Đại Tập 140 · Bộ Kinh Sớ XXVI · Số 1788–1794(Quyển 4–6)

Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ - Quyển 6

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG KINH SỚ

QUYỂN 6

Phẩm 21: THIỆN SINH VƯƠNG

Phẩm Thiện Sinh Vương có chia làm ba phần:

1. Nói về lý do có phẩm này: Trong mười sáu phẩm thuộc phần Học hạnh Lưu thông có năm mục, mục thứ tư là nói về sự trì học. Trì học có hai: Hai phẩm đầu nêu ra sự trì học ngày xưa, có hai ý:

- Vì quả thế gian, tức là đạo tăng thượng sinh.

- Vì quả xuất thế gian, tức là đạo quyết định thắng.

Bắt đầu tu và tu lâu rồi là hai việc khác nhau, nên đại Bi đại Trí là hai hạnh tăng thêm. Phẩm trước nói về tự mình trì học kinh này để cầu quả xuất thế. Lại giải thích: Trong phẩm trước thành tựu phẩm Hộ Quốc ở trước đó là vì che chở đất nước nên thực hành truyền bá kinh này, trong phần phẩm này thành tựu phẩm Hộ Quốc trước đây là vì được thành Phật, chuyển pháp luân... nên thực hành truyền bá kiên điển, do đó phát sinh phẩm này.

2. Giải thích tên gọi: Tiếng Phạn là Câu-xá-la (Hán dịch là Thiện) Xướng-bà-bà (Hán dịch là Sinh), xưa dịch là Thiện tập, nghĩa phiên dịch không chính xác. Phẩm này nói về công hạnh cầu pháp trì kinh của Thiện sinh xưa kia, do đó lấy tên đặt tên phẩm.

3. Giải trừ vấn nạn:

Hỏi: Mục đích là muốn khuyến khích trì kinh nên đưa ra việc ngày xưa để hiểu rõ, ở đây đã trình bày về sự cầu pháp của Thiện Sinh, sao không gọi là phẩm Thiện Sinh Cầu Pháp?

Đáp: Đúng là là nên nói cầu pháp, vì lược bỏ cho nên không nói đến. Hơn nữa, không chỉ có cầu, mà cũng được nghe pháp, cúng dường, thực hành kinh. Nếu nói cầu pháp e rằng thiếu các pháp hành còn lại, vì vậy chỉ nói là Thiện Sinh.

Hỏi: Tăng-kỳ thứ hai, đầu tiên gặp Đức Phật Bảo Kế, vì sao phẩm này nói rằng đức Phật Bảo Kế Niết-bàn, vua Thiện Sinh mới ra đời?

Đáp: Có nhiều Đức Phật hiệu Bảo Kế. Lại nữa, chưa chắc chắn đầu kiếp thứ hai vua Thiện Sinh vương ra đời, vì là thời gian khác.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói về vương pháp Chánh luận cho đại chúng nghe xong, lại bảo đại chúng rằng: Các ngươi nên lắng nghe, nay ta nói về nhân duyên thực hành pháp ngày xưa cho các ông nghe.

Tán rằng: Văn trong phẩm chia làm ba: Đây là kết thúc trước, phát sinh sau, tiếp theo là nói về tu hành, sau đó đại chúng phát nguyện tu học. Đây là phần mở đầu...

Văn kinh: Bấy giờ liền nói Già-tha (kệ tụng) rằng: Xưa ta từng làm vua Chuyển luân, bỏ mặt đất và biển lớn này, bốn châu châu báu đều đầy tràn, mang đến cúng dường các Như lai. Ta trong vô lượng kiếp xa kia, vì cầu chân pháp thân thanh tịnh, mọi vật yêu quý đều bỏ hết, cho đến thân mạng tâm không tiếc.

Tiếp theo là nói về sự tu hành, có ba mươi hai bài tụng, toàn bộ chia làm bốn phần: Hai bài tụng đầu nêu chung về quá khứ cúng dường các Đức để cầu giáo pháp, hai mươi ba bài tụng tiếp theo trình bày riêng về quá khứ tu học kinh này, hai bài tụng tiếp theo là dứt trừ các nghi ngờ, kết thúc hội chúng xưa và nay, năm bài tụng cuối cùng nói về lợi ích tu học khuyến khích các chúng. Trong phần đầu có hai: Một bài tụng đầu là gần gũi các Đức Phật, một bài tụng tiếp theo là vì cầu giáo pháp cao quý.

Văn kinh: Lại ở quá khứ khó tính kiếp, có năm Biến tri hiệu Bảo Kế, sau khi Như lai đó Niết-bàn, có vua ra đời tên Thiện Sinh, làm vua Chuyển luân coi bốn châu, khắp các biển lớn đều quy phục, có thành tên là Diệu Âm Thanh, khi vị vua đó trụ ở đây.

Tiếp theo là phần thứ hai nói riêng về quá khứ tu học kinh này. Trong đó có bốn: Hai bài tụng đầu là người cầu pháp, mười sáu bài tụng tiếp theo chính là cầu pháp; một tụng tiếp theo là nhân đó được nghe, bốn tụng tiếp theo là y đó tu học. Phần đầu là người cầu pháp, có bốn:

1. Nói về thời gian cầu pháp.

2. “Có vua ra đời...” về sau là nói về người cầu pháp.

3. “Làm vua Chuyển luân...” về sau là nói về sự giáo hóa của vua.

4. “Có thành tên...” về sau là nói về chỗ ở.

Văn kinh: Đêm mộng nghe nói phước trí Phật, thấy có Pháp sư

tên Bảo Tích, ngồi thẳng trên tòa như mặt trời, giảng nói kinh Kim Quang nhiệm mầu. Lúc ấy vua kia tỉnh giấc mộng tỉnh, sinh lòng vui mừng khắp toàn thân, đến khi trời sáng rời cua vua, đi đến chỗ Bia- sô, Tăng-già. Cung kính cúng dường Thánh chúng xong, liền đó hỏi các đại chúng kia, về vị pháp sư tên Bảo Tích, thành tựu công đức độ chúng sinh? Bấy giờ, đại pháp sư Bảo Tích, ở trong một tịnh thất vắng lặng, đang niệm tụng kinh nhiệm mầu ấy, ngồi thẳng bất động thân tâm vui. Liền có Tỳ-kheo dẫn dắt vua, đến nơi ở của sư Bảo Tích, thấy sự ngồi thẳng ở trong thất, ánh sáng tướng tốt khắp cả thân, thưa vua đây chính là Bảo Tích, giữ gìn hạnh Phật thật sâu xa, đó là Kim Quang Minh nhiệm mầu, kinh vương bậc nhất trong các kinh. Vua liền lễ bái sư Bảo Tích, cung kính chắp tay mà cầu thỉnh, cúi mong Mãn Nguyệt Diệm Đoan Nghiêm (Đấng có khuôn mặt như vậy) vầng trăng đầy đoan nghiêm, nói cho pháp Kim Quang nhiệm mầu. Pháp sư Bảo Tích nhận lời vua, hứa nói cho Kim Quang Minh này, khắp nơi trong thế giới tam thiên, đại chúng các trời đều vui mừng. Vua ở nơi thanh tịnh rộng rãi, trang hoàng mọi châu báu lạ kỳ, nước thơm ngọt ngào rưới khắp nơi, các loại hoa quý đều rải đầy. Ngay nơi cảnh đẹp mấy tòa cao, treo phướn lọng lụa để trang nghiêm, các thứ hương bột và hương thoa, khắp nơi đều ngào ngạt mùi hương. Trời rồng, Tu-la, Khẩn-na-la, Mạc-hô-lạc-già và Dược-xoa, các trời đều rưới hoa Mạn-đà, đều đến cúng dường tòa cao kia. Lại có ngàn muôn ức vị trời, thích nghe chánh pháp đều nhóm họp, Pháp sư từ bổn tòa đứng dậy, thảy đều dùng hoa trời cúng dường. Lúc này, đại pháp sư Bảo Tích, tắm gội sạch sẽ mặc y mới, đến chỗ pháp tòa giữa đại chúng, chắp tay chí thành mà kính lễ. Thiên chủ, thiên chúng và thiên nữ, tất cả cùng rải hoa Mạn đà, trăm ngàn nhạc trời chẳng nghĩ bàn, ở giữa không trung phát tiếng hay. Bấy giờ, Đại pháp sư Bảo Tích, liền lên tòa cao ngồi kiết già, niệm các cõi nước khắp mười phương, trăm ngàn muôn ức Đại Từ Tôn, khắp cùng tất cả chúng sinh khổ, đều khởi niệm Từ bi bình đẳng, vì vua Thiện Sinh kia cầu thỉnh, giảng nói Kim Quang Minh nhiệm mầu.

Thứ hai chính là cầu pháp, có mười một:

1. Một bài tụng nhân nằm mộng nên thấy nghe; tiếng Phạn là La- đán-na (Hán dịch là Bảo), Câu-xá (Hán dịch là Tích, xưa dịch là Bảo Minh (sáng) hay Bảo Minh (tối) đều sai.

2 . Hai bài tụng là tỉnh mộng rồi đi tìm.

3. Một bài tụng là chỗ ở của Pháp sư.

4. Có hai bài tụng là bạn lành dẫn dắt chỉ rõ, trong đó có ba: Nửa

bài tụng là đến chỗ ở, nửa bài tụng là nhìn thấy oai nghi tướng mạo, một bài tụng là nói về danh tướng và công hạnh.

5. Một bài tụng thấy rồi bắt đầu cầu thỉnh.

6. Nửa bài tụng Pháp sư hứa nhận.

7. Nửa bài tụng đại chúng nghe nên vui mừng.

8. Ba bài tụng trang nghiêm đạo tràng, có hai: Đầu tiên là nhà vua, tiếp theo là tám bộ, nhà vua có hai: Một bài tụng đầu trang nghiêm nơi chốn, một bài tụng tiếp đó trang nghiêm pháp tòa, tiếp đến một bài tụng “Trời rồng...” trở xuống là tám bộ cúng dường.

9. Nửa bài tụng là các vị trời cùng tụ hội.

10. Hai bài tụng rưỡi là Pháp sư đến đạo tràng, trong đó có: Nửa bài tụng đầu khởi định cảm ứng, một bài tụng tiếp đó nghi lễ đến pháp tòa, một bài tụng sau đại chúng tụ hội cúng dường.

11. Hai bài tụng là lên tòa nói pháp, có ba: Nửa bài tụng là oai nghi, một bài tụng là vận ý tưởng, nửa bài tụng chính là nói kinh.

Văn kinh: Vua đã được nghe pháp như vậy, chắp tay nhất tâm xướng vui theo, nghe pháp ít có lệ tuôn trào, thân tâm đều chứa chan niềm vui.

Đây là một bài tụng là phần thứ ba, nhân đó được nghe.

Văn kinh: Bấy giờ, quốc chủ vua Thiện Sinh, vì muốn cúng dường kinh pháp này, tay cầm ngọc ma-ni như ý, phát nguyện đều vì các chúng sinh, nay được ở châu Thiệm-bộ này, rưới các thứ chuỗi ngọc bảy báu, tất cả người thiếu thốn tiền của, đều sẽ tùy tâm được yên vui. Lập tức khắp nơi rưới bảy báu, trong bốn châu thảy đều đầy đủ, chuỗi ngọc đeo thân tùy nhu cầu, áo quần ăn uống đều không thiếu. Bấy giờ, quốc chủ vua Thiện Sinh, thấy bốn châu này rưới châu báu, đều mang cúng dường Phật Bảo Kế, tất cả di giáo Tỳ-kheo Tăng.

Đây là bốn bài tụng là phần thứ tư y đó tu học, pháp thực hành có mười, ở đây chỉ nêu một loại là đầu tiên cúng dường. Cúng dường có mười pháp, ở đây là cúng dường thứ sáu; bởi vì rưới bảy báu ban cho tất cả chúng sinh là đồng với cúng dường. Ttrong đó có bốn: Nửa bài tụng đầu là việc phải làm, kế một bài tụng rưỡi là phát nguyện, kế một bài tụng là nguyện thành tựu, kế một bài tụng là cúng dường. Trong việc làm đầu tiên là cúng dường kinh này tức là pháp, trong cúng dường này tức là Phật và Tăng. Phật là chủ nói pháp, Tăng là người học pháp, kinh là sở học, cho nên đều cúng dường.

Hỏi: Sao không cúng dường Đức Thế Tôn Bảo Kế mà chỉ nói tất cả Tăng?

Đáp: Phật đã diệt độ; hoặc câu trên cúng dường Phật, câu dưới cúng dường Tăng.

Hỏi: Nếu vậy thì Phật diệt độ rồi vì sao nói là cúng dường Phật?

Đáp: Bởi vì biết là thường trụ, hoặc là cúng dường hình tượng Phật.

Văn kinh: Nên biết vua Thiện Sinh quá khứ, chính là ta Thích-ca Mâu-ni, vì ở thời xưa bỏ mặt đất, và các châu báu đầy bốn châu. Đại pháp sư Bảo Tích ngày xưa, nói pháp mầu cho Thiện Sinh nghe, do đó giảng nói kinh vương này, hiện thành Phật bất động phương đông.

Đây là hai bài tụng kết hợp xưa va nay, có hai: Đầu tiên là hợp với người cầu kinh, sau là hợp với người nói pháp. Vì sao? Vì muốn nói lên “nói và nghe” đều là pháp hành nên đều thành Phật.

Văn kinh: Vì ta từng nghe kinh vương này, chắp tay một lời xưng vui theo, và các công đức thí bảy báu, được thân kim cang cao quý này. Kim quang trăm phước tướng trang nghiêm, hễ ai nhìn thấy đều vui vẻ, tất cả hữu tình đều ưa thích, câu-chi chúng trời cũng như vậy. Quá khứ từng qua chín mươi chín câu-chi ức kiếp làm Luân vương, cũng nơi nước nhỏ làm vua người, lại qua vô lượng trăm ngàn kiếp, trong vô lượng kiếp làm Đế Thích, lại cũng từng làm Đại Phạm vương, cúng dường đức Đại Từ thập lực, số lượng các Phật khó cùng tận. Xưa ta nghe kinh vui điều lành, tất cả nhóm phước khó biết lượng, do phước ấy nên chứng Bồ-đề, đạt được pháp thân chân diệu trí.

Đây là năm bài tụng là phần thứ tư nói về lợi ích tu học, có ba: Hai bài tụng đầu nói về tu pháp hành, đạt được quả xuất thế, hai bài tụng tiếp theo nói về tu pháp hành đạt được quả báo xuất thế, một bài tụng sau cuối kết luận nhờ uy lực của kinh đạt được Bồ-đề. Bồ-đề là trí tướng, pháp thân chân diệu trí là trí tánh, nên Bồ-đề và Bồ-đề đoạn cũng gọi là Bồ-đề, hoặc Bồ-đề là chung, pháp thân tức chân như, diệu trí tức là bốn trí.

Văn kinh: Lúc bấy giờ, đại chúng nghe nói như vậy xong, khen ngợi chưa từng có, đều nguyện thọ trì kinh Kim Quang Minh, truyền bá không dứt.

Đây là phần ba, đại chúng phát nguyện tu học.

———

Phẩm 22: CHƯ THIÊN DƯỢC-XOA HỘ TRÌ

Phẩm Chư Thiên Dược-xoa hộ trì có chia ra làm ba phần:

1. Nói về lý do có phẩm này: Học hạnh lưu thông có năm mục, đây là mục thứ tư chính thức nói về sự trì học. Trì học lại có hai:

a) Nêu ra ngày xưa.

b) Khuyến khích ngày nay.

Nêu ra ngày xưa có hai: Đầu tiên là nêu ra người khác trì học ngày xưa, tiếp là nêu ra tự mình trì học ngày xưa. Phẩm này khuyến khích đại chúng ngày nay trì học. Lại giải thích: Thành tựu công hạnh truyền bá của người năng trì kinh và tám bộ chúng trong phẩm Hộ quốc trước đây cho nên sinh khởi phẩm này.

2. Giải thích tên gọi: Các trời, Dược-xoa là người khuyến khích. Hai chữ hộ trì là hạnh sở học. Hộ tức là hộ hành, trì tức là hành trì, tức là khuyến khích bốn chúng trì học, khuyến khích tám bộ kia hộ trì, cho nên dưới phẩm chỉ nói; “Thiên nữ Đại Cát tường và tất cả các vị trời nghe những gì Đức Phật đã nói đều rất vui mừng, đối với kinh vương này và người trì kinh nhất tâm ủng hộ”, nhưng không nói thọ trì. Lại giải thích: Tức là trụ trì kinh khiến cho không dứt gọi là hộ. Hộ tức là trì, như làm thành lũy giữ gìn chánh pháp, như vua cõi người giữ gìn đất nước, như nói Thiên vương Trì Quốc giữ gìn mười Địa hạnh... Vì vậy văn trường hàng ở đây chỉ dạy thực hành dâng cúng và muốn hiểu rõ hành xứ sâu xa của Phật, nên vì chúng sinh mà giảng nói truyền bá. Người nghe pháp đó nên dứt bỏ ý tưởng tán loạn, không nói khuyến khích người hộ trì kinh, đo đó hộ trì là nói hộ trì chánh pháp. Ở dưới nói rằng: “Thường đến hộ trì người này là do họ trì kinh cho nên được các vị trời che chở.” Vì thế ở dưới kinh nói: “Nếu nơi nào truyền bá kinh điển Kim Quang Minh này có ai xưng tụng đều được phước như trên.” Rõ ràng hộ trì kinh nên được lợi ích. Lại giải thích: Hộ trì bao gồm hai nghĩa đó. Hộ trì đối với kinh là hộ trì người trì kinh. Ở dưới nói rằng: “Đối với kinh vương này và người trì kinh đều ủng hộ.” Ở đây giải thích tận cùng lý lẽ.

3. Giải trừ vấn nạn.

Hỏi: Đã nói phẩm này chính thức khuyến khích chúng ngày nay khiến thực hành tu học, vì sao “nghe và nói” chỉ có các vị trời vui vẻ ủng hộ mà không nói bốn chúng và tu hành?

Đáp: Vì văn theo đó lược bỏ. Trước nêu rõ bảo rằng: “tức là các vị trời và các đại chúng”. Văn sau lại nói: “Cùng các vị trời... nghe những lời Đức Phật nói đều rất vui mừng.” Vui mừng tức là bao gồm nghĩa tu

hành.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Thiên nữ Đại Cát tường: Nếu có người thiện nam, người thiện nữ nào kính tin thanh tịnh, muốn đem vật dụng cúng dường vi diệu rộng lớn không thể suy nghĩ bàn luận lên các Đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại mà thực hiện dâng cúng và muốn hiểu rõ hành xứ sâu xa tột cùng của các Đức Phật ba đời.

Tán rằng: Toàn phẩm chia làm ba:

Đầu tiên là lược nêu khuyến khích, tiếp theo là bài tụng nói rộng, sau cuối đại chúng nguyện hộ trì. Trong phần đầu chia làm ba: Đầu tiên là báo với Thiên nữ; tiếp theo từ “Nếu có...” về sau nêu điều muốn thực hành, sau từ “người này...” trở xuống là khuyến khích mở mang giáo pháp này. Đây là hai phần đầu. Đầu tiên rộng cúng dường là tu tập phước hạnh, hiểu rõ hành xứ là tu tập trí hành. Tư lương Bồ-đề không gì hơn hai thứ này. Hành xứ sâu xa tức là hai thứ không và như. Vì thế văn sau nói: “Muốn đi sâu vào pháp giới, trước tiên nên nghe kinh này, chỗ tận cùng của pháp tánh sâu xa khéo an trụ.”

Văn kinh: Người này nên quyết định dốc lòng hễ kinh vương này có mặt ở chỗ nào, hoặc trong thành ấp, xóm làng hay núi rừng ao hồ.

Tiếp theo khuyến khích mở rộng kinh này, có ba: Đầu tiên là dạy phát khởi gia hạnh, tiếp từ “hễ kinh vương này...” về sau là nơi chốn mở mang kinh; sau từ “Rộng vì chúng sinh...” trở xuống là hạnh mở mang kinh. Nói quyết định dốc lòng là khởi quyết định suy nghĩ để làm cận gia hạnh. Giảng nói... ấy tức là phát động suy nghĩa chính thức khởi hạnh. Nói dốc lòng tức là chuyên niệm bao gồm cả gia hạnh và chánh hạnh. Suy nghĩ kỹ càng xa lìa yếu kém, lược bỏ không nói. Lại nữa, quyết định tức là nghĩa của sự mạnh mẽ không lui sụt. Vì thế Du-già quyển ba mươi tám chép: “Vì sao cầu nghe chánh pháp? Nghĩa là các vị Bồ-tát vì muốn khiến cho lắng nghe thời nói pháp tốt lành, giả sử đường đi vì lửa dữ hừng hực mặt đất nóng như sắt nung, không có cách nào có thể được nghe thời nói pháp tốt lành này, lập tức phát tâm mạnh mẽ quý trọng vui mừng mà vào. Huống gì muốn nghe nhiều lời nói, ý nghĩa hay khéo...?” Ở đây về sau cũng nói: “Giả sử lửa dữ cháy, khắp trăm du-thiện-na, vì nghe kinh Vương này, băng qua không ngại khổ.”

