Đại Tập 83 · Bộ Thích Kinh Luận I · Từ A-hàm Mộ Sao Giải · Số 1505–1509 (Q.Thượng & Hạ)

được quá bảy. Vì sao thế? Vì đã lập lời thề có giới hạn là
bảy. Khi khất thực, muốn chúc phước cho chúng
sinh, thì phải chuyên tâm nghĩ đến đạo, không có tưởng
tham. Nếu được thức ăn ngon-dở, cũng không viện
cớ mà thêm, bớt. Tùy thuận mà khất thực theo trình tự, không lựa chọn nghèo,
giàu. Nếu mới đi một hay hai nhà mà được thức ăn, lại có người bố thí nữa, đủ rồi thì thôi, không đủ thì
nhận tiếp. Nếu trong trường hợp đã
đến bảy nhà mà vẫn không được thức ăn, thì sẽ trở lại tinh xá nghỉ ngơi, suy nghĩ, hành đạo,
không nghĩ là ngày mai, mình sẽ đến nhà đó hay
không đến nhà đó nữa, vì không thể có tưởng phân biệt. Do vậy nên gọi là Sa-môn bảy nhà.
Việc khất thực không có gì, trở lại tĩnh tọa,
buộc tâm ở đạo, nên nói Tỳ-kheo Kim-tỳ-la khất thực nơi bảy nhà là bậc nhất.

Tỳ-kheo Kiên lao: Vì thường
xuyên ở những nơi như núi, đầm, nơi vắng vẻ- tĩnh lặng,
làm hạnh.

Tỳ-kheo Nan-đề, thường dùng khất thực, chịu nhục làm hạnh. Tỳ-kheo Kim-tỳ-la, dùng khất thực bảy nhà làm hạnh.

Thí-la, dùng ăn ngồi một chỗ làm hạnh.

Mười hai thứ Đầu đà, mỗi Đầu- đà đều ở một hạnh. Tỳ-kheo Phù Di
gìn giữ ba y không rời khi ăn, khi nghỉ ngơi. Hoặc nói: “Tạo ba y, như là dùng ba lượt chuyển pháp luân”. Hoặc
nói: “Vì ba đời”. Hoặc nói: “Vì ba
mùa nên đặt ra ba y: Mùa Đông thì mặc y dày; mùa Hạ thì đắp y mỏng, mùa Xuân, Thu mang y trung bình.” Vì ba mùa như vậy ấy là đủ ba y. Dày thì năm điều, trung thì bảy điều, mỏng thì mười lăm điều. Nếu là
mùa rất lạnh, mặc ba y khả dĩ ngăn được giá buốt. Hoặc nói: “Cũng vì muỗi-nhặng-ễnh ương, nên
lập ra ba y. Do duyên thường xuyên gìn giữ không quên, nên nói là bậc nhất”.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Bà-sai,
vì xưa kia khi còn tại gia, thường cho nhà cửA-là tai họa. Khi xuất gia cầu đạo, thường ngồi ở chỗ trống trải. Nếu vào phòng nhà thì cảm thấy
khó thở, vì khí bị bế tắc giống như bịt miệng
lại.
Chính vì thế, nên Tỳ-kheo Bà-sai thường tìm nơi trống trải để ngồi, tư duy, hành đạo, nhân đó
mà thân thể điều hòa, hơi thở thông suốt- sảng
khoái,
tu hành đạo nghiệp không bị trở ngại. Do nhân duyên nầy, nên gọi Bà-sai ngồi nơi chỗ trống trải là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Hồ-nghi-ly-việt,
thường xuyên ở bên cội cây, là vì từ địa vị phàm phu muốn cầu Thiền định, tất nhiên phải ở bên cội cây để nương
tựa thâu giữ tâm ý, loại trừ Kết trói buộc. Các Tỳ-kheo khác cũng ngồi thiền nơi cội cây, nhưng
không được gọi như vậy, vì các Tỳ-kheo

ấy không có khả năng chỉ một lần nghe thì tự chuyên nhất tư
duy, còn Tỳ-kheo
nầy một khi được nghe lời Phật dạy, là lập tức có khả năng thực hành sự tập trung tâm ý, không bỏ. Sáu năm là dứt hết Kết.

Trước kia, Ly-việt vui
thích nhập thiền định, hành chỉ không khác, vì ưa tu tập những việc đặc biệt,
nên đều xưng là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo
Đà-đa-sách vui thích Không, là vì Tỳ-kheo nầy
vào
nhà là hiểu nội Không, ra khỏi nhà là hiểu ngoại Không. Nội không dụ cho Thức, ngoại Không dụ
cho Thân. Vào nhà, là thấu đạt Thức Không,
ra khỏi nhà là hiểu Thân Không. Đã thấu đạt trong, ngoài Không, thì các pháp cũng như thế.

Tỳ-kheo nầy, nghe thuyết
minh về giáo Không thì thâu giữ ở tâm nên
vào nhà là nhận thấy Không, tức đạt Thân Thức. Tỳ-kheo khác phải dứt hết kết, sau đó mới đạt Không. Tâm khó
thu giữ Không, quý ở chỗ Tỳ-kheo kia đã đạt được trước,
nên gọi là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo
Ni-bà mặc năm nạp trên hết, là vì Tỳ-kheo
nầy quán
thân thấy rõ ba mươi sáu vật đều là cấu uế, chẳng có gì đáng tham, đáng quý! Nhàm chán thân nầy hèn kém, nên
phải dùng vật hèn kém để tự che lấp.

Hoặc có thuyết nói: “Luận
về y phục, có y phục đáng gần gũi, có y phục không đáng gần gũi”.

Đáng gần gũi là sao?

Mặc y phục xấu, khiến người ta xấu hổ, tự thẹn, đó là người đáng gần gũi. Mặc y phục tốt đẹp, khiến người ta tự thêu dệt cho mình là lớn, là
kẻ không đáng thân cận. Mặc y phục rách, hỗ trợ hạnh, là vì mặc năm nạp. Tỳ-kheo nầy, vì khéo có thể so sánh tướng
trong- ngoài, nên gọi là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo
Ưu-đa-la thường ưa thích ở nơi chốn gò mả, vì Tỳ-kheo nầy là đệ tử của
Tôn giả A-nan. Bậc thầy đắc đạo, tâm tự nhớ nghĩ:
“Thân nầy lưu chuyển, không chỗ nào là không trải qua: Lúc ở trên cõi trời thì ăn- mặc- sai bảo tự nhiên,
nay, đều từ bỏ hết. Nếu ở trong loài người, làm Chuyển Luân
Vương, bảy báu luôn theo, cũng đã qua rồi. Hoặc ở loài súc sinh, luôn ăn cỏ gai, thì đấy cũng là quá khứ. Nếu ở cõi
ngạ quỷ thì lấy đồng nung chảy làm thức ăn. Hoặc ở địa ngục, thì bị đao- gươm xử trị. Các hình tội nầy cũng đều là quá khứ”.

“Nay được thân người, hoàn
toàn đủ các phần, những gì của xưa để lại
nay đều là vật cần dứt bỏ. Hình-sắc như trò ảo thuật, không có gì là đáng tham, tất cả đều sẽ từ bỏ nên dừng lại trong chốn gò mả nầy.”

Lại suy niệm: “Chính vì có
ý muốn ở nơi cội cây, trong đầm, trong núi
mới nảy sinh lòng tham nơi đông người; chỉ có ở chốn gò mả là nơi con người không ưa thích, vì nơi đây chỉ thuộc về quỷ và các loài chồn,
sói, diều,
quạ”…

Nay, Tỳ-kheo Ưu-đa-la sẽ nhập tam-muội
Từ, để cứu giúp các loài ấy nên ở nơi gò mả. Do nhân
duyên thường ưa thích ở chốn gò mả, không thích ở trong loài người, nên được gọi là bậc nhất.

Sở dĩ Tỳ-kheo Lô-hê-vinh
luôn ngồi trên nệm cỏ là bậc nhất, vì Tỳ-kheo
này nhằm trừ bỏ tâm ái. Trừ bỏ tâm ái là sao? Cho dù giường vàng, gối ngọc đi nữa, cũng đều không có
tham ái vướng chấp. Hoặc lại thuyết minh:
“Nếu có người
thí cho tòa ngồi tuyệt
đẹp thì cũng như thí cho
tòa ngồi bằng cỏ, có gì khác! Khi tâm ái đã hết, các kết cũng dứt, ấy là lúc tay cầm nắm cỏ hướng về đám cỏ làm lễ.” Thấy cử chỉ kỳ lạ, có người hỏi:

- Vì sao hướng về đám cỏ làm lễ? Tỳ-kheo đáp:

- Ta nhờ đám cỏ nầy mà những
trang sức hiển vinh trong tâm ta đã hết và đắc đạo cũng do nó, nó tức là thầy ta, nên ta hướng về đám cỏ để làm lễ.

Năm trăm khỉ vượn được sinh
trên cõi trời, cũng do dùng hoa Thiên- văn-đà-la tung rải nơi tử thi cũ, vì do tử thi nên được sinh lên cõi trời, vì thế
chư Thiên mới đến rải hoa! Luận về sự sang, tất phải dùng nghèo hèn làm gốc, vì nhân duyên nầy, nên gọi ngồi nơi nệm cỏ là bậc nhất.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo
Ưu-kiềm-ma không nói chuyện với người, chỉ nhìn
xuống đất mà đi là bậc nhất, vì Tỳ-kheo nầy, thường lo sợ lỗi lầm ở miệng, nên mỗi khi sắp sửa đổi lời nói,
trước hết phải tự suy nghĩ: chính từ nơi miệng này mà sinh trong cõi trời- người, hoặc nơi ba đường
dữ thì địa ngục có mọi thứ, rên rỉ-kêu la-gào thét
nhân đủ cho năm đường, lại càng khổ đau vô lượng.

Nay ta phải như Thái tử Mộ-phách,
kết lời thề không nói năng. Bốn lỗi-ba tai họa do đâu mà sinh? Đã không nói thì cứ nhìn thẳng phía trước
mà đi. Đức Phật cũng lấy làm lạ về khả năng ấy.

Bấy giờ, đức Phật thường hướng về các Tỳ-kheo ca ngợi đức của Kiềm-ma, nói với Tôn giả A-nan: “Như
Tỳ-kheo nầy, nên ghi chép về sự
nhận biết hiện có, vì nếu dựa theo đó lại khiến che lấp. Do nhân duyên ấy, gọi Tỳ-kheo Ưu-kiềm-ma-là bậc nhất”.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo Nhất Tâm là hành trì tam-muội bậc nhất, vì

Tỳ-kheo này, khi xưa đã từng tập định, cứu xét từ thô, đến
tế. Nay, công sức
của định đã lập, nên khi hành trì như đi dạo nơi đường lớn; khi ngồi thì tự quên tưởng, quên tưởng mà lý đủ. Dụ đó như thế nào? Cũng như có người ăn trăm vị thức ăn, ý do đã no đầy nên không còn tưởng về ăn, tuy
cũng đi đứng tới lui để che đậy cảm xúc nhưng về sau nên bày tỏ, lay động.

Vì dựa vào định mà lập tên, nên nói: Ngồi, đứng dậy, bước đi là vào tam-muội bậc nhất.

Sở dĩ khen Đàm-ma-lưu-chi vui thích đi xa là bậc nhất, vì sự ấy có nguyên do.

Lúc Phật còn tại thế, có một Trưởng giả, tự là Đàm-ma-lưu-chi, đi đến chỗ Phật, đảnh lễ Phật và hỏi han xong Phật nói:

-
Đàm-ma-lưu-chi! Từ ngày tạm biệt đến nay đã lâu lắm, chúng ta mới được gặp lại nhau.

Có người hỏi Phật:

-
Phật không xét kỹ, sao lại
nói: “Tạm biệt đến nay rất lâu?” Đức Thế Tôn đáp:

-
Ông muốn biết điều ấy chăng?
Thưa: Muốn biết.
Phật lại nói:

- Ta ở A-tăng-kỳ kiếp xa xưa, bấy giờ có vị Phật hiệu là Định
Quang, khi ấy tA-làm Phạm-chí,
tự là Siêu Thuật.

Lúc này, Phật Định Quang
vừa mới vào thành, ta liền gặp ở giữa đường.
Thấy tướng hào quang của Phật rực rỡ, chiếu sáng khắp nơi, ta liền khen: “Tướng hào quang của đức Thế
Tôn sáng rực, vượt hơn mặt trời, mặt trăng, uy đức của đức Thế Tôn dày hơn hai nghi. Tâm của đức Thế Tôn, là lòng nhân vượt quá từ mẫu.
Chỉ nghĩ đến hình ảnh, chớ không có gì để cúng dường Thế Tôn. Nay chính là thời điểm gặp ruộng phước tốt quý, có thể gieo trồng căn lành”.

