp

thuận rồi, liền bày vai áo bên phải, gối mặt quỳ xuống đất, chắp tay hướng về Đức Phật, thưa:

–Bạch Thế Tôn! Nay con có điều muốn hỏi, nếu Thế Tôn cho phép con mới dám.

Đức Phật bảo Bồ-tát Bất Không Kiến:

–Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác tùy theo điều ông hỏi sẽ giải thích để đoạn trừ nghi hoặc, khiến tâm ông được vui vẻ, để cho các hàng Trời, Người, Phạm, Ma, Sa-môn, Bà-la-môn đều sẽ chứng biết.

Khi ấy Đại Bồ-tát Bất Không Kiến vâng theo lời Phật dạy, liền thưa:

–Bạch Thế Tôn! Đại Bồ-tát cần phải suy nghĩ về những Tam-muội gì? Cần phải gần gũi những Tam-muội gì? Cần phải tu hành những Tam-muội gì? Như vậy, Bồ-tát suy nghĩ, gần gũi và nhờ tu hành Tam-muội ấy rồi, hiện thấy pháp gì mà được an lạc? Làm sao được như biển cả để nghe nhiều sự giáo thọ? Làm sao được như núi Tu-di để tâm Bồ-đề an trụ không lay chuyển? Làm sao được như núi Đại thiết vi để tất cả tà luận của ngoại đạo không thể làm cho nghiêng động? Làm sao được như hư không để tất cả pháp không bị chướng ngại? Làm sao được như hư không để tâm không bị nhiễm chấp. Làm sao được như mặt trời để phá trừ tất cả vô minh tăm tối? Làm sao được như mặt trăng để pháp trắng trong được tròn đầy? Làm sao được như ngọn đèn để làm ánh sáng pháp? Làm sao được như ngọn đuốc lớn để tất cả thọ, ấm đều được tiêu diệt? Làm sao được như khối lửa để thiêu đốt tất cả các phiền não? Làm sao được như sông, ao, suối, nguồn để tất cả chúng sinh tùy ý thọ dụng? Làm sao được như chiếc thuyền lớn để đưa tất cả chúng sinh qua bờ bên kia? Làm sao được như cây cầu để khỏi bị chìm đắm trong phiền não sinh tử? Làm sao hàng phục được các oán địch để phá trừ các thứ kiêu mạn của quân ma? Làm sao được như cây Ba-lợi-chất-đa-la để vì tất cả chúng sinh ở các phương mà nở hoa bảy phần Bồ-đề, hương thơm theo gió thấm đượm khắp nơi? Làm sao được như hoa Ưu-đàm-bát vì hiếm có khó gặp? Làm sao được như Dược vương, bình đẳng trị lành

bệnh khổ của tất cả chúng sinh? Làm sao được như Đại y vương khởi tâm đại Bi xót thương mọi chúng sinh? Làm sao được như cây chiên-đàn để trừ các nóng bức, tạo ra sự mát mẻ? Làm sao được như đám mây mưa lớn để bình đẳng tuôn xuống những trận mưa pháp, khiến cho tất cả được đầy đủ? Làm sao được như bình chứa mật để có thể thuyết giảng đầy đủ pháp một vị? Làm sao được như tiếng gầm sư tử để có thể ban cho tất cả chúng sinh sự không sợ hãi? Làm sao được như cha mẹ để bình đẳng ban cho tất cả chúng sinh mọi sự an lạc, lợi ích? Làm sao được thấy pháp chân thật để như pháp tánh đạt đến thật tế rốt ráo? Làm sao giải thích được nghĩa lý sâu xa để đạt đến nghĩa thật rốt ráo? Làm sao khéo giảng nói pháp biện tài để có thể đạt đến sự phân biệt rốt ráo? Làm sao thuyết pháp một cách khéo léo để đạt được phương tiện đầy đủ rốt ráo? Làm sao phân biệt rõ nghĩa để khéo biết câu, chữ pháp? Làm sao đạt đến chánh ý, chánh hạnh để nhận biết được đầy đủ? Làm sao nắm giữ được đại chúng để không sợ hãi? Làm sao giảng nói về nghĩa như thật để nhập vào thật tế? Làm sao được như biển cả để tất cả pháp cùng một vị? Làm sao được như núi lớn để Tam-muội an tĩnh, không thể lay chuyển? Làm sao được như cây cờ của Đế Thích để tâm Bồ-đề không hề khuynh động? Làm sao đạt được sức mạnh kiên cố để tâm chí luôn đầy đủ? Làm sao được đầy đủ oai nghi để không làm những việc hư dối? Làm sao được thân đoan nghiêm để hoan hỷ thuyết pháp cho người khác? Làm sao được sự tốt đẹp thượng diệu để có sắc tướng tột bậc? Làm sao đạt được tôn quý để sinh nơi nhà thuộc tộc họ lớn? Làm sao đạt được đại Pháp vương để có công đức phước báo? Làm sao được đầy đủ để có biện tài vô lượng? Làm sao được biện tài không chấp trước? Làm sao để được biện tài không nhầm lẫn? Làm sao để được biện tài có thể phân biệt đủ loại tên nơi câu, chữ? Làm sao để được biện tài không nghĩ bàn? Làm sao để được biện tài vô biên? Làm sao để được biện tài giải thoát? Làm sao để được biện tài đồng nghĩa? Làm sao để được biện tài tùy theo ý nghĩa của người khác? Làm sao để được biện tài dần dần thân cận? Làm sao để được biện tài hỏi thế nào cũng có thể giải đáp? Làm sao để được biện tài không hỏi mà tự nói? Làm sao để được biện tài không hủy hoại? Làm sao để

được biện tài không thoái chuyển? Làm sao để được biện tài giảng nói tất cả sự việc, nơi câu chữ sâu xa? Làm sao để được biện tài ví dụ so sánh vô lượng, vô biên? Làm sao để được tuy chưa chứng đại Bồ-đề mà đã có đầy đủ Phạm âm? Làm sao để được âm thanh vi diệu bậc nhất? Làm sao để được âm thanh như chim Ca-lăng-tần-già? Làm sao để được âm thanh như Sư tử chúa? Làm sao để được âm thanh như đại Long vương? Làm sao để được âm thanh như đại Ngưu vương? Làm sao để được âm thanh như tiếng chuông, tiếng rống lớn? Làm sao để được âm thanh ca ngợi sự tốt đẹp thù thắng? Làm sao để được âm thanh như tiếng nhạc? Làm sao để được âm thanh trong, đẹp, thương cảm? Làm sao để được âm thanh như gió, mây, sấm, chớp? Làm sao để được âm thanh của biện tài trang nghiêm thâm diệu? Làm sao để được các chương cú, văn tự, lời nói vi diệu, âm thanh của biện tài trang nghiêm chân chánh? Làm sao để có thể nói được những âm thanh hết sức khéo léo, sâu xa? Làm sao để được âm thanh của biện tài đủ các thứ ví dụ? Làm sao để được âm thanh cúng dường tất cả các bậc tối thắng nơi thế gian? Làm sao để có được âm thanh của biện tài luận nghị cùng người khác? Làm sao để được âm thanh thần thông rốt ráo? Làm sao để được âm thanh không quên mất pháp? Làm sao để được âm thanh không thiếu một chút pháp lành? Làm sao đạt được âm thanh về các căn lành để thực hành đầy đủ sự khen ngợi người khác? Tất cả đều được đầy đủ như vậy.

Đại Bồ-tát Bất Không Kiến nói tất cả những nghi vấn như thế rồi, muốn làm rõ nghĩa này nên nói kệ:

Đầy đủ tướng sắc vàng trăm phước

Ngộ được một pháp lợi vô biên

Công đức tối thắng nay con hỏi:

Những Tam-muội gì nên nghĩ trước.

Diệu trí Như Lai không ai bằng

Trong thế gian có việc gì hơn?

Con hỏi Thế Tôn tu định gì?

Mà được công đức không nghĩ bàn?

Đại sư, trời, người Bậc Điều Ngự

Tư duy định này công đức gì?

Bồ-tát nơi đó tu thế nào

Mà nay an lạc với tất cả?

Vì sao biển đa văn tự nhiên?

