Hãy Tự Mình Thắp Đuốc Lên Mà Đi

Bốn Pháp Đưa Đến Hạnh Phúc

BỐN PHÁP

ĐƯA ĐẾN HẠNH PHÚC

Đức Phật khi dạy pháp gì cho đệ tử cũng nghĩ đến hạnh phúc hiện tại của người đệ tử mình, và lời dạy ấy phải thiết thực, được ứng dụng ngay trong hiện tại và kết quả cũng được đem lại ngay trong hiện tại. Ngài không đề cập đến những triết lý mơ hồ, trừu tượng viển vông, trái lại lời dạy của Ngài rất thiết thực với đời sống con người, ứng dụng ngay trong nếp sống hiện tại. Trong bộ Kinh Tăng Chi, Dighajànu, người Koliya (A.iv 281) (Tăng III, bộ mới, trang 119) trực tiếp đến thưa với Thế Tôn:

“Bạch Thế Tôn, chúng con là những người gia chủ, hưởng thọ dục vọng, sống hệ phược với vợ con, dùng các hương chiên đàn ở Kàsi (Benares), đeo và dùng các vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, thọ lãnh các vàng bạc. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn hãy thuyết cho những người như chúng con, thuyết như thế nào để những thuyết giáo ấy đem đến cho chúng con hạnh phúc an lạc ngay trong hiện tại”.

Và sau đây là bốn pháp đưa đến hạnh phúc hiện tại và an lạc hiện tại cho các thiện nam tử:

“Đầy đủ tháo vát, đầy đủ sự phòng hộ, làm bạn với thiện và sống thăng bằng điều hòa.”

“Thế nào là sự đầy đủ tháo vát? Ở đây, vị thiện nam tử phải làm nghề gì để sinh sống, hoặc nghề nông, hoặc đi buôn, hoặc nuôi bò, hoặc làm người bắn cung, hoặc làm việc cho vua, hoặc bất cứ nghề gì, trong nghề ấy, người ấy thiện xảo, không biết mệt, biết suy tư phương tiện, vừa đủ để tự làm và điều khiển người khác Như vậy, Đức Phật dạy người gia chủ phải chọn một nghề để làm, để sinh sống. Đã chọn nghề xong, phải giữ nghề ấy cho được thiện xảo, có thể tự mình khéo làm nghề ấy, lại còn có khả năng bày vẽ huấn luyện cho người khác có thể làm được. Đây là điều kiện tiên quyết của một người gia chủ, có một nghề thiện xảo trong tay để nuôi sống mình và nuôi sống gia đình. Và đối với nghề ấy, mình phải tinh xảo, thiện nghệ, vừa đủ để tự mình làm, vừa đủ để chỉ dạy người khác làm.

Pháp thứ hai là đầy đủ sự phòng hộ. Đức Phật dạy như “Ở đây những tài sản của thiện nam tử, do tháo vát tinh tấn thu hoạch được, do sức mạnh bàn tay cất chứa được, do mồ hôi đổ ra đúng pháp, thu hoạch đúng pháp, vị ấy giữ gìn và bảo vệ. Làm thế nào các tài sản của ta không bị vua mang đi, không bị trộm cướp mang đi, không bị lửa thiêu đốt, không bị nước cuốn trôi, không bị các người con không khả ái chiếm đoạt. Đây gọi là đầy đủ sự phòng Ở đây lời Đức Phật dạy hết sức thiết thực. Trước hết là tài sản thu hoạch được phải do sự tháo vát hành nghề đem lại, do tinh tấn nỗ lực làm ra một cách đúng pháp, một

cách chơn chánh. Như vậy Đức Phật phủ nhận cách kiếm tiền phi pháp, phi nhân; thể thức lường gạt, man trá để làm giàu đều không được công nhận. Các thế lực hối mại quyền thế, hối lộ, lường gạt, cho vay nặng lãi, ăn trộm, ăn cướp, đều thuộc về phi pháp. Ngoài ra, Đức Phật còn nhấn mạnh, các số tiền thâu hoạch, phải do sự nỗ lực tinh tấn của chính mình, do sức mạnh của bàn tay chính mình làm ra, tự mình đổ mồ hôi đổ công sức của mình tạo ra của cải, tài sản ấy. Tài sản như vậy mới gọi là tài sản chơn chánh, đúng pháp vững vàng. Vì sao Đức Phật muốn nhấn mạnh điểm này? Vì rằng theo Đức Phật, con người chỉ sống hạnh phúc với một đời sống trong sáng, lành mạnh và tài sản lành mạnh, chơn chánh, đúng pháp. Đức Phật ở nơi đây nhắc nhủ chúng ta phải bảo vệ tài sản chơn chánh ấy, khỏi bị vua lấy mất đi, khỏi bị lửa thiêu đốt, khỏi bị nước cuốn trôi, khỏi bị kẻ trộm cướp đánh cắp đi, khỏi bị các con cháu thừa tự không tốt tiêu pha hoang phí.

Thứ đến là làm bạn với thiện, và chúng ta nghe lời khuyên của Đức Phật:“Tại chỗ nào, có những gia chủ hay người lớn lên trong giới đức, đầy đủ lòng tin, đầy đủ giới đức, đầy đủ bố thí, đầy đủ trí tuệ, thiện nam tử làm quen, nói chuyện, thảo luận. Với những người đầy đủ lòng tin, vị ấy học tập đầy đủ lòng tin. Với những người đầy đủ giới đức, học tập đầy đủ giới đức. Với những người đầy đủ bố thí, học tập đầy đủ bố

thí. Với những người đầy đủ trí tuệ, học tập đầy đủ trí tuệ.”Ở nơi đây, Đức Phật khuyên vị thiện nam tử nên thân thiện làm bạn với những người lành. Và người lành ở nơi đây được định nghĩa là người có lòng tin, có giới đức, có bố thí, có trí tuệ. Và làm bạn với thiện là học tập đầy đủ lòng tin, học tập đầy đủ giới đức, học tập đầy đủ bố thí, học tập đầy đủ trí tuệ. Nói một cách thiết thực, hạnh phúc chỉ đến với người lành, chỉ đến với người thiện, chỉ đến với người sống một đời sống lành mạnh trong sáng, có giới đức, có đạo đức, có đạo hạnh, có giới hạnh.

Pháp thứ tư để được sống hạnh phúc và an lạc là sống thăng bằng điều hòa. Ở nơi đây, Đức Phật luôn luôn có những định nghĩa thật rõ ràng và thiết thực:“Ở đây thiện nam tử sau khi biết tài sản nhập, và sau khi biết tài sản xuất, sinh sống một cách điều hòa, không quá phung phí, không quá bỏn xẻn. Vị ấy suy nghĩ: “Đây là tiền nhập của ta. Sau khi trừ đi tiền xuất của ta, sau khi trừ đi tiền nhập, còn lại như sau... không phải là tiền xuất của ta, nhưng sau khi trừ đi tiền nhập, còn lại như sau. Nếu thiện nam tử này có tiền nhập nhỏ, nhưng sống nếp sống phung phí, thời người ta sẽ nói về người ấy như sau: “Người thiện nam tử này ăn tài sản của nó như người ăn trái cây sung” (Rung cây khiến trái rơi xuống rất uổng phí). Nếu thiện nam tử này có tiền nhập lớn, nhưng sống nếp sống cơ cực thời người ta sẽ nói về người ấy như sau: “Thiện nam tử này sẽ chết như người chết đói”.Như vậy sống thăng bằng điều hòa là không sống bỏn xẻn, hoang phí, sống như thế nào để tiền nhập trội hơn tiền xuất, và hàng

tháng, hàng năm đều có tiền tiết kiệm. Lẽ dĩ nhiên, đó là những yếu tố cần thiết và bảo đảm cho một đời sống an lạc và hạnh phúc".