Nhận thấy đất có một ít bùn, e làm nhơ chân Phật, ta liền xỏa tóc trải
lên trên bùn để Phật đạp mà đi qua. Phật liền thọ ký cho ta: “Ông thật dũng mãnh, mới làm
được như thế. Vào A-tăng-kỳ kiếp sau, ông sẽ
làm Phật, tự là Thích-ca-văn. Lúc ấy, gần bên đường cũng có một Phạm chí, khởi tâm giận dữ, nói: “Người nầy với
súc sinh không khác, mới đạp lên trên tóc nơi đầu người ta mà đi qua!”Từ
đấy về sau, Phạm chí ấy, trong
A-tăng-kỳ kiếp, thường bị đọa trong hàng súc sinh, làm cá Ma- kiệt ở biển cả, thân dài
bảy ngàn do diên. Bấy giờ, có năm trăm khách
buôn, chèo thuyền vào biển tìm châu báu, gặp cá lớn nầy, nên bị nuốt cả

thuyền và người sắp chui vào miệng cá, năm trăm người vô
cùng hoảng sợ. Lúc ấy, chủ khách buôn
mới nói với mọi người: “Đời nay, có Phật hiệu
là Thích-ca-văn, luôn cứu giúp con người trong cơn ách nạn, hiểm nguy, không gì vượt hơn ngài. Chúng ta hãy đồng thanh xưng niệm danh hiệu
Phật Thích-ca, mong nhờ được cứu thoát!”Tức thì năm trăm người đồng thanh niệm danh hiệu Phật. Cá Ma-kiệt
nghe danh hiệu Phật, bản thức vẫn còn, liền tự nghĩ: “Phật Thích-ca-văn đã xuất hiện ở thế gian, vì lẽ gì thân ta vẫn còn ở trong
loài cá?”, bèn lặn trở lại xuống
nước.

Năm trăm khách buôn được
yên ổn trở về. Khi đó, con cá liền nằm bày
phân nửa mình trên bãi cát ven biển, không uống, không ăn, trải qua hai mươi bảy ngày đêm thì chết, sinh làm con của nhà Trưởng giả, tự Đàm-ma-lưu-chi nay, mới được đến gặp ta. Đấy là lý do ta gọi lâu xa.

Lưu Chi nghe Phật kể gốc ngọn của sự việc ấy, liền hướng đến ven biển
để tìm tử thi cũ, thấy bên bờ biển có xương của cá lớn, da thịt đã hết,
liền bước đi trên xương hông của cá, suy nghĩ: “Đây là tử thi cũ của ta”. Rồi dùng hoa rải lên
trên tử thi ấy, tìm tòi, suy nghĩ những việc đã qua bỗng nhiên chứng đạo”.

Do nhân duyên nầy, nên gọi đi xa là bậc nhất.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo
Ca Cừ tập họp chúng thuyết pháp là bậc nhất, vì âm, từ của Tỳ-kheo nầy trong
sáng-thấu suốt, tiếng chấn động gần- xa.
Người nghe âm thanh của Tỳ-kheo Ca-cừ, sẽ tập họp đông vô số, Tỳ-kheo
liền vì họ diễn nói về nghiệp
tốt đẹp sâu rộng của pháp. Các người
phải biết, Đức Như Lai xuất thế, khó có thể gặp được, cam lộ bốn đế cũng không dễ gì được nghe. Các người phải luôn tư duy về chân đế, nhằm
trừ bỏ sự ràng buộc của mười hai thứ lôi kéo liên tục; thì có thể đạt được Niết-bàn. Tỳ-kheo nầy
luôn hỗ trợ Đức Phật, hoằng dương hóa độ, thường dùng lối giảng dạy nầy, chưa bị hạn chế. Vì nhân duyên ấy, nên gọi là tập họp chúng thuyết pháp, với âm thinh bậc nhất.

Sở dĩ khen Bà-câu-la có mạng sống lâu dài, là vì từ nhiều kiếp xa xưa,
Bà-câu-la đã từng cúng dường sáu vạn Phật. Ở chỗ chư Phật, ông thường tu tâm từ đối với các loại sâu bọ
bay nhảy, cưa động, loài có hình, có
mạng, ông luôn gia tâm thương xót, không mảy may có ý tưởng sát hại. Do phước của lòng từ nầy, nên nay đã được quả báo tốt đẹp.

Phật bảo Tôn giả A-nan: Như ta ngày nay, da,
thân thanh tịnh, không có ai vượt hơn ta, cũng như hoa sen không dính
nước bùn, đang sống tuổi tám mươi, nhưng không bằng Bà-câu-la thọ
tới một trăm sáu mươi tuổi. Như Lai tùy thuận đời, muốn thích hợp với chúng sinh, không

hiện bày chỗ dị biệt kia, nên chỉ sống tám mươi. Bà-câu-la
nhờ tiếp nhận phước
của tâm từ ở đời trước, nên được quả báo tuổi thọ gấp bội như thế. Hoặc có người hỏi: - Chỉ do tâm Từ nên được thọ mạng như thế, hay lại còn có cái gì khác nữa? Đáp: Có.

Xưa, Như Lai Tỳ-bà-thi xuất
thế, bấy giờ, có mười sáu vạn tám ngàn Tỳ-kheo
đang du hành, giáo hóa. Lúc đó, có Trưởng giả, ở nơi chốn sáng suốt, giữ vững lòng tu hành bẩm tánh hiền
lương, khiêm tốn, không thích uống
rượu. Do lễ hội trong năm ít tổ chức nên khi gặp thường khuyên nhau gắng uống ít nhiều, khi ấy do sức
mạnh của rượu, ông đi đến chỗ Đức
Thế Tôn lễ bái, hỏi han, rồi thỉnh Phật và các đệ tử đến nhà để ông được cúng dường chín mươi
ngày. Các Tỳ-kheo bệnh tật cũng đến nhà ông
nhận lấy thuốc thang, cũng như
những vật cần dùng hằng ngày.

Thỉnh xong, Trưởng giả trở
về thôi thúc người nhà, bảo: “Ta đã thỉnh Phật và các đệ tử đến nhà, bốn việc cúng dường
đều phải sắm sửa cho đầy đủ.” Ra lệnh xong, bèn đi ngủ, ngủ hồi lâu lại thức.

Vợ Trưởng giả thưa: “Mới
đây, ông ra lệnh phải nghiêm túc sắm sửa
phẩm vật để cúng dường. Hôm nay, sao lại yên lặng, không thấy ông nói gì cả?” Trưởng giả kinh hãi nói:

-
Vừa qua ta đã nói năng gì sao? Người vợ đáp:

- Lúc chưa ngủ ông không có nói gì sao? Trưởng
giả bảo:

-“Ta không
nhớ là mình đã nói gì?” Người vợ nói:
Trước hết, ông đã nói:

- “Ta đã thỉnh Phật và các đệ tử đến nhà trong chín mươi ngày
để được
cúng dường và cung cấp những vật cần dùng. Ông không nói lời nầy sao?”

Trưởng giả suy nghĩ: “Con người vì rượu mà nhầm lẫn, nên mới xảy ra
sự việc như vầy thật đáng hổ thẹn. Phải nên tức thì thỉnh lại! Ngày mai, sáng sớm ở nhà đốt hương,
từ xa thỉnh đức Thế Tôn”.

Có một Tỳ-kheo
đến xin thuốc. Trưởng giả hỏi:

-
Thầy có bệnh khổ gì? Tỳ-kheo đáp:

-
Bệnh đau đầu.

Trưởng giả nói:

- Bệnh nầy, tất nhiên là bên trên màng cách có nước, khi
ngẩng lên, công kích đầu mình làm cho
đau, Trưởng giả liền cho Tỳ-kheo một quả Ha-lê-lặc, chỉ uống một vị thuốc nầy, là đủ để tiêu tan chứng bệnh

ấy. Tỳ-kheo uống thuốc, bệnh đau đầu khỏi ngay! Do phước
báo đó, mà suốt
trong chín mươi mốt kiếp, chưa từng bệnh hoạn. Được sinh vào nhà Trưởng giả, đến năm tám mươi tuổi, xuất gia học đạo, trải qua tám mươi
năm ở trong kỷ cương của đạo, hợp lại là một trăm sáu mươi năm. Lúc tại gia từng đấu sức, do
vậy mà đau đầu, giờ đây thì đã lành hẳn. Cứ như thế, tự thân không có bệnh gì khởi lên.

Vì lý do nầy, nên Bà-câu-la
sống lâu dài bậc nhất. Trong một trăm năm
thọ mạng, có thêm sáu mươi năm nữa tức là mạng sống rất lâu, người trong đời năm trược mà thọ mạng như vậy quả là đặc biệt. Thí dụ nầy cũng như ở trong bùn nhơ, mà sinh hoa sen.

Tôn giả A-nan hỏi: “Vì sao
Bà-câu-la không vì người thuyết pháp? Vì không có bốn biện tài hay vì thiếu trí tuệ mà không thuyết pháp?”

Đáp: Đối với bốn biện tài,
trí đến rất nhanh chóng, không phải vì không
đủ bốn biện tài, mà đúng ra là tự mình ưa tĩnh lặng, không thích ồn ào, nên không thuyết pháp.

Có vấn nạn: “Sự sống lâu
dài của Bà-câu-la, vì sao không sinh ba phương?”

Đáp: “Sở dĩ chư Phật không sinh là vì người của các phương kia khó
hóa độ. Chúng sinh nơi quốc độ nầy có căn nhạy bén-mẫn tiệp-rất ác nhưng dũng mãnh, nhận
lấy đạo không khó. Thế nên, từ xa xưa, chư Phật đều sinh trong cõi nầy, không sinh ba phương
khác”.

Sở dĩ khen Mãn Nguyện Tử thuyết pháp là bậc nhất, vì có ba việc nên được gọi là bậc nhất.
Tỳ-kheo khác cũng thuyết pháp, nhưng vì không
có ba việc có thể ghi nhận, nên không xưng là bậc nhất. Khi Mãn Nguyện Tử thuyết pháp,
trước hết dùng biện tài xướng phát diệu âm,
khiến chúng sinh hoan hỷ, tập trung ngưỡng mộ.

Tiếp theo, dùng lời nói khổ
sở để trách cứ tâm mình, khiến tâm ý càng xót xa, cung kính, sợ sệt, khởi lên ý tưởng khó gặp.

Sau cùng, dùng trí tuệ sáng
suốt giảng giải về Không, Vô tướng, người nghe được kết mở, khiến
trí tỏ ngộ, cùng thêm lớn.

Đức Thế Tôn thuyết pháp đầu
tiên-giữa-sau cuối, luôn là thiện. Mãn
Nguyện Tử cũng thế, ba sự đều thiện. Tự lìa Như Lai, thì không gì có thể đạt được, Thân Tử
tự thệ: “Từ sáng đến trưa, chủ yếu độ một người, sao cho đạt được dấu ấn đạo”.

Tỳ-kheo Mục-liên
cũng thệ độ người, bài học ở trong bốn hướng, tiến tới một bậc, sau đó,
mới ăn. Ngoài ra, các Tỳ-kheo khác đều cũng độ người. So sánh với Mãn Nguyện Tử, thì một trăm phần không tới một.

Mãn Nguyện Tử từ thành đạo đến Niết-bàn, đã độ chín vạn chín ngàn người. Vì độ người đối với
bậc Thanh-văn là rất nhiều, nên gọi là thuyết
pháp bậc nhất.

Sở dĩ khen Ưu-ba-ly vâng giữ luật bậc nhất, là vì:

Xưa, khi Đức Phật trở lại
bản quốc, do nhận sự thỉnh cầu của phụ vương.
Các Tỳ-kheo cùng đi tuy tâm ý đều thanh tịnh, nhưng không biểu lộ được diện mạo của người tu hành giải thoát.

Bấy giờ, nhà vua muốn
khuyên con em của dòng họ Thích cao sang hãy xuất gia làm Tỳ-kheo, theo hầu Đức Thế Tôn. Tức thì ra lệnh cho các nhà họ Thích,
nhà nào có hai người anh em, đều phải có một người xuất gia vì đạo, nếu không theo lệnh thì
người đó sẽ bị phạt nặng. Lúc ấy, một người thuộc họ Thích,
tên là Diện Vương, là người có vị trí lớn trong họ Thích, muốn xuống tóc trước
tiên. Đức Phật bèn bảo Ưu-ba-ly vì những người ấy mà xuống tóc cho họ. Lại bảo: “Các người thuộc họ Thích nầy đều kiêu hãnh, ưa sự mềm mại, ông khéo léo nhẹ tay.

Ưu-ba-ly liền nhẹ tay,
nhưng lại quá nhẹ nên không dính tóc. Khi đó, Ưu-ba-ly
đổi ngược lưỡi dao, dùng sống dao để cạo. Đức Phật nói:

- Không thể dùng phần lưỡi dao sao? Đáp:

- Không thể. Tức thì tóc theo dao cạo từ trên đỉnh đầu, tự
nhiên được trừ bỏ hết. Năm trăm Thích tử đều như thế.