Làm sao gìn giữ tâm quyết định

Được ở nơi công đức chư Phật

Làm sao như núi Đại thiết vi.

Trong đó không có tâm sân hận

Mà hay hàng phục các ngoại đạo

Làm sao vô ngại như hư không?

Làm sao lại được tâm tự tại?

Làm sao như mặt trời, mặt trăng?

Làm sao như đuốc, lại như đèn?

Làm sao soi sáng các chúng sinh?

Làm sao lại tu quán Tam-muội?

Làm sao giải thoát các phiền não?

Làm sao qua khỏi bờ sinh tử?

Làm sao phát tâm trong biển khổ?

Riêng vượt ba cõi không ai bằng?

Làm sao cây Ba-lợi-chất-đa?

Đại nhân tướng đẹp, trang nghiêm tốt?

Làm sao như hoa Ưu-đàm-bát

Dũng kiện, hùng mạnh không xuất thế?

Làm sao cho thuốc không mong đền

Lương y cứu khổ Điều Ngự Sư

Hay trừ các bệnh nóng chúng sinh

An trụ giới sạch được mát trong?

Làm sao để được như pháp báu

Vô lượng công đức đến bờ kia?

Làm sao pháp rất sâu, rất đẹp

Như vị mật ngọt, ngon vô cùng?

Làm sao được tiếng của sư tử

Hay khiến chúng sinh không sợ hãi?

Làm sao cùng lợi như cha mẹ

Được sự vui sướng không nghĩ bàn?

Làm sao để được biện tài tốt

Thực hành Bồ-đề được tiếng tăm?

Làm sao nói đạo đó tối thắng?

Làm sao để được trí vô ngại?

Làm sao với nghĩa khéo phương tiện?

Làm sao khéo biết các pháp tướng?

Làm sao phân biệt danh, cú, thân?

Sao gọi pháp thế và xuất thế?

Sao gọi là chánh niệm, chánh hạnh?

Làm sao biết tư duy đầy đủ?

Làm sao nghe nhiều như biển cả?

Sao khen đức chân thật của Phật?

Làm sao nói với các chúng sinh

Gốc rễ sinh tử như thật tế?

Làm sao các pháp không sai biệt

Giống như biển cả một vị mặn?

Làm sao như núi định không động?

Tâm không thoái chuyển như cờ trời?

Làm sao nhất tâm không nghiệp khác

Chỉ cầu đại Bồ-đề vô thượng?

Làm sao đầy đủ các oai nghi

Thân tướng đoan nghiêm ai cũng thích?

Làm sao thường sinh nhà đại tộc

Cũng được đại phước báo Pháp Vương?

Làm sao được sự vô lượng biện

Những điều ngôn luận đời không nghĩ?

Làm sao chữ, câu, nghĩa sâu xa?

Nay con xin hỏi Bậc Hộ Thế.

Làm sao vô thượng khó thắng được

Gần gũi chân biện không để quên?

Làm sao đồng nghĩa gọi căn tánh

Hoặc hỏi, không hỏi đều tương ứng?

Vì sao chưa chứng, đủ Phạm âm

Mà tiếng thanh tịnh thật vi diệu

Tiếng Ca-lăng-tần-già khả ái

Tiếng đại trí hùng mạnh xa nghe.

Sao như tiếng gầm lớn sư tử?

Lại được tiếng trâu chúa sâu xa?

Làm sao Thế Tôn được cây đàn

Đầy đủ các thứ tiếng âm nhạc?

Làm sao được tiếng vị ngọt ngào

Để thường diễn thuyết người vui thích?

Làm sao tiếng công đức không hoại

Khi nói như gió, như sấm rền?

Làm sao có đủ các ví dụ

Để những lời nói được sâu rộng?

Làm sao để nói lời tốt đẹp?

Làm sao các pháp không quên mất?

Làm sao trong đó thấy đời trước?

Những thần thông đó làm sao tu?

Làm sao tu hành không mệt mỏi?

Biết khắp tất cả các pháp thiện?

Các pháp không nghĩ bàn như vậy

Tự nhiên chuyển biến khắp mười phương?

Thế Tôn, để con không còn nghi

Cho nên nay hỏi chốn quy y.

Đại Bồ-tát Bất Không Kiến ân cần, tôn kính hỏi như vậy xong, liền dùng thần lực khiến thân bay lên hư không, ở trên hư không tự nhiên hóa thành lọng hoa báu cõi trời, trang nghiêm đẹp đẽ, do bảy báu hợp thành, đó là: Vàng, bạc, lưu ly, pha lê, mã não, xà cừ, chân châu, đầy đủ các thứ trang sức quý báu như vậy. Từ nơi lọng báu ấy mưa không đủ các thứ hoa, đều nhiễu quanh theo bên phải ba vòng rồi che trên đỉnh đầu Thế Tôn, ở trong hoa ấy, dùng kệ tán thán:

Quy mạng Trượng Phu, Đại Điều Ngự

Vô Thượng Chánh Giác Lưỡng Túc Tôn

Tất cả trời, người ở thế gian

Chẳng ai có thể sánh bằng Ngài

Các chúng sinh mãi mãi tăm tối

Ngu si, điên đảo rơi tà đạo

Cực tôn, trí sáng nơi thế gian

Khiến người quay lại đường thẳng chánh

Vì mất chủng tử pháp thanh bạch

Phiền não thiêu đốt tâm chúng sinh

Thế Tôn giống như bậc cha mẹ

Hay làm con yên nơi pháp Thiên.

Hay để pháp lành lợi cho người

Đời sau mới thật đáng lo sợ

Thế Tôn thành tựu hạnh đại Từ

Vì các chúng sinh làm Đạo sư.

Tất cả chúng sinh không thiện, lợi

Không được che chở, không cứu độ

Hy hữu Đại Bi, thầy dạy đời!

Thế Tôn mới là bậc Cứu độ.

Nói kệ xong, hoa đó liền bay đậu trên chân Đức Như Lai, trong giây lát liền bay khắp tam thiên đại thiên thế giới, đến trước các Đức Phật, tung rải cúng dường. Từ trong lọng báu ấy lại phóng ra bột chiên-đàn tụ lại lớn như bánh xe, chuyển đến chỗ Đức Như Lai bỗng nhiên biến mất, nhưng mùi hương của chiên-đàn ấy vẫn thơm ngát, biến khắp cả tam thiên đại thiên thế giới. Nếu có chúng sinh nào ngửi được mùi hương đó, đều cảm nhận niềm an lạc vô cùng lớn, giống như Bồ-tát nhập Thiền thứ tư.

Bấy giờ, Đại Bồ-tát Bất Không Kiến thị hiện thần thông như vậy xong, liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Các Đại Bồ-tát ấy làm sao để đạt được các trí tuệ như vậy. Đó là: Trí tuệ lớn, trí tuệ mau chóng, trí tuệ quan trọng, trí tuệ dũng mãnh ích lợi, trí tuệ không tướng, trí tuệ khéo nhập, trí

tuệ sâu xa, trí tuệ rộng khắp, trí tuệ không sợ hãi, trí tuệ viên mãn.

Làm sao để được căn lành vi diệu không thể tính toán, không thể xưng lường? Đó là tâm như kim cương, vì căn lành xuyên suốt tất cả các pháp. Tâm như áo Ca-lân-đề, vì căn lành dịu dàng hay làm các việc. Tâm như biển cả, vì căn lành thu tóm các giới tụ. Tâm như tảng đá bằng, nhờ căn lành gìn giữ tất cả hành nghiệp. Tâm như núi chúa, vì căn lành phát sinh tất cả pháp thiện. Tâm như đại địa, vì căn lành giúp đỡ sự nghiệp của chúng sinh. Được tâm không tùy thuộc vào hành động kẻ khác, vì căn lành xa lìa sự dẫn dạy phi pháp. Được tâm khéo tu hành, vì căn lành an trụ nơi tất cả pháp. Được căn lành tin không hoại, vì đối với việc làm của các Đức Như Lai không sinh nghi hoặc. Ở một thế giới tự nhiên thấy khắp mười phương chư Phật, cũng nghe các Đức Phật ấy tuyên nói diệu pháp. Lại thấy đại chúng Bồ-tát, Thanh văn. Lại thấy cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm, thọ dụng các việc hoàn toàn không nghi ngờ, cho đến căn lành thâu nhận quyết định, vì lúc nào cũng làm lợi mình, lợi người.