Văn kinh: Rộng vì chúng sinh giảng nói truyền bá, người nghe pháp đó cần phải dứt bỏ ý tưởng tán loạn, nhiếp tai, dụng tâm trở xuống là hạnh mở mang, có hai.

1. Người học đã lâu có khả năng thực hành hạnh lợi tha bằng cách mở bày giảng nói. Người mới học tức là hạnh tự lợi cần phải lắng nghe.

Trong mười pháp hành lược nêu ra hai pháp này để phản ảnh tám pháp còn lại. Hoặc hai người năng thuyết, năng thính cùng khuyến khích cả hai. Lại nữa, hễ kinh Vương này có mặt ở chỗ nào, tức là nói có quyển kinh và nơi truyền bá kinh pháp đều nên cúng dường, tu hạnh cúng dường. Cần phải dứt bỏ ý tưởng tán loạn v.v... Theo Du-già ba mươi tám chép: “Trong việc nghe pháp, thứ ba là dứt bỏ tán loạn, hết sức lắng nghe nói pháp” cách thức đầy đủ như trước đã nói.

Văn kinh: Đức Thế Tôn liền vì Thiên nữ đó và các đại chúng nói Già-tha rằng : Nếu muốn thí các Phật, cúng dường không nghĩ bàn, lại hiểu các Như lai, cảnh giới sâu xa ấy. Nếu thấy giảng nói kinh, Kim Quang Minh trên hết, nên tự đến nơi đó, đến chỗ có kinh này. Kinh này khó nghĩ bàn, thường sinh các công đức, biển khổ rộng vô biên, giải thoát các hữu tình. Ta quán kinh Vương này, đầu giữa sau đều lành, sâu xa không lường được, thí dụ không thể sánh. Giả sử hằng hà sa, bụi đất đai nước biển, các núi đá hư không, không dụ được phần ít. Muốn vào sâu pháp giới, trước nên nghe kinh này, tận cùng của pháp tánh, khéo an trú sâu xa. Vào trong tận cùng này, thấy ta Đấng Mâu- ni, diệu âm thanh thích ý, giảng nói kinh điển này. Từ đó câu chi kiếp, số lượng khó nghĩ bàn, sinh ở trong trời người, thường được vui nhiệm mầu. Nếu người nghe kinh này, nên khởi tâm như vầy: Mình được bất tư nghị, công đức uẩn vô biên, giả sử lửa dữ cháy, khắp trăm du-thiện- na, vì nghe kinh vương này, băng qua không ngại khổ. Đã đến trú xứ kia, được nghe kinh vương này, diệt trừ các tội nghiệp và trừ các ác mộng, sao xấu các biến quái, mọi trùng độc tà mị, lúc được nghe kinh này, các ác đều dứt bỏ.

Tiếp theo là phần thứ hai, bài tụng nói rộng. Tất cả có bảy mươi chín bài tụng chia thành bốn phần: Đầu tiên hai mươi ba bài tụng nói về hai hạnh nói và nghe: Tiếp từ “Phạm vương Đế Thích chủ...” về sau bốn mươi mốt bài tụng nói về Thiên thần ủng hộ. Tiếp từ “ở trong Nam châu này...” về sau mười bốn bài tụng nói về uy lực của kinh; cuối cùng một bài tụng tổng kết về nói và nghe. Trong phần đầu chia làm: Đầu tiên mười hai bài tụng nói về hạnh nghe pháp, sau từ “Nên sửa sang tòa cao...” trở xuống mười một bài tụng nói về hạnh giảng nói. Phần đầu lại chia làm năm:

1. Một bài tụng nêu rõ cầu phước trí.

2. Một bài tụng khuyến khích đến pháp hội.

3. Tiếp đến ba bài tụng khen ngợi công đức của kinh, trong đó có ba: Một bài tụng khen ngợi về sinh thiện diệt ác, một bài tụng cơ ngợi

công đức của kinh, trong đó có ba: Một bài tụng khen ngợi về sinh thiện diệt các, một bài tụng khen ngợi về mười công đức của pháp, ở đây lược nêu ra bốn đức: tức là đầu, giữa, sau đều thiện, nghĩa lý sâu xa cùng tột, theo đó ảnh hiện sáu đức còn lại, thứ năm là văn xảo, thứ sáu là vô tạp, thứ bảy là cụ túc, thứ tám là thanh tịnh, thứ chín là tiên bạch, thứ mười là phạm hạnh tướng, rộng như Du-già quyển tám mươi ba giải thích trong phần Nhiếp sự, một bài tụng là ví dụ để trình bày.

4. Năm bài tụng tiếp theo khuyến khích nên nghe pháp, trong đó có năm: Một bài tụng khuyến khích lắng nghe, về tận cùng của pháp tánh ấy, như kinh Pháp Hoa nổi lên một tòa tháp báu không cần xá-lợi vì đã có toàn thân, ở đây cũng giống như vậy, có thể giải thích rõ ràng cho nên liền thấy pháp thân, một bài tụng thấy Báo thân do đó nói cũng tương tự, một bài tụng đạt được quả báo tốt, một bài tụng khiến cho mừng vui, một bài tụng khiến cho quyết định lắng nghe.

5. Hai bài tụng tiếp theo là lợi ích nghe kinh.

Văn kinh: Nên sửa sang tòa cao, sạch đẹp như hoa sen, Pháp sư ngồi trên đó, giống như tòa rộng lớn. An tọa nơi đó rồi, nói kinh sâu xa này, viết chép và tụng trì, cùng giải thích nghĩa lý. Pháp sư rời chỗ này, đi đến các nơi khác, ở trên tòa cao này, thần thông chẳng một tướng. Hoặc thấy như Pháp sư, đang ngồi trên tòa cao, hoặc lúc thấy Thế Tôn, cho đến các Bồ-tát, hoặc hiện tướng Phổ Hiền, hoặc như Diệu Cát Tường, hoặc thấy Đấng Từ Thị, thân ở nơi tòa cao; hoặc thấy tướng kỳ lạ, cho đến tượng các trời, tạm nhìn thấy nghi dung, bỗng nhiên không hiển hiện. Thành tựu bao điềm lành, mọi việc đều như ý, công đức đều đầy đủ, Thế Tôn nói như vậy. Có danh xưng cao quý, thường dứt các phiền não, giặc nước khác đều trừ, chiến đấu thường thắng lợi. Ác mộng đều không còn và tiêu mọi độc hại, ba nghiệp tội đã làm, năng lực kinh trừ diệt. Nơi châu Thiệm-bộ này, danh xưng đều vang khắp, các oán kết vốn có, thảy đều được xa lìa. Nếu có oán địch đến, nghe tên liền rút lui, không cần động gươm đao, đôi bên được vui vẻ.

Tiếp theo là mười một bài tụng nói về hạnh giảng nói, lại chia làm năm:

1. Nửa bài tụng là trang hoàng pháp tòa.

2. Tiếp nửa bài tụng là nghi thức của Pháp sư.

3. Tiếp một bài tụng là giảng nói kinh, tức là dạy người khác viết chép và đọc tụng, thọ trì.

4. Tiếp bốn bài tụng là tướng lành nói pháp.

5. Tiếp năm bài tụng là lợi ích giảng nói pháp, có mười:

a) Được tốt lành.

b) Việc làm thành tựu.

c) Công đức đầy đủ.

d) Tiếng tăm vang khắp.

e) Dứt các phiền não.

f) Trừ mọi oán địch.

j) Không còn ác mộng.

h) Tiêu sạch độc hại.

k) Dứt các nghiệp tội.

l) Không có oán thù.

Ba bài tụng đầu mỗi bài tụng đều có ba lợi ích, hai bài tụng sau có một lợi ích, như văn có thể biết.

Văn kinh: Phạm vương Đế Thích chủ, tứ Thiên vương hộ thế, và Kim Cang, Dược-xoa, đại tướng Chánh liễu tri, Long vương Vô nhiệt trì, cho đến Sa-yết-la, thần nhạc Khẩn-na-la, Tu-la, Kim sí vương, Thiên nữ Đại Biện tài cùng trời Đại Cát tường, các trời đứng đầu ấy, đều dẫn các chúng trời, thường cúng dường các Phật, Pháp bảo không nghĩ bàn, thường sinh tâm vui mừng, sinh cung kính đối kinh. Các chúng trời như vậy, tất cả cùng suy nghĩ, thấy mọi người tu phước, cùng nói lên như vầy: Nên xét hữu tình này, đều là đại phước đức, sức gốc lành tinh tấn, sẽ sinh đến cõi ta. Vì nghe kinh sâu xa, tâm cung kính dốc lòng, cúng dường pháp tận cùng, vì tôn trọng chánh pháp, thương xót các chúng sinh, mà làm lợi ích lớn, với kinh sâu xa này, chính là pháp bảo khí, người vào pháp môn này, có thể vào pháp tánh, với Kim Quang Minh này, nên dốc lòng nghe nhận. Người này từng cúng dường, vô lượng trăm ngàn Phật, do các gốc lành đó, được nghe kinh điển này. Như thế các Thiên vương, Thiện nữ Đại Biện tài và trời Đại Cát tường, cho đến Tứ Vương chúng, vô số chúng Dược-xoa, có thần thông mạnh mẽ, đều ở khắp bốn phương, thường cùng đến ủng hộ. Trời Đế Thích, nhật nguyệt, các thần gió lửa nước, Phệ-suất-nộ Đại Kiên, Diêm-la, Biện tài, tất cả các hộ thế, có uy thần mạnh mẽ ủng hộ người trì kinh, ngày đêm thường không rời, vua Dược-xoa sức mạnh, Na-la-diên tự tại, Chánh liễu tri đứng đầu, hai tám bộ Dược-xoa, trăm ngàn Dược-xoa khác, có sức mạnh thần thông, luôn ở nơi sợ hãi, thường đến hộ người này. Kim Cang Dược-xoa, cùng năm trăm quyến thuộc, các chúng Đại Bồ-tát, thường đến hộ người này. Bảo Vương Dược-xoa chủ, cho đến Mãn Hiền vương, khoáng dã Kim-tỳ-là, Tân-độ-la hoàng sắc, các vua Dược-xoa này, cùng năm trăm quyến thuộc, thấy nghe được kinh này,

đều đến để che chở. Thái quân Càn-thát-bà, Vi vương thường chiến thắng, châu cảnh và thanh Cảnh, cùng vua Bột-lý-sa, Đại Tối Thắng, Đại Hắc, Tô-bạt-noa-kê-xá, Bán-chi-ca dương túc, cho đến Đại-bà- già, Tiểu cừ và hộ pháp, cho đến vua loài khỉ, lông chim mắt chó, tóc báu đều đến hộ. Đại Cừ Nặc-câu-la, chiên đàn dục trung thắng, Xá-la và Tuyết sơn, cho đến Bà-đa sơn, đều có đại thần thông, có năng lực hùng mạnh, thấy người trì kinh này, cùng che chở đều đến. A-na-bà- đáp-đa, cho đến Sa-yết-la, Mục-chân Y-la-diệp, Nan-đà Tiểu-nan-đà, ở trong trăm ngàn rồng, có thần thông oai đức, Tỳ-ma-chất-đa-la, Mẫu chỉ Thiêm-bạt-la, Đại kiên và Hoan hỷ, và vua Tu-la khác, cùng vô số chúng trời, có đại lực mạnh mẽ, đều đến hộ người này. Ha-lợi-đề Mẫu thần, năm trăm chúng Dược-xoa, lúc người đó ngủ say, thường đến cùng ủng hộ Chiên-trà, Chiên-trà-lợi, Dược-xoa Chiên-trĩ nữ, Côn-đế Cẩu-tra-xỉ, hút tinh khí chúng sinh, các thần quỷ như thế, có sức mạnh thần thông, thường hộ người trì kinh, ngày đêm không rời xa. Trời Biện tài đứng đầu, vô lượng các Thiên nữ, trời Cát tường là đứng đầu, cùng các quyến thuộc khác, Thần nữ mặt đất này, thần quả hạt vườn rừng, thần cây thần sông suối, tận cùng các loại thần, các thần đất như thế, tâm vô cùng vui mừng, họ đều đến che chở, người đọc tụng kinh này. Thấy có người trì kinh, thêm thọ mạng sắc lực, uy quang và phước đức, tướng tốt để trang nghiêm. Các sao hiện tai biến, nguy khốn đến người này, mộng thấy ác chẳng lành, thảy đều khiến trừ diệt. Thần nữ mặt đất này, có uy thế vững chắc, do uy lực kinh này, thường đầy đủ pháp vị, nếu đất tốt giảm xuống, hơn trăm du-thiện-na, thần đất khiến tăng lên, tưới nhuần trên mặt đất. Đất này dày sáu mươi tám ức du thiện na, cho đến vùng kim cang, vị đất đều khiến tăng.

Tiếp theo bốn mươi mốt bài tụng, được Thiên thần ủng hộ, lại chia làm hai: Ba mươi chín bài tụng đầu nói về nghe kinh được che chở, hai bài tụng sau nói về lý do che chở. Phần đầu được che chở có sáu:

1. Mười hai bài tụng hộ trì người nghe lại có ba. Bốn bài tụng đầu nói về Thiên thần cung kính vui vẻ, sáu bài tụng tiếp theo nói về che chở người nghe kinh. Có bốn: Một bài tụng suy nghĩ, quán xét người thực hành, một bài tụng được ngợi khen sinh lên cõi trời, ba bài tụng ngợi khen khuyến khích nghe kinh, một bài tụng ngợi khen gốc lành xưa kia; hai bài tụng sau nói về sự vệ hộ đó.

2. Năm bài tụng che chở người nói kinh. Phệ-suất-nộ là tên gọi khác của trời Na-la-diên, lại vì hình dáng to lớn nên gọi là Đại Kiên.

3. Hai bài tụng lại che chở người nghe. Kim-tỳ-la Hán dịch là

Khổng, Tân-độ-la Hán dịch Khổng tước.

4. Mười hai bài tụng lại hộ trì người nói kinh. Thái quân Càn-thát- bà vì mặc áo nhiều màu sặc sỡ quân lính. Vì vương là thần vương các loài cỏ, đeo ngọc châu ở cổ, cổ và gáy của thần màu xanh, Bột-lý-sa-bà Hán dịch là Ngưu, là thần vua loài trâu. Văn tụng gò bó cho nên lược bỏ chữ Bà-Tô, Hán dịch là Hảo. Bạt-noa Hán dịch là Kim, Kê-xá Hán dịch là Phát, là quỷ thần tóc vàng đẹp. Bán-chi-ca Hán dịch là Ngũ, tức năm vị thần, thần túc giống như loài dê. Đại Bà Già, Hán dịch oai đức, là thần kênh rạch. Nặc-câu-la dịch đúng là Thử lang, tên một vị thần. Xá- la, Hán dịch là ốc, tên núi, thần nương theo núi đó lấy núi làm tên. Bà- đà-sơn, Hán dịch là Kham đảo, A-na-bà-đáp-đa, Hán dịch là Vô nhiệt não. Sà-yết-la, Hán dịch là Hàm hải. Mục chân, Hán dịch là Giải thoát. Y-la-diệp xưa dịch là Y-lan-thọ. Bà-trĩ, Hán dịch là Đoàn viên. Tỳ-ma- chất-đa-la, Hán dịch là Y họa. Mẫu chỉ, Hán dịch là Hảo, Thiêm-bạt-la Hán dịch là Thực, cũng chẳng phải tên của trời, cũng dịch là thần Ẩm thực. Ha-lợi-đề quỷ mẫu như trước giải thích. Chiên-trà giọng nam gọi là Dược-xoa, Chiên-trà-lợi là giọng nữ gọi Côn-đế, Cẩu-tra-xỉ tức là loài răng dài bao bọc.

5. Ba bài tụng che chở người đọc tụng.

6. Năm bài tụng lại che chở người nói kinh.

Văn kinh: Do nghe kinh Vương này, chứa nhóm công đức lớn, thường khiến các chúng trời, đều được lợi ích đó; lại khiến các chúng trời, có uy lực ánh sáng, thường vui vẻ an lạc, xa lìa các tướng suy.

Hai bài tụng nói về lý do được che chở. Nêu người nghe kinh để so sánh người trì tụng, giảng nói.

Văn kinh: Ở trong Nam châu này, thần lúa mạ hoa trái, do uy lực kinh này, tâm thường được vui vẻ; hoa trái đều tươi tốt, khắp nơi có hoa đẹp, quả hạt đều sinh sôi, đầy khắp trên mặt đất. Tất cả các cây trái, cho đến các vườn rừng, thảy đều mọc hoa đẹp, mùi hương luôn ngào ngạt. Cỏ dại và cây cối, đều nở hoa tươi đẹp và sinh quả ngon ngọt, khắp nơi đều đầy đủ. Ở châu Thiệm-bộ này, vô lượng các Long nữ, tâm sinh rất vui mừng, đều cùng vào trong hồ, các loại Bát-đầu-ma, cho đến Phân-đà-lợi, hai hoa sen màu trắng, trong hồ đều chứa đầy. Do uy lực kinh này, hư không thoáng không che, mây mù đều xua tan, tối tăm đều sáng sủa, mặt trời lên sáng ngời, không bẩn và thanh tịnh, do năng lực kinh vương, soi sáng bốn cõi trời. Uy đức của kinh này, giúp đỡ cho thiện tử, đều dùng vàng Thiệm-bộ, để làm thành cung điện, nguy nga thiên tử chào đời, thấy châu này vui vẻ, dùng ánh sáng rực

rỡ, đều chiếu rọi cùng khắp. Ở trong mặt đất đó, tất cả hồ hoa sen, mặt trời soi đúng lúc, đều cùng nhau nở rộ. Nơi châu Thiệm-bộ này, ruộng đồng các quả thuốc, đều khiến cho tốt đẹp, đầy khắp trên mặt đất. Do uy lực kinh này, nơi trời trăng chiếu soi, các sao không sai kỳ, gió mưa đều thuận mùa. Khắp châu Thiệm-bộ này, đất nước đều vui sướng, hễ nơi có kinh này, thù thắng hơn phương khác.

Mười bốn bài tụng khen ngợi uy lực của kinh, có tám: Bốn bài tụng đầu do uy lực của kinh nên hoa màu ngũ cốc dồi dào ngon ngọt, hai bài tụng tiếp theo là ao hồ có nhiều hoa, một bài tụng tiếp là hư không sạch sẽ thường sáng tỏ, ba bài tụng tiếp là mặt trời thêm ánh sáng, một bài tụng tiếp là hoa sen theo mặt trời nở rộ, một bài tụng tiếp là quả thuốc thường đầy đủ, một bài tụng tiếp là mưa gió đúng mùa, sao theo đúng kỳ hạn, một bài tụng tiếp là tổng kết về uy lực của kinh.

Văn kinh: Nếu nơi nào truyền bá, kinh Kim Quang Minh này, ai có thể giảng tụng, đều được phước như trên.

Một bài tụng tổng kết về các công đức đạt được từ sự giảng nói, lắng nghe .

Văn kinh: Bấy giờ, Thiên nữ Đại Cát tường và chúng trời nghe lời Phật nói, đều rất vui mừng, đối với kinh vương này và người thọ trì, nhất tâm ủng hộ khiến cho không còn lo buồn khổ não, thường được yên vui.

Toàn bộ đoạn thứ ba nói về đại chúng phát nguyện ủng hộ.

———

Phẩm 23: THỌ KÝ

Phẩm Thọ Ký là phẩm thứ hai mươi ba có chia ra làm ba phần:

1. Nói về lý do có phẩm này: trong phần Học hạnh lưu thông có năm mục, đây tức là mục thức năm thành tựu từ các phẩm trước, khiến cho ý của học hạnh có ba:

a) Vì thọ ký.

b) Vì dứt nghi.

c) Lại tiếp tục khuyến khích.

Đây là phần đầu vì thọ ký. Thọ ký là nói thực hành chắc chắn được quả, quả chắc chắn nhờ đó mà thành tựu. Vì vậy sau phẩm hộ trì có phẩm Thọ Ký.

2. Giải thích tên gọi: Thọ là trao cho ban cho, ký là phân biệt, nghiệm xét. Vì sự phân biệt nghiệm xét đó, cho nên đem quả trao cho, vì thế gọi là thọ ký.

3. Giải trừ chướng ngại:

Hỏi: Diệu Tràng nghe kinh chưa hề được thọ ký, vì sao nay nói là thành tựu hạnh trước nên có phẩm này phát sinh?

Đáp: Không phải là ý chính thọ ký cho Diệu tràng và hai người con của Diệu tràng. Như hai loại ni chúng trong kinh Pháp Hoa, là khuyến khích trì kinh, họ muốn nghe sự ghi nhận mới tu học được cho nên ban cho sự thọ ký, không phải đây là lúc ban cho sự thọ ký, vì trước đó đã thọ ký. Do đó, kinh ấy chép: “Trước đây ta nói tất cả Thanh văn đều được thành phật, nay đại chúng ở đây cũng giống như thế.” Rằng nếu ai trì kinh thì được thành Phật, ai là người được thành Phật? Có tâm nghi ngờ này thì chưa thể quyết định tu học, do đó vì khiến cho dứt trừ nghi ngờ nên thọ ký cho Diệu tràng, muốn cho đại chúng biết rằng sẽ thành Phật mà quyết định khả năng thực hành, nếu không như thế thì phải ở sau phẩm Diệt Nghiệp Chứng ở trước, hoặc sau phẩm Liên Hoa Dụ tán ban cho sự thọ ký, lúc ấy đã ngộ, sao không ban cho sự thọ ký? Như tam châu thuyết pháp hội Pháp Hoa, sau mỗi châu đều thọ ký không ở ngay sau đó.