Đức Phật dạy Ưu-ba-ly:
“Thiện lai Tỳ-kheo! Tức liền trở thành Sa- môn.
Phật truyền trao giới, bèn chứng được A-la-hán. Tiếp theo, truyền trao giới cho năm trăm
Thích tử, Ưu-ba-ly làm Thượng tọa, lấy tay xoa
đầu
năm trăm người làm đệ tử. Thọ giới xong, tiếp theo, sẽ lễ Ưu-ba- ly”.

Các Thích Tử trước kia, vốn kiêu hãnh, không hạ mình khuất phục,

hơn nữa Ưu-ba-ly
lại là con em thuộc người của mình, nên họ đều nói: “Người
nầy là tôi tớ của nhà ta, duyên cớ gì phải lễ?

Phật dạy: “Không nên như thế, pháp không có sang, hèn, người đạt trước là anh, kẻ đạt sau là em, cúi, ngửa không thành vấn đề, vì cái lễ là tâm ý tạo ra.

Tức thì trời đất chấn động
lớn, chư Thiên ở trên cõi trời ca ngợi: “Lành thay! Lành thay!
Ngày nay, tánh kiêu mạn của các Thích tử đã được hàng phục.
Vì điều nầy khó đạt được, nên đại địa chấn động. Khi năm trăm Thích
Tử nầy hành đạo, cũng đã có chín vạn chín ngàn người xuất gia vì đạo”.

Ưu-ba-ly từ khi được Phật
truyền trao giới đến nay, chưa từng vi phạm
một mảy may. Do nhân duyên ấy, nên xưng là bậc nhất. Chỉ là chuyện nầy, hay lại có sự khác?.

Ở phía bắc tinh xá Kỳ Viên,
có một Tỳ-kheo mắc bệnh đã hơn sáu năm, không lành.

Lúc ấy, Ưu-ba-ly
đi đến hỏi Tỳ-kheo nầy:

- Ông bị bệnh khổ gì? Chỗ ông cần là gì, nên nói ra. Đáp: “Điều tôi cần thì không
thể nói”

Lại hỏi:

-
Ông cần vật gì? Nếu ở đây không có vật ấy, thì phải đi khắp bốn phương để tìm; nếu ở thế
gian không có, thì phải lên cõi trời
mà tìm?.

Đáp: “Thứ tôi cần dùng ấy, ở trong thành Xá-vệ có, vì trái với lời Phật
dạy, nên không thể nói”.

Hỏi: “Chỉ nói ra thì không khổ”. Đáp: Vậy thì nói: “Tôi chỉ nghĩ đến rượu, được năm thăng rượu là bệnh sẽ lành”.

Ưu-ba-ly nói: “Được!
Ông hãy ở đây, ta sẽ vì ông đi hỏi đức Phật, rồi sẽ trở lại”, liền đi hỏi Phật:

-
Tỳ-kheo trị bệnh, phải cần rượu để làm thuốc, không cần xét có thể được uống thuốc có rượu đó không?

Đức Thế Tôn bảo:

-
Pháp ta đã chế là để trừ bệnh.

Ưu-ba-ly liền trở lại, xin
rượu để chữa bệnh, bệnh chữA-lành; lại còn thuyết
pháp do đó bệnh nhân chứng được đạo A-la-hán”. Đức Phật khen Ưu-ba-ly:

- Ông vừa mới hỏi Như Lai về việc nầy, đã khiến
cho Tỳ-kheo kia bệnh được lành, lại còn khiến chứng đắc đạo. Vị Tỳ-kheo ấy,
nếu không được độ, thì về sau sẽ bị
đọa ba đường ác, không có kỳ hạn ra khỏi. Ông
nên vì tương lai của Tỳ-kheo
nầy, thiết lập pháp cấm, sao cho họ biết
khinh, trọng, để còn được
cứu giúp khỏi ách nguy hiểm. Ông thật có khả
năng trì luật, ta sẽ đem Tạng Luật phó thác cho ông, đừng để rơi rớt mất mát
tạng nầy là hơn hết trong các tạng, ở đó không thể bảo cho Sa-di, kể cả người thế tục biết. Vì do duyên nầy, nên gọi là bậc nhất.

Sở dĩ khen Tỳ-kheo
Bà-ca-lợi được Tín giải thoát,
là vì Tỳ-kheo nầy
mắc bệnh rất lâu, nằm mãi nơi giường suốt sáu năm. Các người xem bệnh, chăm sóc, đều bỏ đi hết! Tỳ-kheo tự
nghĩ: “Bệnh tật kéo dài quá lâu,
người xem bệnh, chăm sóc quá mỏi mệt, rất có thể chán bệnh. Vả lại, không thấy Như Lai rủ lòng thương.
Ta nên tự hại, để loại trừ bệnh

khổ. Bèn xin con dao, hướng vào dao mà nói: “Chỉ nên giết
ta, cũng là cách
đoạn trừ Kết chăng!” Nói xong, dùng dao tự vẫn. Ngay khi Tỳ- kheo vừa đưa dao đến nửa cổ họng là đã được lậu tận, tiếp tục chặt đứt đầu là đã thọ nhận Niết-bàn”.

Bấy giờ, đại địa chấn động, lan đến chỗ Ma-ba-tuần. Ma-ba-tuần nghĩ:

- Điềm lành gì mà đại địa chấn động như thế? Liền dùng thiên
nhãn quán sát thấy Tỳ-kheo tự hại
thân hình họ nhưng không thấy thần thức ở đâu! Quán sát khắp chư thiên, không thấy thần thông của họ. Quán sát trong
loài người cũng không thấy. Lại quán sát trong ba nẻo ác, cũng lại không thấy!

Lúc ấy, Phật cùng các
Tỳ-kheo chuẩn bị thiêu đốt xác. Thấy lửa tử
thi bốc lên, Ba-tuần phóng lửa để tìm kiếm thần thức của Tỳ-kheo, nhưng đều không biết ở đâu? Sở dĩ tìm kiếm vì
muốn biết tiến tới cõi trên mà thân hủy hoại, có khiến không thành chăng?
Các Tỳ-kheo đã thiêu đốt xác
xong. Đức Phật khen các Tỳ-kheo nầy sẽ được tín giải thoát. Hoặc nói: “Luận về người hết sức
tín, luôn uỷ thác mạng cho tự nhiên, hãy còn
không biết cầm gậy để tự đề phòng,
huống chi lại tự hại?”.

Đáp: “Nói đến Tín, sở dĩ cầm đao là vì đao chính là gươm tuệ. Vì có
ý định muốn dứt trừ các Kết. Thân tức là gốc của Kết, gốc dứt trừ thì nhánh sẽ đoạn theo thân,
tức kết bị trừ. Vì lý do nầy, nên người cầm dao không bị trở ngại, vì cầm dao tín là để chặt đứt cây nghi. Câu dưới nói:
“Ý không có do dự, từ tín giải thoát đến giải thoát không có nghi, tức chuyển biến từ căn chậm
lụt, thành căn nhạy bén. Do nghĩa nầy, nên gọi
Tín giải thoát là bậc nhất”.

❧

LUẬN PHÂN BIỆT CÔNG ĐỨC

Mất tên người dịch bản chữ Hán. Dựa theo sự sao chép đời Hậu Hán

QUYỂN 5

Sở dĩ Đức Phật khen Tỳ-kheo
Nan-đà đoan nghiêm bậc nhất, là vì các
Tỳ-kheo mỗi vị đều có các tướng tốt: Thân tử có bảy, Mục-liên có năm, A-nan có hai mươi,
riêng Nan-đà có ba mươi tướng. Nan-đà sắc vàng
ròng, A-nan sắc bạc, y phục bóng sáng, lấp lánh hào quang, giầy dép có viền chỉ tơ vàng,
bưng bát lưu ly vào thành khất thực, ai thấy được đều cảm thấy vui vẻ-hớn hở, tự bỏ Như Lai, các đệ tử khác đều
không thể theo kịp, nên được Phật khen là đoan nghiêm bậc nhất.

Cũng nên nói thêm, Nan-đà
có các căn tĩnh lặng. Khi Đức Phật đem
các đệ tử tới tinh xá Nại Nữ ở thành Tỳ-xá-ly, lúc ấy Nan-đà đang kinh hành ở bên ngoài, Nại
Nữ nghe Đức Phật đến, hết sức mừng vui, tình cảm rộn lên trong lòng, muốn thiết
lập sự cúng dường, liền đi thỉnh
Phật. Trông ra bên ngoài, thấy Nan-đà đang kinh hành, vì sự yêu kính sâu đậm, nàng tiếp xúc chân Nan-đà làm lễ, dùng tay sờ nhẹ lên bàn chân. Mặc dù nhìn thấy dáng dấp xinh đẹp
của Nại Nữ, nhưng Nan-đà vẫn không có
tưởng tình, hình hình cảm nhau, bèn xuất bất tịnh, vị cam lộ thấm nhuần thân; mà nơi
thân thì đầy tràn, tức tràn bất tịnh, há lại do tâm sao! Nại Nữ không thấu hiểu nghi là có tưởng dục.

Phật biết ý Nan-đà, bèn nói với Nại Nữ:

- “Cô chớ sinh lòng ngờ vực. Nan-đà
sau bảy ngày, sẽ chứng được La-hán.
Theo đấy mà nói nên biết tâm của Nan-đà
không biến đổi”.

Sở dĩ Phật gọi Tỳ-kheo Bà
Đà là người hiểu được tâm nghi ngại của người khác,
là vì chư Phật ba đời đều dùng tám vạn bốn ngàn thứ làm pháp hạnh. Chúng
sinh được đạo, bất tất phải dùng các hạnh đầy khắp.
Mọi hạnh đều tùy thuộc vào chỗ mà mình đã giác ngộ, dùng làm tông chỉ.

Kết sử của chúng sinh không đồng là sao?

Vì lẽ bệnh thì có nhiều ít,
vết bẩn thì có dày-mỏng. Thế nên Như Lai
dựng nên nhiều giáo pháp. Hoặc có một thứ thuốc chữa trị được nhiều chứng bệnh. Hoặc có
nhiều thứ thuốc chỉ chữa trị một chứng bệnh,
cũng
như sáu độ hợp lại với nhau, một hạnh làm chủ, mọi hạnh phải theo. Một hạnh nghĩA-là không chuyên một
nơi mà thường gọi là tùy vào bệnh
khởi, đối với thuốc nào thích ứng. Nếu khởi chấp thường thì dùng vô thường để đối trị.
Nếu khởi chấp có tâm thì dùng tâm không để
đối
trị. Đang nhận lãnh hành vô thường, thì vạn hành đều vô thường. Cũng như thí cho để tạo nên
tám vạn thì tám vạn đều là thí cho, đó gọi là
nói đơn giản. Cũng như trong tám âm của Như Lai, tâm gồm thâu cả tám tiếng vang, một tiếng vang lại tiếp nối cả
trăm giáo pháp; một giáo pháp nối
tiếp cả trăm nghĩa. Mỗi một tướng lại tiếp nối đến cả ngàn, vạn ức, một âm đáp trả vạn ức. Sự biến đổi của
việc thí cho kiA-là như thế. Nói tóm
lại, sự nối tiếp không dứt về hành, thì dụ kia cũng như thế. Tỳ-kheo nầy vì chuyên dùng cách nói giản đơn làm chủ, nên gọi là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Tư-ni có
khả năng thuyết pháp rộng, là vì Tỳ- kheo
ấy đã ở trong địa vị phàm phu ba chục năm, vì hết thảy mọi người rộng nói các pháp, phân biệt các nghĩa-lý.

Rộng nói là sao?

Đáp: “Hoặc nhân một hạnh mà
nuôi lớn nhiều hạnh. Chi nhánh đầy dẫy,
nhiều đến vô số, cũng như bệnh có cùng nhân sinh ra, do đấy mà lập thành toa thuốc. Tỳ-kheo
nầy chuyên dùng cách phê phán làm chủ, không lo dứt trừ lậu làm ưu tiên, do đấy phải kinh qua ba mươi năm, mới nhận
lấy sự chứng đạo, lặng lẽ, quên lời, chỉ còn để lại vết chân trước kia, ghi chép gốc tích cũ, nên gọi rộng nói là bậc nhất”.