Bạch Thế Tôn! Nay con thật sự vì lợi mình, lại muốn tạo lợi ích cho các chúng sinh, nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Nay con lại vì muốn rộng mở lòng tin trong sạch của chúng sinh, nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Nay con lại vì các Đại Bồ-tát này, muốn làm cho họ có căn lành đầy đủ trọn vẹn, không nghĩ bàn nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Con lại vì các Đại Bồ-tát mặc áo giáp đại tinh tấn, mở rộng thệ nguyện này, nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Có các Đại Bồ-tát ở trong sinh tử phát đại tinh tấn, vì tất cả chúng sinh, nhưng cũng không nắm giữ tướng của chúng sinh. Những Đại Bồ-tát này, tuy ở trong phiền não sinh tử, luôn luôn độ thoát hết thảy chúng sinh mà thật sự không trụ nơi tưởng về phiền não sinh tử.

Bạch Thế Tôn! Con vì các chúng sinh như vậy, nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Có các Đại Bồ-tát… khi thực hành Từ bi đối với

các chúng sinh, hoàn toàn không có tâm sân hận, giả sử có chúng sinh mắng nhiếc, nhục mạ, đánh bằng roi, gậy, tạo đủ các thứ hiếp đáp, khổ sở, Bồ-tát như vậy đối với các chúng sinh ấy hoàn toàn không có tâm oán thù, cho đến không khởi tâm ghét bỏ, không làm mất bản nguyện của mình, không có phân biệt và suy nghĩ khác, một lòng tu hành đại Từ, đại Bi.

Bạch Thế Tôn! Con vì các Bồ-tát tru nơi Đại thừa như vậy, nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Có các chúng Đại Bồ-tát vì các chúng sinh nên mới bỏ mọi sự vui thích và các thứ đem lại an vui cho mình, muốn gánh lấy tất cả những nỗi khổ lớn đang đốt cháy, phát ra ý nghĩ: Ta nên làm thế nào để khiến cho tất cả chúng sinh được an lạc bậc nhất, khiến cho họ đều đạt được ánh sáng của pháp lớn.

Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát ấy khi nghĩ như vậy rồi, đối với tất cả vật sở hữu của mình, hoặc trong, hoặc ngoài đều đem bố thí, đều đem làm điều lợi ích và tốt đẹp.

Bạch Thế Tôn! Con vì các Bồ-tát ấy, cho nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Có các Đại Bồ-tát khi mặc áo giáp tinh tấn như vậy, tự phát sinh suy nghĩ: “Nay ta nên vì mỗi mỗi chúng sinh trong hằng hà sa kiếp đang ở nơi địa ngục lớn chịu các khổ não như hơi thở ra vào, nhưng ta không cho đó là khổ, cũng không thoái chuyển mất tâm Bồ-đề.”

Bạch Thế Tôn! Con lại vì các Bồ-tát ấy, cho nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Có các Đại Bồ-tát khi đã mặc áo giáp tinh tấn như vậy rồi, tự phát sinh suy nghĩ: “Nay ta nên vì tất cả chúng sinh mà làm các công việc phụ giúp, đỡ đần, siêng năng làm đủ các việc, không cho đó là khổ, dẫu đó là làm nô tỳ, hoặc làm kẻ ở, hoặc làm kẻ hầu, hoặc làm đệ tử. Ta nên làm các việc như vậy, cho đến làm các quyến thuộc để tạo mọi sự thành tựu cho chúng sinh.”

Bạch Thế Tôn! Con lại vì các Bồ-tát ấy, nên mới thưa hỏi Như Lai.

Bạch Thế Tôn! Có các Đại Bồ-tát, vì tất cả chúng sinh nên phát tâm đại dũng mãnh, tu các khổ hạnh, xả bỏ thân, tay, chân, đầu, mắt, tủy, não, hoặc có khi cắt đứt thân hình ra từng đoạn, chặt xương, tiêu tủy mà không cho đó là khổ, không có ngừng nghỉ hay biếng trễ, chỉ mong để thắp sáng việc cầu đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Bạch Thế Tôn! Con lại vì các Bồ-tát như vậy mới thưa hỏi Đức Như Lai.

Đại Bồ-tát Bất Không Kiến thưa hỏi như vậy xong, nói lại ý nghĩa này bằng kệ tụng:

Con hỏi Đại Sư, các thắng trí

Các trí lớn ấy làm sao thành?

Sao gọi trí nhanh nhạy, mẫn tiệp

Lợi trí thông minh hay thông đạt.

Do đâu được trí sâu xa ấy?

Trí tận vô biên nói cho con

Nhất thiết trí sâu rộng cùng khắp

Chính là tối thắng cầu Bồ-đề.

Làm sao để được không sợ hãi?

Đầy đủ thiện xảo, nói cho con

Làm sao để được tâm kim cang

Nơi tất cả pháp không nghi hoặc?

Làm sao để được tâm dịu dàng

Giới hạnh trong sáng, sạch như biển?

Làm sao như núi không lay động

Bồ-đề quyết định nguyện trang nghiêm?

Làm sao hành hạnh không tùy người

Với nghĩa rõ ràng được an trụ?

Làm sao để niềm tin không mất

Việc chư Phật làm không còn nghi?

Làm sao để được sinh niệm trí

Ở trong một cõi hiện mười phương

Khắp xem chư Phật để nghe pháp

Và đại chúng tập cũng thấy rõ?

Thân tuy không rời chỗ đang ở

Mà cúng dường được mười phương Phật

Hoa đẹp, các hương và hương xoa

Đầy đủ các thứ khó nói hết.

Tâm ở cõi này chẳng nghĩ gì

Thân hiện mười phương vô lượng cõi

Đích thân làm việc cúng dường Phật

Đều do sức thần thông vô biên.

Nay con không thỉnh vì hạnh từ

Ở nơi hổ thẹn để tu hành

Không vì lợi mình mà lợi người

Vậy con xin hỏi những tên gọi.

Có vị phát tâm cầu trí Phật

Căn lành thành thục không nghĩ bàn

Tam-muội như vậy làm sao tu

Con vì người ấy hỏi Vô trước.

Mặc áo giáp nhẫn vì chúng sinh

Con cầm nhổ sạch các lớp khổ

Tất cả đã lìa chúng sinh tưởng

Vì vậy nên hỏi Chánh giác chân.

Có vị thường trụ tâm bình đẳng

Quan sát chúng sinh không nghĩ khác

Thường đã thành tựu việc Từ bi

Con vì họ thưa hỏi Như Lai.

Trong đó nên làm những pháp gì

Mau được không nghĩ bàn như vậy?

Công đức đã đạt thật vô biên

Con vì họ nên hỏi Điều Ngự.

Người dũng mãnh mặc giáp thề lớn

Vì một chúng sinh hằng sa kiếp

Trong đại địa ngục chịu lửa khổ

Lành thay an lạc cho chúng sinh.

Họ vẫn không ngủ cũng không mỏi

Các vật nơi người thảy đều cho

Gom cho hết chúng sinh như vậy

Nay con vì họ cùng xem khắp.

Dù bị mắng, làm nhục hay đánh

Thân bị các sự khổ thúc ép

Tôi tớ, nô lệ cho người khác

Do những vị ấy hỏi Thế Tôn.

Vô lượng trăm ngàn số ức đầu

Ai đến cầu xin đều đem cho

Rất mừng vui khi được cho đầu

Vì cầu đạo Bồ-đề vô thượng.

Vì các chúng sinh mà xả bỏ

Tay, chân và những phần nơi thân

Cứu thoát chúng sinh mất đường đi

Dứt trừ sinh tử, hoàn nẻo chánh.

Lại cho cả vợ, con trai, gái

Ngọc ngà bảy báu và bạc vàng

Cả đồ đẹp nhất cũng cứ cho

Con vì việc ấy hỏi Như Lai.

Xả thân, bỏ của, không mỏi chán

Đêm ngày nghe pháp chẳng nhọc mệt

Tâm luôn vắng lặng, hành Đầu-đà

Con vì việc ấy hỏi Chánh giác.