Hỏi: Nếu vậy sao trước không thọ ký cho họ?

Đáp: Bồ-tát Diệu tràng đã vào địa thứ tám, trước đó được thọ ký nên khiến cho khuyến khích trì kinh, cho nên nói lại. Lại giải thích: Phải thọ ký trước. Sự thọ ký ở xứ này bao hàm nhiều nghĩa: một là thọ ký cho những người như Diệu tràng, hai lại vì thành tựu ở trước. Lại nữa, trước lúc mười ngàn Thiên tử chưa đến pháp hội, cũng hiển bày vừa

mới nghe đều được thành Phật huống hồ tu học lậu xa không được làm Phật hay sao? Lúc này một lời thọ ký được nhiều ích lợi, cho nên cũng không quá đáng.

Hỏi: Mười ngàn vị thiên tử vừa mới nghe liền được thọ ký, đại chúng trong pháp hội sao không được thọ ký?

Đáp: Những người kia căn cơ đã chín muồi, còn những người này căn cơ chưa thành thục. Hơn nữa, họ đã nghe trì kinh thành Phật, chúng trong pháp hội này chưa nghe, cho nên lại nói như vậy.

Văn kinh: Lúc ấy, Đức Như lai ở giữa đại chúng nói pháp này xong muốn thọ ký cho Bồ-tát Diệu Tràng và hai người con là Ngân Tràng, Ngân Quang quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Tán rằng: Văn trong chia làm hai: Đầu tiên là đại chúng tề tựu, sau là thọ ký cho. Trong phần đại chúng tề tựu, có hai: Đầu tiên đây là tựa kết tập.

Văn kinh: Lúc ấy, có mười ngàn vị Thiên tử có ánh sáng rực rỡ nên làm người đứng đầu, đều từ cõi trời tam thập tam đến chỗ Đức Phật đảnh lễ dưới chân Phật xong, lùi về ngồi một bên, nghe Đức Phật nói Pháp.

Tiếp theo nói về đại chúng tề tựu.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Phật bảo Bồ-tát Diệu Tràng rằng: Ông ở đời sau trải qua vô lượng vô số trăm ngàn muôn ức na-dữu-đa kiếp, sẽ thành tựu quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề nơi thế giới Kim Quang Minh, hiệu là Kim Bảo Sơn Vương Như lai ứng chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, xuất hiện ở thế gian.

Tiếp theo là thọ ký, có hai: Đầu tiên là thọ ký cho ba vị Đại sĩ, sau là thọ ký cho mười ngàn vị Thiên tử. Ba Đại sĩ là ba đoạn. Đoạn đầu lại có năm phần:

1. Nêu tên gọi.

2. Thọ ký thời gian.

3. Thọ ký cõi nước.

4. Thọ lý quả vị, tức là vô thượng Bồ-đề.

5. Thọ ký danh hiệu, tức là Kim Bảo Sơn v.v... danh hiệu có chung riêng, như văn có thể biết.

Về nghĩa của thọ ký đại khái có chia ra bốn phần:

1. Lý do thọ ký.

2. Người năng thọ ký.

3. Người được thọ ký.

4. Thọ ký khác nhau.

Nói về lý do thọ ký, có ba nghĩa:

1. Vì Bồ-tát tu tập chứa nhóm nhiều công đức, chứng được pháp tánh, nên thọ ký cho. Vì vậy luận Pháp Hoa nói: “Các vị Thanh văn kia vì thật sự thành Phật cho nên thọ ký riêng cho, hay vì không thành Phật mà thọ ký cho?” Nếu thật sự thành Phật thì vì sao Bồ-tát trong vô lượng kiếp tu hành chứa nhóm vô lượng công đức?

Luận đó đáp: “Các Thanh văn kia được thọ ký là đạt được tâm quyết định, chẳng phải thành tựu pháp tánh.” Ý này thì rõ ràng. Vì các Bồ-tát tu hành nhiều kiếp chứa nhóm vô lượng công đức, thành tựu pháp tánh, cho nên được thọ ký, tức là từ địa thứ tám trở lên. Do đó Du- già bốn mươi sáu chép: Lại nữa, các Bồ-tát có ba thứ quyết định: Chủng tánh định, phát tâm định, bất hư hạnh định cho đến nói: “Nương vào nơi cuối cùng, rơi vào giai vị quyết định, được các Đức Phật Như lai thọ ký cho các Bồ-tát rơi vào chỗ quyết định.”

2. Vì dứt bỏ nghi ngờ của Bồ-tát Tiểu thừa về bất định tánh. Vì vậy luận Nhiếp Đại thừa v.v... chép: “Vì dẫn nhiếp vào một loại và nhậm vận nắm giữ một loại Thanh văn bất định tánh còn lại cùng Bồ-tát bất định tánh còn lại, sợ rằng Bồ-tát này bỏ đại theo Tiểu, cho nên thọ ký rằng sẽ được thành Phật.”

3. Vì mừng vui với quả Phật ấy nên thấy sự thọ ký này mà ưa thích sẽ tự đạt được. Lại nói lên nghe kinh chắc chắn được thành Phật, bởi vì thọ trì thực hành kinh này là tu nhân thành Phật. Do đó kinh Pháp Hoa chép: “Đại trí Xá-lợi-phất nay được thọ ký địa vị tôn quý, chúng ta cũng đều đạt được pháp nhiệm mầu bật nhất...” Kinh này cũng chép: “Lúc mười ngàn vị thiên tử nghe ba vị đại sĩ được thọ ký, lại nghe kinh Tối Thắng Vương như vậy nên tâm sinh vui mừng, thanh tịnh trong sạch giống như hư không.” Tâm mừng vui không nghi ngờ này tức là vui mừng thành Phật, tin pháp tu hành. Thứ hai là nói về người năng thọ ký, lại có ba nghĩa:

a) Chỗ nương của người năng thọ ký là giả.

b) Thể của người năng thọ ký.

c) Dụng của người năng thọ ký.

Chỗ nương của người thọ ký là y cứ vào thuyết của luận Du-già bốn mươi chín. Năng thành tựu có sáu:

1. Thắng giải hạnh địa.

2. Tăng thượng ý lạc địa.

3. Chánh hạnh địa.

4. Quyết định địa.

5. Quyết định hạnh địa.

6. Cứu cánh địa.

Sáu địa vị này đều là năng thọ ký, nhưng địa vị rốt ráo thì Phật và Bồ-tát khác nhau. Phật có ba thân, nhưng hai thân tha thọ dụng và biến hóa là giả, có công năng khác với Thập địa và Địa tiền. Nhưng đối với địa vị cứu cánh thì Bồ-tát địa thứ mười và năm địa vị trước chỉ là tổng tướng thọ ký; không thể biết rõ tên gọi cõi nước lúc người kia được thành Phật, bởi vì người dưới không thể biết được việc trên. Nếu y theo tổng tướng quán xét nhân thọ ký quả thì nói được thành Phật, Bồ- tát cũng có thể. Cho nên trong kinh Pháp Hoa, Bồ-tát Bất Khinh thọ ký cho bốn chúng kia sẽ được thành Phật, do đó năng thọ ký không vượt quá sáu địa vị này. Hoặc Nhị thừa định tánh không ngu muội đối với pháp tin có Đại thừa cũng được thọ ký chung. Như trong kinh Bồ-tát giới chép: “Xưa có vị La-hán, hướng dẫn một Sa-di, nhân đó phát đại tâm, liền sinh ý tôn trọng, nên được thọ ký.”

Thể của người năng thọ ký (năng ký thể), nghĩa là hậu đắc tục trí nên biết rõ căn tánh, hậu đắc quán lý cũng không thể thọ ký. Đây là dựa theo hàng Thánh. Nếu là Địa tiền chỉ là trí tỷ lượng.

Dụng của người năng thọ ký, đó là giải thích ngôn giáo để biểu hiện nghĩa lý. Thứ ba, nói về người được thọ ký, có hai: Sở ký y và sở ký thể.

- Sở ký y có bốn:

a) Chủng tánh vị.

b) Phát tâm vị.

c) Nhị thừa Bất định.

d) Các đại Bồ-tát.

Đây là căn cứ vào biểu hiện rõ ràng. Hoặc ẩn mật ký và bình đẳng ý lạc cũng chung cho cả định tánh và người vô tánh. Sở ký thể tức là vô lậu thiện chung cho cả hiện tại và chủng tánh, cùng quả sở đắc. Quả chung cho cả Báo thân và Hóa thân, ngoại trừ pháp tánh thân. Ngay trong Báo thân phần nhiều nói về Tha thọ dụng, vì có cõi nước, quyến thuộc v.v... nên hiện bày Từ bi, nên có khác nhau. Thứ tư là thọ ký sai biệt, trong kinh Thủ-lăng-nghiêm “Đức Phật bảo Bồ-tát Kiên ý: Thọ ký có bốn thứ, có người chưa phát tâm mà thọ ký cho, có người vừa phát tâm mà thọ ký cho, có người bí mật thọ ký, có người đạt được vô sinh nhẫn hiện tiền mà thọ ký. Đó là bốn thứ, chỉ có Như lai thường biết rõ việc này.” Kinh Bảo Vân đồng với Du-già quyển bốn mươi sáu chép:

“Sơ lược do sáu tướng, được các Đức Như lai đặc biệt thọ ký cho đối với quả vị Vô thượng Bồ-đề. Sáu tướng ấy gồm:

1. An trú chủng tánh chưa phát tâm vị.

2. Đã phát tâm vị.

3. Hiện tại tiền vị.

4. Bất hiện tiền vị.

Bốn tướng trên đây đồng với kinh Thủ-lăng-nghiêm, bí mật thọ ký ở kinh đó tức là bất hiện tiền, bởi vì ở nơi bí mật, hoặc đạt được vô sinh nhẫn gọi là hiện tiền, người chưa đạt được gọi là bất hiện tiền, hoặc đang có mặt gọi là hiện tiền, thân không ở nơi chỗ ngồi gọi là bất hiện tiền.

5. Có thời hạn nhất định, nghĩa là lúc ấy hứa sẽ chứng được vô thượng chánh đẳng Bồ-đề.

6. Không có thời hạn nhất định, nghĩa là không nói ra thời gian quyết định mà thọ ký cho.”

Luận Đại trang nghiêm quyển mười hai nói về sáu thứ cũng giống như vậy. Luận đó chép: “Thọ ký có hai thứ: Người đặc biệt và thời gian đặc biệt, người đặc biệt tức là bốn thứ trước, thời gian đặc biệt tức là hai loại sau.” Luận đó lại chép: “Chuyển ký và đại ký ở đây lại có hai thứ: Một là chuyển ký, nghĩa là vị Bồ-tát kia sau này vào thời gian như thế, Như lai như thế sẽ được thọ ký. Hai là Đại ký, ở địa thứ tám đạt được Vô sinh nhẫn, nhờ dứt bỏ nên tự nói ta sẽ thành Phật, và vì dứt hết tất cả tướng phân biệt...Chuyển ký tức thuộc về ba thứ đầu của kinh Thủ-lăng-nghiêm, đại ký tức thuộc về loại thứ từ.” Luận đó lại nói sáu thứ, khác với kinh Thủ-lăng-nghiêm và luận Du-già: “Sáu thứ ấy là gì? Đó là:

1. Sát độ.

2. Danh tự.

3. Thời tiết.

4. Kiếp danh.

5. Quyến thuộc.

6. Pháp trú.”

Nay ở đây trong văn thọ ký cho Diệu tràng, có ba: Ở nơi thế gian Kim Quang Minh... là tên gọi của sát độ, Kim Bảo Sơn... là danh tự, ông ở đời sau qua vô lượng vô số kiếp... là thời tiết, lược bỏ không có tên kiếp, quyến thuộc và pháp trú.

Văn kinh: Sau khi đức Như lai này nhập Niết-bàn, tất cả giáo pháp cũng đều diệt hết. Lúc ấy, trưởng tử tên là Ngân Tràng liền ở nơi

thế giới này tiếp tục bổ xứ Phật. Thế giới bấy giờ đổi tên thành Tịnh Tràng, sẽ được thành Phật hiệu là Bạch Kim Tràng Quang Như lai Ứng Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn.

Tiếp theo thọ ký cho vị đại sĩ thứ hai, văn cũng chia làm năm phần:

1. Thọ ký thời gian.

2. Lặp lại tên gọi.

3. Thọ ký xứ sở.

4. Thọ ký cõi nước, từ “liền ở nơi thế giới này...”.

5. Thọ ký danh hiệu, cũng có chung riêng.

Văn kinh: Sau khi Đức Như lai này nhập Niết-bàn, tất cả giáo pháp cũng đều mất hết, thứ tử Ngân Quang liền liền bổ xứ Phật, trở về thế giới này sẽ được thành Phật hiệu là Kim Quang Minh Như lai Ứng Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn.

Tiếp theo thọ ký cho vị đại sĩ thứ ba, văn cũng có năm phần:

1. Thọ ký thời gian.

2. Nêu danh hiệu.

3. Thọ ký bổ xứ.

4. Thọ ký cõi nước tức là ở thế giới này.

5. Thọ ký danh hiệu, cũng có chung, riêng.

Văn kinh: Lúc ấy, mười ngàn vị Thiên tử nghe ba vị đại sĩ được thọ ký rồi, lại nghe kinh Tối Thắng Vương này thì sinh tâm vui mừng, thanh tịnh không dấy bẩn, giống như hư không. Bấy giờ, Đức Như lai biết mười ngàn vị Thiên tử này đã thành thục gốc lành nên nhân tiện thọ ký cho quả vị đại Bồ-đề: Thiên tử các người vào đời sau này trải qua vô lượng vô số trăm ngàn muôn ức na-dữu-đa kiếp.

Tiếp theo đoạn lớn thứ hai, văn chia làm bốn phần:

1. Thọ ký cho.

2. Nghi ngờ phát sinh.

3. Dứt trừ cho.

4. Vui mừng tin nhận.

Trong phần đầu có ba: Đầu tiên là Thiên tử thấy nghe tâm sinh vui mừng, tiếp theo từ “Bấy giờ, Đức Như lai...” trở xuống là Như lai biết gốc lành của họ đã thành thục, sau từ: Nhân tiện... trở xuống chính là thọ ký, có tám:

1. Nêu lời tựa.

2. Nêu danh hiệu.

3. Thọ ký thời gian.

Nhưng kiếp có nhiều loại, như luận Pháp Hoa có năm thứ, đó là ngày, đêm, tháng, giờ, năm, hoặc nói đói kém, tật dịch, chiến tranh là ba kiếp, hoặc nói một lần tăng, một lần giảm là một kiếp, như hai mươi trụ kiếp... hoặc nói tám mươi lần tăng giảm là một kiếp, tức là hỏa tai kiếp, hoặc nói bảy lần hỏa tai là một kiếp, tức là thủy tai kiếp, hoặc nói năm mươi sáu lần hỏa tai, bảy lần thủy tai là một kiếp, tức là phong tai kiếp, hoặc nói vô lượng phong tai là một kiếp, tức là ba đại tăng-kỳ kiếp, hoặc nói một trăm sáu mươi kiếp là một kiếp, như kiếp Hiền này, hoặc nói nhiều lần tám mươi kiếp là một kiếp, tức là kiếp tinh tú... Hết tổng số thời lượng một ngàn Đức Phật đó xuất hiện ở thế gian gọi là một kiếp tinh tú. Như kiếp số đã nói trong kinh Pháp Hoa, phần lớn dựa theo ngày, đêm, tháng, giờ, năm... Như nói các địa vị Thập trụ đều trải qua như vậy chừng mấy kiếp, tức là các kiếp phong tai v.v... như thế. Ở đây nói trải qua vô lượng vô số... tức là trải qua tăng giảm hoặc phong tai v.v... không phải là đại tăng-kỳ. Tu hành thành Phật không trải qua ba đại A-tăng-kỳ kiếp.

Hỏi: Căn tánh tu hành có chuyên cần, biếng nhác khác nhau, làm sao nói chắc chắn là ba đại tăng-kỳ kiếp?

Đáp: Y cứ theo lúc tác ý, phương tiện thiện tâm trong từng sát-na một liên tục với thời lượng trải qua ba đại kiếp, không phải là bao gồm chọn lấy lúc tu và không tu, ý tác hay không tác trải qua như vậy vài kiếp. Tuy căn tánh chuyên cần uể oải không đồng như đều nói là ba kỳ.

Hỏi: Căn tánh tu hành có chuyên cần, biếng nhác khác nhau, làm sao chắc chắn nói là ba đại tăng-kỳ kiếp?

Đáp: Y cứ theo lúc tác ý, phương tiện thiện tâm trong từng sát-na sát-na một nối nhau với thời lượng trải qua ba đại kiếp. Chẳng phải đều lấy thời gian tu, không tu để làm bất tác ý trải qua từng ấy kiếp. Tuy căn tánh chuyên cần, biếng nhác khác nhau nhưng đều nói là ba kỳ.

Hỏi: Nếu vậy thì tự địa thứ tám trở xuống vô lậu quán tâm tất cả thời gian luôn luôn tiếp diễn, làm sao nói có việc vượt kiếp? Như Phật Thích-ca vào kiếp thứ ba mới gặp Phật Nhiên Đăng, trải tóc trên đất cho Phật đi qua nên vượt qua tám kiếp, kỳ thứ ba hoàn mãn tu nghiệp tướng tốt, mới gặp Phật Thắng Quán, cũng gọi là Phật Phất-sa, đứng một chân khen ngợi vượt qua chín kiếp?

Đáp: Có hai cách giải thích:

a) Hoặc có một loại dừng lại nhiều ở du quán tâm; hoặc mê đắm lâu dài trong diệt định. Đối với hữu siêu này, nếu vậy làm sao lại nói về địa thứ tám trở xuống trong từng sát-na dần dần tăng tiến?

Đáp: Căn cứ vào thời gian dài sau khi trụ xuất từ địa thứ tám trở lên mà nói. Nếu vậy làm sao nói từ Sơ địa trở lên nhập xuất trụ tâm tất cả đều bình đằng?

Đáp: Căn cứ vào không tác ý, tức là công lực như nhau, khác với địa tiền, giả sử lúc tác ý lực dụng không như nhau nhưng nếu chấp vào thì đều giống nhau, làm sao có thể nói trí tăng, bi tăng và đối với phiền não sợ hãi hay không sợ hãi đều khác nhau?

b) Bi tăng, trí tăng, sợ hãi hay không sợ hãi giống như từng Địa đều như nhau. Nhưng nói về Siêu là dùng trí hướng đến bi tăng là nói Siêu. Nếu vậy thì trí tăng hướng đến bi tăng là tự thành tựu được sự siêu việt, cần gì phải nói việc trải tóc v.v...?

Đáp: Đây là những loại siêu việt tăng trưởng, vì thế cho nên cố ý nói đến. Hoặc là tướng biến hóa phương tiện mà nói đến việt, chẳng phải là thật như thế. Vì sao? Vì từ địa thứ tám trở lên trong tha thọ độ nơi nào có đất thì phải trải tóc, sao có hang đá làm Phật ngồi thiền? Nếu như thế thì tăng-kỳ đối với trí tăng, bi tăng là đối với loại nào mà nói?

Đáp: Căn cứ theo trí tăng.

Văn kinh: Ở thế giới Tối thắng Nhân-đà-la Cao Tràng được thành tựu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, đồng một chủng tánh, lại cùng một danh hiệu là Diện Mục Thanh Tịnh Ưu Bát La Hương Sơn, đầy đủ mười hiệu, như thế lần lượt mười ngàn vị Phật xuất hiện ở thế gian.

4. Phần thứ tư, thọ ký tên gọi cõi nước, Nhân-đà-la là tiếng Phạn, Hán dịch là Đế cao tràng giới, tiếp theo từ “được thành tựu A-nậu...”

5. Thọ ký quả vị: đồng một chủng tánh.

6. Thọ ký chủng tánh.

7. Thọ ký danh hiệu.

8. Từ “Như thế...” về sau là thọ ký thứ tự.

Văn kinh: Bấy giờ, thần cây Bồ-đề bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Mười ngàn vị thiên tử này từ ba mươi ba cõi trời tam thập tam vì nghe pháp nên đến chỗ Đức Phật, vì sao Như lai liền thọ ký cho họ sẽ được thành Phật? Bạch Đức Thế Tôn! Con chưa từng nghe các vị Thiên tử này tu tập đầy đủ sáu Ba-la-mật-đa, khó thực hành khổ hạnh, xả bỏ tay chân đầu mắt, tủy não vợ con, quyến thuộc voi ngựa, xe cộ tôi tớ, kẻ hầu người hạ, cung điện vườn rừng, vàng bạc lưu ly, xa cừ mã não, san hô, hổ phách, bích ngọc kha bối, đồ ăn thức uống, áo

quần đồ nằm, thuốc thang, như vô lượng trăm ngàn Bồ-tát khác dùng các thứ cúng dường cung phụng vô số trăm ngàn muôn ức na-dữu-đa Đức Phật thời quá khứ, các Bồ-tát như thế đều trải qua vô lượng vô biên kiếp số, sau đó mới được thọ ký thành Bồ-đề. Bạch Đức Thế Tôn! Các vị Thiên tử này vì nhân duyên gì, tu thắng hạnh gì, trồng gốc lành gì mà từ cõi trời kia đến đây trong thời gian ngắn nghe pháp liền được thọ ký? Cúi mong Đức Thế Tôn vì con giải thích cho con hiểu để dứt trừ sự nghi ngờ.