Sở dĩ gọi Thiên-Tu-bồ-đề đắp y tốt lành bậc nhất, là vì có hai Tu- bồ-đề
trong năm trăm đệ tử của Phật: Một vị thuộc dòng vương giả; một vị thuộc dòng Trưởng giả. Thiên Tu-bồ-đề
vốn sinh từ dòng Vương giả. Sở dĩ nói Thiên, ấy là vì trong năm trăm đời, thường sinh trên cõi trời Hóa ứng thanh, xuống dưới trần thì sinh
nơi nhà Vương giả, nhận phước tự nhiên chưa từng thiếu thốn. Khi Đức Phật trở lại bản quốc, vua Chân Tịnh đã khuyên năm trăm người thuộc họ Thích xuất gia học đạo, theo hầu Đức Thế Tôn. Tỳ-kheo nầy là mẫu mực trong đợt xuất gia đó. Bấy giờ, Đức Phật răn dạy các Tỳ-kheo:

- “Luận về người vì đạo, đều phải buộc giữ thân tâm, bảo vệ
và tiết chế, y thô, cơm hẩm, dùng nệm cỏ làm giường, lấy đại, tiểu tiện làm

thuốc.” Tỳ-kheo nầy nghe Đức Phật răn dạy như vậy; tâm tự suy nghĩ:
“Ta sinh vào chốn cao sang hào quý, cơm áo tự nhiên có, cung điện thì nguy nga, nhà cửa chỗ nào
cũng có chạm trổ, giường bằng vàng-bạc, đồ đựng
thức ăn toàn bằng bảy báu, thân mặc toàn kim tuyến dệt thành vải, đủ thứ dép mỏng, giày đẹp, như thế, cũng
không cùng tận ý của ta, sao lại phải
mặc y phục năm nạp? Rồi ta cũng sẽ trở lại nhà, ở đó mới hợp với bản ý. Nghĩ như vậy xong,
muốn trở lại”.

Bấy giờ, Đức Phật đang ngự
tại tinh xá thuộc nước Xá-vệ, thọ thỉnh của vua Ba-tư-nặc. Tỳ-kheo
nầy đi đến chỗ Phật, từ giã để trở lại nhà.
Tôn giả A-nan nói: “Ông hãy thong thả ở lại một đêm!”.

Tu-bồ-đề nói:

- Nhà cửa, giường tòa chiếu ngồi của đạo nhân đâu có gì, làm sao có
thể nghỉ ngơi? Xin đến nhà bạch y, nhờ tá túc một đêm, ngày mai sẽ trở
về. Tôn giả A-nan nói:

-
Chỉ cần ở lại, sẽ có ngay những gì ông cần.

Nói rồi Tôn giả A Nan liền
đến chỗ vua, dùng đủ thứ tọa cụ- phướn- lọng-
hương-hoa, cùng bốn chiếc đèn dầu, mỗi việc đều nghiêm túc, đầy đủ. Tỳ-kheo nầy nghỉ ngơi qua đêm ở đó, để cho vừa bản tâm, liền đạt được
định, tư duy nơi bốn đế, cho đến đêm hôm sau, tức chứng được A- la-hán, liền bay thẳng lên hư không.

Tôn giả A-nan tâm niệm:
“Nhóm Tỳ-kheo nầy đã bỏ phòng ốc ra đi, đồ vật mượn của vua, e có người đem theo, mình thử qua đó xem sao?”
Vào phòng không thấy ai cả, ngước nhìn giữa khoảng không thấy Tỳ-kheo đang bay ở đó. A-nan bạch Phật:

- “Thiên Tu-bồ-đề đã chứng được A-la-hán, nay đang bay ở hư không”. Phật nói với A-nan:

-
Luận về y có hai thứ: Có thứ có thể gần gũi, có thứ không thể gần

gũi.

Có thể gần gũi là sao?

Khi mặc y tốt, sẽ tạo lợi ích cho tâm đạo, đây là thứ có thể gần gũi.

Khi mặc y tốt, gây tổn hại tâm đạo, đây là thứ y không thể
gần gũi. Thế nên,
này A-nan! Hoặc từ y tốt được đạo, hoặc từ y xấu-rách-năm nạp mà đắc đạo, đối tượng giác ngộ là ở tâm, không câu nệ ở trang phục của hình tướng.

Do đấy, mà nói Thiên Tu-bồ-đề mặc y tốt là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo
Nan-đà-cA-là người truyền dạy bậc nhất, là vì
vốn Tôn giả Xá-lợi-phất cũng truyền trao giáo pháp khắp cho bốn bộ đệ

tử, từ sáng đến trưa, chủ yếu là khiến cho một người đạt
đến dấu ấn đạo. Còn
Tỳ-kheo nầy, chuyên truyền trao, giáo hóa các Tỳ-kheo, sao cho họ đạt được A-la-hán. Ví như
người bắn tên giỏi, chỉ bắn một phát, mũi tên
đâm vào giặc, tức trúng chỗ hiểm yếu, khiến cho giặc không thể đứng dậy,
dụ cho Tỳ-kheo này khuyên dạy giỏi, chủ yếu là tuệ, người nghe giáo huấn, kết sử được trừ,
thẳng đến Vô vi. Người bắn không giỏi, dù dùng
nhiều mũi tên, chỉ trúng một phát, dụ cho Thân tử, diễn nói rộng về tuệ, sau cùng thành một thềm bậc khác, phân rõ hơn, kém, nhưng
lại thấy dễ dàng!

Vì thế, nên nói truyền trao cho hậu học, là bậc nhất.

Tỳ-kheo Tu-ma-na sở dĩ khéo
dẫn dạy Tỳ-kheo Tăng Ni, là vì Tỳ- kheo nầy thường dùng lời nói khổ sở tha thiết nhằm dẫn dạy các Tăng Ni.

Luận về người nữ, đa số đều
có những thái độ, dáng dấp ủy mị, thêu dệt,
trang sức như trò ảo thuật, làm mê hoặc người đời. Thân hình đầy cấu uế với chín lỗ bất tịnh, ba mươi sáu
thứ trên người không thứ nào đáng tham. Sở dĩ gọi Tu-ma-na
(là tên của hoa); vì lúc Tỳ-kheo
nầy vừa sinh ra, trên tai tự nhiên đã có hoa ấy rồi, liền dùng hoa làm tên gọi.

Bấy giờ, vua Tần-Bà-sa-la đến chỗ Phật,
thấy trên tai Tỳ-kheo nầy có hoa, lấy làm ngạc nhiên, hỏi Phật:

- Pháp Tỳ-kheo được đeo hoa ư ? Phật bảo vua:

-
Nhà vua hãy vứt bỏ đi!

Nhà vua tức thì dùng tay
nắm lấy hoa bỏ đi, nhưng liên tục hoa vẫn sinh
như cũ. Cứ thế, không dừng lại, trở thành đống hoa. Nhà vua càng vô cùng ngạc nhiên, hỏi Phật về lý do của sự việc. Phật nói:

Xưa, vào thời kỳ Như Lai
Tỳ-bà-thi ra đời, Tỳ-kheo nầy làm con của
vị Trưởng giả. Lễ hội trong năm được tổ chức, trưởng giả đánh đàn cầm, cùng nhau xướng ca-vui đùa, xong lại đến chỗ Phật, Trưởng giả nầy nhìn thấy Phật, lòng rất vui mừng,
liền dùng hoa nơi tai mình đeo lên
tai Phật. Đức Phật bèn dùng thần túc, hóa ra hoa nầy, ở trong hư không, biến thành đài có bốn cột, khi đóa
hoa trên tai vẫn
y như cũ.

Trưởng
giả trông
thấy Phật biến hóa,
liền
phát
thệ nguyện:
“Nguyện trong đời vị lai, đời đời cho con được gặp Phật thân tướng được đoan nghiêm,
trên tai
nảy
sinh hoa”. Do nguyện
của
phước đời xưa,
nay
được báo của nguyện đó. Vua nghe Phật nói, tâm được khai mở, liền đảnh lễ sát chân Phật, lui ra và trở lại cung”.

Sở dĩ khéo dẫn dạy Tỳ-kheo
ni, vì Tỳ-kheo ni v.v.., vốn là những người
có nhiều tình cảm, trông thấy Tỳ-kheo nầy đoan nghiêm, trên tai lại luôn có hoa, nên
tâm ý vui thích quý mến nhờ vào tình cảm nầy
mà
dẫn dạy bằng những lời khẩn thiết. Do những lời thống khổ nầy mà những vướng mắc về ái dục, liền được cởi mở.

Thế nên nói khéo dẫn dạy
giới cấm cho Tỳ-kheo ni Tăng, là bậc nhất.

Sở dĩ gọi phước đức của
Tỳ-kheo Thi-bà-la là bậc nhất; vì lúc Thi- bà-la
mới sinh, tay cầm ngọc Ma-ni vô giá thả rơi xuống đất, liền nói: Thế gian có bảy báu như vàng, bạc v.v..,
có thể đem bố thí chăng? Nay ta
muốn bố thí lớn! Nói lời nầy xong, cha mẹ và cả nhà đều kinh sợ, vứt bỏ mọi thứ mà chạy, miệng kêu là quỷ la- sát, hoặc cho là thiên thần!

Luận về con trẻ mới sinh,
chủ yếu cần đầy đủ ngày tháng, thì mới nói được. Nay vừa rơi xuống đất mà lại nói ngay, đúng là rất đáng kinh
ngạc.

Tình mẹ thì không như thế. Bà trở lại xem kỹ. Đứa con làm dấu hiệu, nói với mẹ: “Mẹ đừng
sợ! Vì con không phải là quỷ, con chính là
con của mẹ.”

Cha của Thi-bà-la
là Nguyệt Quang nói:

“Nay cha sẽ bồng con đến
chỗ Ni-kiền-tử để hỏi xem, cha mẹ sinh con
là lành hay dữ?” Tức thì cùng với vợ, ông bồng con đến chỗ Ni-kiền Tử, đem tình huống kia bạch với sư. Sư nói:

- Đứa trẻ nầy không có phước, về sau nó sẽ gây nên tai họa! Trưởng
giả nói:

- Trong tay đứa trẻ này lúc mới sinh có ngọc báu Ma-ni, vì lẽ
gì ông nói
là không có phước?

Ni-kiền bảo:

- Đến năm trẻ lên tám tuổi, bấy giờ của báu nhà ông có bao
nhiêu đều
sẽ hết sạch. Sẽ do chính bàn tay của đứa trẻ nầy làm cho tiêu tan, do đó cả nhà sẽ chết đói.

Trưởng giả quá sợ hãi,
nhưng cũng nghi hoặc. Nghe trên đời có bậc
đại Sa-môn, có thể biết việc lành, dữ, ta sẽ đến chỗ ấy để hỏi xem việc nầy hư thực thế nào? Tức thì đi đến chỗ đức Thế Tôn, nửa đường
lại nghĩ:

- “Đại Sa-môn là dòng Vương giả, sinh ra lớn lên ở cung sâu, lại không
học vấn. Bà-la-môn v.v.., có học rộng dù là chút ít, nhưng cũng không
thể biết lành, dữ thì Sa-môn lẽ nào có thể biết chăng?” Liền

muốn trở lại nhà. Bỗng nhiên có vị trời ở hư không bảo Trưởng giả:

- Chỉ nên tiến tới trước, sao lại quay về?. Như Lai Đại Thánh
không có
gì là không thấu đạt. Ông cứ qua đó, tất sẽ quyết đoán hoài nghi, là phải hay là quấy.
Hãy nhanh chóng
đi đến đó!

Trưởng giả tức thì đến
trước chỗ Phật, lễ bái, hỏi han xong, liền thưa:

- Theo như lời Ni-kiền-tử đã nói, không
rõ là lành, dữ thế nào. Phật
bảo Trưởng giả:

Lành đều là lợi, mới sinh
được đứa con phước đức ấy. Đứa trẻ nầy, đến
năm hai mươi tuổi, sẽ xuất gia vì đạo, thường xuyên có năm trăm đồng tử là bạn, đều cùng đạt quả A-la-hán,
và sẽ trở lại độ cho cha mẹ!.

Nghe Đức Phật nói rõ xong,
Trưởng giả cảm thấy hoan hỷ, phấn khởi,
không thể tự kìm chế, liền trở về nhà, sắm sửa thức ăn thịnh soạn, thỉnh Phật đến cúng dường nguyện Đức Thế
Tôn ban cho đứa trẻ nầy tên gọi. Phật bảo Trưởng giả:

- Chính vì muốn mang tên là trời, thì người không hiểu. Chính
vì muốn mang tên Hiền, Thánh thì hàng phàm phu không hiểu.

Thời Phật Ca-diếp gọi quỷ
là Thi-bà-la. Nay đúng là nên đặt tên Thi-bà-la.
Thi-bà-la nghĩA-là khai thông âm thanh, ngôn ngữ của quỷ thần. Thế nên, đặt tên là Thi-bà-la.

Khi Tôn giả A-nan sắp bát
Niết-bàn, có độ hai đệ tử: 1- Tên là Ma-thiền-đề.

2- Tên là Ma-thân-đề-lợi.

Ma-thân-đề-lợi, nghĩa là
vua đất. Nếu không làm đạo nhân, thì sẽ làm
vua cõi Diêm-phù-đề này và ba cõi thiên hạ, nên gọi Ma-thân-đề- lợi. Tôn giả A-nan
bảo đệ tử nầy:

- “Ông hãy đến nước Sư Tử để chấn hưng Phật pháp. Người nước ấy cùng ở chung với La-sát, chủ yếu là cần
văn tự để sau đó giao tiếp. Chợ giao dịch có sáu mươi thứ sách, trong số đó có sách quỷ gọi là A- phù, sách người đọc gọi là A-la. Ma-thân-đề-lợi vâng mệnh, đến
nước Sư Tử kia, nhằm hoằng dương Phật pháp”.