Rồi Đức Phật nhắc khéo thiện nam tử có bốn cửa xuất làm phung phí tài sản, tức là đam mê đàn bà, đam mê rượu chè, đam mê cờ bạc, bạn bè kẻ ác, thân hữu kẻ ác. Nếu thiện nam tử rơi vào bốn đam mê này, thời bao nhiêu tài sản thâu hoạch được sẽ bị phung phí tiêu tán hết. Như một hồ nước có bốn cửa nhập, bốn cửa xuất. Cửa nhập bị đóng lại, cửa xuất thì bị mở toang. Như vậy bao nhiêu nước trong hồ đều tuôn chảy ra ngoài hồ hết. Trái lại có bốn cửa vào để tăng trưởng tài sản. Tức là không đam mê đàn bà, không đam mê rượu chè, không đam mê cờ bạc, thân hữu với bậc thiện. Như một hồ nước có bốn cửa nhập đều mở toang, bốn cửa xuất đều đóng kín. Như vậy nước ở ngoài tuôn vào trong hồ và hồ nước sẽ đầy tràn. Cũng vậy, vị thiện nam tử, tránh xa bốn sự đam mê trên, thời tài sản của vị ấy ngày một tăng trưởng, ngày một hưng thịnh.

Bài kệ này, với bốn pháp môn xây dựng hạnh phúc hiện tại giúp chúng ta có một số suy nghĩ. Trước hết, Đức Phật dạy những gì, chủ yếu là làm vơi nỗi đau khổ của con người, mục đích chính là cứu khổ độ sanh, đem lại an lạc, đem lại hạnh phúc cho con người. Bậc Đạo sư đã nói: “Trong suốt 45 năm thuyết pháp, xưa cũng như nay, Ta chỉ dạy có hai điều: Sự khổ và sự diệt khổ”. Thời tất nhiên, trong lời dạy này,

chủ đích là đem lại hạnh phúc và an lạc cho chúng sanh, ngay trong hiện tại, không phải chờ đợi sau khi chết mới được hưởng. Một điểm nữa làm chúng ta đáng suy nghĩ, là phàm chúng ta hành trì pháp môn nào được xem là lời Phật dạy, nếu trong khi hành trì, không cảm thấy an lạc, thời là chúng ta hành trì sai lạc, hay là đó không phải là lời dạy của Đức Phật. Pháp của Đức Phật được định nghĩa là Sanditthiko (thiết thực hiện tại), Akàliko (không có thời gian), Ehipassiko (đến để mà thấy)... Thời chúng ta hành trì các pháp môn Phật dạy, chúng ta hưởng được ngay quả an lạc hạnh phúc mà pháp môn ấy đem đến. Chúng ta lại nghĩ đến những công năng kỳ diệu của những lời Phật dạy, khi chúng ta nhận thấy rằng, trong bốn pháp Phật dạy là dạy hơn 2500 năm về trước, cho xã hội Ân Độ, cho cá nhân con người Ân Độ, nhưng nếu nay chúng ta đem áp dụng trong thời điểm hiện tại trên đất nước Việt Nam và cho con người Việt Nam, chúng ta thấy bốn pháp này vẫn có khả năng đem lại hạnh phúc và an lạc cho chúng sanh, nếu chúng ta hành trì bốn pháp này đến nơi đến chốn.

Ý Nghĩa Về Như Lai

Ý NGHĨA VỀ NHƯ LAI

Trước hết, chúng tôi đề cập đến các bậc Như Lai nói chung, rồi đến Thế Tôn, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nói riêng, những định nghĩa gì đã được dùng để diễn tả các Ngài, và nhất là những đóng góp gì rất đặc biệt về những giáo lý chánh yếu, những pháp môn giảng dạy đã giúp chúng sanh thoát khỏi sự khổ đau.

Một vấn đề có thể làm nhiều người thắc mắc, trong quá khứ cũng như trong hiện tại, là Đức Phật là ai, Ngài là Thần chăng, vị Tiên chăng, Ngài là người như chúng ta chăng? Chúng ta là Phật tử, chúng ta là những người tìm hiểu đạo Phật, chúng ta cần xem Đức Phật là ai, cho đúng với lời Phật dạy? Một câu hỏi về một số vấn đề đã được Đức Phật khéo giải đáp trong Tăng Chi Bộ, kinh “Tùy thuộc thế giới”.

Bà-la-môn Dona thấy dấu chân Đức Phật có dấu bánh xe (pháp luân) với đầy đủ tất cả chi tiết khi Đức Phật đi trên con đường giữa Ukatthà và Setabbya, liền suy nghĩ, đây không phải là dấu chân của loài người, nên đến gần Đức Phật và hỏi: “Có phải Ngài sẽ là vị Tiên, Ngài sẽ là Càn Thát Bà, Ngài sẽ là Dạ xoa, Ngài sẽ là loài người?”. Với bốn câu hỏi này, Đức Phật tuần tự trả lời: “Ta sẽ không phải là Tiên, Ta sẽ không phải là Càn Thát Bà, Ta sẽ không phải là Dạ xoa, Ta sẽ không phải là người.”

Câu trả lời làm cho Bà-la-môn Dona ngạc nhiên, và chúng ta cũng dễ hiểu, vì nếu Đức Phật trả lời: “Ta sẽ là chư Thiên... hay Ta sẽ là loài người”, tức là Đức Phật còn phải tái sinh, còn phải sinh tử luân hồi. Cho nên Đức Phật mới trả lời: “Ta sẽ không phải là Tiên, Ta sẽ không phải là Càn Thát Bà, Ta sẽ không phải là Dạ xoa, Ta sẽ không phải là người”. Nhưng câu trả lời này đã làm cho Bà-la-môn Dona ngạc nhiên khiến phải hỏi tiếp: “Vậy sở hành của Ngài là gì, và Tôn giả sẽ là gì?”. Câu trả lời tiếp của Đức Phật rất là đặc biệt:

- "Này Bà-la-môn, đối với những người chưa đoạn tận các lậu hoặc, Ta có thể là chư Thiên với các lậu hoặc đã đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ, được làm thành như cây Tala, được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai. Này Bà-la-môn, đối với những người chưa đoạn tận những lậu hoặc, Ta có thể là Càn Thát Bà, Ta có thể là Dạ xoa, Ta có thể là loài người, với các lậu hoặc đã đoạn tận, được chặt đứt từ gốc rễ, được làm thành như cây Tala, được làm cho không thể hiện hữu, được làm cho không thể sanh khởi trong tương lai...” Như vậy, tùy thuộc chúng sanh được đề cập đến, đối với chúng sanh là chư Thiên chưa đoạn tận các lậu hoặc, Đức Phật có thể là chư Thiên, nhưng với các lậu hoặc đã đoạn tận, không còn sanh tử luân hồi. Đối với loài người chúng ta chưa đoạn tận các lậu hoặc, Đức Phật có thể là người, nhưng là một con người đã đoạn tận các lậu

hoặc. Nói một cách khác, dầu thuộc loại chúng sanh hữu tình nào đang còn có lậu hoặc, đang còn sanh tử luân hồi, Đức Phật có thể là chúng sanh ấy, nhưng với các lậu hoặc đã đoạn tận. Chúng ta là người, Đức Phật đối với chúng ta là người, chỉ có sự sai khác, Đức Phật là người đã đoạn tận các lậu hoặc, còn chúng ta là người, nhưng chưa đoạn tận các lậu hoặc. Rồi Đức Phật cho chúng ta một ví dụ xác định rõ ràng vị trí của Ngài trong thế giới loài người: “Ví như, này Bà-la-môn, bông sen xanh, bông sen hồng hay bông sen trắng, sanh ra trong nước, lớn lên trong nước, vươn lên khỏi nước và đứng thẳng, không bị thấm ướt. Cũng vậy, này Bà-la-môn, sanh ra trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống chinh phục đời, không bị đời thấm ướt. Này Bà-la-môn, Ta là Phật, hãy như vậy thọ trì.”

Rồi Đức Phật dùng một bài kệ phác họa hình ảnh của Ngài ở trong đời:

“Với lậu hoặc chưa đoạn,

Có thể Càn Thát Bà,

Hay đi đến Dạ xoa,

Với Ta, lậu hoặc tận,

Như sen trắng tươi đẹp,

Đời không thấm ướt Ta,

Ta là Phật, chánh giác,

Ta có thê là Tiên,

Có thể là loài chim,

Hay vào trong loài người.

Bị phá hủy, trừ khử,

Không bị nước thấm ướt,

Do vậy Ta được gọi,

Hỡi này Bà-la-môn.”