Tiếp theo là phần thứ hai, nghi ngờ phát sinh, có hai: Nêu ra và hỏi.

Trong phần nêu ra có bốn:

1. Nêu ra nguyện nhân đến.

2. Từ “Vì sao...” trở xuống là lược nêu câu hỏi, họ vì nghe pháp mà đến vì sao thọ ký cho?

3. Từ “Bạch Đức Thế Tôn! Con chưa từng nghe...” về sau là nói rõ tâm nghi ngờ.

4. Từ “Như vô lượng... khác” về sau là biểu hiện ý nghi ngờ.

Tiếp theo từ “Bạch Đức Thế Tôn...” về sau là câu hỏi thứ hai, có ba phần: Đầu tiên là hỏi chung, tiếp theo là hỏi riêng, sau là thỉnh cầu giải đáp. Vì nhân duyên gì là nghĩa của câu hỏi chung về nguyên do, hoặc tự thực hành gọi là nhân, bạn tốt là duyên, tu hạnh tốt gì v.v... là hỏi riêng.

- Hỏi tu hạnh tốt gì, tức là hỏi về tu hạnh sáu độ.

- Hỏi trồng gốc lành gì, tức là hỏi về tu hạnh phước đức.

Hoặc năng khởi tu sẽ đạt được nghĩa quả gọi là hạnh, nghĩa của năng sinh nhân thiện về sau gọi là gốc. Hoặc mới phát khởi gọi là gốc, về sau tu tập gọi là hạnh, tức là Thể không khác nhau. Lại nữa, mười độ gọi là hạnh, mười pháp cúng dường gọi là gốc, tức là nghĩa có chút khác nhau. Nói “từ cõi trời ấy đến đây” về sau là bao gồm kết thúc ý của câu hỏi. Như hỏi vì nhân duyên gì mà từ cõi trời ấy đến đây liền được thọ ký, tu hạnh tốt gì, trồng gốc lành gì mà từ cõi trời ấy đến đây...? Lại quán xét, hoặc do nghe mà được thọ ký, đây tức là không hề nghi ngờ; chỉ nghi ngờ vì sao từ cõi trời xuống đây chỉ nghe kinh này, nhân đó mà được thọ ký? Sau từ “Cúi mong Đức Thế Tôn...” trở xuống là thỉnh cầu giải đáp.

Văn kinh: Đức Phật bảo Địa thần: Này Thiên nữ thiên! Như ngươi đã nói đều từ gốc lành nhân duyên thắng diệu cần cù tu tập sau đó mới được thọ ký. Các vị Thiên tử này ở nơi cõi trời tuyệt diệu xả bỏ

năm thứ dục lạc, cho nên đến nghi kinh Kim Quang Minh này, đã nghe pháp rồi đối với kinh này trong tâm phát sinh thiết tha tôn trọng, trong sáng như lưu ly không có các vết rạn nứt dơ bẩn, lại được nghe việc thọ ký của ba vị Bồ-tát này.

Phần thứ ba Đức Phật giải đáp, có ba: Đầu tiên là ấn khả câu hỏi, tiếp theo từ “Các vị Thiên tử này...” về sau chính là giải đáp các câu hỏi, có hai:

- Lược nêu.

- Khai triển ở hai phẩm sau.

Trong phần một lại có hai: Đầu tiên chỉ giải đáp hạnh tốt hiện tại, muốn nói lên việc nghe kinh trước đó chắc chắn sẽ là nhân thành Phật, cho nên có ba hạnh:

1. Từ “Nơi cõi trời tuyệt diệu...” về sau là hạnh xả bỏ dục lạc, nên thường hướng đến pháp hội.

2. Từ “Cho nên đến nghe... này” về sau là hạnh nghe kinh, nên pháp chính là nhân thành Phật.

3. Từ “Lại được nghe... này” về sau là hạnh nghe thọ ký tâm vui theo, vì thường nguyện cầu.

Văn kinh: Cũng do nhân duyên thệ nguyện tu hành chánh hạnh lâu xa trong quá khứ, thế nên nay ta đều thọ ký cho ở đời vị lai sẽ thành tựu quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Tiếp theo phần sau là cùng giải đáp sơ lược hai câu hỏi về quá khứ tu hạnh tốt gì và trồng gốc lành căn gì? Tiếp đến nói quá khứ nghe danh hiệu các Đức Phật nên gọi là nhân duyên gốc lành, sau từ “Thế nên nay ta...” trở xuống là kết thúc sự giải đáp.

Văn kinh: Lúc thần cây kia nghe Đức Phật nói xong, rất vui mừng tin nhận.

Tiếp theo là thọ thần vui mừng tin nhận.

———

Phẩm 24: TRỪ BỆNH

Phẩm Trừ Bệnh thứ hai mươi bốn có chia ra làm ba phần:

1. Nói về lý do có phẩm này: Ở đây là dứt bỏ nghi ngờ, phẩm trước là thành tựu. Khuyến khích cố gắng giảng nói tin nhận, đều sẽ thành Phật, cho nên có sự thọ ký. Hai vị Đại sĩ trước đó từng nghe kinh nên được thọ ký, điều ấy thì đại chúng không thắc mắc, nhưng mười ngàn vị thiên tử lần đầu đến pháp hội lại được thọ ký, vì thế có nghi ngờ phát sinh. Trước đây tuy có giải đáp sơ lược, nhưng nhân duyên ngày xưa mà trình bày chung e rằng người nghe khó hiểu. Từ đây tiếp theo lại vì đó giảng nói rộng hơn, cho nên có hai phẩm Trừ Bệnh và Lưu thủy phát sinh. Nhưng về sự khác nhau ấy, sẽ nói đến nhân duyên ngày xưa của mười ngàn vị Thiên tử cho nên trước tiên nói rõ duyên khởi vì thế có phẩm Trừ Bệnh. Lại e rằng bệnh khổ sẽ trở ngại cho việc nói và nghe kinh, nên cùng trình bày để trừ diệt khiến cho có thể y theo tu học. Duyên khởi đã rõ ràng, tiếp theo cần phải biện luận đúng đắn cho nên phẩm Lưu Thủy phát khởi. Đại sư Chân Đế giải thích rằng “Phẩm Trừ Bệnh này nói về nhân thọ ký nên thành phẩm Thọ Ký, bên cạnh đó hiển bày sự tu hành của Phật Thích-ca nên thành phẩm Tuổi thọ. Phẩm xả thân sau này nói về nhân của Phật Thích-ca trở thành phẩm Tuổi thọ, bên cạnh đó nói về sự tu hành của hàng đệ tử nên thành phẩm Thọ Ký.” Nhưng trị bệnh là duyên xa, lưu thủy là duyên gần, ở đây nghĩa tuy có thể như vậy nhưng xu thế của văn hơi sơ sài. Nhân của tuổi thọ trước đã nói rộng về người độ v.v... vì sao bây giời trở lại nói về nhân? Cùng tu một đời, sao lại chia ra xa gần? Vì nghĩa thượng, trung, hạ thì không trở ngại. Hoặc thế lực hơn kém đã chia ra xa gần lại cũng không trái, nhưng cho rằng chính là nhân của tuổi thọ thì văn hơi xa xôi.

2. Giải thích tên gọi: Các thứ sai trái tổn thất lớn gọi là bệnh, thuốc men có khả năng đối trị gọi là trừ. Phẩm này nói rộng về điều đó nên gọi là phẩm Trừ Bệnh.

3. Giải trừ chướng nạn:

Hỏi: Phẩm Tuổi thọ trước đây Diệu tràng suy nghĩ rằng: Như lai thực hành nhân trường thọ từ bi không giết hại, vì sao mạng chỉ có tám mươi năm ngắn ngủi? Trước tuy nói rằng Tuổi thọ vô biên nhưng không giải thích về hạnh Từ bi không giết hại, nay ba phẩm này chính thức nói về hạnh đó, sao không phải là phần Chánh Tông?

Đáp: Diệu tràng chỉ nghi ngờ về nhân thực hành nên được sống lâu, không nghi ngờ gì về sống lâu do nhân nào ngày xưa. Phẩm này

lại nói: “Nhân duyên bổn nguyện của mười ngàn vị Thiên tử nay sẽ nói cho ông nghe”, không nói: sẽ nói nhân duyên sống lâu. Còn phẩm Lưu Thủy chép: “Do nghe mười hai nhân duyên của Phật Bảo Kế nên được nghe kinh này, nhờ nhân duyên gốc lành này nên nay được thọ ký”, không nói là: Do đây được tuổi thọ dài lâu. Vì thế trong phần Lưu thông chứ không phải là phần Chánh tông.

Văn kinh: Đức Phật bảo thần cây Bồ-đề rằng: Này Thiên nữ! Hãy lắng nghe, lắng nghe và khéo suy nghĩ. Nhân duyên bổn nguyện của mười ngàn vị Thiên tử này giờ đây ta sẽ nói cho ngươi nghe.

Tán rằng: Hai phẩm dưới đây là phần thứ hai, nói về rộng rãi về nhân duyên mười ngàn vị Thiên tử được thọ ký, có hai: Phẩm này nói về duyên khởi được phát khởi, phẩm Lưu Thủy nói về nhân duyên được thọ ký. Phần duyên khởi chia làm hai: Đây là phần đầu nhắc nhủ lắng nghe, hứa sẽ giảng nói cho nghe.

Văn kinh: Này Thiện nữ Thiên! Thời quá khứ vô lượng không thể suy nghĩ bàn luận a-tăng-xí-da kiếp, bấy giờ có Đức Phật xuất hiện ở thế gian, hiệu là Bảo Kế Như lai Ứng Chánh Biến Tri Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Này Thiện nữ Thiên, sau khi Đức Thế Tôn đó nhập Niết-bàn, chánh pháp diệt rồi, vào thời tượng pháp.

Nói về duyên khởi, có mười hai phần :

1. Nói về thời tiết có ba:

a) Nói chung về kiếp số.

b) Nói về Đức Phật.

c) Nói về thời gian. Từ “Bấy giờ...” về sau là nói riêng.

Văn kinh: Có vị vua tên là Thiên Tự Tại Quang thường dùng chánh pháp cai trị nhân dân, giống như cha mẹ.

2. Phần thứ hai nói về cõi nước.

Văn kinh: Trong vương quốc này có một vị trưởng giả tên là Trì Thủy, kéo hiểu rõ y phương, tinh thông tám quyền thuật, chúng sinh bệnh khổ bốn đại không điều hòa, đều có thể cứu chữa trị liệu. này Thiện nữ Thiên.

3. Phần thứ ba nói về người cha Bồ-tát, có bốn:

a) Trú xứ.

b) Từ “Có một vị trưởng giả...” về sau là đức hiệu.

c) Tên gọi Trì Thủy là chỉ cho tên hiệu.

d) Từ “Khéo hiểu rõ...”về sau là nói về khả năng y dược, tám quyền thuật như dưới đây.

Văn kinh: Bấy giờ, Trưởng giả Trì Thủy chỉ có một người con tên là Lưu Thủy, diện mạo khôi ngô, mọi người đều ưa nhìn, được bản tánh thông minh nhanh nhẹn, khéo làm quen với các sách luận, họa vẽ toán số in ấn thảy đều thông thạo.

Tiếp theo nói về người con Bồ-tát, có năm:

1) Tên gọi.

2) Diện mạo khôi ngô là hình dáng tướng mạo.

3) Mọi người đều thích nhìn là tư tuệ.

4) Được bản tánh thông minh nhanh nhẹn là căn tánh.

5) Khéo làm quen với các phương pháp kỹ thuật là kỹ nghệ.

Văn kinh: Lúc ấy trong vương quốc có vô lượng trăm ngàn các loài chúng sinh đều bị tật dịch, các khổ bức bách, cho đến không tâm có vui vẻ. Này Thiện nữ Thiên! Bấy giờ con của trưởng giả là Lưu Thủy thấy vô lượng trăm ngàn chúng sinh này chịu các bệnh khổ, khởi tâm đại bi suy nghĩ như vầy: Vô lượng chúng sinh vì sự bức bách của các điều vô cùng khổ đau, Trưởng giả cha ta tuy hiểu rõ y phương, tinh thông tám thuật, đều chưa khỏi các bệnh tật về bốn đại tăng giảm, nhưng đã suy yếu, già cả, cần phải nghỉ ngơi dưỡng sức mới có thể tiếp tục công việc, không thể nào tiếp tục đến thành ấp, xóm làng để cứu các bệnh tật khổ đau. Nay vô lượng trăm ngàn chúng sinh đều gặp cảnh bệnh tật trầm trọng, không ai có thể cứu giúp, bây giờ ta nên đến chỗ đại y cha ta thưa hỏi phương pháp bí mật về y phương trị bệnh, nếu hiểu rõ được sẽ đến các thành ấp, xóm làng để cứu các chúng sinh thoát khỏi các thứ bệnh tật làm cho thường được hưởng sự yên lành vui sướng.

Phần thứ tư nói về duyên học tập y phương, có sáu: (không thấy mục e)

a. Bấy giờ các bệnh tật phát sinh.

b. Từ “Thiện nữ Thiên...” trở xuống là Bồ-tát khởi tâm Bi.

c. Từ “Trưởng giả cha ta...” trở xuống là nghĩ đến cha đã già yếu.

d. Từ “Nay có vô lượng...” trở xuống là bản thân cầu phương pháp hay.

f. Từ “Nếu hiểu rõ được...” trở xuống là nghĩ đến việc đi chữa trị bệnh tật.

Văn kinh: Lúc ấy, con của trưởng giả nghĩ như vậy rồi, liền đến chỗ người cha, cúi đầu lạy dưới chân, chắp tay cung kính, lùi về đứng một bên, liền dùng Già-tha thỉnh cầu cha mình rằng: Xin cha lành xót thương, con muốn cứu chúng sinh, nay cần các y phương, mong sẽ nói

con nghe. Vì sao thức ăn uông, được thọ hưởng yên vui, thường khiến trong thân thể, thế lửa không tiêu hao? Chúng sinh có bốn bệnh, phong hoàng nhiệt đàm ấm, cho đến mọi bệnh tật, làm cách nào chữa trị? Lúc nào bệnh phong khởi, lúc nào bệnh nhiệt phát, lúc nào đàm suyễn động, lúc nào mọi bệnh sinh.

Phần thứ năm đến chố người cha thưa hỏi về y phương, có hai:

a) Nghi thức thưa hỏi.

b) Tử “Liền dùng Già-tha...” trở xuống là dùng tụng để thưa hỏi, có năm bài tụng chia làm: Một bài tụng đầu cầu thương xót mong giảng nói, bốn bài tụng tiếp theo là phần thưa hỏi, có năm: Nửa bài tụng đầu hỏi về do đâu gặp bệnh, nửa bài tụng tiếp theo hỏi về thời gian bệnh sinh khởi, một bài tụng tiếp hỏi về phương pháp để nuôi giữ, một tụng tiếp hỏi về pháp thuật chữa trị bệnh tật, một tụng cuối hỏi về thời gian bệnh phát khởi. Trước hỏi lúc bệnh mới phát khởi, ở đây hỏi khi thời gian bệnh đã phát động. Nhưng có hai thời: Một là hỏi dựa theo bốn mùa, hai là hỏi dựa vào trước sau khi ăn.

Văn kinh: Khi trưởng giả ấy nghe con mình thưa hỏi xong, lại dùng Già-tha trả lời rằng: Nay ta theo người xưa, tất cả pháp trị bệnh, lần lượt nói cho con, gắng nghe cứu chúng sinh. Ba tháng là mùa Xu- ân, ba tháng gọi là Hạ, ba tháng gọi Thu phân, ba tháng là mùa Đông. Đây theo trong một năm, mà nói riêng từng mùa (tam tam), hai tháng (nhị nhị) là một tiết, thành sáu thời một năm. Một hai là hoa thời, ba bốn gọi nhiệt tế, năm sáu gọi vũ tế, bảy tám gọi Thu thời, chín mười là hàn thời, hai cuối gọi băng tuyết, đã biết khác như vậy, cho thuốc đừng khiến sai. Nên tùy trong thời này, điều hòa sự ăn uống, vào bụng khiến tiêu hóa, thì không sinh các bệnh. Khí tiết nếu đổi thay, bốn đại có chuyển dời, lúc này không thuốc men, sẽ sinh các bệnh khổ. Thầy thuốc biết bốn mùa, lại biết sáu tiết đó, hiểu rõ bảy phần thân, uống thuốc không sai lầm. Gọi vị giới huyết nhục, xương cốt và tủy não, khi bệnh vào trong đó, biết bệnh chữa được chăng? Bệnh có bốn thứ riêng, là phong nhiệt đàm ấm, cho đến bệnh nhóm chung, nên biết lúc phát động. Trong Xuân đàm ấm động, trong Hạ bệnh phong sinh, mùa Thu hoàng nhiệt tăng, tiết Đông cả ba khởi. Xuân ăn chát nóng cay, Hạ béo nóng mặn chua, mùa Thu nhạt ngọt béo, đông chua chát béo ngọt. Ở trong bốn mùa này, uống thuốc và ăn uống, nếu theo vị như thế, các bệnh không phát sinh. Sau ăn bệnh do ấm, khi ăn tiêu do nhiệt, sau tiêu khởi do phong, theo thời phải biết bệnh. Đã biết nguồn bệnh rồi, tùy bệnh mà tìm thuốc, nếu như trạng huống khác, trước phải chữa gốc đó.

Bệnh phong uống dầu béo, bệnh nhiệt lợi là tốt, bệnh ấm nên biến thổ, tổng tập cần ba thuốc. Phong nhiệt ấm đều có, đó gọi là tổng tập, tuy biết mùa bệnh khởi, nên xét bổn tánh đó. Xét biết như thế rồi, theo thời mà cho thuốc, ăn uống thuốc không sai, đó gọi là thầy thuốc khéo.

6. Phần thứ sáu người cha giải thích cho con nghe. Đây là phần đầu kết tập nêu ra, tiếp từ “Nay ta theo người xưa...” về sau ba mươi hai bài tụng là người cha nói tụng giải thích, chia làm ba: Một bài tụng đầu là hứa nói, tiếp theo ba mươi bài tụng là phần giải thích, sau cùng một bài tụng tổng kết. Trong phần giải thích lại có ba: Bốn bài tụng đầu hạn định thời tiết, mà riêng nói từng mùa nghĩa là ba tháng ba tháng làm một mùa, thành ra bốn mùa trước đó, hai tháng là một tiết nghĩa là hai tháng hai tháng làm một tiết, nêu ra sáu thời ở sau.

Mười ba bài tụng là trả lời câu hỏi. Sau từ “Lại nên biết...” trở xuống mười hai bài tụng tiếp tục là dự đoán chọn lựa. Nhưng trong phần trả lời câu hỏi một bài tụng đầu nên ra khiến điều hòa, ba bài tụng tiếp là trả lời câu hỏi thứ nhất. Trong đó một bài tụng đầu chính thức trả lời nguyên nhân phát sinh bệnh, hai bài tụng khiến biết rõ chỗ phát sinh bệnh.

Nhất vị giới, tiếng Phạn là A-la-bà, ở giữa lá lách và dạ dày, thức ăn uống đến chỗ này chia làm hai phần:

a) Khư-la-giới, tức là chất cặn bã trở thành đại tiểu tiện.

b) Vị giới tức là phần vị thấm nhuần chứa nhóm nuôi dưỡng thân thể.

Hai là máu, ba là nhiệt, bốn là mỡ, năm là xương, sáu là tủy, bảy là não.

Hai bài tụng tiếp trả lời câu hỏi thứ hai, nói về một số thể trạng của bệnh và thời điểm phát sinh. Chính xác ở đây là sự chuyển đổi của ngũ hành. Đàm là thủy, phong thuộc mộc, nhiệt là hỏa. Thủy tạo thành từ tháng sáu đến tháng giêng thì tắt, mộc tạo thành từ tháng chín đến tháng năm thì chết, hỏa tạo thành từ tháng mười hai đến tháng tám thì hết mức. Vì vậy sẽ suy yếu, nên bệnh rút lui, lúc bạo phát cũng vào lúc này có thể chữa trị. Cũng bao gồm trả lời câu hỏi đầu tiên về bốn mùa trong câu hỏi thứ năm. Hai bài tụng tiếp trả lời câu hỏi thứ ba. Một bài tụng tiếp trả lời câu hỏi thứ năm. Bốn bài tụng tiếp trả lời câu hỏi thứ tư.

Hỏi: Vì sao hỏi đáp thứ tự khác nhau?