Từ dấu ấn của giáo pháp
nầy, ngày nay vẫn còn. Thi-bà-la là khai thông quỷ thần, vụ việc kia cũng như thế, nên gọi là Thi-bà-la.

Sở dĩ gọi Thi-bà-la có
phước đức là vì lúc mới sinh, trong hai tay,
tự
nhiên có ngọc báu Ma-ni xuất hiện. Đó là vào thời Như Lai Tỳ-bà-thi xa xưa, Tỳ-kheo nầy làm khách buôn, vào biển tìm châu báu, phải trải

qua năm tai nạn nguy hiểm mới đến được chỗ đảo báu. Được
một châu báu, trở lại dâng lên cho
đức Phật giữ và nguyện nơi mình sinh ra cũng
sẽ được quả báo tự nhiên. Do nhân duyên nầy mà khi sinh liền có điều kỳ lạ. Lúc mới sinh, tự nhiên có viên ngọc báu được đeo vào tai mà sinh trị giá hai mươi ức. Người cha triệu tập
những người buôn lại, để hỏi giá trị
của viên ngọc báu kia. Các người buôn cân nhắc nói: “Trị giá hai mươi ức.

Viên ngọc báu trong tay
Thi-bà-la, không có hạn lượng, nên kể như là vô giá, kỳ thật báu ấy đã được thấm nhuần qua bảy đời, trong bảy đời đó không có nơi nào thiếu, khát, nên gọi là phước đức bậc nhất.

Đến năm hai mươi tuổi, xuất gia học đạo, tới chỗ đức Thế Tôn, Phật

bảo:

- “Thiện lai, tức thành Sa-môn, tư duy về bốn đế, liền chứng được

La-hán. Lúc ấy, có năm trăm đồng tử, cũng xuất gia vì đạo,
thường theo hầu Thi-bà-la. Thi-bà-la cung cấp áo
cơm cho năm trăm
người nầy, y phục
chỗ ở đều thích hợp, được cúng dường không thiếu, khắp chung quanh cũng đều cúng dường, cho đến tận thành
La-duyệt Kỳ. Ở phía Nam
thành ấy có ngọn núi lớn; trong núi có các thứ trùng độc-hổ- sói- La-sát rất nhiều. Thi-bà-la
liền tự tâm niệm: “Muốn ẩn náu trong núi một thời gian”.

Bấy giờ, Thiên Đế Thích,
biết ý niệm của Thi-bà-la, tức thì tạo dựng
năm trăm phòng và tăng- già- lam ở trong núi đó, với đầy đủ mọi thứ cúng dường.

Trải qua một mùa ngồi Hạ đã
xong, Thi-bà-la tâm niệm: “Xa cách không
theo hầu đức Thế Tôn đã lâu, nên trở lại đảnh lễ hầu cận ngài. Khi đó trời rất nóng bức, có ý nghĩ muốn
được mát mẻ, Thiên Đế biết ý
Thi-bà-la, liền hạ thấp mây, mưa một ít nước, nghĩ đó là nước uống, tức thành cam lộ rơi xuống.
Ý nghĩ về điều mình muốn, ưng ý là liền có được, nên gọi là phước đức bậc nhất”.

Thi-bà-la có người chú, thờ
Phạm chí ngoại đạo, là người vốn keo kiệt,
không ưa bố thí. Lúc ấy, có bạn thân khuyên chú ông hãy tạo nên tiền của cho đời sau, ông ta liền thỉnh vài ngàn Phạm chí, thí cho trăm
ngàn lượng vàng.
Thi-bà-la nghĩ: “Chú keo kiệt,
tham lam, sống không tạo dựng phước, giả sử có
làm tuệ thí mà không gặp được ruộng tốt, nếu
ta không độ thì vĩnh viễn ông sẽ bị vứt bỏ” nên liền đi qua nhà chú,
bưng bát khất thực. Người chú nói:

-
Sao cháu đến muộn vậy! Ngày hôm qua, ta đã bố thí rất lớn, nếu

hôm qua cháu đến, thì có thể được Tăng kiệt chi.

Nói: “Cháu tự có Tăng kiệt
chi” Đã không cần thì cháu đến đây làm gì?

Thi-bà-la đáp:

- Cháu muốn khất thực! Bấy giờ, người chú không cho.
Thi-bà-la liền hiện thân trong hư không, tạo nên mười tám thứ biến
hóa: Thân xuất hiện trên nước, lửa…

Trưởng giả tâm niệm:

- Đây tất nhiên là sự giận dữ, có thể đốt cháy nhà ta, liền
gọi nên hạ xuống, mời ngồi nơi tòa. Thi-bà-la ngồi, nói:

-
Tôi muốn được ăn.

Người chú bèn cho thức ăn
dở, thiu hôi. Thi-bà-la liền tiếp nhận, chú
nguyện mà ăn. Thức ăn vào trong bát, được chiêu cảm do phước, đức, nên biến thành cam lộ. Có vị trời ở trên hư không khen:

-
“Lành thay, Trưởng giả! Đấy mới là thí vĩ đại, là thí phước đức.

Không gì có thể vượt qua”.

Trưởng giả tâm niệm: “Trước đây ta đã thí cho Phạm chí trăm ngàn lượng
vàng, mà không khen ta. Nay chỉ thí cho một ít thức ăn dở, lại khen là thiện, như vậy không là nói dối sao?”

Trời lại bảo: Của bố thí dù
ít, nhưng đó là ruộng phước tốt, nên nói là thí vĩ đại.

Trưởng giả lại nghĩ: “Trời tất nhiên là chân thật, lại đến hai lần bảo

kheo nầy có đức hạnh đầy đủ ở bên trong, hình dung đoan nghiêm ở bên ngoài. Ngoài-trong tương ưng nên chỗ thích hợp đều hài hòa.

Nan-đà ba mươi tướng,
A-nan hai mươi tướng. Tướng biểu hiện
dù
nhiều, nhưng đối với oai nghi của Sa-môn, không thể cho là đầy đủ. Tướng
của Tỳ-kheo nầy dù chỉ có mười một, nhưng về lễ nghi, thì luôn đầy đủ. Do đầy đủ nên tạo được sự thích
hợp, đến đâu cũng tương ưng đúng
lẽ, lớn nhỏ trông thấy không ai là không vui thích. Gọi là bên trong đầy đủ, như là bốn đế, như là tám chánh
chân diệu, là chốn linh thật sự luôn
đầy, chưa từng bị hư hao, nên gọi đầy đủ pháp phẩm đạo của các hạnh là đệ nhất.

Sở dĩ gọi chỗ giảng nói của
Tỳ-kheo Bà Đà Tiên là rất hòa vui, không làm thương tổn ý người bởi vì Tỳ-kheo nầy thường thận trọng nơi miệng,
không phạm bốn lỗi. Luận về kẻ sĩ xử thế, chiếc búa ở tai miệng mình sở dĩ chém thân là do lời nói ác.

Tỳ-kheo nầy, đối với các
lời nói hung ác đều vĩnh viễn dứt trừ; thường
xuyên lựa chọn lời, nói năng từ tốn, suy nghĩ trước sau, mới phát lộ thành câu, hợp với ý, tất nhiên sẽ
khiến người nghe hoan hỷ. Nếu đối với
hàng trưởng lão, trung niên hoặc tuổi trẻ, thì tùy theo đối tượng họ ưa thích, để có thể làm
cho hài lòng.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo này hay
khéo nói năng là vì: Có Tỳ-kheo đã chứng
được La-hán, lậu tận nhưng vẫn còn có lỗi lầm của miệng. Như trường
hợp Tỳ-kheo, nhân đi qua sông, nước sông cứ sâu dần, bèn phát ra
lời nói xấu ác: “Giống vật nô tỳ dâm xấu xa!”. Bấy giờ, thần sông là nữ nghe lời nói ác ấy, tâm nghĩ: “Vị
Tỳ-kheo nầy vừa thốt ra lời xấu ác như
thế, chính là muốn đẩy ta ở mãi trong nước”. Đó là do Tỳ-kheo tạo ra. Phải đi hỏi Phật.
Thần sông liền đi hỏi Phật:

- Có Tỳ-kheo qua sông, nước hơi sâu, lại mắng nhiếc: “Đồ
giống nô tỳ dâm xấu xa”. Pháp của Tỳ-kheo có nên mắng nhiếc không?

Đức Phật liền sai một Tỳ-kheo gọi Tỳ-kheo mắng nhiếc kia đến.

Phật bảo Tỳ-kheo ấy:

- Ông là Sa-môn, vì lẽ gì mắng nhiếc
sông nước? Tỳ-kheo
đáp:

- Đệ tử không mắng, chỉ nói thẳng là giống dâm nô mà thôi. Nữ thần sông nói:

- Xem ra Tỳ-kheo
nầy lại mắng nhiếc nữa! Xin Đức Thế Tôn thuyết giảng
về gốc ngọn ấy. La-hán nên có sự giận dữ tồn tại như vậy chăng? Vì lẽ gì lại mắng? Phật nói:

-
La-hán không còn giận dữ; nói ngay như thế là vì quen miệng
mà

thôi! Tỳ-kheo này từng là Bà-la-môn. Pháp của Bà-la-môn khi
vui mừng hay mắng nhiếc, nói: “Tôi tớ
trong thai” không hẳn là họ giận mà mắng. Lời
nói thẳng là do tự quen miệng! Hơn nữa, năm trăm đời về trước, lúc Tỳ-kheo nầy là chồng của
ngươi, thường hay mắng ngươi là nô tỳ, vì do
thức của đời trước không loại trừ, nên lại mắng!

Nữ thần
sông nói:

- Dù là A-la-hán, vẫn còn có lỗi của miệng. Con không cầu đạt
A- la-hán.
Con nguyện về sau sẽ cầu đạo chánh chân vô thượng, độ thoát cho tất cả, như Phật không khác!

Phật nói với Tỳ-kheo:

- Ông hãy hướng về người nữ này xin sám hối! Tỳ-kheo liền sám hối. Người nữ nầy cũng nên hướng về
Tỳ-kheo kia xin sám hối! Làm lễ xong, cả hai đều từ biệt ra đi.

Mặc dù là lậu tận, cũng còn
có lời nói thô, huống chi là đối với hàng phàm phu mà không thận trọng lời nói!

Do nhân duyên ấy nên biết
Tỳ-kheo là người gìn giữ miệng bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo
Ma-ha-ca-diên-na thực hành quán sổ tức là bậc nhất, vì trong một ngàn hai
trăm vị đệ tử, chỉ có Tỳ-kheo nầy và La-vân là có khả năng thật hành quán sổ tức bậc nhất.

Lấy gì để biết được?

Xưa, La-vân theo Phật tu
hành. Đức Phật dùng phương tiện thiện xảo,
dôi gót chân xuống đất khiến cho La-vân thấy. La-vân thấy rồi, liền suy nghĩ:

- “Ông lão nầy luôn giữ lấy hình dạng như vậy. Từ bỏ ngôi vị Chuyển
Luân Vương, mãi theo con đường hành khất ư ? Vì sao không thấy
xấu hổ? Ta không thể nào lại làm kẻ hành khất, chắc phải trở về thôi!
Vì tổ phụ ta là vua Chân Tịnh hiện đang tại vị, ta đâu thể tạo ra sự cực khổ nầy làm gì?” Đức Phật biết rõ những
nghĩ ngợi trong tâm La- vân bảo La-vân:

- Con biết không? Trời đất hãy còn vô thường, huống chi là
ngôi vị
Chuyển Luân Thánh Vương của con, lẽ nào có thể dừng lại lâu? Nên hiểu rõ về chẳng phải thường, có hình đều
là khổ, thân chẳng có ngã, đều sẽ bị hoại diệt, không hề trụ lâu.

La-vân tư duy về bốn thứ vô
thường, ý cũng chưa tỏ ngộ. Phật dạy phải thật hành pháp An-ban thủ ý (Quán Sổ tức), để bảo vệ ý. An ban nghĩA-là hơi thở ra vào. Hơi thở dài cũng biết,
hơi thở ngắn cũng biết.

Hơi thở ngắn nghĩa là từ tim trở lại. Hơi thở dài nghĩA-là
từ giữa gót chân trở lại. Lại biết lạnh, ấm: hơi thở vào là lạnh, hơi thở ra là ấm.

Sở dĩ cần biết dài-ngắn-lạnh-ấm
là vì muốn phân biệt chỗ hướng đến
của năm ấm là sâu hay cạn, tìm tòi gốc ngọn của hơi thở ra vào để biết nguyên do bệnh. Hoặc
khi thở vào, không biết hơi thở từ đâu tới?
Hoặc
khi thở ra, không biết hơi thở đó sẽ đi đến chỗ nào? Hiểu rõ không có đến đi, bệnh
cũng lại như thế.