Đức Phật đã sống ở trong đời, không bị đời uế nhiễm, như đã gọi là Như Lai (Tathàgata), tức có nghĩa là vị đã thật sự hiểu đời, hiểu thế giới như thế nào mới không bị đời uế nhiễm, như Kinh “Thế Giới”, số 23, đã nêu rõ:

“Này các Tỷ kheo, thế giới được Như Lai chánh đẳng giác, Như Lai không hệ lụy với đời. Này các Tỷ kheo, thế giới tập khởi được Như Lai chánh đẳng giác, thế giới tập khởi được Như Lai đoạn tận. Này các Tỷ kheo, thế giới đoạn diệt được Như Lai chánh đẳng giác, thế giới đoạn diệt được Như Lai giác ngộ. Này các Tỷ kheo, con đường đưa đến thế giới đoạn diệt được Như Lai chánh đẳng giác, con đường đưa đến thế giới được Như Lai tu tập.”

“Cái gì, này các Tỷ kheo, trong toàn thế giới với Thiên giới, Ma giới, Phạm thiên giới, cùng với quần chúng Sa môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người, được thấy, được nghe, được cảm giác, được thức tri, được đạt đến, được tầm cầu, được ý tư sát, tất cả đều được Như Lai chánh đẳng giác. Do vậy được gọi là Như Lai. Từ đêm, này các Tỷ kheo, Như Lai được chánh đẳng giác, đến đêm Ngài nhập Niết bàn, trong thời gian ấy, điều gì Ngài nói, nói lên, tuyên bố, tất cả là như vậy, không thể khác được. Do vậy được

gọi là Như Lai. Này các Tỷ kheo, Như Lai nói gì thì làm vậy, làm gì thì nói vậy, vì rằng nói gì thì làm vậy, làm gì thì nói vậy nên được gọi là Như Lai.”

“Này các Tỷ kheo, trong toàn thế giới, Thiên giới, Ma giới, cùng với quần chúng Sa môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người, Như Lai là bậc chiến thắng, không bị ai chiến bại, toàn trí, toàn kiến, đại tự tại. Do vậy được gọi là Như Lai.”

Như Kinh trên đã trình bày, Như Lai là một vị đã hiểu rõ thế giới, như vậy đã đạt đến chỗ tột cùng của thế giới, mới có thể hiểu biết về thế giới. Nhưng phải ở trong thế giới mới có thể hiểu biết thế giới, phải ở trong sanh tử mới có thể vượt khỏi sanh tử, như đã được trình bày ở trong Kinh Rohitassa, số 45. Trong Kinh này, Thiên tử Rohitassa hỏi Đức Phật: “Tại chỗ nào, bạch Thế Tôn, không bị sanh, không bị già, không bị chết, không có từ bỏ (đời này), không có sanh khởi (đời khác), chúng con có thể đi đến để thấy, để biết, để đạt đến chỗ tận cùng của thế giới không?”. Và Đức Phật đã trả lời dứt khoát là không thể được. Rohitassa tán thán câu trả lời của Đức Phật, khen rằng thật là vi diệu vì chính Thiên tử Rohitassa bước đi với tốc độ nhanh như tên bắn chớp nhoáng, với bước chân từ biển Đông qua biển Tây, đi như vậy luôn 100 năm không có dừng nghỉ cũng phải chết giữa đường, không có thể đạt được tận cùng thế giới. Nhưng rồi Đức Phật dạy, chúng ta không cần đi đâu xa, chính trên cái thân này của chúng ta, chúng ta có thể đạt đến chỗ tận cùng

thế giới: “Này hiền giả, Ta tuyên bố rằng tại chỗ nào không bị sanh, không bị già, không bị chết, không có từ bỏ đời này, không khởi sanh đời khác, thời không có thể đi đến để thấy, để biết, để đạt đến chỗ tận cùng của thế giới. Nhưng này hiền giả, trong cái thân dài độ mấy tấc này (byàmamatta) với những tưởng, những tư duy của nó, Ta tuyên bố về thế giới, về thế giới tập khởi, về thế giới đoạn diệt, về con đường đưa đến thế giới đoạn diệt.”

Và với bài kệ sau đây, Đức Phật tóm tắt lời dạy của Ngài:

“Với đi, không bao giờ,

Đạt tận cùng thế giới.

Nếu không, không đạt được,

Chỗ tận cùng thế giới,

Thời không có giải thoát,

Ra khỏi ngoài khổ đau.

Do vậy, bậc có trí,

Hiểu biết rõ thế giới,

Đi tận cùng thế giới,

Với phạm hạnh thành tựu,

Biết tận cùng thế giới,

Không mong cầu đời này,

Không mong cầu đời sau.”

Vì vai trò quan trọng của cái thân chúng ta, nên Đức Phật đã dạy trừ thân kiến (Sakkàyaditthi), giới cấm thủ và nghi, mới có thể chứng được quả Dự lưu, từ

bỏ địa vị phàm phu bước vào địa vị hiền Thánh. Do vậy, đôi khi Đức Phật cũng rống tiếng rống con sư tử về cái thân năm uẩn của chúng ta, một tiếng rống làm chư Thiên khiếp sợ vì tưởng rằng thân của chư Thiên là thường còn, như Kinh Con Sư Tử, số 33, đã ghi nhận:

“Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Như Lai thuyết pháp: “Đây là thân năm uẩn (sakkayà), đây là thân năm uẩn tập khởi, đây là thân năm uẩn đoạn diệt, đây là con đường đưa đến thân năm uẩn đoạn diệt. Này các Tỷ kheo, có những chư Thiên nào, tuổi thọ dài, có dung sắc, hưởng lạc nhiều, đã sống lâu trong các lâu đài lớn. Chư Thiên này, sau khi nghe Như Lai thuyết pháp, phần lớn chúng trở thành sợ hãi, run sợ, khiếp đảm. Chúng nghĩ: “Chúng ta là vô thường, này chư Tôn giả, nhưng chúng ta nghĩ là chúng ta thường còn. Chúng ta không thường hằng, này chư Tôn giả, nhưng chúng ta nghĩ là chúng ta thường hằng. Chúng ta không thường trú, này chư Tôn giả, nhưng chúng ta nghĩ rằng chúng ta thường trú. Này chư Tôn giả, chúng ta là vô thường, không thường hằng, không thường trú, bị thâu nhiếp trong một thân này.”

Với Đức Phật, tự mình đã giác ngộ, khi Ngài mới thành chánh giác, Ngài khởi lên một tư tưởng rất khiêm tốn: “Thật là khó khăn, sống không cung kính, không vâng lời. Vậy Ta hãy cung kính, đảnh lễ và sống y chỉ vào một Sa môn hay Bà-la-môn...”. Với mục đích làm cho đầy đủ giới uẩn chưa đầy đủ... Làm cho đầy đủ định uẩn chưa đầy đủ... Làm cho đầy đủ

tuệ uẩn chưa đầy đủ... Làm cho đầy đủ tuệ giải thoát uẩn chưa đầy đủ... Ta hãy cung kính, đảnh lễ và sống y chỉ vào một Sa môn hay Bà-la-môn nào khác. Nhưng Ta không thấy một chỗ nào trong thế giới chư Thiên, Ác ma và Phạm thiên, giữa quần chúng Sa môn, chư Thiên và loài người, không có một Sa môn hay Bà-la-môn nào khác, với giới... với định... với tuệ... với giải thoát đầy đủ hơn Ta mà Ta có thể cung kính, đảnh lễ và sống y chỉ. Rồi này các Tỷ kheo, Ta nghĩ như sau: Với pháp này mà Ta đã chơn chánh giác ngộ, Ta hãy cung kính đảnh lễ và sống y chỉ pháp ấy.”

Như vậy Đức Phật với tâm tư khiêm tốn muốn tìm một Sa môn hay Bà-la-môn để nương tựa y chỉ, nhưng cuối cùng phải nương tựa y chỉ vào chánh pháp. Thái độ này của Đức Phật giải thích vì sao Đức Phật khuyên Tôn giả Ananda chớ có sầu muộn sau khi Đức Phật nhập diệt, vì các đệ tử Phật luôn luôn có chánh pháp lãnh đạo, có chánh pháp làm chỗ y chỉ, có chánh pháp làm chỗ nương tựa. Đức Phật có thể xem là vị Giáo chủ khuyên chúng ta không nên nương tựa, ỷ lại cá nhân, Ngài chỉ khuyên chúng ta nên y chỉ vào chánh pháp, nên nương tựa chánh pháp.