Đáp: Nhân trả lời câu thứ ba về ăn uống nuôi dưỡng, nhân tiện nói về thời tiết phát động, vì thế trả lời câu hỏi thứ tự khác nhau. Trong

phần trả lời về cách chữa trị chia làm ba: Một bài tụng đầu là nêu ra, hai bài tụng tiếp theo là cách chữa trị, một bài tụng sau là kết thúc.

Văn kinh: Lại nên biết tám thuật, thâu tóm mọi y phương, ở đây nếu hiểu biết, chữa lành bệnh chúng sinh, là châm chích thương phá, thân bệnh cùng quỷ thần, ác độc và hài đồng, sống lâu thêm khí lực. Trước xét hình sắc kia, nói năng và tánh tình, sau đó hỏi giấc mộng, biết phong nhiệt ấm khác. Khô gầy đầu ít tóc, tâm đó không định tĩnh, nói nhiều mộng phi thấy bay, người này là tánh phong. Trẻ tuổi sinh tóc bạc, mồ hôi nặng về sân, thông minh mộng thấy lửa, người này là tánh nhiệt. Tâm định thân bình thản, suy nghĩ đầu láng mượt, mộng thấy nước, vật trắng, nên biết là tánh ấm. Tánh tổng tập đều có, hoặc hai hoặc đủ ba, tùy có tăng chỉ một, nên biết là tánh đó. Đã biết bổn tánh rồi, theo bệnh mà cho thuốc, nghiệm người không tướng chết, mới gọi đáng cứu người. Các căn trái chấp cảnh, trọng thầy thuốc khởi mạn, bạn thân sinh nóng giận, là tướng chết nên biết. Mắt trái đổi sắc trắng, lưỡi đen mũi nhuốm xanh, vành tai khác với trước, môi dưới lệch xuống thấp; loại trái ha-lê-lặc, có sáu vị đầy đủ, thường trừ tất cả bệnh, vua trong thuốc không kỵ. Lại ba quả ba cay, dễ được trong các thuốc, đường cát mật bơ sữa, đây thường chữa các bệnh. Từ các phương thuốc khác, tùy bệnh đáng tăng thêm, trước khởi tâm thương xót, đừng mưu tính tài lợi.

Tiếp theo mười ba bài tụng là phân biệt lại, chia làm năm: Hai bài tụng đầu chỉ dạy bí thuật, trong đó một bài tụng nêu ra, một bài tụng giải thích. Tám thuật là:

1. Cách chữa trị bằng chăm chích.

2. Chữa trị bằng cách mổ vết thương.

3. Chữa trị bệnh tật của thân.

4. Bệnh do bốn loài quỷ làm hại.

5. Bị trúng thuốc độc.

6. Bệnh trẻ em.

7. Kéo dài tuổi thọ.

8. Nuôi dưỡng thân.

Hai phần tiếp theo là năm bài tụng rưỡi dạy hiểu biết về thể trạng của bệnh. Ở bài tụng đầu nêu mục tiêu, bốn bài kế tiếp bàn về thể. Nửa bài tụng sau nói về kết thúc. Ba bài kế tiếp nghiệm người ấy không có tướng chết, cho đến mười hai bài tụng rưỡi dạy về quán tướng chết.

Từ “Ha-lê” trở xuống là nói về thuốc hay, đây là chữa trị bệnh chung chứ không nói riêng, một bài tụng đầu là thuốc mổ, một bài tụng

sau là thuốc bổ. Kinh Niết-bàn thứ tư chép: “Sáu vị là: Đắng, chua, ngọt, cay, mặn, nhạt.” Vị thuốc này tốt nhất trong các loại thuốc bậc nhất ở các nước Tây vực, nên đúng như kinh Giải Thâm Mật đã nói là thuốc Tỳ-niết-phược. Ba quả là: Ha-lê-lặc-ca, A-ma-lạc-ca, cũng gọi là A-vô-la-ca, xưa gọi là quả Am-ma-la là nhầm, Tỷ-tỷ-đắc-ca, giống như quả A-vô-la-ca nhưng hơi lớn. Ba vị cay là: gừng, hồ tiêu, Tất-bát. Cùng với mười loại dễ có được như đường cát... để chữa trị tẩm bổ.

Tiếp một bài tụng chỉ rõ ví dụ để nhắc nhủ khuyến khích.

Văn kinh: Ta đã nói cho con nghe những điều cần thiết trong việc chữa trị bệnh tật, đem những điều này cứu giúp chúng sinh sẽ đạt được kết quả vô biên.

Tiếp theo thứ ba, là tổng kết.

Văn kinh: Này thiện nữ Thiên! Bấy giờ, trưởng giả tử Lưu Thủy tự hỏi cha mình về sự quan trọng của tám thuật, bốn đại tăng giảm, thời tiết khác nhau và phương pháp tẩm bổ, đã khéo biết rõ, tự nghĩ có thể cứu chữa được các bệnh tật.

7. Phần thứ bảy, suy nghĩ đã học hỏi thành tựu.

Văn kinh: Lập tức đến khắp thành ấp, xóm làng, hễ ở chỗ nào chúng sinh bị trăm ngàn muôn ức bệnh tật khổ sở đều đến nơi đó khéo nói lời an ủi chỉ bảo, nói lời như vầy: Ta là thầy thuốc! Ta là thầy thuốc! Có phương thuốc tốt chữa trị, nay vì các người chữa trị các thứ bệnh tật thảy đều khiến cho trừ khỏi.

8. Phần thứ tám, tùy theo bệnh tật bảo cho biết có khả năng chữa trị.

Văn kinh: Này thiện nữ Thiên! Lúc đó mọi người nghe trưởng giả

tử nói lời tốt lành, an ủi chỉ bảo, hứa sẽ trị bệnh cho, thì có vô lượng trăm ngàn chúng sinh mắc phải bệnh nặng nghe lời này thì thân tâm vui mừng hớn hở chưa từng có. Nhờ nhân duyên này tất cả bệnh tật khổ sở đều được trừ diệt, khí lực tăng cường, bình phục như xưa.

9. Phần thứ chín mọi người nghe tin chữa lành bệnh tật.

Văn kinh: Này thiện nữ Thiên! Bấy giờ lại có vô lượng trăm ngàn chúng sinh bị bệnh rất nặng khó chữa trị, liền cùng nhau đến chỗ con của trưởng giả lại xin chữa bệnh.

10. Phần thứ mười, bệnh nặng xin chữa trị.

Văn kinh: Con của trưởng giả đó liền đem thuốc hay bảo uống đều được hết bệnh.

11. Phần thứ mười một, gặp thuốc đều dứt khỏi bệnh.

Văn kinh: Này thiện nữ Thiên! Con của trưởng giả này ở trong

nước đó chữa trị cho trăm ngàn muôn ức chúng sinh, bệnh tật khổ sở đều dứt khỏi.

12. Phần thứ mười hai tổng kết bệnh được trừ khỏi.

———

Phẩm 25: TRƯỞNG GIẢ TỬ LƯU THỦY

Phẩm trưởng giả tử Lưu thủy thứ hai mươi lăm có chia ra làm ba phần:

1. Nói về lý do có phẩm này: Mười ngàn vị Thiên tử được thọ ký, Thiên nữ sinh nghi ngờ. Cuối phẩm thọ ký trước đây chỉ nói sơ lược nên chưa thể hiểu rõ ràng. Vì vậy, hai phẩm Trừ Bệnh và Lưu Thủy lại vì đó phân tích rộng khiến cho đại chúng biết sâu hơn. Phẩm trước nói nhiều về duyên khởi, phẩm này chính thức nói về nhân thọ ký, do đó có phẩm này. Vì vậy ở sau nói: “Nhân xưa kia ta dùng nước cứu đàn cá, cho ăn khiến chúng no đủ, nói mười hai duyên khởi sâu xa và Đà-la-ni chú tương ưng này cho chúng nghe, lại vì xưng danh hiệu Đức Phật Bảo Kế đó cho chúng, nhờ gốc lành này được sinh lên cõi trời, nay đến chỗ ta vui vẻ nghe pháp, ta đều sẽ thọ ký Bồ-đề cho.”

2. Giải thích tên gọi: Nói con của trưởng giả là nêu người cha để nói về người con, biểu thị dòng dõi tôn quý. Lưu thủy là lấy hạnh làm sáng tỏ danh, nói về thắng hạnh. Lại nữa, bản thân cũng là trưởng giả nên để phân biệt với cha lại xưng là con. Bởi vì có đức nuôi người, nuôi cá cho nên có hiệu là trưởng giả. Lưu thủy có hai nghĩa:

a) Nước có khả năng chảy.

b) Có khả năng cho nước, theo hạnh làm tên gọi, đây là đức và hạnh cả hai cùng nêu bày.

Phẩm này nói nhiều về sự việc đó cho nên lấy làm tên phẩm.

3. Giải trừ vấn nạn.

Hỏi: Vì sao không gọi là phẩm Cứu Ngư?

Đáp: Nghĩa của Lưu thủy rất rộng, bởi vì cứu cá cũng thấm nhuần đến loài khác, do đó không gọi riêng là phẩm Cứu Ngư.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Phật bảo thần cây Bồ-đề. Này thiện nữ Thiên! Bấy giờ, con của trưởng giả tên là Lưu Thủy vào thời xưa kia, ở trong nước Thiên tự tại quang vương chữa trị tất cả bệnh tật khổ sở cho các chúng sinh, giúp họ được bình phục, thọ hưởng yên ổn vui sướng. Các chúng sinh kia vì bệnh dứt hết cho nên tu nhiều phước nghiệp, thực hành nhiều hạnh cứu giúp, vì tự mình vui sướng nên cùng nhau đi đến chỗ của con trưởng giả, đều sinh tâm tôn kính nói như vầy: Lành thay! Lành thay! Con của Đại trưởng giả, việc tốt lành luôn luôn sinh ra và nuôi lớn phước đức, thêm ích lợi cho chúng tôi được yên ổn sống lâu. Lòng nhân ái này thật là sức mạnh của thầy thuốc, lòng Từ bi của Bồ-tát, khéo điều chế thuốc men, khéo chữa trị vô lượng bệnh tật khổ sở

cho chúng sinh. Như thế xưng tụng, ngợi khen rộng khắp thành ấp.

- Văn trong phẩm chia ra bốn đoạn:

1. Khen ngợi kết luận năng lực của thuốc.

2. Từ Thiện nữ Thiên...” trở xuống nói về hạnh cứu giúp loài cá.

3. Từ “Bấy giờ, Đức Phật bảo...” trở xuống là kết hợp xưa nay.

4. Từ “Bấy giờ đại chúng...” trở xuống là lãnh ngộ y theo tu học.

Trong đoạn đầu lại chia làm bốn: Đầu tiên là kết luận dứt hết các bệnh tật; tiếp theo từ “Các chúng sinh kia...” trở xuống nói về mọi người tăng thêm phước nghiệp, tiếp “Nên cùng nhau đến...” trở xuống là mọi người đến kính lễ, khen ngợi; tiếp “Như thế xưng tụng...” về sau là tổng kết tiếng tăm vang xa.

Văn kinh: Này thiện nữ Thiên! Vợ của Lưu Thủy tên là Thủy Kiên Tạng có hai người con, một người tên là Thủy Mãn, một người tên là Thủy Tạng.

Nói về hạnh cứu giúp loài cá, văn cũng chia làm bốn:

1. Nói về quyến thuộc của Bồ-tát.

2. Từ “Lúc ấy Lưu Thủy...” về sau là nói về sự cứu giúp loài cá.

3. Từ “Bấy giờ, Đức Thế Tôn...” về sau là nói các vị trời nghe và khen ngợi.

4. Từ “Đức Phật bảo thiện nữ Thiên...” về sau là nói về loài cá đền ơn.

Đây tức là phần đầu.

Văn kinh: Lúc ấy, Lưu Thủy dẫn hai người con từ từ dạo khắp thành ấp, xóm làng, qua nơi nguy hiểm trong đầm vắng thấy các cầm thú thuộc giống ăn thịt như lang sói chồn, chim cắt, thảy đều trốn chạy hốt hoảng, một mực lánh xa, con của trưởng giả liền nghĩ rằng: Các loài cầm thú này vì nguyên nhân gì mà hốt hoảng trốn chạy, ta nên theo chúng đến nơi ấy xem sao? Nghĩ đoạn, Lưu Thủy liền đi theo chúng thì thấy có một cái hồ lớn tên là Dã sinh, nước hồ sắp cạn, ở trong hồ có nhiều loài cá. Lưu Thủy thấy rồi sinh tâm đại Bi, bèn có thần cây thị hiện nửa thân, nói như vầy: Lành thay! Lành thay! Này người thiện nam, ông có tên gọi xứng với ý nghĩa, Lưu Thủy là có thể thương xót loài cá này nên ban nước cho chúng. Có hai nhân duyên tên là Lưu thủy: một là dòng nước chảy, hai là cho nước, nay ông nên thuận theo tên gọi mà thực hành. Lúc này, Lưu Thủy hỏi thần cây rằng: Cá hồ này có khoảng chừng bao nhiêu con? Thần cây đáp rằng: Có mười ngàn con. Này thiện tử Thiên! Lúc Lưu Thủy nghe nói số cá này thì tâm bi càng tăng thêm, hồ lớn này bị mặt trời chiếu,

nước còn lại không bao nhiêu, mười ngàn con cá này sắp đi vào chỗ chết, toàn thân quay quắt, nhìn Lưu Thủy để cầu chút hy vọng, mắt nhìn theo không hề rời. Lưu Thủy thấy việc này rồi liền hướng về bốn phương muốn tìm kiếm nguồn nước, cuối cùng không tìm thấy gì. Tiếp tục nhìn về một phía thấy có cây lớn, liền trèo lên chặt lấy cành lá để che mát, lại suy nghĩ nước trong hồ này từ nơi nào chảy đến, tìm mãi không thôi, thấy một con sông lớn tên là Thủy sinh, bên bờ sông này có các ngư dân làm nghề đánh cá, bởi vì ở chỗ quan trọng vùng thượng lưu của sông bị vỡ nên ngăn dòng nước ấy khiến cho không chảy xuống được, chỗ vỡ này binh lính khó tu bổ. Liền nghĩ rằng: Triền núi này quá cao, dù cho trăm ngàn người thì suốt ba tháng cũng không thể nào phá được, huống gì một mình ta mà có thể làm được sao? Lúc ấy, Lưu Thủy vội vàng trở về thành, đến chỗ đại vương, đầu mặt lễ dưới chân rồi lùi lại đứng một bên chắp tay cung kính tâu lời như vầy: Tôi vì đại vương nhân dân đất nước chữa trị các thứ bệnh tật, khiến cho đều được yên lành, dần dần đi qua đến đầm vắng đó thấy có một hồ nước tên Dã sinh, nước hồ đó sắp cạn, có mười ngàn con cá bị ánh nắng mặt trời chiếu nóng quay quắt, không bao lâu sẽ chết. Cầu mong đại vương từ bi thương xót giúp cho hai mươi thớt voi lập tức đến đó mang nước cứu mạng cho loài cá kia, như tôi giúp mạng sống cho những người bệnh. Bấy giờ, đại vương liền tuyền lệnh cho quan đại thần nhanh chóng đem những thớt voi cho vị y vương này. Lúc ấy, vị đại thần kia vâng sắc chỉ của đại vương rồi, thưa với Lưu Thủy rằng: Lành thay, đại sĩ nhân đức! Nay đại sĩ tự mình có thể đến chuồng voi tùy ý chọn lấy hai mươi thớt voi mạnh mẽ để lợi ích chúng sinh, giúp cho chúng được yên lành. Lúc này, Lưu Thủy và hai người con dẫn hai mươi thớt voi hùng mạnh ra đi, lại qua nhiều quán rượu mượn các túi da đến nơi dòng nước bị vỡ, vào túi chứa đầy nước da để đàn voi mang về, đến rót vào hồ cho nước mau chóng đầy lại như trước.

- Tiếp theo nói về việc cứu giúp loài cá, có tám:

1. Cha con đi dạo khắp nơi.

2. “Thấy các loài cầm thú...” trở xuống là nói về thấy hiện tượng khác lạ.

3. “Thì Lưu Thủy...” trở xuống là Bồ-tát suy nghĩ.

4. “Liền theo đến...” trở xuống là suy nghĩ xong tìm kiếm quan sát.

5. “Thấy có hồ lớn...” trở xuống là cuối cùng thấy hồ cá khô cạn.

6. “Lưu Thủy thấy rồi...” trở xuống là liền phát khởi bi tâm.

7. “Thì có thần cây...” trở xuống là thần cây khuyên nên cứu giúp- trong đó có ba:

a) Hiện thân vì tai nạn nguy cấp.

b) Từ “Nói lời như vầy...” trở xuống là khen ngợi để mong mỏi sự phát tâm.

c) Từ “Này người thiện nam, ông có tên gọi xứng với ý nghĩa...”trở xuống là khuyên cứu giúp để phù hợp với ý nghĩa tên gọi. Trong đó lại có ba: Đầu tiên là nêu ra sự khuyên nhủ, tiếp đến “Có hai nhân duyên...” trở xuống là giải thích sự khuyên nhủ, từ “Nay ông nên...” trở xuống là kết thúc sự khuyên nhủ.

8. “Lúc ấy, này Lưu Thủy...” trở xuống là y theo lời cầu thỉnh để cứu giúp, trong đó lại có sáu:

a) Hỏi số lượng bao nhiêu con.

b) “Thần cây trả lời rằng...” trở xuống là đáp có mười ngàn con.

c) “Thiện nữ Thiên...” trở xuống là tăng thêm tâm Từ bi.

d) “Lúc hồ lớn này...” trở xuống là nói về loài cá chịu khổ sở.

e) “Thấy Lưu Thủy...” trở xuống là loài cá mong được cứu giúp.

f) “Khi ấy, Lưu Thủy...” trở xuống là từ bi đang cứu giúp, trong đó lại có hai: Đầu tiên là tâm Bi cứu khổ, sau đó “lại suy nghĩ” trở xuống là tâm từ cho vui. Vì thế kinh chép: “Ưa thích giảng nói chánh pháp, nên thường làm nhân thụ vui cho đời sau.” Phần đầu cứu khổ lại có hai: Trước là cho nước, sau đó “Này thiện nữ Thiên, lúc ấy Lưu Thủy...” về sau là giúp cho thức ăn.

- Ban cho nước có mười một:

1. Tìm khắp nơi không có nước.

2. Lại nhìn về một phía...” trở xuống là tạm thời để che mát.

3. “Lại suy nghĩ...” trở xuống là tìm kiếm nguồn nước của hồ.

4. “Thì bên bờ sông này...” trở xuống là thấy nguồn nước bị vỡ.

5. “Liền suy nghĩ như vầy...” trở xuống là nghĩ rằng khó mà tu bổ.

6. “Lúc ấy, Lưu Thủy...” trở xuống là cầu xin đàn voi của nhà vua.

7. “Bấy giờ, đại vương...” trở xuống là nhà vua truyền chỉ khẩn cấp ban cho đàn voi.

8. “Lúc ấy, vị đại thần kia...” trở xuống là toàn quyền vào cung tùy ý chọn lựa.

9. “Lúc này, Lưu Thủy...” trở xuống là có được đàn voi như ý mong cầu.

10. “Lại qua nhiều quán rượu...” trở xuống là mượn nhiều túi da đựng nước.

11. “Đến nơi dòng nước bị vỡ...” trở xuống là vận chuyển nước thêm vào trong hồ đề đầy lại như trước.

Văn kinh: Này thiện nữ Thiên! Bấy giờ, Lưu Thủy đi vòng quanh bốn phía hồ thì lại những đàn cá kia cũng tiếp tục bơi đi theo quanh bờ. Lúc này, Lưu Thủy lại nghĩ rằng: Những đàn cá này vì sao lại bơi theo ta, chắc vì sự bức bách của đói và nóng lại muốn theo ta cầu xin thức ăn, vậy bây giờ ta nên giúp chúng. Lúc ấy, Lưu Thủy bảo người con rằng: Con mau lấy một thớt voi mạnh mẽ nhất trở về nhà kể rõ mọi chuyện cho ông nội nghe, tất cả vật thực có thể ăn được trong nhà, cho đến phần thức ăn của cha mẹ và phần của vợ con, kẻ ăn người ở thảy đều thâu góp hết lập tức mang đến đây. Bấy giờ, hai người con vâng lời cha dạy, liền cỡi thớt voi lớn nhất vội vàng đến nhà ông nội thưa rõ mọi việc như trên, thâu góp mọi vật thực có thể ăn được trong nhà xếp trên mình voi khẩn trương trở lại chỗ người cha. Lúc người con đến bên hồ thì Lưu Thủy thấy con mình đến thân tâm vui mừng phấn khởi, liền bỏ thức ăn khắp xuống hồ, cá được thức ăn rồi thảy đều no đủ.

Tiếp theo là tâm bi cứu khổ, thuộc phần thứ hai giúp cho thức ăn có mười hai việc:

1. Lưu Thủy đi quanh xem xét.

2. “Thì các đàn cá kia...” trở xuống là cá cũng bơi theo nhìn.

3. “Lúc này, Lưu Thủy...” trở xuống là trưởng giả xem xét suy nghĩ.