Suy nghĩ như thế, bèn chứng được La-hán.

Ma-ha-ca-diên-na thực hành
pháp quán sổ tức không giống như La- vân.
Ông luôn tự tại về hơi thở, nếu muốn hơi thở xuất phát từ mắt, từ tai, đều tùy ý ra vào. Nếu
nhắm mắt- bịt tai- mũi- miệng, thì hơi thở sẽ
từ chín mươi vạn lỗ chân lông mà ra. Làm sao biết được từ các lỗ chân lông mà ra?

Vị Tỳ-kheo nầy vốn là dòng
dõi vua, có hai anh em. Người em đoan
nghiêm, đẹp đẽ. Bấy giờ, vua cha băng hà, người anh lập tức lên nối ngôi vua. Người em tự
cho mình là hơn anh, ngầm mong được mọi người
suy tôn, nhưng pháp của nước, không được vượt qua thứ bậc, liền đưa người anh lên làm vua. Người em tâm
không phục, không chịu xưng quan, tự tìm cách ra nước ngoài, vua liền cho đi. Người em cầu xin quân binh,
vua vui vẻ ban cho. Người em liền tuyển chọn tám vạn thớt voi, trang bị kiếm-áo giáp,
chuẩn bị chu đáo xong, suy nghĩ: “Nước nào tốt
hơn hết, ta muốn đánh chiếm?» Nước Tỳ-xá-ly vượt trội hơn các nước khác, ta nên qua đó đánh
lấy, cho là dụng ý của riêng mình, lập tức dẫn
binh hướng đến. Đang đi được nửa đường,
có năm trăm khách buôn vốn đi tìm của báu trở về, muốn đến nước
Ma-kiệt-đà, gặp nhau người em hỏi
khách buôn: “Người trong thiên hạ, hình dung- dáng dấp có ai hơn ta không?” Khách buôn liền cười. Hỏi:

-
Vì sao cười?

Đáp:

- Tôi chỉ tự cười! Lại hỏi:

-
Cười, chủ yếu phải có dụng ý, vì sao không nói? Đáp: - Nếu không
giận thì tôi sẽ nói rõ lý do.

- Ông cứ nói đi, ta quyết không giận ông đâu! Khách buôn nói:

- Tôi nghe nói có vương tử của vua Bạch Tịnh, danh hiệu Tất-
đạt, thân cao lớn một trượng sáu,
toàn sắc vàng ròng, có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp.

Sau khi nghe khách buôn nói, Ca-chiên-diên-na trong lòng lo sợ,

nếu Tất-đạt biết ta đến, tất sẽ điều động quân đội chống trả, nên tức khắc
cho dừng quân lại giữa đường, không dám tiến tới trước.

Bấy giờ, người nước
Tỳ-xá-ly nghe nói Ca-chiên-diên-na khởi quân
sắp
kéo đến đánh, tự mình không thể làm gì được, vội đi hỏi Phật:

- Cầu tai ương được tiêu trừ phải như thế nào? Phật nói:

-
Không có khổ. Ta sẽ tự hóa giải tai ương ấy.

Ngay đêm hôm đó, Đức Thế
Tôn đến chỗ Ca-chiên-diên-na, hiện biến
hóa và ngồi kết già giữa hư không, ánh sáng như núi vàng, tỏa chiếu khắp đại chúng.

Ca-chiên-diên-na ngẩng đầu lên nhìn, hỏi:

- Ngươi là người nào?.

Đáp: “Ta-là người mà khách buôn đã nói”. Ca-chiên-diên-na liền bảo:

- Khách buôn! Ông đã lừa dối ta! Vừa rồi ông không nói là họ
có thể bay cao nhưng hiện nay họ đang bay. Trong lòng hoảng sợ sẽ bị Tất- đạt hại, nên vòng tay lại hỏi:

- Không rõ việc gì mà đến đây, xin được chỉ dạy? Đức Thế Tôn đáp:

- Chớ ôm lòng sợ sệt! Ta không hại ông. Ta tên là Phật, cứu
độ tất cả, ta có pháp cam lộ vi diệu, ông muốn nghe không?

Đáp: Xin được nghe!

Đức Phật quán sát căn của
Ca-chiên-diên-na, sẽ thích hợp từ pháp quán
sổ tức mà được độ, liền vì ông ta giảng nói về việc giữ gìn hơi thở ra- vào, biết hơi thở dài- ngắn và biết lạnh- ấm.

Nghe Phật nói, tâm
Ca-chiên-diên-na tức thì tỏ ngộ, được đạo Tu-
đà-hoàn
liền từ bỏ chúng quân, cầu làm người xuất gia. Phật liền tiếp nhận, nói:

-
Thiện lai
Tỳ-kheo! Ấy là thành Sa-môn.

Suy nghĩ về hơi thở ra vào,
phân biệt bốn đại, với ba mươi sáu vật ác
hiện rõ, đầy dẫy bất tịnh, liền đạt đến chỗ tốt đẹp, chứng đắc quả Vô- lậu, nên gọi hành quán sổ tức là bậc nhất trong các Tỳ-kheo.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo
Ưu-đầu-bàn cho ngã vô thường là bậc nhất, vì hạnh nơi kiếp trước của Tỳ-kheo nầy là cung kính.
Nếu thấy trưởng
lão-
thầy- cha, thì phụng sự thờ kính. Nếu thấy người trung niên thì kính trọng như anh. Người nhỏ hơn mình thì thương
như em. Vì khiêm tốn, cung kính cùng cực, nên tiếp nhận quả báo thân tướng đẹp đẽ, to lớn,

được làm Tỳ-kheo, hầu bên trái bên phải Phật. Dù có hình
tướng cao lớn, nhưng thường
không tự ỷ thị, luôn xem thân vô ngã, vô thường
là chủ. Tuệ sáng hiểu thấu, tâm dứt
mọi ưa phải trái nên hay bỏ hết các hình, trừ
tan kiêu hãnh, lấy cử chỉ khiêm tốn làm đầu.

Do đâu biết được sự đẹp đẽ lớn lao của tướng hình?.

Sau khi thành đạo, Đức Phật độ ba anh em Ca-diếp, có ngàn Tỳ- kheo.
Du hóa đến nước Ma-kiệt, độ vua Bình sa. Khi sắp trở lại bản quốc, trước hết sai
Ưu-đà-di báo cho vua Chân Tịnh biết, bảy ngày sau sẽ đến nhập hóa.

Bấy giờ, vua Chân Tịnh nghe
tin nầy, khấp khởi vui mừng khôn xiết, liền ra lệnh trang hoàng nhà cửa, xe cộ, tu sửa đường sá sao cho bằng
phẳng, quét dọn sạch sẽ, rưới nước, đốt hương, để tiếp đón Như Lai. Như Lai dẫn một ngàn
hai trăm năm mươi Tỳ-kheo đi đến nước Thích sí. Như Lai tâm niệm:
“Phụ vương, tất phải đến đón rước, không thể vì sự tôn trọng mà để
phụ vương phải cúi lễ. Phật bèn hiện thần túc,
bay lên hư không mà đi, ngang bằng với đầu người, muốn cho tay của vua cha tiếp xúc với chân
Như Lai mà thôi. Vì sao? Vì Đức Phật dù là bậc tôn đức nhưng không muốn để cho cha mẹ phải cúi lạy mình”.

Lúc ấy, Tỳ-kheo Ưu-đầu-bàn
ở bên phải Như Lai, lực sĩ Mật Tích ở bên trái Như Lai. Thân Như Lai đứng thẳng đến vai Tỳ-kheo
nầy. Vua hỏi:

- Những ai đứng bên trái, bên phải Phật mà cao lớn như vậy?

Đáp: - Đứng bên phải Phật là Tỳ-kheo Ưu-đầu-bàn; còn người đứng hầu bên trái Phật, là lực sĩ Kim Cang thuộc quỷ Duyệt xoa.

Lại hỏi:

-
“Là những người của nước nào mà đẹp đẽ khác lạ như thế?”. Đáp: - “Là người thuộc nước Ma-kiệt”.

Lại hỏi:

-
Là thân thần túc hay là thân di thể? Đáp:

- “Là thân di thể của cha- mẹ, không
phải là thân thần túc.

Người trong họ Thích cảm nghĩ: “Đức thần của Như Lai là không thể
nghĩ bàn, mới khiến cho người cao lớn cùng quỷ ác La-sát đứng hầu ở bên trái- phải Phật. Do nhân duyên nầy, nên biết được thân Tỳ-kheo
ấy là dài- ngắn cao thấp”.

Tỳ-kheo ấy đứng hầu bên
trái- phải Phật, luôn muốn che mờ Như Lai. Chư thiên, người
đời cho đấy là điều không hay:

Như Lai có hai thứ thân: 1- Pháp thân.

2- Nhục thân.

Tỳ-kheo nầy chỉ yêu nhục thân có sắc vàng ròng, không yêu thích pháp thân Vô-lậu. Pháp sẽ được phó chúc cho đệ tử thân cận. Nên để lại pháp thân vì sợ nơi đời vị lai sẽ thiếu.

Do hai việc trên, nên Như
Lai phân ra, để Tỳ-kheo nầy theo kịp Tôn giả A-nan.

Sở dĩ gọi Câu-ma-la-ca-diếp
có thể biện luận đủ loại, là vì Tỳ-kheo nầy,
thường xuyên vì mọi người diễn nói rộng rãi về bốn đế, đôi khi còn kiêm cả việc tán tụng, dẫn dụ để so sánh.
Ví như nêu một đế, dùng một kệ
để ca ngợi, dẫn dụ, cho đến bốn đế cũng đều như thế, nên gọi biện luận đủ loại là bậc nhất.

Câu Ma-la, nghĩa là đồng tử; Ca-diếp là họ, Câu ma-la Ca-diếp
tức là con của đồng nữ.

Vì sao biết như thế?

Xưa, có Trưởng giả tên là Thiện Thí, cuộc sống giàu có vô lượng.
Nhà có cô con gái chưa hề ra khỏi cổng, ở nhà trông vào lửa, hơi ấm xông vào thân, bèn có mang. Cha mẹ kinh
ngạc, lấy làm lạ, gạn hỏi con gái mình do đâu có trình
trạng ấy? Người con gái thật tình đáp:

- “Không biết vì lẽ gì như thế”. Cha mẹ lại gạn hỏi nữa, lần
nầy thì dùng cả roi gậy, lời khai
của cô gái vẫn không thay đổi. Cha mẹ đành đem vụ việc nầy tâu lên nhà vua. Nhà vua lại gạn hỏi, trách
cứ, lời khai
vẫn không khác. Vua buộc cô
gái phải thừa nhận để khỏi lấy cái chết. Cô gái liền kêu oan:

“Thiên hạ sao lại có ông vua vô đạo, giết oan người vô
tội”. Vua nói:

“Nếu ta không tốt thì ngươi
tự bảo đảm cho sự thử nghiệm?” Nhận thấy
việc oan uổng như thế, vua liền cho kiểm nghiệm một lần nữa, vẫn y như lời cô gái đã tâu,
không thêm bớt gì khác. Vua liền nói với cha mẹ cô gái:

-
Trẫm muốn cưới con gái. Cha mẹ thưa:

-
Tùy ý đại vương nhưng dùng đứa con gái chết tiệt nầy để làm gì? Nhà vua liền hạ lịnh đưa cô gái vào cung, theo đó mà chăm sóc,

nuôi nấng.

Ngày tháng trôi qua, đã tới kỳ, cô gái sinh được một bé trai đẹp đẽ-

đoan nghiêm. Đến tuổi trưởng thành, xuất gia học đạo, thông
tuệ- hiểu biết sâu rộng, tinh tấn không bao lâu được đạo La-hán,
trở lại độ cha mẹ.

Bấy giờ, có quốc vương,
hiệu là Ba- tiết, tin vào tà kiến sai lạc, không
biết có đời này, đời sau, không biết làm việc thiện thì được phước, tạo điều ác phải chịu tai tương, cho rằng khi chết, thần diệt, không thọ sinh lại, không tin có Phật, không biết Niết-bàn, dùng lá sắt ràng bụng lại, sợ trí sẽ tràn ra, khoe mình là duy nhất không ai sánh bằng.

Lúc này, Đồng Ca-diếp vừa
đến cửa vua. Vua thấy Ca-diếp mặc y phục lạ thường, bước đi dịu dàng, khoan thai, oai nghi tề chỉnh, liền cho bàn luận. Vua hỏi đạo nhân, đạo nhân nói:

-
“Làm điều thiện
sẽ có phước, tạo việc ác xấu sẽ chịu họa hại”.