Và như vậy chúng ta thật không lấy làm lạ khi Đức Phật được tôn xưng là bậc tối thượng trong thế giới các loài hữu tình như Kinh Các Lòng Tin số 34, đã xác định: “Dầu cho loài hữu tình nào, này các Tỷ kheo, không chân hay hai chân, bốn chân hay nhiều chân, có sắc hay không sắc, có tưởng hay không tưởng, hay phi tưởng phi phi tưởng, Thế Tôn, bậc A-la-hán chánh đẳng giác được xem là tối thượng. Những ai đặt lòng tin vào Đức Phật, chúng đặt lòng tin

vào tối thượng. Với những ai đặt lòng tin vào tối thượng, chúng được quả Dị thục tối thượng.”

Do Ngài chiếm một địa vị tối thượng trong thế giới các loài hữu tình, do sự chứng ngộ, giải thoát của Ngài là thiết thực, hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn thanh tịnh, nên Ngài sống ở đời, đạt được bốn sự không sợ hãi, như Kinh Vô Sở Úy số 8 đã trình bày. Ngài tuyên bố: “Có bốn không sợ hãi này của Như Lai, này các Tỷ kheo, do thành tựu bốn không sợ hãi này, Như Lai tự nhận cho mình địa vị Ngưu vương rống tiếng rống con sư tử trong các hội chúng và chuyển pháp luân.”

Ngài thấy rằng, không một ai có thể chỉ trích Ngài là chưa giác ngộ một cách hoàn toàn, chưa đoạn tận các lậu hoặc một cách hoàn toàn, các pháp Ngài thuyết là chướng đạo pháp thật sự không có gì chướng ngại và mục đích về pháp Ngài tuyên bố, không thiết thực đưa người thực hành đoạn tận được khổ đau. Vì Ngài đã thật sự giác ngộ hoàn toàn, đã thật sự đoạn tận dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu, vì các pháp chướng ngại mà Ngài tuyên bố thật sự làm trở ngại cho người hành trì trên con đường tu đạo, vì mục đích Ngài thuyết giảng, vì các phương pháp hành trì do Ngài giới thiệu đã thực sự giúp cho hàng vạn, hàng triệu người được giải thoát, giác ngộ. Do vậy Ngài ung dung tự tại đi vào mọi hội chúng, không một chút sợ hãi rụt rè, vì không một ai có thể chất vấn, cật nạn Ngài được. Ngài đã chứng được bốn không sợ hãi của những bậc thật sự giác ngộ.

Với vị trí vô thượng của Ngài, với sự giác ngộ tuyệt vời của Ngài, với bốn không sợ hãi của Ngài, cho nên Ngài đã thành tựu bốn pháp vi diệu, chưa từng có, như đã được diễn tả trong Kinh Vi Diệu số 128:

“Này các Tỷ kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán chánh đẳng giác xuất hiện, có bốn pháp vi diệu, chưa từng có này xuất hiện.”

“Này các Tỷ kheo, quần chúng ưa thích chấp giữ, thích thú chấp giữ, hoan hỷ chấp giữ. Khi pháp không chấp giữ được Như Lai thuyết giảng, chúng khéo nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh trí...”

“Này các Tỷ kheo, quần chúng ưa thích kiêu mạn, thích thú kiêu mạn. Khi pháp không kiêu mạn được Như Lai thuyết giảng, chúng khéo nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh trí... ”

“Này các Tỷ kheo, quần chúng ưa thích không an tịnh, thích thú không an tịnh, hoan hỷ không an tịnh. Khi pháp an tịnh được Như Lai thuyết giảng, chúng khéo nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh trí...”

“Này các Tỷ kheo, quần chúng đi đến vô minh, trở thành mù quáng, bị trói buộc che đậy. Khi Như Lai thuyết pháp nhiếp phục vô minh, chúng khéo nghe, lắng tai, an trú tâm với chánh trí...”

“Này các Tỷ kheo, khi Như Lai, bậc A-la-hán, chánh đẳng giác xuất hiện, có bốn pháp vi diệu chưa từng có này xuất hiện.”

Đây thật sự là ảnh hưởng vi diệu của chánh pháp. Chúng ta chưa nghe chánh pháp thì thôi, nhưng đã nghe được chánh pháp thời tâm tư chúng ta dần dần biến đổi, bản tánh ưa thích chấp giữ được nhẹ dần tánh chấp giữ, bản tánh kiêu mạn chúng ta vơi bớt kiêu căng ngạo mạn, bản tánh dao động của chúng ta trở thành an tịnh lắng dịu và bản tánh vô minh vô trí được trở thành sáng suốt, giác ngộ. Khả năng cảm hóa của chánh pháp thật sự là hy hữu vi diệu. Khả năng cảm hóa của Đức Phật thật sự là hy hữu vi diệu.

Nghĩa Chữ "Không" Theo Đạo Phật Nguyên Thủy

NGHĨA CHỮ "KHÔNG" THEO ĐẠO

PHẬT NGUYÊN THỦY

Thường thường đạo Phật được xem là đạo "Sắc sắc không không", nhất là đối với Việt Nam ta, chữ "Sắc không" trở thành chữ đầu môi chót lưỡi để diễn tả đạo Phật. Không những vậy các câu ca dao tục ngữ, các bài thơ của các vị Thiền sư, các văn nhân thi sĩ cũng dùng danh từ " Sắc sắc không không" để nói đến đạo Phật. Do vậy để tránh những hiểu lầm về định nghĩa đạo Phật, để hiểu rõ hơn danh từ KHÔNG, tức là SUNNATA, được Đức Phật giải thích và quan niệm như thế nào, chúng tôi xin trình bày sau đây Nghĩa chữ "không” theo đạo Phật nguyên thủy, dựa trên hai kinh Pàli Cùlasunnatasuttam (Tiểu Không Kinh, Trung Bộ III, số 121, trang 252) và Kinh Mahàsunnatasuttam (Đại Không Kinh, Trung Bộ III, số 122, trang 260), được hai Kinh chữ Hán tương đương là Tiểu Không Kinh, Trung A

Hàm, số 190, Đại I, 736c và Đại Không Kinh, Trung A Hàm, số 191, Đại I, 738a xác chứng.

Trong Tiểu Không Kinh (Pàli), Đức Phật xác nhận nhờ an trú “Không” nên đã an trú rất nhiều, và Ngài giảng Kinh này để khích lệ vị Tỷ kheo nên hành trì không tánh một cách chơn thực không điên đảo. Vị Tỷ kheo trú tại trú xứ này những gì tại trú xứ ấy

không có, thời phải quán là không có. Nhưng những gì tại trú xứ ấy thực có, thời phải quán là thực có.

Tại Thiền chứng nào chứng được, những gì Thiền chứng ấy không có, thời phải quán là không có, nhưng những gì Thiền chứng ấy có, thời phải quán là thực có.

Như vị Tỷ kheo đến trú tại một tịnh xá ở làng, tại đấy “không có voi, bò, ngựa, ngựa cái, không có vàng và bạc, không có đàn ông, đàn bà tụ hội”, thời phải quán những sự vật ấy là không. Nhưng có cái không phải không, là sự hiện diện của chúng Tăng ở trong tịnh xá, thời phải quán chúng Tăng là có, nói cho rõ hơn, thôn tưởng không có nhưng nhơn tưởng thì có.

Nay vị ấy từ bỏ tịnh xá trong làng, vào ngôi rừng tu hành một mình. Tại ngôi rừng không có làng, không có Tỷ kheo chúng, nên vị Tỷ kheo không tác ý thôn tưởng, không tác ý hơn tưởng, nhưng vị đó ở trong rừng, rừng là thực có, nếu tác ý lâm tưởng, vị ấy tuệ tri, các ưu phiền do duyên thôn tưởng, do duyên nhơn tưởng không có hiện hữu, nhưng các ưu phiền do duyên lâm tưởng thật sự có mặt ở đây. Cái gì không có mặt, vị ấy xem là không có mặt. Cái gì có mặt, vị ấy xem như vậy là thật có. Hành trì như vậy được gọi là hành trì không tánh.