4. “Chắc là vì đói và nóng...” trở xuống là biết cá bị khổ sở.

5. “Bây giờ, ta nên giúp cho...” ấy là từ tâm nghĩ đến sự giúp đỡ.

6. “Bấy giờ, Lưu Thủy...” về sau là bảo con về chở thức ăn.

7. “Gom góp mọi thức ăn trong nhà...” về sau là con vè đến chỗ ông nội kể lại sự việc.

8. “Gom góp mọi thức ăn trong nhà...” về sau là có được thức ăn nên quay trở lại.

9. “Lúc ấy, Lưu Thủy...” trở xuống là là tâm trưởng giả vui mừng.

10. “Liền lấy thức ăn...” trở xuống là lập tức rải khắp nơi cho cá.

11. “Cá được thức ăn rồi...” trở xuống là cá nhờ đó được no đủ.

Văn kinh: Lại nghĩ như vầy: Nay ta giúp cho thức ăn khiến cá được sống, nguyện đời sau sẽ ban cho pháp thực cứu giúp đầy đủ không cùng tận.

12. Lưu Thủy phát nguyện.

Văn kinh: Lại tiếp tục nghĩ rằng: Trước đây ta từng ở nơi rừng sâu vắng vẻ gặp một vị Tỳ-kheo đọc kinh Đại thừa nói về pháp yếu sâu xa của mười hai duyên sinh, đồng thời trong kinh nói: “Nếu có chúng sinh nào lúc sắp qua đời được nghe danh hiệu Bảo Kế Như lai liền sinh lên cõi trời.” Nay ta nên vì mười ngàn con cá này giảng nói mười hai duyên khởi sâu xa cùng tột, cũng nên xưng niệm danh hiệu Đức Phật Bảo Kế. Nhưng ở châu Thiệm-bộ có hai hạng người, hạng thứ nhất tín sâu Đại thừa, hạng thứ hai hủy báng không tin, cũng nên làm cho chúng thêm lớn tín tâm.

Tiếp theo là phần hai, từ tâm ban vui trong phần từ bi đang cứu- giúp, có hai: Đầu tiên là trong tâm tự mình suy nghĩ, sau đó từ “Lúc ấy, Lưu Thủy...” trở xuống là thực hành lợi lạc bên ngoài. Trong phần đầu lại có ba:

1. Suy nghĩ những điều xưa kia đã nghe.

2. Từ “Nay ta...” trở xuống là nghĩ sẽ nói cho cá nghe.

3. Từ ”Nhưng ở châu Thiệm-bộ...” trở xuống là bao gồm lợi ích cho người, tức trong văn sau nói đến “bởi vì cá được lợi ích nên báo đền ân của Lưu Thủy, tất cả vua quan nghe nhân đó mà phát khởi tín tâm”. Ba đoạn văn lần lượt như sau.

Văn kinh: Lúc ấy, Lưu Thủy nghĩ rằng: Ta xuống hồ mới nói pháp sâu mầu cho các loài cá nghe được. Nghĩ đoạn, Lưu Thủy liền xuống nước, xướng lên rằng: Nam-mô quá khứ Bảo Kế Như lai Ứng Chánh Biến Tri Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, Đức Phật này thuở xưa tu hạnh Bồ-tát, bấy giờ Ngài phát thệ nguyện như vầy: Tất cả chúng sinh trong mười phương thế giới khi sắp qua đời nghe danh hiệu ta, người ấy sau khi qua đời được sinh lên tầng trời tam thập tam.

Tiếp theo là thực hành lợi lạc bên ngoài, có hai: Đầu tiên là suy nghĩ muốn đi xuống hồ, tiếp theo từ “Nghĩ như thế rồi...” trở xuống là làm lợi ích cho loài cá, trong đó lại có hai:

1. Xưng danh hiệu Phật cho cá nghe.

2. Từ “Bấy giờ, Lưu Thủy...” trở xuống là nói pháp sâu xa cho cá nghe, cũng chính là làm cho ai chưa tin sẽ tin, đã tin khiến hiểu rõ.

Trong phần một, đầu tiên là xưng danh hiệu Phật, từ “Đức Phật này thuở xưa...” trở xuống là giải thích nguyên do vì sao xưng danh hiệu Đức Phật này.

Văn kinh: Bấy giờ, Lưu Thủy lại giảng nói pháp mầu sâu xa này

cho các loài ca trong hồ nghe.

Đây là nói pháp cho các loài cá, có hai: Đầu tiên là hiển thuyết, sau là mật thuyết. Hoặc đầu tiên là nói pháp khiến cho hiểu rõ, sau là nói thần chú để che chở. Trong phần đầu lại có hai: Đầu tiên là nêu chung, sau là giải thích riêng. Đây là nêu chung.

Văn kinh: Cái này có nên cái kia có, cái này sinh nên cái kia sinh.

Tiếp theo có hai phần giải thích: Đầu tiên là nói về duyên khởi tạp nhiễm, tức là nương theo sự chuyển đổi lần lượt sinh tử, sau từ “Cái này diệt nên cái kia diệt...” trở xuống là nói về duyên khởi thanh tịnh, tức là nương theo sự hoàn diệt lần lượt dứt bỏ. Nhưng hai loại duyên khởi đều có hai thứ quán hành thuận nghịch, ở đây đều nói theo phương diện thuận để phản ảnh rõ ràng hai thứ nghịch quán. Trong phần đầu lại có hai: Đầu tiên là nêu riêng, từ “Đó là...” trở xuống là giải thích riêng. Đây là phần mở đầu. Theo luận Tạp tập bốn nói có ba duyên sinh:

1. Vô tác duyên sinh.

2. Vô thường duyên sinh.

3. Thế dụng duyên sinh.

Hai duyên sinh đầu chung cho tất cả pháp hữu vi, duyên sinh thứ ba y cứ theo pháp hữu tình. Nhưng văn các nơi khác phần nhiều dựa theo mười hai phần duyên sinh để phân tích, bởi vì đó là phần căn bản. Nói rằng “Cái này có nên cái kia có...” là theo thứ tự hai duyên sinh trước, đối pháp nói là “cái này có nên cái kia có” là nói về nghĩa của vô tác duyên sinh, chỉ nhờ có duyên nên quả pháp mới có được, chẳng phải duyên có tác dụng thật mới sinh được quả pháp”. Đây là phá bỏ cái chấp ngang ngược vào Đại phạm thần ngã thật sự có tác dụng thường làm nhân cho mọi vật của các ngoại đạo. Nói rằng chẳng phải duyên có tác dụng thật mới sinh ra quả pháp là cũng phá bỏ cái vọng chấp là không có nhân của các ngoại đạo, cho nên nói “Cái này có nên cái kia có” “Cái này sinh nên cái kia sinh” là nói về nghĩa của vô thường duyên sinh, không phải pháp vô sinh là nhân cho nên thiếu pháp sở sinh mà được thành lập. Đây là phá bỏ chấp thường pháp là nhân sinh ra các pháp của ngoại đạo, cũng ngăn che cả vị lai; Hóa địa bộ v.v... đều chấp có mười hai phần duyên khởi vô vi, có công năng làm cho duyên khởi phát sinh không hề tạp loạn nên nói rằng cũng chẳng phải pháp vô sinh là nhân cho nên thiếu pháp sở sinh mà được thành lập. Nói sâu xa ấy có năm thứ, đó là nhân sâu xa, tướng sâu xa, sinh sâu xa, trú sâu xa và chuyển sâu xa, đó là nghĩa của sâu xa, rộng như luận kia giải thích.

Văn kinh: Đó là vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên sinh sắc, danh sắc duyên sáu xứ, sáu xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sinh, sinh duyên già chết, ưu bi khổ não. Cái này diệt nên cái kia diệt, đó là vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì sáu xứ diệt, sáu xứ diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt, thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì già chết diệt, già chết diệt thì lo buồn khổ não diệt, như thế khổ uẩn cùng cực nhất thảy đều trừ diệt.

Tiếp theo giải thích riêng về duyên khởi. Đây tức là loại thứ ba thế dụng duyên sinh. Nhưng nhân duyên các pháp hữu vi khác nhau nên đều có thế dụng, do đó đối pháp nói: “Tuy là các pháp vô tác vô thường, nhưng không tùy theo một pháp nào làm duyên cho nên sinh ra tất cả quả, vì vậy công năng của các pháp đều khác nhau.” Kinh Thập Địa chép: “Lúc chết hay biệt ly thì ý căn tương đối gọi là ưu, năm căn tương đối là khổ, cất tiếng than khóc gọi là bi, người ngu tâm nóng nảy gọi là não.” Đây là dựa theo sự tạp nhiễm mà lần lượt sinh khởi. Nói “Cái này diệt nên cái kia diệt...” trở xuống là nói về thanh tịnh thuận quán lần lượt trừ diệt. Văn có ba phần: Đầu tiên nêu ra, tiếp theo giải thích, sau từ “Như thế khổ uẩn cùng cực nhất...” trở xuống là kết thúc riêng. Nghĩa của duyên khởi này sơ lược chia ra bốn loại:

1. Xuất thể.

2. Giải thích.

3. Quán hành.

4. Vấn đáp.

Đầu tiên là thể của Vô minh, là phần chính trong phiền não chướng giữ lấy sự phân biệt và trong đó thường phát khởi cảm đến quả báo chung, riêng; hoặc chỉ cảm lấy quả báo chung, làm thể của vô minh, gồm các chi phần tức là chung cho cả câu sinh phân biệt, do đó vô minh làm thể. Luận Thành Duy thức quyển tám chép: “Trong này vô minh chỉ giữ lấy phần năng phát chính thức cảm đến nghiệp thiện ác của đời sau.” Lại nói: “Chính thức phát khởi nghiệp đó là chỉ thấy sở đoạn, còn điều phụ thuộc không nhất định.” Đây là bao gồm cả tương ưng, bất cộng, triền và tùy miên. Thể của chi hành là chung cho cả thiện và bất thiện của ba nghiệp thân ngữ ý, chỉ chiêu cảm quả báo chung và chung cho cả hai nghiệp chung riêng làm tánh, chỉ cảm đến quả báo riêng tức là chẳng phải chi hành, vì thế Duy thức nói: “Tức là những cái do kia phát ra mới gọi là hành.” Do đó tất cả thuận theo hiện tại thọ nghiệp

riêng biệt giúp đỡ đương nghiệp đều không phải chi hành, cũng chung cho cả hạt giống hiện tại, giả chung cho cả tạm thời thông luôn biểu sắc của hai nghiệp thân, ngữ, thật sự chỉ là ý nghĩ. Thể của chi thức là chỉ chọn lấy hạt giống của thức dị thục thứ tám, do đó luận Duy thức chép: “Thức chủng trong này gọi là nhân của bổn thức chỉ chọn lấy sở cảm dị thục của chi hành làm hạt giống của thức thứ tám.” Đầu tiên do kết hợp mà sinh, vì thế quả báo chung là chính, không bao gồm hiện hành và chuyển thức khác. Có chỗ nói bao gồm cả hiện hành và sáu thức là nói rộng về chi Thức, không phải chính thức nêu ra thể, và dựa theo phần vị hiện khởi của đương lai cho nên nói là chung cho cả hiện hành. Luận Duy thức nói: “Bởi vì nghĩa của thời cố định không hiện hành, cho đến chi thọ cũng giống như vậy.” Thể của chi Danh sắc, luận Duy thức chép: “Trừ ba nhân sau, các nhân còn lại đều thuộc về hạt giống của danh sắc.” Ba nhân sau lần lượt như tên gọi tức là ba loại sau. Ở đây nói năm chi không tạp loạn lẫn nhau, trong một sát-na do hành vi nhóm họp thật duyên khởi mà nói. Y theo thực tế thì bởi vì năm chi như các Thức trong đó cũng không có thứ tự. Luận Duy thức chép: “Dựa vào thứ tự hiện hành lúc ấy mà nói, nếu căn cứ theo hiện hành thì không riêng gì nghiệp cảm chẳng phải là chi thể thật sự. nói theo phần vị thì hạt giống của sáu căn dị thục gọi là chi lục xứ hạt giống của xúc thọ dị thục là chi xúc thọ, ngoài bốn loại này ra các pháp dị thục đều thuộc về chi Danh sắc.” Nhưng Khế kinh chép: “Danh chẳng phải là sắc, đều trừ đoạn, tức là biết rằng pháp đó không có hai tướng, cũng không phân biệt là sự tu hành của hàng Thánh.

Tán rằng: Dưới đây là nhắc lại và nói rộng hơn, có hai:

1. Nói rộng về nhân quả không khác trước đây.

2. Từ “Sự thấy biết như thế...” trở xuống là nói rộng về sự tin hiểu trước đây.

Ngay trong phần một có chia ra làm năm:

1. Đối với cảnh phát khởi thắng hạnh.

2. Như như đối với cảnh đó không thể dứt trừ chướng ngại.

3. Tất cả như như về sau được đầy đủ nhân.

4. Pháp giới như như về sau được quả trọn vẹn.

5. Tất cả các chướng về sau là kết thúc không khác.

Đây chính là phần đầu. Vì nghĩa này là lời nêu ra, cảnh biết được từ nơi các cảnh giới, do cảnh này không chân chánh tư duy cho nên thấy sự khác nhau, vì vậy không thể tu hành. Có thể chân chánh tư duy tức là biết không có hai cảnh, không có phân biệt lệch lạc. Trí không có hai

tướng thì có thể khởi tu, đó là sự tu hành của hàng Thánh.

Văn kinh: Như như đối với cảnh đó không có hai tướng, chân chánh tu hành cho nên tất cả các chướng như thế thảy đều trừ diệt.

Tán rằng: Có thể dứt trừ chướng, có thể đối với các cảnh giới kia thấy không có hai tướng, cho nên nói là như như đối với cảnh đó, dứt trừ nhiều chướng lại nói là như thế như thế, phát khởi nối nhau cho nên lại nhắc đến như trước.

Văn kinh: Như như tất cả chướng đã đoạn diệt, như thế như thế pháp như như, trí như như đạt được vô cùng thanh tịnh.

Tán rằng: Đạt được nhân đầy đủ ở địa vị Kim Cang định Vô gián đạo. Nhắc lại đoạn diệt mười chướng nói là như như, tất cả chướng đoạn diệt; chứng được như như và trí đạt đến giai vị Thập địa khác nhau, lại nói là như thế như thế.

Văn kinh: Như như Pháp giới chánh trí thanh tịnh, như thế như thế tất cả tự tại, nhiếp thọ đầy đủ, đều được thành tựu.

Tán rằng: Đạt được quả trọn vẹn ở địa vị giải thoát đạo. Tất cả tự tại tức là ba thân, bởi vì tất cả công đức không lìa xa ba thân nên nói là nhiếp thọ đầy đủ đều được thành tựu.

Văn kinh: Tất cả các chướng thảy đều dứt trừ, tất cả các chướng đã được thanh tịnh cho nên đó gọi là tướng chân thật của chân như chánh trí.

Tán rằng: Kết thúc không có khác nhau. Bởi vì tất cả các chướng đã dứt bỏ nên được thanh tịnh tất cả các chướng, do đó chứng đến như như thanh tịnh. Chính sự thanh tịnh này mới gọi là tướng chân thật của chân như chánh trí. Tướng chân thật tức là không có hai tướng.

Văn kinh: Cái thấy như thế, gọi là cái thấy của bậc Thánh, đó mới gọi là thấy Phật. Vì sao? Vì được thấy pháp chân như đúng như thật.

Tán rằng: Mở rộng sự tin hiểu trước đây. Văn chia làm ba phần:

1. Khiến cho chứng biết như thật.

2. Từ “Cho nên các Đức...” trở xuống là nói về đồng với các Đức Phật.

3. Từ “Nhưng các Đức Như lai...” trở xuống là kết thúc thành tựu cái thấy chân thật.

Đây là phần mở đầu: Trước hết khiến cho chứng biết như thật, tiếp đó nêu hỏi nguyên nhân, sau cùng chính thức giải thích. Thánh là chân chánh, kiến là hiểu rõ. Có thể như sự chứng đắc mà biết rõ điều ấy tức là chánh giải. Hoặc vì phàm phu có thể tin hiểu như sự chứng đắc đồng với kiến giải chứng đắc của bậc Thánh, cho nên chân thật thấy

Phật. Nêu hỏi và giải thích có thể biết.

Văn kinh: Thế nên tất cả các Đức Phật đều có khả năng thấy tất cả Như lai ở khắp nơi.

Tán rằng: Nói về đồng với các Đức Phật. Văn chia làm ba: Đầu tiên là Phật có khả năng biết rõ tất ca, tiếp đó là hàng Nhị thừa không hiểu rõ, sau cùng là phàm phu không thể lường được. Đây tức là phần mở đầu. Bởi vì thấy lý như như trọn vẹn không hai cho nên thấy tất cả các Đức Phật Như lai.

Văn kinh: Vì sao hàng Thanh văn, Độc giác đã ra khỏi ba cõi cầu cảnh giới chân thật lại không thể thấy biết?

Tán rằng: Hàng Nhị thừa không hiểu rõ. Đầu tiên là nêu câu hỏi, sau đó giải thích. Vì sao? Vì chỉ có Phật biết rõ tất cả, hàng Thánh giả định tánh nhị thừa tuy ra khỏi ba cõi nhưng không có hạt giống trí, cho dù cầu cảnh giới chân thật nhưng không thể dùng cái biết của bổn trí, không thể dùng cái thấy của hậu đắc, hoặc không thể nào biết được hiện lượng, không thể thấy được tỷ lượng.

Văn kinh: Bậc Thánh như vậy không thể thấy biết, tất cả phàm phu đều sinh ra nghi ngờ, điên đảo phân biệt không thể nào được độ thoát.

Tán rằng: Phàm phu không thể lường được. Đầu tiên là pháp, tiếp đó là dụ, sau cùng là hợp. Đây là Pháp. Phàm phu ngu muội tối tăm không thể suy lường được, hoặc lại nghi ngờ cho là chẳng có, hoặc điên đảo chấp đắm, nên cho rằng đây là ta.

Văn kinh: Như con thỏ bơi giữa biển chắc chắn không thể vượt qua. Vì sao? Vì sức lực nhỏ nhoi yếu kém.

Tán rằng: Ví dụ. Đầu tiên nêu ra, tiếp theo trưng hỏi, cuối cùng giải thích. Bởi vì không có đại tánh, chỉ có hữu lậu, nên trí lực nhỏ nhoi yếu kém, nên không thể độ thoát. Kinh Giải Thâm Mật chép: “Ta không thể mở bày, giảng nói cho phàm phu ngu muội nghe vì sợ họ phân biệt chấp làm ngã.” Các vị như Bồ-tát Hộ Pháp giải thích: “Phàm phu nghĩa là không có tánh, ngu nghĩa là hướng đến vắng vẻ.” Còn ở đây hoặc dựa vào hàng phàm phu, Nhị thừa căn tánh chưa thuần thục không thể nào hiểu rõ được, căn thành thục thì có thể biết. Hoặc như trong kinh Pháp Hoa có chép: “Ba thừa không biết, dựa vào cái biết không toàn vẹn, chỉ có Phật mới biết hoàn toàn, nói người kia không biết, ông mong muốn thành tựu có thể nương theo lời mà hiểu thật là ít có.”

Văn kinh: Hạng người phàm phu cũng giống như thế, vì vậy không thể thông suốt được pháp như như.

Tán rằng: Pháp hợp. Không có bổn trí cho nên không thể có trí hậu đắc, vì thế không thể đạt được.

Văn kinh: Nhưng các Đức Phật Như lai không có tâm phân biệt, đối với tất cả pháp được đại tự tại đầy đủ, trí tuệ thanh tịnh sâu sắc cho nên đó là cảnh giới tự chứng, không chung với người khác.

Tán rằng: Kết thúc thành tựu cái thấy chân thật. Bởi vì Phật không còn phân biệt, không thấy hai tướng, nên chứng được pháp như như, đạt đến tướng không chân thật của pháp cho nên đối với tất cả các pháp được tự tại hoàn toàn, đạt được trí như như cho nên đầy đủ trí tuệ thanh tịnh sâu sắc. Do đó đây chỉ là cảnh giới Phật, không giống như cảnh giới của người khác. Kinh Kim Cang Bát-nhã chép: “Như lai nói Bát-nhã ba-la-mật-đa tức chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa, đó mới gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.” Bồ-tát Thiên Thân giải thích rằng: “Nói Ba- la-mật là chỉ riêng bờ bên kia của một mình Phật, chẳng phải ba-la-mật là chẳng phải là chẳng phải bờ bên kia của những người khác, gọi là Ba-la-mật là cuối cùng đây là bờ bên kia của Phật.” Ở đây cũng giống như vậy.

Văn kinh: Thế nên các Đức Phật Như lai trong vô lượng vô biên A-tăng-kỳ kiếp không hề tiếc nuối thân mạng, chịu khó thực hành những hạnh khó làm mới đạt được thân tối thượng không ai sánh bằng không thể suy nghĩ bàn luận, vượt quá cảnh giới nói năng, đó là thân nhiệm mầu vắng lặng lìa xa các sự sợ hãi.