Vua nói:

- Tông gia của ta có một người
làm việc thiện đến thuần
thục. Khi sắp
chết, ta đã cùng với nhiều người, đi đến nói với người ấy: “Như điều ông đã làm, khi chết phải được sinh lên
cõi trời. Nếu có người trên cõi trời đến thì trở lại nói cho ta hay. Từ khi chết đến nay, đã lâu, không thấy ai đến báo với ta, từ đó ta biết là làm điều thiện
không có phước!”

Đạo nhân đáp với vua:

Luận về người trí, dùng thí
dụ sẽ tự hiểu. Ví như có một người bị té ngã
vào trong chuồng xí trăm ngăn. Có người kéo ra cho tắm gội sạch sẽ, mặc y phục đẹp, dùng hương xông khắp
mình, ngồi trên giường cao. Có người
lại nói với người nầy:

-
Ông hãy đi trở lại vào chuồng xí! Người nầy có chịu vào không?

Vua nói:

- Không chịu. Đạo nhân nói:

-
Người sinh lên cõi trời, ví
dụ nầy cũng vậy. Trên trời thì năm dục, diệu lạc, tự ý vui thích, dùng cam lộ làm thức ăn, thức ăn
tự tiêu hóa, không lo tiện lợi, thân thể sạch sẽ; hơi miệng
thơm tho.

Nhìn xuống thế gian, cũng như ở chuồng
heo. Giả sử muốn đến thế gian, nghe mùi hôi thoái
lập tức cũng thoái lui. Do đấy, mới nói là không được báo trở lại là vậy! Với vài mươi điều thí dụ so sánh như thế, ý vua được mở rộng hiểu biết và tin tưởng về ba ngôi.

Do nhân duyên nầy, nên Đồng
Ca- diếp được gọi là có khả năng biện luận đủ thứ vào bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Diện Vương, mặc y phục xấu-rách, không
lấy

gì làm xấu hổ, có thể gọi là hành mười một hạnh đầu đà?
Hoặc nói là: “Không phải”.
Vậy vì lẽ gì cho là bậc nhất?

Tỳ-kheo mặc một thứ y, suốt đời không thay đổi. Vì lẽ gì biết được như thế?

Vị Tỳ-kheo nầy vốn là dòng
họ Thích. Lúc mới sinh, có đức thần lạ. Khi mẹ bắt đầu mang thai, đã rước Phạm- chí đến, để đoán xem tướng mạo. Phạm-chí đoán:

-
Trên đầu đứa trẻ
nầy có tướng mão của trời.

Người mẹ nghe qua, rất hoan hỷ, giả vờ không vui, suy nghĩ:

- Luận về mão trời, nghĩa là tướng của vua. Trong một nước không
thể có hai vua,e sẽ bị vua hại. Vì thế, nên không vui. Sở dĩ trong lòng mừng rỡ vì lẽ nếu thật sự là vua, thì tự nhiên
sẽ có người bảo vệ, lo gì không cứu giúp.

Đủ ngày tháng, người mẹ
sinh một đứa con trai, trên đầu có bóng chiếc mão. Lại mời Phạm- chí đặt tên cho. Phạm-chí
nói: “Trên đầu đứa trẻ có tướng vua”. Lại không thể rời
tướng nầy, nên phải gọi là Diện Vương, tức đặt tên là Diện Vương.

Vua Chân Tịnh nghe chuyện
ấy nên lo sầu. Đứa trẻ nầy có tướng vương
giả, về sau sẽ đọat lấy ngôi vị của ta. Vậy ta phải làm sao đây? Vua muốn giết nó ngay, nhưng vì sợ tội
không dám giết. Đang muốn để nó ở lại, nhưng
sợ sẽ cướp mất ngôi vua của mình. Vua càng lo lắng, áy náy không thể tự yên ổn.

Đức Phật sau khi trở lại
nước, vua cha bèn ban lệnh cho các họ Thích:
“Nếu nhà nào có hai anh em thì sẽ cho một người xuất gia vì đạo, theo hầu đức Thế Tôn! Đứa trẻ này chỉ là một, nên không thể khiến
xuất gia theo năm trăm người. Vậy là vua phải ôm lòng buồn lo, héo hắt thêm!

Bấy giờ, Diện Vương lên mười tuổi, tâm tự suy nghĩ: “Giả sử được ngôi
Chuyển Luân Thánh Vương, cũng lại vô thường. Hơn nữa, không bằng các người họ Thích xuất gia. Thân người khó đạt, Đức Phật ra đời, không
dễ gì được gặp. Còn thơ ấu, được gặp Phật xuất thế, cần phải xuất gia.” Diện Vương liền thưa với mẹ mình.

-
Con muốn xuất gia học đạo! Người mẹ nói:

-
Ta chỉ có một mình con, bỏ ta, ta sẽ phải chết! Diện Vương liền thưa với vua Chân Tịnh:

- Tâu
Vua! Con muốn xuất gia, vua có cho không?

Vua Chân Tịnh tỏ vẻ hoan hỷ nói:

-
Rất nên như thế! Diện Vương
thưa:

-
Thân con chỉ có một, không biết phó thác mẹ cho ai, đấy là nỗi lo của con. Vua nói:

-
Nếu con có thể xuất gia, ta sẽ xem mẹ của con như là chị, lấy phân nửa nước để chu cấp.

Diện Vương hoan hỷ, trở lại nhà bày tỏ mọi chuyện và thưa với mẹ xin xuất gia, mẹ liền chấp thuận.

Khi sắp xuất gia, Diện Vương mặc áo lông cừu trắng rộng, đến chỗ Thế Tôn muốn cầu đạo. Đức Thế Tôn nói:

- Thiện lai Tỳ-kheo! Tức thì trở thành Sa-môn.

Phật chế Tỳ-kheo có ba y,
Tỳ-kheo Diện Vương nầy, trực tiếp nhuộm áo lông cừu trắng, để làm Cà- sa, chớ không dùng y nào khác. Diện Vương bạch Phật:

- Đệ tử, chính vì muốn trọn đời mặc một y nầy, xin đức Thế
Tôn cho phép.

Đức Phật yên lặng mà đồng ý
cho, nên từ đấy trở đi, thường mặc một y ấy,
Đức Thế Tôn nói:

- Người mặc y xấu- rách trong các đệ tử của ta, không có ai
qua được Tỳ-kheo Diện Vương.
Tỳ-kheo nầy, ở trong tám điều tâm niệm của bậc đại nhân, là người thiểu dục- tri túc bậc nhất.

Sở dĩ gọi La-vân là giữ
giới không hủy hoại. Hoặc nói: “La-vân vui thích nói dối, sao lại nói là giữ giới? Hoặc nói: “La-vân không nói dối,
chính là tự giận Phật”.

Vì lẽ gì giận Phật?

- Vì lẽ Phật không làm Chuyển Luân Thánh Vương. Nếu làm Thánh vương, sẽ có tám vạn bốn ngàn đại thần,
tám vạn bốn ngàn ngọc nữ, voi ngựa- xe tải, mỗi thứ đều có tám vạn bốn ngàn.

Từ bỏ ngôi vị như vậy mà làm Sa-môn, đi khất thực khắp đây đó, không đáng xấu hổ hay sao?.

Chấp vào quyền lợi của
Thánh Vương, ngờ vực Như Lai, nên tạo ra sự nói dối mà thôi!

Có người hỏi La-vân:

- Đức Như Lai ở đâu?

Như Lai thật sự đang ở tinh
xá Kỳ Thọ, mà lại đáp: “Ở khu vườn Trú ám. Sự thật Như Lai đang hiện diện tại vườn Trú ám, mà nói dối là

đang ở tại vườn Kỳ Thọ. Thường hay nói dối để gạt người đến hỏi”. Tôn giả A-nan bèn bạch Phật:

- La-vân nói dối.

Đức Phật gọi La-vân đến hỏi:

-
Ông thật sự có nói dối? La-vân đáp:

-
Thật như vậy, bạch Thế Tôn! Phật hỏi:

-
La-vân, vì lẽ gì ông tạo ra sự nói dối?

Ta sở dĩ từ bỏ ngôi vị Thánh Vương là vì ngôi vị ấy không thể là nơi chốn trông
cậy- nương tựa, đều trở về với vô thường,
không tồn tại lâu
dài. Ngay cả Đế Thích, Phạm Vương, cũng đều không thể đảm bảo, huống
chi là Thánh Vương mà có thể trông cậy, nương dựa ư? Đức Phật nói:

-
La-vân! Ta trước sau đều từ bỏ, sự việc nầy không thể gọi là chấp, sao ông lại hờn dỗi! Phật nói với La-vân:

-
Ông múc nước đem đến đây cho ta. La-vân liền múc đầy bát nước đem đến. Như Lai cầm bát nước nói với La-vân:

- Ông có thấy nước nầy không? La-vân đáp:

-
Bạch Thế Tôn, con đã nhìn thấy. Phật nói:

- Bát nước đầy nầy không lưng bớt chút nào, là dụ cho giữ
giới đầy đủ hoàn toàn, không chỗ nào hao hụt, rơi rớt. Như Lai đổ bỏ
một nửa; rồi nói với La-vân:

-
Ông có thấy nước nầy không?
La-vân đáp:

-
Dạ có thấy, bạch Thế Tôn! Phật nói:

-
Nước nầy vì mất hết một nửa, là dụ cho giới không đầy đủ. Lại đổ hết nước, khiến cho bát cạn, Phật lại bảo La-vân:

- Ông có thấy bát rỗng nầy không? La-vân đáp:

-
Đã thấy! Phật nói:

-
Phạm giới là đều hết sạch, ví như chiếc bát trống rỗng. Phật lại lấy bát úp xuống đất, rồi bảo cho La-vân:

-
Ông có thấy không? La-vân đáp:

- Dạ thấy, bạch Thế Tôn!

Phật nói:

- Đã phạm giới, đều sẽ bị đọa địa ngục, là dụ cho miệng bát
hướng xuống đất.

La-vân từ khi được sự răn dạy tận tình của Phật về sau, chưa từng vi phạm lại cho dù một mảy may, nên gọi là người giữ giới bậc nhất.

Hoặc nói: Lại có sự việc:
Thân Tử dẫn La-vân vào thành Xá-vệ khất
thực. Bấy giờ, có vị Bà-la-môn thấy La-vân đi sau, liền khởi ý ác, đánh vào đầu La-vân, chảy máu làm nhơ cả
mặt. La-vân lập tức nẩy sinh ý nghĩ
ác: Cần phải tìm phương tiện để trả oán nầy: Chỉ nói: “Hết thảy Bà-la-môn đều sẽ bị phá diệt, quyết không để họ yên!”.

Thân Tử biết được ý nghĩ
trong tâm La-vân, vì bị Bà-la-môn kia đánh chảy máu; bèn nói với La-vân:

- Phải nhớ lại cha của ông, xưa kia khi làm vua Tu Niệm, có
người đến xin đôi mắt, liền móc mắt
cho ngay không hề hối hận. Lúc đang ngồi
thiền ở nơi vườn, bị vua cắt xẻo tay, chân, cũng không hối hận. Hoặc khi làm voi đem ngà cho người, cũng không nhàm chán. Nay sao ông lại khởi lên niệm ác ấy? Nghe thầy nói, La-vân
liền tự trách: “Nay sao tA-lại dùng tâm ác nhắm vào người kia?” Tức thì nhẫn nhục như đất, không khởi tâm hãm hại nữa, cho dù một sợi lông- cọng tóc
cũng không đụng đến.

Người đánh vào đầu La-vân
bị đọa trong địa ngục Vô trạch. Do nhân duyên nầy, nên biết La-vân
giữ giới là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Ban-tha,
có khả năng ẩn giấu hình hài không hiện, là vì Ban-tha,
có nghĩa là đường đi. Có trẻ song sinh bị vứt bỏ bên đường.
Có người lượm đem về nuôi, đến khi khôn lớn, cả hai đều xuất gia vì đạo. Không có người nào cho tên, tức lấy tên là Đạo Sinh (sinh nơi đường). Tiếng Phạn gọi là Ban-tha.

Bấy giờ, ở nước Ma-kiệt, thường
có sấm to, mưa dữ dội, đậu mè lúa thóc
không mọc lên được, vua tên là Tần-đầu-đồ-la, tổ của vua A-xà- thế, chiêu mộ người bốn phương
xa gần, nói:

-
Ai có năng lực đẩy lùi mưa lớn sẽ được ban cho nhiều của cải vật

báu.

Lúc ấy, có Bà-la-môn, tên là Phạm- chí, khéo biết về chú thuật,
đến

nơi chiêu mộ, nói:

-
Tôi có năng lực đẩy lùi cơn mưa lớn!

Vua liền cho phép ông ta hiện bày chú thuật và mưa dứt. Khi đó âm dương điều hòa, đậu mè lúa thóc được mùa. Phạm chí tâu lên vua xin

trả công đã dứt được mưa. Mặc dù vua đã hứa miệng, nhưng cuối cùng không
trả ơn cho. Các quan và dân chúng thấy vua không ban ơn cho, nên đều hứa sẽ cho.