Chân thật, lời tốt, tâm luôn vậy

Hẹp hòi, nói ác, nghe bỏ đi

Để cho người khác không hiềm hận

Con vì cớ ấy hỏi Tự tại.

Thường dùng tâm Từ xét chúng sinh

Giống như cha mẹ yêu con một

Không thân không oán, hành bình đẳng

Con vì vậy mà hỏi Nhân vương.

Các công đức hiện có như vậy

Hôm nay con đã nêu bày rõ

Những điều đó có thể chưa đủ

Con cũng vì vậy, thỉnh hỏi Phật.

Bạch Phật! Căn lành nay con có

Từ lúc mới hỏi đã đạt được

Nhờ các công đức Bồ-tát ấy

Mau chứng Tam-muội vua vắng lặng.

Kinh Đại Tập Đại Phương Đẳng Bồ- Tát Tam-Muội Niệm Phật - Quyển 7 - Phẩm 9: Khen Tướng Tam-Muội

KINH ĐẠI TẬP ĐẠI PHƯƠNG ĐẲNG BỒ-TÁT

TAM-MUỘI NIỆM PHẬT

QUYỂN 7

Phẩm 9: KHEN TƯỚNG TAM-MUỘI

Bấy giờ, Đức Thế Tôn ngợi khen Đại Bồ-tát Bất Không Kiến:

–Lành thay, lành thay! Này Bất Không Kiến! Đời trước ông đã cúng dường vô lượng vô số các Đức Phật Thế Tôn, ở chỗ các Đức Phật, trồng các căn lành, tu hành đầy đủ các Ba-la-mật, trong tất cả pháp, các việc phải làm đã thành tựu, lại thường vì các chúng sinh làm người bạn không cần thưa thỉnh để thực hành đại Từ, thành tựu niềm tin chân chánh, vì các chúng sinh mà thỉnh vấn Như Lai về những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh mặc áo giáp lớn mà thưa thỉnh Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh không thoái lui, không lay động tâm đại Bồ-đề mà thưa thỉnh Như Lai những ý nghĩa lớn như vậy. Vì niềm tin không hoại của các chúng sinh mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh trang nghiêm phát lời thệ nguyện rộng lớn mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh có căn lành không nghĩ bàn mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh mặc áo giáp không nghĩ bàn mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh vượt khỏi ba cõi mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh chuyên tinh thật nghĩa mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh tùy thuận trí lớn mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh thích pháp hạnh sâu xa mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh coi nặng việc bố thí mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh coi trọng việc mở mang sự hiểu biết mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như

vậy. Vì các chúng sinh hay xả bỏ của cải trong và ngoài thân mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh thành tựu giới tụ tối thượng vô thượng mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh tương ưng với sự nhẫn nhục sâu xa mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh tinh tấn dũng mãnh mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh được thiền định sâu xa mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì các chúng sinh trí tuệ sâu nặng mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Vì để giúp tất cả chúng sinh có phương tiện khéo léo thu giữ của cải, phẩm vật mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy. Lại vì các chúng sinh tâm như kim cang, vì các chúng sinh tâm như cờ vua Đế Thích, không động, không chuyển; vì các chúng sinh tâm như nước trong, không có bụi nhơ; vì các chúng sinh tâm như áo Ca-da-lân-đề, vì các chúng sinh muốn nhập vào nghĩa sâu, vì các chúng sinh tôn trọng chánh pháp, vì các chúng sinh xả bỏ gánh nặng đang gánh, vì các chúng sinh không tiếc thân mạng, vì các chúng sinh không thích tất cả pháp hữu vi của thế gian mà thưa hỏi Thế Tôn những ý nghĩa lớn như vậy.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nay ông có thể vì các Đại Bồ-tát mà thưa hỏi Như Lai những ý nghĩa lớn như vậy.

Đức Thế Tôn lại bảo Đại Bồ-tát Bất Không Kiến:

–Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Ông nên lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông phân biệt giải nói rộng rãi.

Đại Bồ-tát Bất Không Kiến liền bạch Phật:

–Lành thay! Bạch Thế Tôn! Như lời Thánh dạy, con xin một lòng lắng nghe.

Đức Phật nói:

–Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Có Tam-muội của Bồ-tát gọi là Niệm tất cả Phật, Bồ-tát cần phải gần gũi, tu tập, quan sát, suy nghĩ. Nếu có thể tu tập Tam-muội này và quan sát, tư duy Tam-muội ấy rồi thì an vui hiện tiền sẽ được tăng thêm, thành tựu được pháp hạnh, sẽ được tăng thêm căn lành không tham, sẽ được tăng thêm căn lành

không sân, sẽ được tăng thêm căn lành không si, sẽ được đầy đủ sự hổ thẹn, sẽ thành tựu thần thông, sẽ được tròn đầy tất cả pháp Phật, sẽ làm thanh tịnh được tất cả cõi Phật, sẽ được đầy đủ sự hạ sinh từ cõi trời, sẽ được đầy đủ sự vào thai, sẽ được đầy đủ sự thanh tịnh khi ở trong thai, sẽ được mẹ sinh ra đầy đủ sự tốt đẹp và thanh tịnh, sẽ được sinh ở nhà có đầy đủ sự thanh tịnh, sẽ được đầy đủ các căn tốt đẹp và thanh tịnh, sẽ được đầy đủ tướng đại nhân thanh tịnh, sẽ được đầy đủ các vẻ đẹp thanh tịnh, sẽ được đầy đủ sự xuất gia, sẽ được đầy đủ sự vắng lặng tối thượng, sẽ được đầy đủ sự vắng lặng lớn, sẽ được đầy đủ các thần thông, sẽ được đầy đủ làm chỗ quay về cho tất cả chúng sinh, sẽ được đầy đủ sự học rộng, sẽ được đầy đủ các pháp thế gian và xuất thế gian, sẽ được đầy đủ tất cả các pháp trụ xứ, sẽ được phương tiện khéo léo biết đầy đủ pháp xuất thế, sẽ được khéo thông đạt đầy đủ tất cả các pháp, sẽ được khéo biết đầy đủ pháp tướng đời trước và đời sau, sẽ được đầy đủ câu nghĩa, văn tự trang nghiêm, thiện xảo; sẽ được đầy đủ trí tuệ, sẽ được đầy đủ thần thông vi diệu, sẽ được đầy đủ tâm chuyển biến khéo léo, sẽ được đầy đủ sự dạy dỗ khéo để chỉ dẫn cho người khác, sẽ được vì các chúng sinh khác và các Bổ-đặc-già-la, mà có đầy đủ sức mạnh thù thắng về sự hơn thua, trắng đen, trên dưới, đầy khuyết, tăng giảm; sẽ được đầy đủ thị xứ, phi xứ; sẽ được đầy đủ để hướng về nơi chưa thành tựu là đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, sẽ được đầy đủ chánh hạnh, sẽ được đầy đủ ý, sẽ được đầy đủ tự tại, sẽ được đầy đủ thần thông, sẽ được đầy đủ đại gia môn tôn thắng, sẽ được đầy đủ dòng họ lớn, sẽ được đầy đủ sự đoan nghiêm, sẽ được đầy đủ oai lực lớn, sẽ được đầy đủ ánh sáng lớn, sẽ được đầy đủ để tạo các công đức, sẽ được đầy đủ công đức lớn, sẽ được đầy đủ đại nhân ngưu vương, sẽ được đầy đủ âm thanh khiến người hoan hỷ, sẽ được đầy đủ âm thanh khiến người khác hết sức mừng vui, sẽ được đầy đủ âm thanh thật tốt, sẽ được đầy đủ Phạm âm, sẽ được đầy đủ biện tài tương ưng, sẽ được đầy đủ biện tài không tranh cãi, sẽ được đầy đủ biện tài không tham chấp, sẽ được đầy đủ biện tài đúng với sự thật, sẽ được đầy đủ các thứ biện tài, sẽ được đầy đủ tất cả biện tài về ngôn ngữ âm thanh, sẽ được đầy đủ về sự sinh ra không lìa chư Phật Thế Tôn mà thường

cung kính cúng dường, sẽ được đầy đủ khi sinh ra xa lìa chốn biên địa, sẽ được đầy đủ về sự thường được sinh ở trung tâm một nước, sẽ được đầy đủ về sự du hành các thế giới để lễ bái, làm việc cho chư Phật Thế Tôn để thưa hỏi luận nghị, sẽ được đầy đủ sự thành tựu vô lượng, vô biên công đức, sẽ được đầy đủ công đức trang nghiêm của tất cả Bồ-tát. Cho đến sẽ được đầy đủ đạo tràng trang nghiêm ở nơi cội Bồ-đề.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì muốn nói rõ lại nghĩa này nên dùng kệ tụng:

Bất Không Kiến, thắng Tam-muội này

Như ta nay trụ trong trí đức

Nếu có Bồ-tát hay tu hành

Sẽ thấy mười phương tất cả Phật.