Vượt qua các Thiền chứng về Vô sắc giới, vị ấy không tác ý Vô sở hữu xứ tưởng, không có tác ý Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chỉ tác ý sự nhất trí do vô

tướng tâm định. Nghĩa là vị này chứng được tâm định nhờ dùng một đối tượng không có tưởng nên gọi là vô tướng tâm định.

Vị Tỷ kheo quán vô tướng tâm định này thuộc hữu vi, do tâm tư tạo nên như vậy là vô thường, chịu sự đoạn diệt. Do quán như vậy, vị ấy được giải thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu. Như vậy vị ấy tuệ tri: “Các ưu phiền do duyên dục lậu... do duyên hữu lậu... do duyên vô minh lậu không có mặt ở đây. Và chỉ có một ưu phiền này tức là sáu nhập (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) duyên mạng, duyên với thân này.”

Nói một cách khác, khi vị Tỷ kheo chứng quả giải thoát, vị ấy tuệ tri các dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu không có mặt, đã được đoạn tận. Nhưng vị ấy vẫn còn cái thân sáu nhập duyên với mạng sống. Do vậy, đối với vị ấy, “chỉ có một cái này không phải không tức là sáu nhập duyên mạng, duyên với thân này. Và cái gì không có mặt ở đây, vị ấy xem cái ấy là không có. Nhưng đối với cái còn lại ở đây, vị ấy biết cái kia có, cái này có. Cái này đối với vị ấy là như vậy, là thật có, không điên đảo, sự thực hiện không tánh hoàn toàn thanh tịnh.”

Như vậy đối với đoạn kinh trên, đối với vị Tỷ kheo tu hành, tùy theo trú xứ, hoặc ở làng, hoặc ở rừng, hoặc tu đông người, hoặc tu một mình, những gì tại trú xứ ấy không có, vị Tỷ kheo quán là không. Còn những gì tại trú xứ ấy có, thời quán là thực có. Còn tại thiền

chứng nào, như khi chứng quả Niết bàn giải thoát, thời vị ấy tuệ tri được các lậu hoặc là không có, vì đã được đoạn trừ, nhưng vì còn có cái thân hữu dư y, cái thân sáu nhập duyên mạng, thời thân ấy vẫn thật có. Thân đã có, thời có những ưu phiền do thân ấy gây nên, nên đã có thân, thời có già, có bệnh, có chết. Nhưng vì vị này đã giải thoát, nên không có sầu bi khổ ưu não, dầu thân có bệnh, có già, có chết.

Như vậy Kinh này định nghĩa chữ KHÔNG, tùy thuộc trú xứ, tùy thuộc Thiền chứng, những gì thật không có thời quán là không có. Còn những gì thực sự là có, thời quán thật sự là có.

Kinh đại không đề cập đến nghĩa chữ KHÔNG một cách rộng rãi hơn. Đức Phật xác nhận một Tỷ kheo thích thú hân hoan trong hội chúng của mình, trong hội chúng của người, thích thú hội họp, thời vị ấy không chói sáng trong Pháp và Luật này, không có chứng đắc tùy theo ý muốn viễn ly lạc, độc cư lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc, không có chứng đắc bốn thiền sắc giới và bốn thiền vô sắc giới, không có chứng đắc bốn đạo, bốn quả. Rồi Đức Phật kể lại kinh nghiệm bản thân của mình, nhờ an trú nội không, nên dầu phải tiếp xúc với Tỷ kheo, Tỷ kheo ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ, quốc vương, đại thần, ngoại đạo, đệ tử ngoại đạo, tâm Ngài hướng về viễn ly, độc cư, ly dục, đoạn tận các pháp khiến cho các lậu hoặc khởi lên, chỉ dùng những lời khích lệ thuần túy, đối với mọi người Ngài tiếp xúc. Như vậy, Đức Phật an trú nội không, không bị thế sự

uế nhiễm. Rồi Đức Phật khuyên các Tỷ kheo nên an trú nội không, ngoại không và bất động, và trước khi an trú như vậy cần phải an tịnh nội tâm, tức là tu chứng sơ thiền cho đến thiền thứ tư. Sau khi chứng bốn thiền, vị Tỷ kheo tu tập an trú nội không, ngoại không, nội ngoại không, an trú bất động. Nếu trong khi an trú, tâm chưa được hân hoan, thích thú, thời tu tập cho tâm thật hân hoan thích thú trong khi an trú nội không, ngoại không, nội ngoại không, bất động. Vị Tỷ kheo trong khi an trú như vậy, nếu có đi, đứng, ngồi, nằm phải chú ý đừng cho các tham ưu, bất thiện pháp khởi lên. Nếu có nói, không nói đến các vấn đề hạ liệt, đê tiện phàm phu, chỉ nói đến những lời nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh thắng trí, giác ngộ, Niết bàn. Nếu có suy tầm, suy tư điều gì, không suy tầm, suy tư đến dục tầm, sân tầm, hại tầm, những tâm tư hạ liệt đê tiện, chỉ suy tầm, suy tư đến ly dục tầm, vô sân tầm, bất hại tầm, những tâm tư đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết bàn.

Đối với năm dục trưởng dưỡng, tức là sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngọt, xúc êm dịu, vị Tỷ kheo phải ý thức mình có ái dục đối với năm dục trưởng dưỡng ấy hay không, nếu có thời phải lo đoạn diệt ái dục ấy, làm cho năm ái dục ấy không có hiện hữu.

Đối với năm thủ uẩn, sắc, thọ, tưởng, hành, thức, khi vị ấy tùy quán năm thủ uẩn ấy, sự tập khởi và sự đoạn diệt của chúng, vị Tỷ kheo phải tìm hiểu

mình có ngã mạn (asminmàno) gì đối với năm uẩn hay không, nếu có, thời phải lo đoạn trừ ngã mạn ấy. Như vậy gọi là vị Tỷ kheo tác ý nội không, ngoại không, nội ngoại không, tác ý bất động, và nhờ vậy vị Tỷ kheo tiến dần đến giác ngộ, giải thoát nhờ an trú nội không.

Tóm lại, Đại Không Kinh xem an trú nội không, ngoại không, nội ngoại không, bất động là pháp môn vị Tỷ kheo tu tập để trong khi đi, đứng, nằm, ngồi, không cho tham ưu, bất thiện pháp chạy vào trong tâm, chỉ nói, chỉ suy tư những gì đi đến giác ngộ Niết bàn. Còn đối với năm dục trưởng dưỡng, tuyệt đối đoạn trừ ái dục, và đối với năm thủ uẩn, nhổ tận gốc ngã kiến, ngã sở kiến, ngã mạn tùy miên.

Với hai Kinh trên, nghĩa chữ KHÔNG theo đạo Phật Nguyên thủy được trình bày cũng đã khá rõ ràng và cặn kẽ. Để kết thúc, chúng tôi xin nói thêm, trong Kinh điển nguyên thủy, khi nói ba pháp ấn, chỉ nói có ba là vô thường (anicca), khổ (dukkha) và vô ngã (anatta), không xem Không (sunnatà) như là pháp ấn thứ tư.

"Xây Dựng Một Nền Trật Tự Đạo Đức Mới Cho Loài Người" Dựa Trên Lời Phật Dạy

"XÂY DỰNG MỘT NỀN TRẬT

TỰ ĐẠO ĐỨC MỚI CHO LOÀI NGƯỜI"

DỰA TRÊN LỜI PHẬT DẠY

Tại Hhội nghị bàn tròn trước đây, được Thường vụ chủ tịch đoàn Hội đồng Thế Giới bảo trợ, với chủ đề: “Những hiểm họa mới cho sự sống thiêng liêng và trách nhiệm của chúng ta”, họp vào tháng 2 năm 1985, là những thành viên của Hội nghị trên, chúng tôi được yêu cầu góp phần vào việc xây dựng “một nền trật tự đạo đức mới”, nói lên tư cách đạo đức của mỗi cá nhân và mối quan hệ giữa các quốc gia, nhằm cứu vãn thế giới khỏi một cuộc chiến tranh hạt nhân.

Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với Giám mục Philaret, địa phận Minsk và Byelorussia, Chủ tịch Thường vụ Chủ tịch Đoàn Hội đồng Thế giới, đã triệu tập Hội nghị Quốc tế Bàn tròn lần thứ tư này với chủ đề: “Về nạn nghèo đói và chạy đua vũ trang, tiến đến một nền trật tự đạo đức mới trong các quốc gia và giữa các quốc gia”. Một Hội nghị như thế không những góp phần tiếp nối thích hợp với các Hội nghị trước đây, mà còn đem lại cho các vị đại diện nhiều tôn giáo khác nhau trên thế giới một cơ hội tốt

để xây dựng một nền trật tự đạo đức mới dựa trên giáo lý và truyền thống tôn giáo của các vị ấy.

Là đại diện của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam và tổ chức ABCP chúng tôi rất vinh dự gởi đến các thành viên ưu tú của Hội nghị Quốc tế này lời chào mừng tốt đẹp nhất của Phật tử chúng tôi, cùng với lời cầu chúc Hội nghị thành công viên mãn.

Chúng tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành đến Giáo chủ Philaret, Tổng Giám mục địa phận Minsk và Byelorussia đã có nhã ý mời chúng tôi tham dự Hội nghị này, và trình bày quan điểm của chúng tôi về việc xây dựng một nền trật tự đạo đức mới vì hòa bình và công lý, được mọi tôn giáo cũng như người đời chấp nhận dựa trên lời dạy Đức Phật và truyền thống sinh động của tôn giáo chúng tôi.

Trước hết, chúng tôi xin trình bày hai niềm tin lớn của chúng tôi, dựa trên hai niềm tin này, chúng tôi đề nghị xây dựng nền trật tự đạo đức mới ấy.

Niềm tin thứ nhất của chúng tôi là một nền trật tự đạo đức mới như vậy là thật sự cần thiết cho thời đại chúng ta, cho mỗi quốc gia và dân tộc, cho mỗi người. Nếu cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân hiện tại không dừng ngay lại, nếu các dự án quân sự hóa vũ trụ không được chặn đứng, thời nguy cơ diệt vong của nhân loại có thể trở thành hiện thực bi thảm.

Trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển nhanh, những kẻ hiếu chiến đang dùng sức mạnh của vũ khí tối tân và sức quyến rũ vật chất để

chi phối con người cùng các quốc gia dân tộc, mua chất xám con người, khai thác tài nguyên của các nước kém mở mang để phục vụ ý đồ thống trị nhân loại. Trong khi ấy, đạo đức, nhân phẩm con người bị khinh rẻ, đồng tiền và thụ hưởng vật chất trở thành những sức mạnh quyết định vận mệnh con người, khiến con người trở thành dụng cụ ngoan ngoãn phục vụ cho chiến tranh xâm lược. Ngoài ra, đời sống loài người bị mất cân đối trầm trọng. Khoảng cách giữa người giàu và người nghèo, giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển còn quá cách biệt. Theo một vài con số, hàng năm có đến hơn năm mươi triệu người chết đói, khoảng mười triệu người chết vì bệnh tật, chết vì thiếu dinh dưỡng.

Hơn nữa, môi trường sống của con người và thiên nhiên đang bị phá hoại và bị đe dọa. Bầu khí quyển trước kia trong lành bao nhiêu, là nguồn sống cho mọi loài sinh vật, dần dần bị uế nhiễm bởi các phóng xạ hạt nhân, bởi bụi, khói và các chất phế thải công nghiệp. Nước uống trong sạch, các món ăn đầy dinh dưỡng bị hóa chất và hơi độc làm ô nhiễm. Đây là lý do sâu xa giải thích sự xuất hiện nhiều chứng bệnh lạ, nhiều vi khuẩn dị kỳ, làm cho các bác sĩ cũng điên đầu tìm tòi cho ra bệnh lý. Đây là chúng tôi chưa nói đến mùa đông hạt nhân, một thảm họa của chiến tranh hạt nhân có khả năng biến địa cầu của chúng ta trở thành một tủ lạnh khổng lồ, trong ấy không có phân biệt động vật hay thực vật, mỗi loài,

"Xây Dựng Một Nền Trật Tự Đạo Đức Mới Cho Loài Người" Dựa Trên Lời Phật Dạy. I.- Nguyên Lý Thứ Nhất

mọi người đều chết khổ, chết cóng, chết đói, chết lạnh...

Niềm tin tưởng thứ hai của chúng tôi xuất phát từ những lời dạy của Đức Phật, một vị Giáo chủ luôn luôn mong muốn hòa bình trong từng con tim, và hạnh phúc dưới từng mái nhà.

Với sự hiện diện của Phật giáo trong cộng đồng thế giới hơn 2500 năm nay, và trên lãnh thổ Việt Nam khoảng 2000 năm qua, Phật giáo đã góp phần cụ thể vào việc xây dựng hòa bình hạnh phúc cho con người, với một nền triết lý nhân bản giúp con người giải thoát khổ đau, Phật giáo đã cống hiến một nền tảng đạo đức lành mạnh và trong sáng, phát huy những tiềm lực tốt đẹp của con người.

Theo chúng tôi suy nghĩ, đó là những chân lý hết sức đơn giản, một mặt đáp ứng đúng đắn những hoài bão, ước vọng tha thiết sâu xa của con người, một mặt xây dựng một nếp sống lành mạnh, trong sáng và hướng thượng ngay trong đời sống hiện tại, để xây dựng một nền đạo đức, đảm bảo hạnh phúc, an lạc và hòa bình cho toàn thể loài người. Với những suy nghĩ đó, chúng tôi thấy có thể đề ra một số nguyên lý cơ bản như sau:

1. NGUYÊN LÝ THỨ NHẤT

Chúng ta sống trên hành tinh này với mục đích duy nhất là đem lại hạnh phúc, an lạc cho mình và cho

mọi người, chứ không phải để gieo rắc tang tóc và đau khổ cho nhau. Chúng ta không thể xây dựng hạnh phúc và an lạc của chúng ta trên sự đau khổ của kẻ khác, với nước mắt, xương và máu của kẻ khác. Hạnh phúc và đau khổ của mình và của người nay đã gắn bó, quyện chặt lấy nhau, không thể tách rời. Hạnh phúc ấy bắt nguồn từ sức lao động trí óc và chân tay của mình, do trí tuệ của khối óc, do sức mạnh của cánh tay, do mồ hôi, do nước mắt, lao tâm khổ trí tác thành, không phải do lợi dụng và bóc lột sức lao động của kẻ khác. Sức lao động ấy tạo ra của cải, tài sản vật chất và tinh thần, dùng tài sản ấy đem lại an lạc cho mình, cho gia đình, cho bà con, cho thân hữu và nói rộng ra cho quốc gia, cho xã hội và cho cả loài người. Do vậy, đã là con người, sống trong cộng đồng nhân loại, chúng ta phải cố gắng xây dựng hạnh phúc an lạc cho mình và cho mọi người, cho quốc gia dân tộc mình cũng như quốc gia dân tộc khác. Chúng ta phải từ bỏ ý nghĩ sai lầm và nguy hiểm rằng chúng ta có thể sống giàu sang trên sự khốn cùng của người khác, chúng ta có thể sống hạnh phúc trên sự thống khổ của con người. Nguyên lý thứ nhất được xây dựng trên đời sống và những lời dạy của Đức Phật.

Đức Phật đã nói lên một cách rõ ràng, Ngài thuyết pháp chỉ với mục đích chấm dứt đau khổ của chúng sanh: “Này các Tỷ kheo, xưa cũng như nay, ta

"Xây Dựng Một Nền Trật Tự Đạo Đức Mới Cho Loài Người" Dựa Trên Lời Phật Dạy. II.- Nguyên Lý Thứ Hai

Ta chỉ thuyết giảng hai điều: Sự đau khổ và sự diệt khổ”(M.i, 140). Trong Kinh Tương Ưng IV, trang 315, Đức Phật xác nhận: “Đúng vậy, này Thôn trưởng, Như Lai sống vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đối với tất cả chúng sanh và loài hữu tình”. Và

Ngài khích lệ các đệ tử của Ngài hãy đi cùng khắp mọi nơi để thuyết pháp: “Vì an lạc cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng từ mẫn đối với đời, vì lợi ích, vì an lạc, vì hạnh phúc cho chư Thiên và loài người.” (S.i, 105)

II. - NGUYÊN LÝ THỨ HAI.

Nếp sống có khả năng đem lại hạnh phúc cho con người, có sức mạnh bảo vệ sức khỏe, và có khả năng hướng thượng, có triển vọng xây dựng một nền hòa bình đi đôi với công lý là nếp sống lành mạnh và biết đủ. Đây không phải đề cao khổ hạnh, vì khổ hạnh đem lại khổ đau cho con người, và không thể là một nếp sống hướng thượng.