Nhà Phạm-chí rất khó khăn,
thường theo xin trả công, các quan cũng
không cho, đi đòi hỏi khắp cũng không được. Phạm chí cả giận, thề sẽ làm rồng độc, tiêu diệt người trồng
trọt. Nếu có người gieo trồng ngũ cốc trở nên tươi tốt, ta sẽ tuôn mưa đá xuống, khiến cho rễ, cộng không
đứng được, huống hồ là lá.

Thề xong, khi Phạm chí mạng chung,
tức thì sinh trong loài rồng, tên là Vô Diệp.

Từ đấy, dân chúng nước Ma-kiệt,
gieo trồng lúa thóc, lúa mạ vừa sinh,
rồng liền làm mưa đá để hại.

Trải qua mấy năm như thế,
dân chúng đói khổ khốn đốn, số người tử vong ngày càng đông.

Đức Phật vô cùng xót thương
khi thấy muôn dân bị tổn hại, chết chóc;
nên muốn hóa độ rồng nầy, liền dẫn Mật Tích-A-nan-Ban-tha đến, để cùng giữ nước, rồi
tới thẳng chỗ rồng ở. Rồng vừa trông thấy Phật đang đi đến, lòng dạ ác độc nẩy sinh liền nói:

- Hôm nay ta sẽ làm mưa đá sát hại Sa-môn này. Lập tức mưa
xuống đá núi. Phật quay về bên trái, nhìn Mật Tích. Mật Tích biết ý Phật, liền dùng
chày Kim Cương với ý định làm cho núi đá lớn rơi xuống, lấp bít vực
sâu của rồng. Rồng cả giận, lửa trong mắt phát ra. Phật nhìn về bên phải,
Tỳ-kheo Ban-tha liền biết ý Phật muốn sai mình hàng phục rồng, tức thì dùng thần túc giấu hình, dùng nước
dập tắt lửa trong mắt rồng. Rồng lại phát ra lửa ở tai- mũi- miệng, Ban-tha
cũng dùng nước dập tắt cả.
Tỳ-kheo lại dùng thần lực ra-vào-vào- ra nơi mắt- tai- mũi- miệng của rồng nhưng rồng không thấy, giấu hình ở trong, hiện tay ra ngoài.
Rồng nhìn thấy sự biến hóa
nầy, tức thì tâm phục Phật lại cùng với ba người ở trước quA-lại kinh hành. Lúc nãy, trên tảng đá lớn
có dấu chân của bốn người,
nhưng mới có ba người xuất hiện.
Rồng liền hỏi Phật:

-
Còn một người nữa ở đâu? Phật đáp:

-
Là dấu chân thầy của ngươi.
Rồng lại hỏi:

-
Tên thầy là gì? Sao không hiện? Đáp: - Tên là Ban-tha.

Phật muốn hiện từ xa, Ban-tha biết ý Phật liền đi trăm bước, hiện

hình từ xa, rồng trông thấy thầy, hoan hỷ
làm lễ.

Đức Phật liền truyền
trao pháp tám quan trai.
Từ đó trở đi gió-mưa
điều hòa, đậu mè lúa thóc
đơm đầy, chín tốt, muôn
dân an ổn.

Do nhân duyên ấy, nên biết Ban-tha
ẩn giấu hình là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Chúc Lợi Ban-tha,
có khả năng biến hóa hình tướng, tạo ra
ngần ấy biến hóa, là vì Chúc Lợi, nghĩa là rất tối tăm. Tinh thần của Tỳ-kheo nầy thua kém, chậm lụt. Phật dạy
phải nhớ dùng chổi quét dọn; được chổi rồi thì quên đi quét, đi quét thì quên mang chổi.

Chuyên tâm tụng trong sáu năm, tâm ý mới được tỏ ngộ. Tự nghĩ:
Trữu là cây chổi. Cây chổi là để quét dọn. Cây chổi: tức dụ cho tám chánh đạo. Phân là chất bẩn
của ba độc. Dùng cây chổi tám chánh đạo, quét sạch mọi cấu uế của ba độc, đó gọi là nghĩa
quét dọn bằng chổi; đúng nghĩA-là như vậy. Tư duy sâu xa về
lý nầy, tâm liền tỏ biết, đạt được
đạo A-la-hán. Gọi là hóa hiện hình thể, nghĩa là dùng diệu tuệ của bốn đế, hóa ra hình của năm ấm, chính là có sự hóa nầy. Ngoài ra còn nói, có Bà-la-môn, tên là
Phạm Thiên, cũng gọi là Thế Điển. Sở dĩ gọi Thế Điển, là vì hiểu biết rộng rãi mọi thư tịch, họa đồ, sách bí mật, lời sấm truyền, thiên
văn, địa lý, không gì là không
để tâm tìm hiểu, nên gọi là Thế Điển. Tự cho là đức mạng cao lớn, mà hành xử ai có khả năng bàn luận với ta?

Nghe nói người thấp nhất
trong các Tỳ-kheo dòng họ Thích có Chúc-
ban-tha. Người thấp nhất trong các Ưu-bà-Tắc có Cù-mật- đa-la, ta sẽ bàn luận chung với
hai người nầy, tức đến chỗ của Ban-tha để cùng
bàn luận, nói với Ban-tha:

- Có khả năng cùng ta biện luận không? Ban-tha nói:

- Ta hãy còn có khả năng cùng biện luận với Phạm Thiên là tổ
phụ của ông, huống chi là ông là người mù lòa, không có mắt ư?.

Phạm chí liền dựa vào lời nói, gạn hỏi:

- Mù với không có mắt, đâu khác gì nhau?

Ban-tha im lặng không đáp.
Tâm suy nghĩ: “Không có gì để thù tạc nhau,
nên phải dùng thần túc đáp nhau. Tức thì dùng thần túc, bay vọt lên hư không, cách mặt đất
bốn trượng chín mét, rồi ngồi kết già. Phạm-
chí
ngửa xem, thấy thần biến của Ban-tha, trong tâm nẩy sinh sự kính nể, hiểu ra sự thù đáp thanh tịnh của Ban-tha”.

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất đang kinh hành ở tinh xá Kỳ Hoàn, dùng thiên nhĩ nghe Phạm chí đang biện luận với Ban-tha.
Biết lời lẽ của

Ban-tha thiếu nên phải hiện tướng biến hóa để đáp. Xá-lợi-phất nghĩ:

- Nếu ta không qua đó, Tỳ-kheo ấy không làm cho khuất phục,
thì Phạm
chí sẽ không được độ; liền dùng thần túc hóa ra hình Ban-tha, khiến cho hình gốc của Ban-tha không hiện. Bằng hình hóa hiện. Xá- lợi-phất hỏi Phạm chí:

-
Ông là trời hay
là người?.

Đáp: “Là người”. Ban-tha
(hình hóa) lại hỏi:

- Có phải người là con trai không? Đáp: Đúng là con trai. Lại hỏi: Con trai và người có gì khác nhau không?

Đáp: “Không khác”. Lại hỏi:

- Người, nghĩa là hợp lại để gọi người nam, là căn cứ ở hình
tướng mà
nói, không khác được sao? Trước kia, ta nói ngươi mù lòa, nghĩa là nói ngươi không thấy quả báo thiện-ác của
đời nay-đời sau. Còn nói không có mắt, nghĩa
là nói ngươi không có con mắt trí tuệ để đoạn trừ Kết, Sử.

Tâm Phạm chí được cởi mở, liền đạt được pháp nhãn thanh tịnh.

Do nhân duyên nầy, nên biết Chúc-lợi ban-tha
biến hóa hình là bậc nhất.

Sở dĩ gọi Tỳ-kheo Thích
Vương, thuộc dòng tộc hào phú cao sang, bẩm
tánh nhu hòa, là vì thông thường có bốn họ: Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sĩ. Sở dĩ nói sang trọng, là vì làm Sa-môn, cùng một họ Thích, do đấy mà gọi là sang trọng. Ví như nước của bốn nhánh sông Hằng: Mỏm bò, miệng sư tử,
mỏm ngựa, miệng voi, đều có năm trăm chi, hợp vào biển cả, làm chung một thứ nước, vì không có ngần ấy vị, nên
biển được xưng là lớn. Suy xét cho cùng, quý là ở trăm nhánh sông kia. Vì họ Thích cũng như thế, nên xưng là cao sang bậc nhất.

Vua Chân Tịnh có ba người
em: người em nhỏ nhất tên Ngộ Tịnh, có
con nhỏ, mới lên bốn tuổi. Lúc ấy, vua Chân Tịnh đang ngự ở chánh điện, họp bàn với quần thần. Vua tự nghĩ:
“Nếu con ta không xuất gia, ta phải là Thánh Vương. Con ta đã sinh, thì đáng lý ta phải làm Thánh Vương, nhưng con ta-lại đi xuất gia. Vậy
ta còn sử dụng
mão trời nầy làm
gì?» Tức thì vua lột mão trời ném xuống đất: “Có ai nên làm, thì làm!” Các quan cảm thấy buồn rầu áy náy,
đều mang tâm trạng không vui.
Khi đó, con nhỏ của Thích Vương đang đi dạo phía trước cung điện, thấy chiếc mũ trời dưới
đất, liền nhặt đội lên đầu, rồi ngồi xuống đất, lấy tay trái chống
đỡ vai, tay phải sờ vuốt râu tóc.

Vua và các quan vô cùng kinh hãi, cho là việc lạ, vì thế vua nói:

- “Đứa nhỏ nầy là thiên sứ, đúng như thế!” Hoặc do nó có năng
lực làm
Thánh Vương, hoặc có tướng mạo Thánh Vương của con trẫm, có nhiều hứa hẹn với đứa nhỏ nầy, nên khiến có điềm như vậy.

Các quan cùng nhau thưa:

- “Hoặc có thể như đại vương đã nói”. Nhà vua suy nghĩ:
“Tất-đạt đã xuất gia, nếu lại trông thấy tướng mạo của đứa nhỏ nầy,
cũng tự bỏ ngôi vua thôi! Trải qua tám năm, nghe Tất-đạt đã thành
Phật, độ ba anh em Ca-diếp, đồ
chúng được ngàn Tỳ-kheo cùng với Ư-ba-đề-xá, Câu- luật đà, thầy trò có hai
trăm năm chục người, hợp lại gồm một ngàn hai
trăm năm mươi Tỳ-kheo,
từ nước Ma-kiệt-đà, muốn trở lại nhà Thích-sí. Đó là do Phật, trước đấy đã sai Ưu-đà-di báo cho vua cha biết tin tức.

Chân Tịnh nghe qua, hết sức
vui mừng, tức thì đội lại mão trời, lịnh cho sửa sang đường sá thật bằng phẳng, quét-rưới-rải hoa, đốt trầm hương ngạt ngào, để đón Như Lai.

Như Lai đã đến. Vua thấy các Tỳ-kheo,
dù tâm tinh thuần, nhưng
không
biểu lộ ở dung mạo. Rồi vua tuyển chọn năm trăm người họ Thích với dáng dấp khả ái, xuất
gia làm Sa-môn, để theo hầu Thế Tôn, Tỳ- kheo Thích Vương là người trước hết được chọn.

Bấy giờ, Đức Phật ngự ở tinh xá, đứng giữa đại chúng, Phật bảo các Tỳ-kheo hãy bàn luận rộng rãi lý do cao sang của chủng tánh.

Lúc đó, vua Chân Tịnh thân
hành đến trong chúng, hướng về Tỳ- kheo
Thích Vương làm lễ. Đại chúng đều lấy làm ngạc nhiên về cử chỉ nầy của vua, không hiểu vì lý do gì? Đức
Phật biết ý nghĩ ấy của đại chúng, vì muốn giải tỏa nỗi hoài nghi, nên hỏi đại vương:

-
Vì sao đại vương lễ Tỳ-kheo
nầy? Đại Vương đáp:

-
Sở dĩ ta lễ, là vì Tỳ-kheo
nầy có hai việc vượt trội hơn ta: Luận về trời có ba:

1- Cử thiên.

2- Sinh thiên.

3- Thanh tịnh thiên.

Ta chỉ có Cử thiên. Tỳ-kheo
nầy có cả Sinh thiên, và Thanh tịnh thiên.
Sở dĩ nói Sinh thiên, là vì Tỳ-kheo nầy năm lên bốn tuổi, đã nhặt mão trời của ta đội lên đầu mình,
tự nhiên nẩy sinh ý muốn ấy, không có ai cho, nên nói là Sinh
thiên. Thanh tịnh thiên, nghĩA-là hiện nay,
Tỳ-kheo
nầy, lậu đã tận, kết đã dứt, không có cấu uế bụi bặm, nên nói là Thanh tịnh thiên.
Vì do hai việc ấy vượt trội hơn ta, nên ta-làm lễ!.

Do nhân duyên nầy, mà biết được Tỳ-kheo Thích Vương là dòng họ sao sang bậc nhất.

❧