Liền mau đạt được các thần thông

Nhờ đó lại thấy cõi thanh tịnh

Đầy sự tốt đẹp liền hạ sinh

Nhập thai đầy đủ cũng như vậy.

Trong lúc trụ thai không gì bằng

Mẹ trong sạch, sinh con nhà quý

Tất cả tướng tốt đều đầy đủ

Cũng sẽ tu các pháp hạnh ấy.

Bỏ nhà, xuất gia lìa các dục

Từ bỏ nhân dục và Thiên dục

Chỉ vì thế gian cầu Bồ-đề

Lúc sinh thường có các cam lồ.

Lại cũng đủ cả các thần thông

Trí tròn đầy chuyển khắp thế gian

Bậc Đại đức đa văn, Tổng trì

Tu hành do biển hạnh đa văn.

Thâu dẫn đại chúng sáng tỏ nghĩa

Khéo cho chúng sinh phương tiện học

Các pháp hành xứ đều biết cả

Pháp thế gian và xuất thế gian.

Người trí phải có, đầy đủ trí

Biết lìa các nghiệp và si não

Các pháp hữu vi đều bỏ hết

Mà thường gần gũi pháp, vô vi.

Thường dùng Thiên nhãn xem chúng sinh

Lại dùng Thiên nhĩ lắng nghe pháp

Biết rõ việc đã qua đời trước

Dùng tha tâm đạt ý tiền nhân.

Thần thông biến hóa, tự tại đi

Tâm thường khéo chuyển tùy ở chỗ

Được tên lớn, văn hành cõi Phật

Rộng vì lợi ích cả thế gian.

Rõ được thị xứ và phi xứ

Tất cả các pháp đều biết qua

Thấu rõ pháp tịnh và pháp nhiễm

Nên thường tu tập thắng Tam-muội.

Người đầy đủ luôn được chánh hạnh

Trí tuệ vị ấy thật khó sánh

Suy nghĩ chân chánh, oai đức lớn

Tu hành chân chánh trụ an vui.

Lại sinh đại gia, dòng tôn quý

Mọi việc đoan nghiêm, thấy liền vui

Vị ấy tuy ở trong hữu vi

Công đức đã làm không thể hoại.

Khi sinh đã nhận công đức lớn

Qua lại thường làm vua loài người

Hoặc làm Thích, Thiên tôn Đao-lợi

Khi làm Quang thiên và Phạm chủ.

Đã phát tiếng nói không ai bằng

Tiếng tốt Phạm thiên, tiếng sư tử

Tiếng đẹp loài rồng vang đi khắp

Tiếng công đức lớn, Ngưu vương gầm.

Đủ cả tiếng nhạc và tiếng ca

Tiếng Ca-lăng-tần-già tuyệt diệu

Gồm cả nghĩa lý khiến chúng mừng

Nhờ đạt Tam-muội nên được vậy.

Khéo phát tiếng tốt và hòa nhã

Dùng lời đáng yêu, tất cả vui

Tiếng đẹp sâu xa cùng lời khéo

Tiếng ấy liên tục chưa từng dứt.

Đi đứng cử động như Long vương

Phóng ánh sáng khắp, chiếu hết thảy

Đổ mưa chan hòa nơi đại địa

Gọi là Long đức khó kể lường.

Người, rồng qua lại chỗ như vậy

Trụ chỗ định tốt thần thông vượt

Vô lượng, vô số các hóa thân

Đến trước chư Phật để cúng dường.

Kệ tụng ví dụ làm các việc

Ngôn từ nhã, chánh, lý sâu an

Thường đem pháp vui cho chúng sinh

Được thắng định này không còn ngại.

Lúc sinh không xa lìa chư Phật

Cũng thấy Bồ-tát và Thánh tăng

Thường sống lợi ích nơi không nạn

Thành tựu Tam-muội chiếu mười phương.

Muốn đến chư Phật để thưa hỏi

Hoặc sinh vô lượng cõi khó nghĩ

Cúng dường hiện tiền tất cả Phật

Thành tựu Tam-muội nên được vậy.

Công đức như thế không thể nói

Vượt trên số đếm và lường tính

Đẳng giác, cây đạo hằng sinh đủ

Chư Phật đều khen ngợi định này.

❧

Phẩm 10: CHÁNH QUÁN

Bấy giờ, Đại Bồ-tát Bất Không Kiến bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nếu các Đại Bồ-tát muốn thành tựu được pháp Tam-muội Niệm Phật của Bồ-tát mà chư Phật đã nói thì Đại Bồ-tát ấy nên gần gũi tu tập pháp gì để có thể thành tựu sự suy nghĩ Tam-muội?

Đức Thế Tôn bảo Đại Bồ-tát Bất Không Kiến:

–Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu các Đại Bồ-tát muốn được thành tựu pháp Tam-muội Niệm Phật mà chư Phật đã nói, muốn luôn được thấy tất cả chư Phật để thực hiện việc cúng dường các Đức Thế Tôn ấy, muốn được mau thành đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác thì phải trụ nơi sự suy nghĩ chân chánh, xa lìa tâm xấu ác, đoạn trừ ngã kiến, suy nghĩ về vô ngã, nên xem thân này như bọt nước tụ lại, nên xem sắc này là rỗng không như cây chuối, nên xem thọ này như bong bóng nước, nên xem tưởng này như bóng nắng, nên xem hành này như mây trong hư không, nên xem thức này như ảnh trong gương. Bồ-tát nếu muốn hội nhập Tam-muội này, cần phải có tưởng sợ hãi một cách sâu xa, phải nghĩ đến việc xa lìa sự gạn hỏi, nghi ngờ để khỏi bị người khác chê trách; phải nghĩ đến việc trừ bỏ sự không biết hổ, thẹn mà thành tựu đức tánh hổ thẹn; phải nên thành tựu Xa-ma-tha, Tỳ-bà-xá-na; phải nên xa lìa hai biên chấp thường và đoạn, thường nghĩ hết lòng siêng năng dũng mãnh để trừ bỏ sự biếng nhác, phát tâm rộng lớn, thường nghĩ và xem xét ba pháp môn giải thoát, thường nghĩ đến ba loại chánh trí nơi đời trước, thường nghĩ đến việc diệt trừ ba căn ác, thường nghĩ đến việc thành tựu các Tam-muội tụ, thường nghĩ đến sự thành tựu cho tất cả chúng sinh, thường nghĩ đến sự bình đẳng vì chúng sinh thuyết pháp; nên quán bốn Niệm xứ, đó là: Thân niệm xứ, Thọ niệm xứ, Tâm niệm xứ và Pháp niệm xứ; nên nghĩ đến sự lỗi lầm khi dùng bốn thực, đó là: Đoàn, Xúc, Tư và Thức thực. Ngay trong lúc ăn, sinh tưởng bất tịnh. Nên nghĩ đến bốn tâm vô lượng, đó là: Tu đại Từ, hành đại Bi, an trụ đại Hỷ, đầy đủ đại Xả. Nên nghĩ đến việc thành tựu các thiền mà không chấp trước mùi vị,

sau đó lại suy nghĩ đến tất cả pháp. Thường nghĩ nhớ không tiếc thân, không giữ mạng, xả thân và tâm, thâu nhận sự hiểu biết rộng khắp.