Tán rằng: Kết thúc thành tựu thắng diệu. Từ “Trong vô lượng... hành khổ hạnh” là nhân thực hành; không tiếc nuối thân mạng, do bốn nhân duyên:

1. Vì cầu pháp, như Tuyết sơn, Đồng tử.

2. Vì báo ân, như các vương tử Pháp Hộ.

3. Vì cứu nghèo, như Kim Sắc Sư Tử....

4. Vì cứu mạng, như vương tử Tát-đỏa...

Mới đạt được thân này là nói lên đắc quả. Trên hết không ai sánh bằng... Là khen ngợi cao quý. Rốt ráo cho nên không còn ai trên nữa. Không có ai sánh ngang nên nói không ai sánh bằng. Vượt quá sự suy nghĩ cho nên là không thể suy nghĩ bàn luận. Hơn hẳn lời nói giảng giải cho nên vượt xa cảnh giới nói năng. Đại Niết-bàn bởi vì đó là nhiệm mầu vắng lặng. Dứt sinh tử cho nên xa lìa năm sự sợ hãi, đó là sợ không có công việc, sợ chết, sợ đường ác, sợ tên ác và sợ mọi người.

Văn kinh: Này người thiện nam! Thấy biết pháp chân như như vậy là không còn sinh già chết, thọ mạng không giới hạn, không có

ngủ nghỉ, cũng không có đói khát, tâm thường ở trong định không bị loạn động.

Tán rằng: Cuối phẩm toàn bộ đoạn thứ ba kết thúc khuyến khích tu hành. Văn chia làm ba:

1. Kết thúc tin hiểu ở trước, dạy nương theo thực hành.

2. “Nhưng các Đức Như lai” trở xuống là kết thúc đạt được quả, dạy cầu chứng ở trước.

3. “Nếu thiện nam...” trở xuống là thành tựu hai nghĩa ở trước.

Trong phần một có ba: Đầu tiên nêu ra lợi ích tin hiểu, tiếp đến có tổn hại vì không tin, sau cùng nói lợi ích khuyên thực hành. Đây là phần mở đầu. Chỉ có thể một niệm như thế, thấy biết pháp chân như sẽ đạt được Bồ-đề, không bao giờ còn sinh, già, bệnh... làm nhân xa cho nên chắc chắn sẽ đạt được. Vì vậy phẩm Dược Vương trong kinh Pháp Hoa chép: “Người nghe kinh này không già không chết, không bao lâu sẽ lấy đệm cỏ ngồi nơi đạo tràng.” Hoặc trước nói về Đức của Như lai, đã nói xong văn sau lại nói, do đó người nói này là người tin hiểu sẽ đạt được quả. Hoặc nhiều lần nhắc lại công đức của Như lai khiến cho phát sinh tin hiểu, đạt được thân Kim Cang cho nên không có sinh, già, chết. Lìa bỏ năm cái cho nên không còn ngủ nghỉ, phá diệt ma quân cho nên không có đói khát. Văn còn lại có thể biết, có giải thích ở trước, kết thúc tốt đẹp.

Văn kinh: Nếu đối với Như lai khởi tâm tranh luận thì sẽ không thể thấy được Như lai.

Tán rằng: Có tổn hại vì không tin. Khởi tâm tranh luận không thể tin hiểu thì trong tương lai sẽ không thể thấy và chứng được ba thân của Như lai, cũng không thể nương vào giáo pháp để thấy Như lai.

Văn kinh: Lời các Đức Phật nói đều được lợi ích.

Tán rằng: Nói lợi ích khuyên thực hành. Đầu tiên là nêu ra, sau đó giải thích. Đây là nêu ra.

Văn kinh: Có người lắng nghe thảy đều giải thoát, không gặp các loài cầm thú hung ác, người ác, quỷ ác, nhờ nghe pháp nên được quả báo vô tận.

Tán rằng: Giải thích về được lợi ích. Đầu tiên đạt được Niết-bàn, tiếp đến không còn sự tổn hại, sau đó là quả báo vô tận. Trong luận Bát- nhã chép: “Nơi Pháp là liễu nhân cũng là sinh nhân còn lại.” Nghe kinh nên được giải thoát đó là liễu nhân, quả báo vô tận nghĩa là đạt được Bồ-đề là sinh nhân. Luận Biện Trung Biên chép: “Hành giả thực hành pháp này được nhóm phước vô lượng.” Vì thù thắng cho nên vô tận, do

đó lợi tha không ngừng nghỉ. Nghe pháp Đại thừa đạt được quả báo tốt đẹp vì vậy vượt xa Nhị thừa. Vì đại Bi lợi tha không ngừng nghỉ cho nên vô tận, do đó các ác nạn đều không gặp phải.

Văn kinh: Nhưng các Đức Như lai không có việc gì không ghi nhớ, tất cả cảnh giới không có tâm muốn biết.

Tán rằng: Kết thúc đạt được quả, dạy cầu chứng ở trước. Trong đó chia làm hai: Đầu tiên kết thúc sở đắc, khiến cho sinh vui mừng, sau đó nói về nghe được lợi ích, khuyến khích người tu học. Trong kết thúc quả sở đắc có vô lượng chủng loại, chỉ kết thúc sở đắc ở trước trong mười tám pháp Bất cộng và đại từ bi tự lợi lợi tha để theo đó hiển bày các công đức khác. Đầu tiên là kết thúc mười tám pháp Bất cộng, sau đó kết thúc Từ bi. Trong phần đầu có năm:

1. “Vô vô ký sự” là thảy đều ghi nhớ rõ ràng không quên ý niệm. Ở dưới có bốn oai nghi trong đó thảy đều thuộc về trí, tức là trí làm tiền đạo.

2. “Nhất thiết cảnh giới vô dục tri tâm”, tức là ý muốn không giảm bớt, hoặc tất cả cảnh giới đều nhậm vận biết rõ, không nhờ vào sự tìm cầu mới có thể hiểu rõ.

Văn kinh: Sinh tử, Niết-bàn không có ý tưởng khác nhau, lời Như lai nói thảy đều quyết định.

Tán rằng:

3. Không có các thứ ý tưởng.

4. Đạt đến trí ba đời không bị vướng mắc ngăn ngại. Pháp đã nói đều quyết định, và trí mầu Nhất thiết chủng thường biết rõ các uẩn, các pháp môn, cho nên nói là quyết định, hoặc bốn Vô úy, hoặc là ngữ nghiệp trí làm tiền đạo cho nên nói quyết là định.

Văn kinh: Trong bốn oai nghi của các Đức Phật Như lai thảy đều thuộc về trí.

Tán rằng:

5. Thân nghiệp trí làm tiền đạo do đó đều thuộc về trí.

Văn kinh: Tất cả các pháp không có pháp nào không thuộc về Từ bi, không có pháp nào không vì lợi ích, an vui cho chúng sinh.

Tán rằng: Kết thúc đạt được công đức lợi tha, đại Từ đại Bi ở trước. Lợi ích bạt khổ, an lạc ban vui, đại Bi cho nên cứu khổ được lợi ích, đại từ cho nên ban vui được an lạc. Đồng thời bổn nguyện của Phật chỉ muốn lợi tha, tu đại Từ bi, cầu quả vô thượng, cho nên thực hiện công việc hoàn toàn là công việc. Thuộc về Từ bi, lại nêu ra pháp Bất cộng là tự lợi thù thắng, nêu ra Từ bi là lợi tha thù thắng. Vì vậy khái

quát kết thúc thành hai phần.

Văn kinh: Thiện nam tử! Nếu có thiện nam, thiện nữ nào đối với kinh Kim Quang Minh này lắng nghe tin hiểu.

Tán rằng: Đây là nói về nghe được lợi ích khuyến khích người tu học. Văn chia làm bốn phần:

1. Nói về nghe được lợi ích.

2. Nêu ra.

3. Giải thích.

4. Thành tựu.

Trong phần đầu, đầu tiên nghe kinh tin hiểu, tiếp đến nói về đạt được lợi ích. Lắng nghe thuộc về văn tuệ, tin tưởng thuộc về tư tuệ, hiểu rõ thuộc về tu tuệ. Hoặc đưa ra tiêu chuẩn kém nhất, chỉ nhờ vào văn tuệ có thể tin, có thể hiểu, hoặc chỉ tin hiểu không phải là chứng ngộ còn được phước ấy, huống gì là hạnh cao quý.

Văn kinh: Không đọa vào các đường địa ngục, ngạ quỷ, bàng sinh, A-tu-la, thường sinh lên cõi trời, cõi người, không sinh nơi thấp kém, luôn luôn được gần gũi các Đức Phật Như lai, nghe nhận chánh pháp, thường sinh vào cõi nước thanh tịnh của các Đức Phật.

Tán rằng: Được lợi ích tránh khỏi tám nạn. Đầu tiên lìa xa ba đường ác, tức là ba, A-tu-la nếu theo Tiểu thừa thì thuộc về loài quỷ súc, nếu theo Đại thừa thì thuộc về loài trời, tức là thuộc về biên địa. Sinh lên cõi trời, cõi người, trước đây dịch là đường ác và biên địa. Không sinh nơi thấp kém tức là trừ bỏ các căn không đầy đủ, đui mù bẩm sinh, câm điếc bẩm sinh. Thường được gần gũi các Đức Phật là tránh khỏi nạn sinh trước sinh sau Phật. Lắng nghe chánh pháp là lìa xa nạn thế trí biện thông. Thường sinh vào cõi nước các Đức Phật là lìa xa nạn các trời Trường thọ. Theo luận Thành Thật thì bốn luận diệt hết tám nạn:

1. Ở nơi tốt lành gọi là Trung Quốc, trừ bỏ năm nạn đó là ba đường ác thú, trời Trường thọ, biên địa.

2. Nương theo người tốt gọi là gặp Phật, trừ bỏ nạn sinh trước và sinh sau thời Phật.

3. Phát nguyện chân chánh gọi là chánh kiến, trừ bỏ nạn tà kiến thế trí biện thông.

4. Gieo trồng gốc lành vốn có, trừ bỏ nạn các căn không đầy đủ. Nay nghe kinh này chỉ nên tin hiểu để từ bỏ tám nạn, bởi lẽ là oai lực thù thắng; có thể trừ chướng ngại, cho nên chẳng những dứt trừ chướng ngại mà còn mau chóng đạt được Bồ-đề. Phân tích rõ trong phần giải

thích thành tựu dưới đây.

Văn kinh: Vì sao?

Tán rằng: Nêu ra. Nghe kinh có thể tin hiểu, thì có công năng dứt bỏ tám nạn, vì sao?

Văn kinh: Vì được nghe pháp vô cùng sâu xa này.

Tán rằng: Giải thích. Vì thọ trì pháp Đại thừa nhóm họp mười công đức:

1. Thành tựu tất cả hạt giống căn lành.

2. Lúc sắp qua đời được tất cả mọi điều vui sướng.

3. Được tùy ý sinh đến tất cả mọi nơi.

4. Đối với nơi sinh đến được tự tánh niệm phát sinh trí.

5. Nơi sinh đến thường được gặp Phật.

6. Thường ở bên Phật nghe pháp Đại thừa.

7. Thành tựu tín căn tăng thượng.

8. Thành tựu tuệ căn tăng thượng.

9. Được xa lìa hai chướng trí hoặc.

10. Mau chóng được thành tựu Bồ-đề vô thượng.

Vì lý do đó cho nên xa lìa tám nạn.

Văn kinh: Thiện nam, thiện nữ đó sẽ được Như lai biết đến nhớ đến, sẽ được không lui sụt đối với quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Ta-bồ- đề.

Tán rằng: Thành tựu nguyên nhân ở trước. Người có thể nghe kinh này phát sinh tin hiểu, tức là Như lai đã biết danh thân, đã thấy sắc thân. Nói đến công đức của người này chỉ có Phật thấy biết, người khác không thể nào thấy biết. Nói là biết thì có thể, nhờ vào đâu mà nói là thấy? Nói là thấy cũng được, cần gì phải nói là biết?

Đáp: Theo luận Bát-nhã Kinh của Thiên Thân chép: “Phật chẳng phải thấy quả biết vì nguyện trí hiển hiện mà thấy.” Nhưng nói là biết nghĩa là Phật thấy quả nhờ vào biết nhân cho nên ở đây nói là thấy, thấy là nguyện trí nêu lên tâm năng liễu. Nếu như vậy chỉ là thấy, cần gì phải nói là biết, nghĩa là chỉ thấy sắc nay cũng có thể biết thân bốn uẩn. Không phải thực hiện nhưng Phật thấy biết, tức là Phật ghi nhớ. Lại nữa, sẽ đạt được Bồ-đề không lui sụt, tuy chưa đạt được ngay nhưng rồi sẽ chứng được. Tùy theo địa vị nào đó sẽ chứng đạt bốn bất thối, đó là bốn thứ bất thối: Tín, trú, chứng, hạnh. Tín bất thối là tâm thứ sáu trong Thập tín. Trú bất thối là tâm thứ bảy trong Thập trú. Chứng bất thối là Sơ địa, hành bất thối là vào Bát địa.

Văn kinh: Nếu thiện nam, thiện nữ nào đối với pháp sâu xa nhiệm

mầu này một lần nghe qua tai, thì nên biết rằng người đó không phỉ báng Như lai, không hủy phạm chánh pháp, không khinh chê Thánh chúng.

Tán rằng: Tiếp tục nói rộng hơn nữa về sự thành tựu hai lợi ích cao quý trước đây, muốn khiến cho nghe nhận tu hành kinh này. Có ba lợi ích cao quý:

1. Không hủy báng Tam bảo.

2. Thêm lớn gốc lành.

3. Dạy phải thực hành sáu độ.

Đây là lợi ích thứ nhất. Bởi vì biết Phật thường trụ nên không bài báng Như lai, cho rằng cuối cùng cũng hoại diệt; biết nói quyết định cho nên không bài báng pháp; biết có thể đạt được thành quả cho nên không bài báng Tăng. Lại vì nghe tin thường làm cho tín nhân không hủy hoại, không hủy báng khinh thường Tam bảo.

Văn kinh: Tất cả chúng sinh chưa gieo trồng gốc lành khiến cho được gieo trồng, đã gieo trồng gốc lành thì khiến cho được thành tựu thuần thục.

Tán rằng: Thêm lớn gốc lành. Đây là chưa phát tâm cầu Bồ-đề khiến cho phát tâm cầu, tức là khiến cho gieo trồng gốc lành. Đã phát tâm cầu thì khiến cho tăng thêm thắng giải hạnh vị ở tăng-kỳ thứ nhất, khiến cho lớn mạnh ở tăng-kỳ thứ hai, khiến cho thành tựu ở tăng-kỳ thứ ba. Nhưng hai loại trên chỉ nói người nghe kinh đạt được sáu Ba-la- mật khiến cho người khác thực hành. Đây là ảnh hưởng lẫn nhau, tự và tha đều như vậy.

Văn kinh: Tất cả thế giới, tất cả chúng sinh đều khuyến khích tu hành sáu độ Ba-la-mật-đa.

Tán rằng: Sau đó có thể khiến cho thực hành sáu độ. Ý này nói về tự mình làm ra, nhớ thầy bạn ngày xưa trao truyền pháp duyên khởi, sự thấy biết đúng đắn về thế gian khiến cho đạt được hiện khởi. Thường quán như vậy khiến cho sự thấy biết thêm lớn, đó là quán nghịch tạp nhiễm, quán già chết này diệt và hướng đến diệt hành tức là đến vô minh. Trong này tạm thời dựa theo chi già chết và nhân của hai đời hiện tại, vị lai lược bỏ không nói về già chết và nhân của đời quá khứ. Lại nữa, nếu đã diệt thì không cầu đoạn cái kia, bởi vì thực hành bốn đế nên hợp lại mà quán sát, nếu thực hành bảy mươi bảy trí tức là ba đời khác nhau. Lại giải thích: Hoặc duyên với già chết hiện tại mà quán nhân gần xa, nhân đều là quá khứ, tức là đến chi ái. Nếu quán già chế vị lai, từ hữu đến ái, nếu ái trước đó là khổ của vị lai thì dựa theo thứ tự đang

sinh khởi, không như vậy thì hạt giống chẳng phải là duyên xoay vần. Nếu căn cứ theo cách giải thích trước đó thì già chết của hiện tại và vị lai chính là quán chung, nhân tức là quán riêng. Ở đây giải thích nhân là quán chung, già chết là quán riêng, không những quán ngược lại chi già chết, mà quán tập khổ của vị lai cũng là nghịch quán.

Hỏi: Hoặc có nơi nói: Từ quán vô minh đến sinh thì dừng lại, điều đó vì sao?

Đáp: Dựa theo căn cơ tánh muốn suy tìm nhân quả mà nói. Già chết không có quả, chỉ đến ngang chi sinh.

Hỏi: Hoặc có nghịch quán đến chi danh sắc, ấy là vì sao?

Đáp: Căn cứ theo nghiệp chủng là chi thức mà nói, bởi vì thức thuộc về chi danh sắc.

Văn kinh: Nói pháp này xong, lại nói mười hai duyên khởi tương ưng Đà-la-ni rằng: “Đát điệt tha - tỳ chiết nhĩ tỳ chiết nhĩ - tỳ chiết nhĩ - tăng tắc chỉ nhĩ - tang tắc chỉ nhĩ - tăng tắc chỉ nhĩ - tỳ nhĩ nhĩ - tỳ nhĩ nhĩ tỳ nhĩ nhĩ - sa ha. Đát điệt tha - na nhị nhĩ na nhị nhĩ - na nhị nhĩ - sát trĩ nhĩ - sát trĩ nhĩ - sát trĩ nhĩ - táp bát lý thiết nhĩ - táp bát lý thiết nhĩ - táp bát lý thiết nhĩ - sa ha. Đát điệt tha - bệ đạt nhĩ bệ đạt nhĩ - bệ đạt nhĩ trất lý sắt nhĩ nhĩ - trất lý sắt nhĩ nhĩ - trất lý sắt nhĩ nhĩ ô ba địa nhĩ - ô ba địa nhĩ - ô ba địa nhĩ - sa ha đát điệt tha - bà tỳ nhĩ bà tỳ nhĩ - xà ma nhĩ nhĩ xà ma nhĩ nhĩ - xà ma nhĩ nhĩ sa ha.”

Tiếp theo là phần thứ hai, là duyên khởi mật thuyết, đầu tiên là kết thúc điều nêu ra ở trước, tiếp theo chính thức nói chú.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói nhân duyên xưa kia của Lưu Thủy cho tất cả đại chúng nghe, lúc các chúng trời người khen ngợi là điều chưa từng có thì Tứ đại Thiên vương đều ở nơi cõi của họ đồng thanh cất tiếng nói như vầy: Lành thay! Đức Thích-ca Thế Tôn nói pháp mầu minh chú tương ứng mười hai chi, sinh phước trừ diệt các điều ác, chúng con cũng nói chú ủng hộ pháp sư như thế, nếu có người nào sinh tâm trái nghịch không tốt, thuận theo đó thì đầu bị vỡ thành bảy phần, giống như ngọn cây lan hương. Chúng con đối trước Phật cùng nói chú đó rằng: “Đát điệt tha - rất lý mê - yết thế kiện đà lý - chiên trà lý địa lệ - đao đại lệ - thạch thất phạt lệ - bổ la bố lệ đoản mạt để khi la mạt để đạt địa mục khế - lũ lô bà mẫu lô bà - câu trà mẫu lô kiện đề - đỗ lô đỗ lô tỳ lệ - ê nê tất - nê đạp - tí đạt đạp tí ô tất đát lý - ô suất tra la phạ để - át lạt sa phạt để - bát đỗ ma phạt để - câu tô ma phạt để - sa ha.”

Tiếp theo là phần thứ ba, các vị trời nghe và khen ngợi trong phần

thực hành cứu loài cá, có ba: Đầu tiên là nêu ra, tiếp theo “Lúc các đại chúng...” trở xuống là đại chúng cùng vui mừng, sau từ “thì Tứ đại thiên vương...” trở xuống là khen ngợi riêng, có hai: Đầu tiên là khen ngợi lời Đức Phật giảng nói, sau là nói chú nguyện ủng hộ. Phần đầu khen ngợi lời Đức Phật giảng nói lại có hai: Trước nêu ra, sau khen ngợi, phần sau từ “chúng con cũng nói chú...” trở xuống là phần thứ hai nguyện ủng hộ, có ba: Hai câu đầu là nêu ra, bốn câu tiếp theo là khuyên nhắc, cuối cùng từ “Chúng con đối trước Phật...” trở xuống là nói thần chú.