Nếp sống lành mạnh và biết đủ, một mặt giúp chúng ta chặn đứng được các dục vọng thấp hèn làm hạ phẩm giá của con người, mặt khác còn đem lại cho chúng ta một niềm an lạc nhẹ nhàng và hướng thượng. Đây là niềm an lạc của một người đã làm chủ được bản thân, làm chủ được hoàn cảnh. Một nếp sống như vậy còn giúp chúng ta có nhiều thì giờ, có nhiều tâm huyết để phục vụ lợi ích chung cho đất nước, cho nhân quần xã hội.

"Xây Dựng Một Nền Trật Tự Đạo Đức Mới Cho Loài Người" Dựa Trên Lời Phật Dạy. III.- Nguyên Lý Thứ Ba

Nguyên lý thứ hai này được xây dựng trên đời sống lành mạnh và biết đủ của chính Đức Bổn Sư. Ngài đã từ bỏ ngai vàng điện ngọc, vợ đẹp con thơ, để chọn đời sống thanh bạch, trong sạch, lành mạnh của một tu sĩ tầm đạo giải thoát. Và sau khi đã chứng quả Bồ đề, dầu được các vua chúa tranh nhau mời Ngài trở lại đời sống đế vương, Ngài vẫn giữ nếp sống lành mạnh và biết đủ để hoằng pháp độ sanh. Trong bài kinh đầu tiên Dhammacakka- pavattanasutta (Tương Ưng IV, trang 332) giảng cho năm vị Tỷ kheo, Đức Phật khuyên các Tỷ kheo nên từ bỏ hai nếp sống thái quá. Một là tham đắm dục lạc đê tiện, phàm phu, gây đau khổ, không xứng thánh hạnh. Hai là thực hành một nếp sống khổ hạnh, cũng đem lại khổ đau, không xứng thánh hạnh. Nói rõ thêm, trong kinh Alaggamupamautta, Kinh Ví Dụ Con Rắn, Đức Phật dùng mười ví dụ nêu rõ các dục là vui ít, khổ nhiều, ở đây nguy hiểm lại nhiều hơn. Dục là khúc xương, dục là miếng thịt, dục là bó đuốc cháy ngược gió, dục là đầu rắn, v.v... để khuyên các Tỷ kheo nên sống đời sống lành mạnh và biết đủ.

III.- CHỈ CÓ HÀNH ĐỘNG

Chúng ta sống ở đời, cần phải phân biệt rõ ràng thiện và ác, cần phải từ bỏ việc ác, cần phải thành tựu việc lành. Chỉ có hành động lành mới đem lại hạnh phúc cho mình và cho mọi người. Chỉ có hành động

lành mới tôn trọng, bảo vệ sự sống cho mình và cho mọi người. Điều lành là những việc làm không hại mình, không hại người, không hại cả hai, được người trí tán thán, nếu chấp nhận và thực hành, sẽ đem lại an lạc và hạnh phúc lâu dài. Và trong bối cảnh hiện tại, việc ác kinh khủng nhất là gây nên chiến tranh hạt nhân, chạy đua vũ trang trên đất liền và trong không gian. Và do vậy, việc thiện tối thượng hiện tại là ngăn chặn chiến tranh hạt nhân, bảo vệ hòa bình thế giới và sự sống còn của nhân loại.

Thiện ác không còn là vấn đề luân lý nên làm hay không nên làm. Thiện ác thật sự là một sự lựa chọn giữa hai con đường: Một con đường đưa đến chung sống hòa bình, xây dựng hạnh phúc cho nhau và chặn đứng được thảm họa chiến tranh hạt nhân; một con đường đưa đến đối đầu quân sự, chạy đua vũ trang, gieo rắc đau khổ cho mình và cho mọi người, và đưa loài người rơi vào hố thẳm của một thảm họa hạt nhân.

Nguyên lý thứ ba này được xây dựng trên lời dạy của Đức Phật khuyên các Phật tử tại gia và xuất gia của Ngài, phải bỏ điều ác, làm các việc lành để có thể sống đời sống hạnh phúc có ý nghĩa. Bài kệ này trong Kinh Pháp Cú nói lên nếp sống lý tưởng của người con Phật:

“Không làm các điều ác.

Hãy làm các hạnh lành.

Giữ tâm ý thanh tịnh.

"Xây Dựng Một Nền Trật Tự Đạo Đức Mới Cho Loài Người" Dựa Trên Lời Phật Dạy. IV.- Nguyên Lý Thứ Tư

Là lời dạy chư Phật.”

(Pháp Cú 183)

Và điều quan trọng nhất là Đức Phật đã cho một định nghĩa rõ ràng về những gì là bất thiện, những gì là thiện trong bài Kinh danh tiếng Ngài dạy cho các Hoàng tử Kalama:

“Hành động gì có hại cho mình, có hại cho người, có hại cho cả hai, bị người chỉ trích, nếu chấp nhận và thực hiện sẽ đem lại tâm khổ tâm ưu, hành động như vậy là bất thiện, và chúng ta phải loại bỏ hành động ấy. Hành động gì không có hại cho mình, không có hại cho người, không có hại cho cả hai, được người trí tán thán, nếu chấp nhận và thực hiện sẽ đem lại tâm lạc, tâm hỷ. Hành động như vậy là thiện và chúng ta phải thực hành.”

IV. - NGUYÊN LÝ THỨ TƯ

Trong vũ trụ bao la, hành tinh chúng ta cực kỳ nhỏ bé, sự sống mong manh, trước đe dọa của một thảm họa hạt nhân. Do vậy chúng ta sống trên hành tinh này, phải tôn trọng và bảo vệ hành tinh chúng ta, tôn trọng và bảo vệ sự sống còn của con người, tôn trọng và bảo vệ sự sống của sinh vật, tôn trọng và bảo vệ sự sống của cỏ cây hoa lá. Sự sống tự nó là thiêng liêng, đòi hỏi chúng ta phải tôn trọng và bảo vệ, dầu là sự sống động vật hay thực vật. Hủy hoại đời sống người khác, các loài hữu tình khác để duy trì đời sống

của mình, không những trái với đạo lý con người, mà còn nghịch lại với luật thiên nhiên. Tôn trọng và bảo vệ đời sống của con người, của mọi loài, là động lực hay nhất và thiết thực nhất để bảo vệ và tôn trọng đời sống chính bản thân mình.

Bảo vệ sự sống ở nơi đây còn có nghĩa bảo vệ môi trường sống, bảo vệ sự dinh dưỡng trong lành của đất nước, cỏ cây hoa lá, bảo vệ sự trong sạch của bầu khí quyển khỏi bị ô nhiễm, để nuôi dưỡng sự sống con người. Chỉ bằng cách bảo vệ hữu hiệu môi trường sống mới có khả năng bảo đảm sự sống của muôn loài và sự sống còn của hành tinh chúng ta.

Nguyên lý thứ tư này đặt nền móng trên lời khuyên của Đức Phật, chớ có sát sanh, chớ có khuyến khích sát sanh, chớ có chấp nhận sát sanh, chớ có làm hại các sinh vật nhỏ bé trong nước, thậm chí chớ có đạp trên cỏ xanh. Đối với Đức Phật, từ bỏ sát sanh có nghĩa là bố thí không sợ hãi, bố thí không hận thù, bố thí không làm hại cho vô lượng chúng sanh. Đây là bố thí đệ nhất, bố thí tối thượng, bố thí vượt ngoài thời gian, bố thí được tồn tại lâu dài (A.iv, 246). Ở đây lời dạy của Đức Phật về lòng từ, về tôn trọng sự sống, về không sát sanh sẽ đi rất xa trong sự nghiệp thay đổi tâm trí của nhân loại. Chúng ta cần phải tu tập lòng từ (mettà) để nhiếp phục lòng sân và bất mãn. Chúng ta cần phải tu tập lòng bi (karunà) để giữ gìn không làm hại một ai. Chúng ta cần phải tu tập lòng hỷ (mudità) để hoan

"Xây Dựng Một Nền Trật Tự Đạo Đức Mới Cho Loài Người" Dựa Trên Lời Phật Dạy.V.- Nguyên Lý Thứ Năm

hỷ trước sự thành công của người khác. Chúng ta phải tu tập lòng xả (upekkhà) để diệt căm thù và oán hận.