Nhớ nghĩ về pháp như vậy, nên gìn giữ như vậy, không được phỉ báng, đã nghe nhiều pháp tài, nên cứ như pháp mà nghe, như nghĩa mà thọ trì, đối với chỗ các Đức Phật khởi tâm tôn trọng. Lại nữa, đối với pháp phải tăng ý cung kính, gần gũi Thiện tri thức, xa lìa bạn ác, trừ diệt những ngôn ngữ vô nghĩa của thế gian, không đắm vào cái vui thế tục, không bỏ chỗ nhàn tịnh, đối với tất cả sinh tâm bình đẳng. Đối với các chúng sinh không có thoái chuyển, không có tâm tổn hại, cũng không ganh ghét. Đối với tất cả pháp khởi tâm tương hợp, không tạo tội ác, tâm không cấu uế. Tất cả các pháp không có chỗ để có thể thủ đắc, thường cầu vào kinh điển sâu xa rộng lớn, trong đó thường khởi lên lòng tin tăng thượng, chớ sinh tâm hiềm, nghi, không có ý khác đối với pháp vô vi.

Các kinh điển tối thượng, rộng lớn như vậy phải thường nhớ đọc tụng, gìn giữ, thường suy nghĩ để diễn nói. Vì sao? Đó là đạo pháp của chư Phật Thế Tôn, độc nhất có thể tạo thành Bồ-đề của Phật, ở đời vị lai sẽ được công đức vô lượng của chư Phật. Phải nên giảng nói đúng như pháp cho người khác, hàng phục tâm kiêu ngạo, chớ làm loạn sự nghe chân chánh, cung kính tôn trọng, cúng dường pháp này, bỏ các sự mong cầu, chấm dứt các tranh chấp, trừ các mê mờ, diệt các lưới nghi, đoạn dứt sự mê lầm, thấu rõ về ngã kiến, không thích hý luận, xa lìa sự sinh sống tà vạy của Ni-càn, ngăn chận các ngôn ngữ, luận bàn của La-ca-ba-lê-bà-xà; thường nên khéo trụ trong Bố thí ba-la-mật, đầy đủ Giới ba-la-mật, thường nghĩ đến Nhẫn nhục ba-la-mật, không bỏ Tinh tấn ba-la-mật, hành diệu dụng nơi Thiền ba-la-mật, đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật. Xả bỏ thân mạng, không có tâm luyến tiếc, như tánh của bốn đại không thể thay đổi, như đối với địa giới khởi tâm bình đẳng; thủy hỏa, phong giới cũng lại như vậy; thành tựu thân nghiệp, tâm ý siêng năng, phải biết sợ hãi, không tham đắm về y thực, thuốc thang, giường ghế, nhà cửa, phòng thất, tất cả các thứ; thích hành Đầu-đà, thường hay biêt đủ, không cầu lợi dưỡng, không thích tiếng tăm. Phàm những gì tạo nên sự chìm đắm trong ái đều diệt trừ không còn mảy may, quán bốn Niệm xứ, đoạn trừ bốn

điên đảo, không nghĩ những gai gốc độc ác, vĩnh viễn vượt qua bốn dòng, tu bốn Như ý, trụ bốn oai nghi, thường đủ năm Căn, cũng tăng trưởng đủ năm Lực, nên diệt năm thứ ngăn che, không dùng năm tình, xa lìa năm trược, thành tựu năm giải thoát, được hội nhập bên trong tự tư duy về Thánh trí rộng lớn, chánh quán năm ấm, không hành sáu trần, hàng phục sáu căn, diệt trừ sáu thức, đoạn dứt sáu thọ, trừ sáu khát ái, hành sáu niệm xứ và sáu trí phần pháp, ở trong sáu thông thường cầu lợi ích, tu bảy giác phần, thông đạt bảy cảnh giới (bảy cảnh giới là: Cảnh giới hại, cảnh giới sân hận, cảnh giới xuất sinh, Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới và diệt giới), diệt trừ bảy sử và bảy thức trụ, xa lìa tám sự biếng trễ, trừ bỏ tám vọng ngữ, thấy rõ thế gian do tám pháp tạo thành, nên được tám thứ giác ngộ của bậc đại nhân, chứng tám giải thoát, tu tám Chánh đạo, thân cận tư duy, phân biệt rộng lớn, chuyên tinh xa lìa chín chỗ ở của chúng sinh, diệt trừ chín thứ mạn, từ bỏ chín thứ não, thường nghĩ chín thứ pháp hoan hỷ gần gũi tu tập chín định thứ lớp, quyết không nghĩ và làm mười thứ nghiệp ác, phải siêng năng tạo mười nghiệp đạo thiện, thường cầu mười thứ lực của Như Lai.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nay ta vì ông lược nói pháp môn Tam-muội Niệm Phật của Đại Bồ-tát như vậy để các vị ấy được sự lợi ích lớn. Nếu có Đại Bồ-tát thường tu học pháp môn Tam-muội Niệm Phật, theo đó mà tu hành như vậy gọi là báo ân Phật, suy nghĩ như vậy sẽ không bị thoái chuyển đối với đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, cũng sẽ đạt được đầy đủ pháp của chư Phật, cho đến có thể vì tất cả chúng sinh làm chỗ nương tựa lớn, cũng có thể khiến cho họ thành tựu chủng trí vô thượng.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Vì các Đại Bồ-tát này có đại trí, nên mới có thể suy nghĩ, chẳng phải hàng Thanh văn, Bích-chi-phật, người, có thể quan sát được.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu ai đối với pháp môn Tam-muội Niệm Phật này, hoặc gần gũi, suy nghĩ, tu tập, hoặc thọ trì, hoặc đọc tụng, hoặc biên chép, hoặc bảo người khác biên chép, hoặc bảo người khác thọ trì, đọc tụng hoặc nêu bày một phần nhỏ, hoặc giải nói, hoặc chỉ dẫn rộng rãi… Kẻ ấy tuy có lúc bị khổ sở, mệt mỏi

nhưng điều đã làm được quyết không bỏ phí, chắc chắn sẽ đạt quả báo lợi lớn và nghĩa lớn.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Đại Bồ-tát ấy đã vì người khác mà thọ trì pháp nên mau được Bất thoái chuyển đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đời sau chắc chắn sẽ thành Phật.

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nên biết pháp môn Tam-muội Niệm Phật này, là thu tóm chung tất cả các pháp, cho nên chẳng phải là cảnh giới của hàng Nhị thừa. Nếu ai tạm thời nghe pháp này thì người đó nơi đời vị lai chắc chắn sẽ thành Phật, chẳng có gì nghi ngờ.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì muốn nêu lại nghĩa này nên dùng kệ:

Nếu ai muốn tu Tam-muội này

Hãy nhớ tất cả các Như Lai

Nếu đã tư duy pháp môn ấy

Các chỗ phi pháp phải xa lìa.

Cũng phải xa lìa không hổ thẹn

Phá trừ đoạn kiến và thường kiến

Cũng nên an trú ba cửa không

Nhớ chuyên cần tu trí giải thoát.

Đã trừ ba thứ căn bất thiện

Thì cũng suy nghĩ ba gốc lành

Nếu biết quan sát ba thọ xứ

Được định tốt này chẳng phải khó.

Nếu ai muốn cầu thắng Tam-muội

Trước nên trì giới, sau tu trí

Tự nhiên xa lìa các tà kiến

Cũng không hý luận và nói năng.

Thứ lớp quán thọ thảy đều khổ

Sau đó xem xét tâm sinh diệt

Nếu ai lúc tư duy Tam-muội

Phải nên nghĩ kỹ việc xuất thế.

Trừ sạch các pháp có nghi ngờ

Được Tam-muội này rất là dễ

Cũng phải khéo thông bốn Niệm xứ

Trước phải xét thân chẳng ngừng nghỉ.

Luôn cầu giải thoát và thiền định

Không yêu mạng sống tiếc gì thân

Không vì đa văn, khinh khi người

Chớ nên phỉ báng nơi chánh pháp.

Nghe chánh pháp rồi hãy nghĩ suy

Ngày đêm thọ trì và đọc tụng

Tôn trọng pháp như kính chư Phật

Việc Tăng chúng làm không dám khinh.

Thường nhớ ân bạn lành tri thức

Xa lìa tất cả các bạn ác

Không cùng sống chung với người ác

Trừ khi vì họ mà thuyết pháp.