Văn kinh: Phật bảo thiện nữ Thiên; bấy giờ, trưởng giả tử Lưu Thủy và hai người con vì đàn cá trong hồ kia giúp cho nước, ban cho thức ăn, đồng thời nói pháp cho nghe xong, đều cùng nhau trở về nhà mình. Trưởng giả tử Lưu Thủy này lại vào lúc sau đó, nhân có buổi tiệc thiết đãi mọi người nên uống rượu ca hát say sưa nằm ngủ. Lúc ấy, mười ngàn con cá đồng thời chuyển mạng sinh lên cõi trời Tam thập tam, khởi ý nghĩ như vầy: Chúng ta nhờ nghiệp lành nhân duyên gì mà sinh lên cõi trời này? Liền cùng nhau nói rằng: Trước đây Thiệm-bộ châu chúng ta đọa lạc trong loài bàng sinh, cùng làm cá, được trưởng giả tử Lưu Thủy giúp cho chúng ta nước và các thứ thức ăn, lại nói pháp mười hai duyên khởi sâu xa cùng tột và Đà-la-ni, lại xưng niệm danh hiệu Bảo Kế Như lai cho chúng ta nghe, nhờ nhân duyên này đã khiến cho chúng ta được sinh lên cõi trời này, cho nên bây giờ chúng ta nên cùng nhau đến chỗ trưởng giả tử kia để cúng dường và báo đến ân đức. Bấy giời, mười ngàn vị Thiên tử liền biến mất cõi trời đến chỗ Đại y vương trong châu Thiệm-bộ. Lúc ấy, trưởng giả tử đang ngủ trên lầu cao thì mười ngàn vị thiên tử cùng đem mười ngàn chuỗi ngọc trân châu đặt bên cạnh đầu trưởng giả tử, lại lấy mười ngàn xâu chuỗi ngọc đặt ở dưới chân, tiếp tục lấy mười ngàn xâu chuỗi đặt bên hông phải, lại lấy mười ngàn xâu chuỗi đặt bên hông trái, rải hoa Mạn-đà-la, hoa Ma-ha Mạn-đà-la dồn chứa lại cao lên đến đầu gối, ánh sáng chiếu rọi khắp nơi, các thứ nhạc trời phát ra âm thanh nhiệm mầu khiến cho người ở châu Thiệm-bộ có người đang ngủ say thảy đều thức giấc. Trưởng giả tử Lưu Thủy cũng thức dậy. Lúc này mười ngàn vị Thiên tử đã cúng dường xong liền bay vọt lên hư không mà đi. Ở trong cõi Thiện tự tại quang vương khắp nơi đều rưới hoa sen xinh đẹp cõi trời, các vị Thiên tử này lại đến nơi xưa kia trong hồ vắng vẻ rải các thứ hoa trời, liền ở nơi này biến mất trở về cung điện cõi trời, tùy ý tự tại thọ dụng năm thứ dục lạc. Thiên tự tại quang vương đến khi trời sáng tỏ bèn gọi các quan đại thần đến hỏi:

- Đêm qua vì duyên cớ gì bỗng nhiên hiện bày tướng tốt lành ít có phát ra ánh sáng rực rỡ như thế?

- Quan đại thần trả lời: Tâu Đại vương, nên biết là có nhiều vị trời ở trong nhà trưởng giả tử Lưu Thủy rải bốn mươi ngàn xâu chuỗi ngọc trân châu và hoa trời Mạn-đà-la chứa dày đến ngang đầu gối. Nhà vua bảo quan đại thần: Đến nhà trưởng giả tử gọi người ấy đến đây. Quan đại thần nhận chiếu chỉ liền đến nhà đó vâng lệnh vua cho gọi trưởng giả tử. Trưởng giả tử lập tức đến cung vua, nhà vua hỏi:

- Vì duyên cớ gì đêm qua thị hiện tướng trạng tốt lành ít có như vậy?

- Trưởng giả tử nói: Như tôi suy đoán chắc chắn phải là các loài cá trong hồ kia, giống như kinh đã nói sau khi qua đời được sinh lên cõi trời Tam thập tam, họ đến báo đến ân đức cho nên hiện bày tướng trạng kỳ diệu ít có như vậy.

- Nhà vua nói: Vì sao biết được?

- Lưu Thủy trả lời: Nhà vua có thể sai người cùng hai con tôi đến chỗ hồ kia hiểm nghiệm việc đó thật hư như thế nào, xem mười ngàn con cá ấy là chết hay sống. Nhà vua nghe lời này lập tức sai người cùng trưởng giả đến bên hồ kia, thấy trong hồ đó có nhiều hoa Mạn-đà-la chứa nhóm lại thành đống lớn, các loài cá đều chết. Thấy sự việc như vậy liền trở về kể lại hết cho vua nghe, vua nghe xong trong lòng vui mừng ngợi khen việc chưa hề có.

Tiếp theo là phần thứ tư, nói về loài cá đền đáp ân đức trong phần cứu loài cá, văn có mười bốn phần:

1. Ba vị đại sĩ trở về nhà.

2. Từ “Trưởng giả tử Lưu Thủy này... trở xuống là trưởng giả tử uống rượu say nên nằm ngủ.

3. Từ “Lúc ấy, mười ngàn con cá...” trở xuống là loài cá đã chết sinh lên cõi trời.

4. Từ “Khởi ý nghĩ như vậy...” trở xuống là suy nghĩ biết được nghiệp đời trước.

5. Từ “Cho nên, bây giờ chúng ta...” trở xuống là bàn luận về ân đức cần phải đền đáp.

6. Từ “Bấy giờ, mười ngàn vị Thiên tử...” trở xuống là báo đền ân đức, trong đó lại có ba:

a) Từ cõi trời xuống.

b) “Lúc ấy, trưởng giả tử...” về sau là báo đền ân đức.

c) “Liền ở nơi này biến mất...” về sau là xong việc trở về cõi

trời.

Trong phần báo đền ân đức, có ba: Đầu tiên là báo đền ân đức của trưởng giả; tiếp theo “Ở trong cõi Thiện tự tại quang vương...” về sau là báo đền ân đức của quốc vương, bởi vì nhà vua cho mượn đàn voi lại che chở Phật pháp khiến cho mình được nghe, sau từ “Các vị Thiên tử này...” trở xuống là báo đền ân đức nơi sinh ra.

7. Từ “Thiện tự tại quang vương...” trở xuống là nhà vua hỏi về điềm lành ứng hiện.

8. Từ “Quan đại thần trả lời...” trở xuống là các đại thần trả lời đầy đủ.

9. Từ “Nhà vua bảo quan đại thần...” trở xuống là nhà vua sai người gọi trưởng giả tử đến.

10. Từ “Trưởng giả tử lập tức...” trở xuống là trưởng giả tử đến phụng mạng.

11. Từ “Nhà vua hỏi...” trở xuống là nhà vua đích thân hỏi rõ sự việc.

12. Từ “Trưởng giả tử nói rằng...” trở xuống là trưởng giả trả lời đầy đủ.

13. Từ “Nhà vua nói vì sao...” trở xuống là xem xét sự việc thật hư.

14. Từ “Nhà vua nghe xong...” về sau là sinh tâm tin tưởng vui mừng.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Phật bảo thọ cây Bồ-đề: Này thiện nữ Thiên! Nay ngươi nên biết rằng trưởng giả tử Lưu Thủy kia chính là ta, trưởng giả Trì Thủy ấy chính là Diệu Tràng, hai người con của trưởng giả kia, con lớn Thủy Mãn chính là Ngân Tràng, con thứ Thủy Tạng chính là Ngân Quang, Thiện Tự Tại Quang Vương kia chính là ngươi thần cây Bồ-đề, mười ngàn con cá ấy chính là mười ngàn vị Thiên tử này. Bởi vì xưa kia ta đem nước cứu loài cá và ban cho thức ăn giúp chúng được no đủ lại nói mười hai duyên khởi sau xa cùng tột và thần chú Đà-la-ni tương ưng này cho chúng sinh nghe, đồng thời vì chúng xưng niệm danh hiệu Đức Phật Bảo Kế, nhờ gốc lành này nên được sinh lên cõi trời, nay lại đến chỗ ta vui mừng nghe pháp, nên ta đều vì họ thọ ký quả vị A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề và nói về danh hiệu của họ. Này thiện nữ Thiên! Như ta xưa kia luân hồi trong sinh tử khắp nơilàm nhiều lợi ích khiến cho vô lượng chúng sinh thảy đều lần lượt thành tựu Vô thượng chánh giác và thọ ký cho họ, các người đều nên cố gắng cầu được xuất ly chớ có buông lung.

Tiếp theo là đoạn thứ ba của phẩm kết thúc biết rõ xưa và nay, có bốn:

1. Kết thúc biết rõ về cha con Bồ-tát.

2. Từ “Thiên tự tại quang vương kia...” trở xuống là kết thúc biết rõ về thần cây.

3. Từ “Mười ngàn con cá...” trở xuống là kết thúc biết rõ về các Thiên tử, trong đó lại có ba: Đầu tiên là kết thúc biết rõ về người, tiếp theo từ “Bởi vì xưa kia...” trở xuống là kết thúc biết rõ về pháp, sau từ “Nhờ gốc lành này...” trở xuống là kết thúc thành tựu nhân lành, cho nên được thọ ký.

4. Từ “Thiện nữ Thiên...” về sau là khuyến khích tin nhận, dạy phải tu học.

Văn kinh: Lúc ấy, đại chúng nghe nói việc này rồi thảy đều hiểu rõ, nhờ năng lực đại Từ bi cứu hộ tất cả, siêng năng tu tập khổ hạnh mới chứng được quả vị Vô thượng Bồ-đề, vì vậy thảy đều phát khởi tâm tin nhận vui mừng.

Tiếp theo là đoạn thứ tư, lãnh ngộ y theo tu học.

Hỏi: Phẩm này đã nói vì dứt trừ nghi ngờ của đại chúng về nhân duyên được thọ ký của các Thiên tử, tại sao lại lãnh hội được mà nói rằng “Đại chúng hiểu rõ, nhờ năng lực đại Từ bi thực hành các khổ hạnh mới chứng được Bồ-đề”?

Đáp: Theo phần kết thúc chúng hội chỉ tóm kết về các Thiên tử, rõ ràng biết rằng chỉ vì dứt trừ nghi ngờ của đại chúng về nhân duyên được thọ ký của các thiên tử, nên nói là “Hiểu rõ là nhờ thực hành đại Từ bi v.v... mà đạt được quả vị Bồ-đề”, là nghĩa phụ. Lại biết rằng mười ngàn vị Thiên tử cũng nhờ thực hành các khổ hạnh, sau đó mới đạt được quả vị Bồ-đề, do đó đều thực hành tu học.

———

Phẩm 26: XẢ THÂN

Phẩm Xả Thân có chia ra ba phần:

1. Nói về lý do có phẩm này:

Ngay trong phần học hạnh Lưu thông có năm phần, thứ năm là thành tựu các phẩm trước, dạy tu học và thực hành, ý đó có ba, ở đây tức là ý thức ba lại tiếp tục khuyến khích cố gắng nên nói về phẩm Xả Thân này. Vì sao? Vì sợ rằng mọi người nghe nói thực hành các hạnh tự lợi sẽ được thành Phật, hãy còn không thể tu tập, cho nên nêu ra hạnh nguyện Bồ-tát vì lợi ích cho người mà xả bỏ thân mạng, tại sao không vì chính mình tu hành theo kinh này, do đó nói phẩm xả thân. Vì thế sau này kinh nói: “Ta vì người nói về duyên lợi tha ngày xưa, Bồ-tát nên tu học nhân thành Phật như thế...” Lại sợ rằng nghe nói ít thực hành mà được thành Phật thì hữu tình sẽ sinh ra khinh mạn, cho nên nêu ra phẩm Xả Thân để khuyến khích đại chúng y theo tu học. Vì thế sau này kinh nói: “Đức tốt của Bồ-tát tương ứng với trí tuệ, hăng hái tinh chuyên thực hành đầy đủ sáu độ, luôn luôn tu học không dừng nghỉ vì cầu quả vị Bồ-đề, nhập vào tâm xả vững chắc không mệt mỏi.” Trước là ý chính, ở đây là nói gồm đủ về lý do có phẩm này.

2. Giải thích tên gọi:

Vì cầu bi trí của Đấng Đại Giác nên thường tu tập, gặp gian khổ hay vui sướng thề xả bỏ thân mạng chứ không bảo vệ giai vị tôn quý, cúi xưống cứu giúp nạn treo ngược, thực hành nguyện Bồ-tát, nêu làm tên phẩm nên gọi là phẩm Xả Thân.

3. Giải trừ vấn nạn:

Hỏi: Hạnh xả thân này trong ba tăng-kỳ kiếp, kiếp nào mới xả bỏ?

Đáp: Không thấy trong chánh văn, truyện chép: “Trong tăng-kỳ thứ ba mới xả thân, vì trong kiếp đầu tiên công hạnh vẫn còn yếu kém, cho nên không thể thực hiện xả bỏ thân mạng này.” Căn cứ theo đây nên có thể thông cả hai tăng-kỳ sau.

Hỏi: Theo các luận như Du-già chẳng hạn, thì tăng kỳ thứ ba chắc chắn chịu sự biến đổi, vì sao có sự xả bỏ thân thể, xương cốt được?

Đáp: Đó là Hóa thân.

Hỏi: Nếu vậy sao không biến hóa làm các thứ thịt để bố thí cho cọp đói mà hóa hiện xả thân như vậy?

Đáp: Hóa hiện tự thân để bố thí giúp ích nhiều cho chúng sinh.

Hỏi: Nếu như vậy tại sao kinh Kim Quang Minh xưa nói rằng “Xả

thân nuôi cọp vượt qua mười một kiếp”?

Đáp: Đó cũng là Hóa thân.

Hỏi: Nếu thế tại sao các kinh như kinh Phật Tạng lại chép: “Đức Phật Di Lặc phát tâm Bồ-đề trước Đức Phật Thích-ca bốn mươi kiếp”, các kinh như kinh Hiền Kiếp chép: “Ngài Thích-ca nhờ tinh tấn tu tập cho nên vượt qua bốn mươi kiếp mà thành Phật trước ngài Di-lặc”?

Đáp: Đó là vì văn cơ hóa sinh thành thục trước sau nên khác nhau, cả hai vị Bồ-tát đều nói có vượt qua kiếp, nếu không như vậy thì làm sao có thể nói từ địa thứ tám trở lên giai vị tăng tiến trong từng sát-na, đều tăng tiến gấp bội, làm sao vượt qua được? Lại giải thích: Tăng tiến thêm là hướng về phía trước và thực hành hạnh tự lợi, đối với hạnh nguyện lợi tha chưa hẳn đã tăng thêm, do đó nói không muốn thực hành lợi tha là chướng ngại phải dứt trừ để đi vào địa thứ chín. Lại giải thích: Kết hợp hai nghĩa trước cho nên có thể nói là vượt qua.

Hỏi: Chướng ngại lợi tha cần phải dứt bỏ là ở địa thứ chín, tại sao Đức Thích-ca trải qua ba tăng-kỳ tu tập đã mãn, trong trăm kiếp gặp Đức Phật Phất-sa vui mừng khen ngợi nên vượt qua chín kiếp?

Đáp: Vì chúng sinh mà giảng nói, cho nên không có lỗi.

Hỏi: Tại sao xả thân không thành tựu quả tuổi thọ của Như lai mà lại nói khổ hạnh khuyến khích cố gắng trì kinh tu hạnh tự lợi?

Đáp: Theo như trướcđây thì Bồ-tát Diệu Tràng chỉ nghi ngờ về thọ mạng, không xứng với nhân của sự sống lâu, không nghi ngờ về thọ mạng lâu dài thì tu tập hạnh gì mà được, do đó không cần phải thành tựu.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Thế Tôn đã nói cho đại chúng nghe về nhân duyên xưa kia của mười ngàn vị Thiên tử này.

Tán rằng: Văn trong phẩm này toàn bộ chia làm bốn phần:

1. Kể rõ hạnh xả thân xưa kia.

2. Từ “Lại bảo A-nan-đà...” về sau là kết hợp xưa và nay.

3. Từ “Ta nói cho các người nghe...” về sau là khuyên nhủ tu học.

4. Từ “Bấy giờ, Đức Thế Tôn...” về sau là đại chúng nghe được lợi ích. Trong phần một chia làm ba: Đầu tiên là kết thúc phần trước, dẫn ra phần sau để nói đầu đuôi sự việc, tiếp đến từ “Bấy giờ, Đức Thế Tôn...” về sau là tiếp tục vì hiện tiền đại chúng hiện tháp báu nói tựa kể rõ sự xả thân, sau cùng từ “Lại bảo A-nan-đà...” trở xuống là nói về hạnh xả thân xưa kia, đích thực lợi ích cho tình hình đặc biệt lúc ấy. Đầy là phần đầu lại có ba, ở đây là đầu tiên kết thúc các kinh trước.

Văn kinh: Lại bảo thần cây Bồ-đề và các đại chúng: Ta ở đời quá khứ thực hành đạo Bồ-tát, không chỉ ban nước và thức ăn cứu giúp mạng sống đàn cá kia, cho đến thân yêu quý của ta cũng xả bỏ, nhân duyên như thế có thể cùng nhau quán sát.

Tiếp theo là phần thứ hai, Đức Thế Tôn dẫn ra phần sau, có bốn:

1. Nêu căn cơ đương thời.

2. Từ “Chẳng những...” trở xuống là dựa vào trước đây mà nói lược.

3. Từ “Cho đến...” trở xuống là nói rộng về nhân tốt đẹp.

4. Từ “Nhân duyên như thế...” trở xuống là nhắc nhở, khuyến khích đại chúng lúc ấy.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Như lai Ứng Chánh Đẳng Giác cao đẹp nhất, tôn quý nhất khắp cõi trời, cõi người, phát ra trăm ngàn tia sáng soi chiếu cac thế giới mười phương, đầy đủ tất cả trí tuệ, công đức hoàn thiện trọn vẹn, dẫn các Tỳ-kheo cùng với đại chúng đến bày Bàn-già- la, vào trong một khu rừng, đất đai bằng phẳng không có các thứ gai góc, hoa đẹp cỏ mềm trải khắp chỗ đó. Đức Phật bảo Cụ thọ A-nan-đà: Ông hãy ở dưới cội cây này sắp đặt chỗ ngồi cho ra. A-nan-đà lập tức vâng lời sắp đặt xong, bạch rằng: Bạch Đức Thế Tôn! Chỗ ngồi đã sắp đặt xong, cúi mong Thế Tôn biết thời!

Tiếp theo là bắt đầu nói rõ sự việc cho đại chúng nghe, có hai:

1. Khen ngợi công đức cao quý của Phật hiển bày ánh sáng nhóm họp đại chúng.

2. Từ “Dẫn các Tỳ-kheo...” về sau là dẫn dắt cho đại chúng biết lối đến đạo tràng. Bàn-già-la, Hán dịch là Tổng tập, cũng có nghĩa là nhung nhúc các con sư tử gọi là Bàn-già-la, tức là người ở nơi này bắt các sư tử nhốt lại, vì giam giữ nên nhân đó đặt ra tên gọi này. Nơi mọi người nhóm họp sinh sống gọi là xóm làng, xóm làng cũng là đình viện. Theo Tây vực truyện: “Ở nước Đát-xoa-thỉ-la, là biên giới phía Bắc Ấn Độ, bấy giờ là phía Tây bắc nước Ca-thấp-di-la, chỗ xả thân này ở vùng phía Bắc nước Thỉ-La. Vượt qua sông Tín độ về phía Đông nam khoảng hai trăm dặm có một cổng đá rộng lớn, nơi đây vương tử Tát-đỏa xả thân nuôi cọp đói và lũ quạ, đất đai trong đó cho đến các loại cỏ cây bé nhỏ đều có màu đỏ, giống như có máu thấm vào. Mọi người đi trên đất đó giống như bị gai đâm, bất luận là người nghi kẻ tin, chẳng ai không buồn thương.”

3. Từ “Đức Phật bảo Cụ Thọ...” trở xuống là Phật bảo A-nan hãy sắp đặt pháp tòa. Đầu tiên là Đức Phật chỉ dạy, tiếp theo là vâng lời chỉ

dạy, sau là bắt đầu cầu thỉnh.

Văn kinh: Bấy giờ, Đức Thế Tôn liền bước lên pháp tòa ngồi kiết già, vững mình chánh niệm bảo các Tỳ-kheo: Các người muốn thấy xá lợi của Bồ-tát thực hành khổ hạnh xưa kia không? Các Tỳ-kheo đáp: Vâng, chúng con muốn thấy. Đức Thế Tôn liền dùng tay phước đức tướng tốt trang nghiêm ấn xuống mặt đất, lúc ấy cả mặt đất vang lên sáu thứ rung chuyển, liền đó mở toang ra, tháp bảy báu bỗng nhiên xuất hiện, nhiều thứ lưới giăng quý báu trang nghiêm phía trên. Đại chúng thấy rồi sinh tâm ít có. Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn liền đứng dậy nơi pháp tòa lễ lạy, đi vòng sang bên phải rồi trở lại pháp tòa bảo A- nan-đà:

- Ông hãy mở cánh cửa cuối cùng này!

A-nan-đà lập tức mở cánh cửa đó, thấy chiếc hộp bảy báu kỳ lạ đặt bên trong nên bạch rằng:

- Bạch Đức Thế Tôn! Có chiếc hộp bảy báu trang hoàng nhiều thứ quý lạ.

Đức Phật bảo:

- Ông hãy mở chiếc hộp.

Lúc ấy, A-nan-đà vâng lời dạy mở nắp hộp, thấy có xá-lợi trắng như ngọc kha, trắng như hoa Cẩu-vật-đầu, liền bạch với Đức Phật:

- Trong hộp có xá-lợi màu sắc tuyệt đẹp khác thường.

Đức Phật bảo:

- A-nan-đà! Ông hãy mang xương cốt Đại sĩ ấy đến đây.