V. - NGUYÊN LÝ THỨ NĂM

Nếu một cuộc chiến tranh hạt nhân thế giới xảy ra, loài người sẽ đi đến tiêu diệt, không có người thắng kẻ bại, không người còn kẻ mất. Toàn thể nền văn minh thế giới sẽ bị chìm sâu trong vực thẳm của một thảm họa hạt nhân. Do vậy ngày nay, con đường duy nhất để thế giới tồn tại là con đường chung sống hòa bình trên quả đất này, chung sống trong sự hiểu biết lẫn nhau, chung sống trong sự hợp tác văn hóa và kinh tế, chung sống trong sự kính trọng các ý thức hệ khác nhau, giữa các quốc gia có hệ thống xã hội khác nhau. Quyền được sống trong hòa bình là một trong những nhân quyền thiêng liêng nhất, như đã được ghi trong Hiến chương Liên hiệp quốc.

Do vậy, chung sống hòa bình tự nhiên phải là một nguyên tắc đạo đức cơ bản để bảo vệ quyền được sống hòa bình. Ngày nay, lịch sử đã xác định mặt trận chính trị và sự mâu thuẫn ý thức hệ giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản đã quá rõ ràng. Điều cần thiết là chúng ta đừng để cho những mâu thuẫn ấy trở thành mặt trận chiến tranh, nhất là một cuộc chiến tranh hạt nhân, vì rằng trong chiến tranh này mọi ý thức hệ đều bị tiêu diệt. Hãy để cho các hệ tư tưởng đối lập chứng minh tính ưu việt của mình bằng những thành tích xây

dựng hòa bình. Chúng ta sẽ sử dụng những thành tích khoa học kỹ thuật tân tiến cùng với chi phí khổng lồ dành cho vũ khí, để nuôi sống hàng trăm triệu người nghèo đói trên thế giới, chiến đấu chống bệnh tật và các tệ nạn xã hội, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, giải quyết nạn thất nghiệp, v.v...

Chỉ với nguyên tắc chung sống hòa bình, cùng nhau tồn tại trong hòa bình, cùng nhau nỗ lực xây dựng hạnh phúc cho nhân dân, cho loài người, chúng ta mới có khả năng chặn đứng cuộc chạy đua vũ trang trên bộ, trong không gian và cứu cho thế hệ trẻ của chúng ta khỏi thảm họa hạt nhân. Nguyên tắc căn bản này, cũng dựa trên những lời dạy của Đức Phật. Đức Phật tuyên bố rất rõ ràng: “Này các Tỷ kheo, Ta không tranh chấp với đời, chỉ có đời tranh chấp với Ta. Này các Tỷ kheo, người nói pháp không tranh chấp với một ai ở đời.” (Tương ưng III, trang 165).

Khi Đức Phật lập đoàn Tăng già đầu tiên, mối quan tâm nhất của Ngài là việc đặt ra một số luật căn bản để bảo đảm một đời sống thật sự hòa hợp, hoan hỷ với nhau như nước với sữa, nhìn nhau bằng cặp mắt đầy ái kính.

Lục hòa hay các pháp phải được ức niệm chính là sáu phương pháp tổ chức đời sống của chúng Tăng, nhằm bảo đảm hòa hợp nhất trí giữa đoàn Tăng già đệ tử Đức Phật. Thứ nhất là thân hành thấm nhuần lòng từ đối với những vị đồng Phạm hạnh, trước công chúng cũng như ở chốn riêng tư. Thứ hai là khẩu hành thấm nhuần lòng từ đối với các vị đồng phạm hạnh, trước

công chúng cũng như ở chốn riêng tư. Thứ tư là san sẻ đồng đều các phẩm vật cúng dường, ngay cả những phẩm vật cúng dường đặt trong bình bát khất thực. Thứ năm là đồng thể hiện lòng tôn trọng giới luật của Giáo hội. Và thứ sáu là đồng giữ chính kiến cùng với các đạo hữu của mình. Nguyên tắc lục hòa làm phát triển lòng từ mẫn đối với nhau, lòng tương kính, đưa đến hòa hợp, không tranh chấp, thông cảm lẫn nhau và cùng hướng về những nguyện vọng chung. (M.i, 322)

Năm nguyên tắc căn bản trên đây thể hiện giá trị tinh thần của người Phật tử, là đạo lý hướng dẫn lối sống của người Phật tử. Sống hòa hợp với các nguyên tắc trên, người Phật tử chứng tỏ mình là những người yêu chuộng hòa bình, tôn trọng cuộc sống, đầy lòng từ bi hỷ xả. Qua Giáo pháp, người Phật tử hiểu rằng mục đích của cuộc sống là tu tập công đức, nghĩa là không làm gì hại mình, hại người, hại cả hai. Người Phật tử nỗ lực thể hiện một lối sống tránh khỏi hai thái cực: Tham đắm dục lạc thấp hèn và chuyên hành trì khổ hạnh. Người Phật tử chọn một lối sống lành mạnh, biết đủ, đưa mình đến tâm thanh tịnh và trí thanh tịnh. Người Phật tử hiểu rằng mình chính là kẻ tạo nghiệp và cũng là kẻ hưởng nghiệp của mình, nên người Phật tử nỗ lực hành trì tăng trưởng các thiện pháp và giảm thiểu các ác pháp. Cảm thông với mọi loài hữu tình, người Phật tử tránh làm hại cuộc sống của con người cũng như cuộc sống của mọi loài chúng sanh. Người Phật tử biết rằng không sát sanh là bố thí không sợ hãi, bố thí không hận thù, bố thí không làm hại cho mọi loài hữu tình. Cuối cùng người Phật tử biết rằng, chúng cũng sinh ra trong thế giới này, điều tốt đẹp

nhất là cùng nhau sống hòa hợp, nhất trí và nhìn nhau bằng cặp mắt ái kính.

Trong bối cảnh của tình hình thế giới hiện nay, khi hành tinh của chúng ta đang bị nguy cơ chiến tranh hạt nhân đe dọa, người Phật tử ý thức sâu sắc nhiệm vụ thiêng liêng của mình là nỗ lực xây dựng hòa bình và ngăn chặn chiến tranh hạt nhân. Người Phật tử ý thức rằng phương cách tốt đẹp nhất để bảo đảm hạnh phúc cho kẻ khác, không gây đau khổ cho kẻ khác, là sống một cuộc đời lành mạnh, biết đủ, từ bỏ các ác pháp và thực hành các thiện pháp, tôn trọng và bảo vệ cuộc sống của mọi loài hữu tình. Để cùng chung sống hòa hợp nhất trí trên hành tinh này, phương cách tốt đẹp nhất là ngăn chặn chiến tranh bùng nổ, chấm dứt cuộc chạy đua vũ trang, tiêu hủy mọi loại vũ khí có sức tàn phá đại quy mô, ngăn cản việc quân sự hóa không gian. Trong khi làm như vậy, chúng ta phải ở trong một tư thế sẵn sàng sử dụng một số chi phí khổng lồ dành cho mục tiêu quân sự vào việc loại trừ nạn nghèo đói và thiếu dinh dưỡng, cung cấp thuốc men và chăm sóc những người bệnh tật, cho tất cả trẻ em được đi học và chấm dứt căn bệnh xã hội gọi là “thất nghiệp”.

Chúng tôi hy vọng năm nguyên tắc căn bản của một nền trật tự đạo đức mới này sẽ góp phần tạo nên một lối sống lành mạnh, có thể đảm bảo hòa bình trong mỗi con người và hạnh phúc dưới mỗi mái nhà.

Xin trân trọng cám ơn Quý vị.