Vì cầu đạo Bồ-đề tối thượng

Quyết không lìa bỏ chốn thiền môn

Tất cả chúng sinh đều bình đẳng

Ở trong các pháp chớ phân biệt.

Muốn cầu chỗ chân thật pháp ấy

Trong các pháp tướng, tâm không chấp

Ý khinh mạn kia thảy đều trừ

Không lâu sẽ được Tam-muội đó.

Biết rõ ngã kiến và tâm nghi

Cũng nên quan sát các vui đùa

Không được khởi tâm ý dục ác

Nên bỏ tranh chấp và mê ngủ.

Nếu không học pháp của ngoại đạo

Các hý luận ấy tự nhiên trừ

Chỉ nên tùy thuận lời Phật dạy

Cầu Tam-muội này được tức thì.

Thường hành bố thí và giới, nhẫn

Dũng mãnh, tinh tấn, không biếng nhác

Luôn dùng thiền tư và trí tuệ

Tự nhiên hành được Tam-muội này.

Thường cho đầu, mắt, không yêu, sợ

Xả các vật khác trọn không nghi

Đạt đến Bồ-đề không gian nan

Cũng mau được định tịch tĩnh này.

Nếu giữ được tâm như đại địa

Lại đồng nước, lửa cùng với gió

Cũng như hư không, không cùng tận

Người ấy mau được thiền định này.

Nếu ai thành thật thân, khẩu, ý

Không tham ăn mặc cùng của cải

Với các vật dụng không mong cầu

Tu được như vậy chứng Tam-muội.

Phải thường nhớ nghĩ bốn Chánh cần

Cũng nên thành tựu các thần túc

Phải mau lìa nghĩ nhớ điên đảo

Gai phiền não chích sớm đoạn trừ.

Phải nghĩ cách dứt bốn dòng chảy

Cũng trừ sạch mọi nẻo tham ái

Đầy đủ năm Căn và năm Lực

Xé rách phá bỏ áo năm cái.

Năm thứ dục lạc không tưởng nhớ

Trong lòng dối, hão cũng nên bỏ

Lại luôn mong cầu năm giải thoát

Suy nghĩ năm thân, Tam-muội địa.

Phải mau xét biết chỗ năm ấm

Chánh tâm hòa kính với sáu duyên

Người không cung kính phải xa lìa

Cũng phải giảm bớt sáu xúc thân.

Với sáu thọ xứ, tâm chánh quán

Thường nghĩ đoạn trừ sáu thứ ái

Lại dùng sáu thông thành tựu đời

Cũng tu sáu niệm và trí sáng.

Siêng cầu bảy Giác, bảy Thánh tài

Cần phải xả chỗ nghi hoặc ấy

Muốn được Tam-muội phải luôn vậy

Dần dần tiêu diệt các phiền não.

Phải thường xa lìa bảy thức trụ

Với tám điên đảo cũng loại trừ

Nếu hay trụ nơi tám Chánh đạo

Tự mình mau chứng định sâu này.

Luôn trụ tám hạnh đại trượng phu

Dùng tám giải thoát tâm tự vui

Không nhiễm tám pháp, lìa thế gian

Được trí tối thắng không còn xa.

Đối với người khác tâm không sân

Trước nên trừ chín thứ kiêu mạn

nghĩa chín pháp căn bản haon hỷ

Đạt được chín loại thiền thứ lớp.

Dứt sạch mười ác nhân bất thiện

Người trí nên tu mười điều lành

Nếu hay tu hành mười thứ lực

Được Tam-muội này không còn khó.

Phải nhớ thu giữ các pháp thiện

Trừ bỏ các duyên tạo hành ác

Trước sau siêng cầu chánh niệm đó

Chứng Tam-muội này đâu có lâu.

Nếu trụ Tam-muội như vậy rồi

Nên chuyển sức trí không nghĩ bàn

Thấy khắp thân sắc vàng chư Phật

Lúc sinh thường được nghe chánh pháp.

Nếu muốn thấy được các Thế Tôn

Hoặc đã diệt độ hay hiện tại

Đương lai tất cả bậc thương đời

Phải suy nghĩ thắng Tam-muội này.

❧

Phẩm 11: SUY NGHĨ VỀ TAM-MUỘI (Phần 1)

Bấy giờ, Đại Bồ-tát Bất Không Kiến bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Nếu các Đại Bồ-tát có ý muốn thành tựu điều chư Phật giảng nói về Tam-muội Niệm Phật, vậy suy nghĩ như thế nào để được an trú ở đó?

Đức Phật bảo Bồ-tát Bất Không Kiến:

–Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Nếu các Đại Bồ-tát quyết muốn thành tựu Tam-muội này thì trước phải nhớ nghĩ chân chánh về các Đức Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác ở thời quá khứ, tiếp theo nhớ nghĩ đến các Đức Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác ở hiện tại, kế đó là nhớ nghĩ đến các Đức Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác ở vị lai. Vị ấy phải nhớ nghĩ đến tất cả mười phương thế giới trong ba đời, tất cả các Đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, đã thành tựu từ trời hạ sinh, thành tựu nhập thai, thành tựu trụ thai, thành tựu xuất thai, thành tựu xuất gia, thành tựu các công đức, thành tựu các căn, thành tựu các tướng, thành tựu các vẻ đẹp, thành tựu sự trang nghiêm, thành tựu giới phẩm, thành tựu Tam-muội, thành tựu trí tuệ, thành tựu giải thoát, thành tựu giải thoát tri kiến, thành tựu bốn Vô úy, thành tựu Từ bi, thành tựu Hỷ xả, thành tựu hổ thẹn, thành tựu oai nghi, thành tựu các hạnh, thành tựu Xa-ma-tha, thành tựu Tỳ-bà-xá-na, thành tựu giải thoát, sáng tỏ thành tựu môn giải thoát, thành tựu bốn Niệm xứ, thành tựu bốn Chánh cần, thành tựu bốn Như ý túc, thành tựu năm Căn, thành tựu năm Lực, thành tựu bảy Giác phần, thành tựu tám Chánh đạo, thành tựu nhân duyên kiếp trước, thành tựu vừa dạy vừa chỉ bảo, thành tựu chỉ giáo các thần thông, thành tựu chỉ giáo thần thông lớn, thành tựu giới phẩm, thành tựu tất cả Tam-muội, thành tựu lợi ích vô ngại, thành tựu sự lợi ích vô ngại cho người khác, thành tựu tất cả pháp lành, thành tựu sắc thanh tịnh, thành tựu tâm thanh tịnh, thành tựu trí thanh tịnh, thành tựu các nhập, thành tựu sắc vàng trăm phước.

Khi Bồ-tát ấy nghĩ đến các tướng như vậy của các Đức Như Lai thì cũng nên nghĩ đến các Đức Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác ấy tâm không động loạn, cũng thường an trụ, không làm chìm đắm tâm. Thấy tâm của các Ngài không vướng mắc xong, vị ấy lại phải tự suy nghĩ: “Trong đó những gì gọi là Như Lai? Chính nơi sắc là Như Lai chăng? Hay lìa sắc là Như Lai? Nếu cho Sắc pháp là Như Lai thì các chúng sinh kia đều có sắc ấm, vậy các chúng sinh cũng là Như Lai sao? Nếu bảo lìa sắc là Như Lai, lìa Sắc tức là pháp không có nhân duyên, đã là pháp không có nhân duyên, sao gọi là Như Lai?”

Bồ-tát xét xem và biết sắc như vậy rồi, tiếp theo là xét xem đến thọ. Khi ấy Bồ-tát lại phải tự suy nghĩ: “Ngay nơi Thọ là Như Lai hay lìa Thọ là Như Lai? Nếu đúng pháp thọ là Như Lai thì các chúng sinh đều có thọ ấm, vậy các chúng sinh cũng là Như Lai sao? Nếu lìa pháp thọ là Như Lai, lìa thọ tức là pháp không có nhân duyên, đã là pháp không có nhân duyên, sao gọi là Như Lai?”

Vị ấy xem xét kỹ sắc, thọ như vậy, cho đến xem xét Thức cũng như thế. Khi ấy, Bồ-tát lại phải suy nghĩ: “Nếu các ấm này chẳng phải là Như Lai, vậy các căn là Như Lai chăng?” nghĩ như vậy xong, trước tiên xem xét về nhãn: “Chính ngay nơi nhãn là Như Lai hay lìa nhãn là Như Lai? Nếu chính nơi nhãn là Như Lai, tất cả chúng sinh cũng đều có nhãn này, vậy tất cả chúng sinh cũng là Như Lai? Nếu lìa nhãn là Như Lai mà lìa nhãn chẳng phải là pháp nhân duyên, đã không phải là pháp nhân duyên, sao gọi là Như Lai?” Bồ-tát xem xét kỹ về nhãn như vậy rồi, xem xét về nhĩ, tỷ cho đến xem xét về ý cũng lại như vậy.

Lúc đó, Bồ-tát ấy lại phải suy nghĩ: “Nếu các căn này không phải là Như Lai, chẳng lẽ các đại là Như Lai chăng?” nghĩ như vậy xong, trước tiên xem xét về địa: “Chính địa giới là Như Lai chăng? Hay lìa địa giới là Như Lai? Nếu chính địa giới là Như Lai thì các pháp trong ngoài đều thuộc về địa, địa giới như vậy chính là Như Lai? Nếu lìa địa giới là Như Lai, mà lìa địa giới tức là pháp không nhân duyên, đã là pháp không nhân duyên, sao gọi là Như Lai?”

Vị ấy đã xem xét kỹ về địa giới như thế, cho đến xem xét về

thủy, hỏa, phong giới cũng lại như vậy.

Bồ-tát ấy đã có thể tư duy một cách chân chánh như thế. Không lấy sắc xem xét kỹ Như Lai, không lìa sắc để xem xét kỹ Như Lai. Cũng vậy, không lấy thọ, không lìa thọ, không lấy tưởng, không lìa tưởng, cho đến không lấy thức, không lìa thức để xem xét kỹ Như Lai cũng lại như thế.

Khi vị ấy xem xét kỹ không lấy nhãn để xem xét Như Lai, không lìa nhãn xem xét Như Lai. Như vậy, không lấy nhĩ, không lìa nhĩ, không lấy tỷ, không lìa tỷ, cho đến không lấy thân, ý, không lìa thân, ý để xem xét Như Lai cũng lại như vậy.

Khi vị ấy xem xét kỹ không lấy sắc để xem xét Như Lai, không lìa sắc để xem xét Như Lai. Cũng vậy, không lấy thinh, không lìa thinh, cho đến không lấy xúc, pháp, không lìa xúc, pháp để xem xét Như Lai cũng lại như thế.

Khi vị ấy xem xét kỹ không lấy địa để xem xét Như Lai, cũng không lìa địa để xem xét Như Lai. Như vậy, không lấy thủy, không lìa thủy, cho đến không lấy phong, không lìa phong để xem xét Như Lai cũng lại như vậy.

Khi Bồ-tát xem xét như vậy, có thể ở trong tất cả pháp đó khéo thông đạt, hiểu biết rõ ràng vô ngại.

Bấy giờ Bồ-tát ấy lại tạo ra suy nghĩ: “Trong đó lại dùng những chân pháp gì để có thể đắc Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác? Lấy thân được Bồ-đề chăng? Hay dùng tâm để được Bồ-đề? Nếu do thân được thì hiện nay thân này không giác, không thức, si mê, không trí, giống như cây cỏ, như đá, như vách tường, còn như Bồ-đề ấy chẳng phải sắc, chẳng phải thân, chẳng phải hành, chẳng phải đắc, không thể thấy, nghe, không thể xúc, chứng; thân này thì như vậy, Bồ-đề thì như thế làm sao thân có thể thành Bồ-đề?

Còn nếu do tâm được thì chính tâm này tự nó vốn không hình, không có tướng mạo, không thể thấy, nghe, không thể xúc, chứng, không thể cầm nắm, giống như huyễn hóa. Bồ-đề như vậy cũng không có tâm, không có xúc đối, không thể thấy nghe, không thể chứng biết. Tâm này như thế làm sao có thể thành tựu Bồ-đề?”

Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Đó là Bồ-tát nhớ tưởng, suy nghĩ về chân chánh, không lấy thân, tâm, cũng không lìa thân, tâm mà có thể chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác

Đức Phật bảo:

–Này Bồ-tát Bất Không Kiến! Bồ-tát ấy phải thường xuyên suy nghĩ xem xét như vậy. Nếu có thể khi xem xét các pháp như thế, tức được an trú ở trong chánh pháp, tâm không thay đổi, không thể dời động. Nên biết, khi ấy Đại Bồ-tát đã đầy đủ pháp, tự nhiên sẽ xa lìa những suy nghĩ ác, nhanh chóng thành tựu đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, pháp giới sẽ bình đẳng, chân thật, chánh giác.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn vì muốn làm rõ lại nghĩa này nên nói kệ:

Quá khứ, vị lai các Thế Tôn

Hiện tại khắp các vị được thấy

Tâm sâu rỗng lặng hành từ ái

Muốn thấy chư Phật không khó khăn.

Xưa kia chư Phật Đại Oai Quang

Xót thương thế gian, ban niềm vui

Ngài nhớ hoa sen trong cõi người

Điều Ngự Trượng Phu đầy công đức.

Nhớ lại hạ sinh và nhập thai

Trụ thai, mẹ quý đều đầy đủ

Nghĩ Phật sinh nhà nhiều tướng tốt

Thường thấy đẳng giác chẳng khó khăn.

Nhớ các vẻ đẹp rất trang nghiêm

Và bản nguyện Phật trước đã làm

Lời hay, nghĩa tốt trước, giữa, sau

Phật là Thiện Thệ thân giải thoát.

Trụ môn giải thoát và cúng dường

Chánh cần cùng với bốn Thần túc

Nên nhớ các căn Phật đầy đủ Lực,

Bồ-đề phần cũng như vậy.

Hoặc nhớ chư Phật, Đấng Giải Thoát

Không lâu sẽ đến Địa thắng tịch

Nhớ lợi ích tất cả thế gian

Công đức pháp lành khó nghĩ lường.

Sắc diệu cùng với tâm thanh tịnh

Lại nghĩ Thế Tôn nhiều phần tốt

Thân thể kim cang, tướng trăm phước

Nên biết Như Lai các niệm đầy.

Trong những pháp nào gọi Như Lai

Cần xem xét kỹ cõi vô biên

Chư Phật chẳng sắc, lại chẳng thọ

Chẳng phải tưởng, hành, chẳng tâm thức.

Những pháp như vậy chẳng Như Lai

Người trí chánh kiến cũng chẳng nhập

Cũng chẳng lìa đó là chư Phật

Ứng Cúng, Thiện Thệ là tên gọi.

Chư Phật chẳng nhãn, chẳng nhĩ, tỷ

Chẳng thiệt, thân, ý cũng chẳng pháp

Cũng chẳng lìa vì là Như Lai

Chánh giác trang nghiêm chỉ để gọi.

Chỉ có tên lớn, Phật không thế

Nơi nào sự lìa danh có thật?

Người trí nếu biết hòa hợp hết

Sẽ giữ đẳng giác thật chẳng khó.

Nếu cho các ấm là Như Lai

Tất cả chúng sinh đều có ấm

Chúng sinh chẳng lẽ là chư Phật?

Vì ấm bình đẳng ai cũng có.

Không thể cho sắc là chư Phật

Cũng không lìa ấm, gọi Như Lai

Vô lượng kiếp suy nghĩ chân chánh

Trí không nghĩ bàn mới thành tựu.

Thân như cây cỏ, như tường, đá

Bồ-đề không sắc lặng, không sinh

Cũng không thân ngủ cùng cây cỏ

Làm sao nói thân chứng Bồ-đề?

Tâm này không tướng, lại không hình

Bồ-đề chẳng tâm, chẳng hình dạng

Chẳng thân, chẳng tâm hay đắc chứng

Cũng chẳng không chứng, khó nghĩ bàn!

Đó là địa Tịch tĩnh tối thắng

Ngoại đạo ở đó đều mê mờ

Nếu ở pháp này cầu chánh cần

Ắt mau chứng đạt Tam-muội ấy.