Đại Tập 109 · Bộ Du Già VI · Số 1600–1604

Luận Hiển Dương Thánh Giáo - Quyển 20

LUẬN HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

QUYỂN 20

PHẨM 11: THÂU NHIẾP QUYẾT TRẠCH THÙ THẮNG (Phần 4)

Như vậy, là đã nói xong về quyết trạch phần giác. Nay sẽ nói về quyết định lựa chọn của Bổ-đặc-già-la.

Tụng rằng:

Do căn đều khác nhau,

Lập ra năm, chỉ hai.

Giả lập năm, nên biết,

Ba sự thành tròn đầy.

Luận chép: Vì sự khác nhau của các căn, nên lập ra năm thứ mà chỉ có hai. Như trong kinh nói: Vì chỉ duyên vào hai giác quan cho nên chỉ có hai tác ý có thể biết. Vì chỉ duyên vào hai tác ý thôi, nên chỉ có hai cách tu có thể biết. Vì chỉ duyên vào hai thứ tu tập cho nên chỉ có hai hạnh có thể biết. Vì chỉ duyên hai hạnh nên chỉ có hai Bổ-đặc-già-la có thể biết.

- Hạnh là tu tập chống lại sự dẫn dắt của thói quen. Lại nữa, giả đặt ra Bổ-đặc-già-la, nên biết, là vì năm nguyên nhân:

1. Vì chủng tính, nghĩa là có thể cứu giúp hay không thể cứu giúp.

2. Vì thú nhập, nghĩa là thừa Thanh văn, v.v...

3. Vì học là Hữu học và Vô học.

4. Vì chứng đắc như trụ bốn quả và ba hướng.

5. Vì sai lầm và công đức, là có chướng ngại hay không chướng ngại, trói buộc hoàn toàn hay không.

Lại do ba việc nên lập ra ba thứ tròn đầy:

1. Căn tròn đầy, là pháp bất động.

2. Định tròn đầy là được Diệt định.

3. Quả tròn đầy là A-la-hán.

Như vậy, đã nói quyết định lựa chọn của Bổ-đặc-già-la, nay sẽ

nói quyết định lựa chọn quả sự.

Tụng rằng:

Chứng chuyển y không khởi,

Hai nhân quả không lùi,

Vì ba nhân đoạn thường,

Ba quả, ba nhân ký.

Luận chép: Vì đã chứng chuyển nên phiền não không còn khởi lên. Nên biết, nói chuyển y là nói về cắt đứt. Lại nữa, vì nhờ hai thứ nhân mà quả nó không thoái lui, nghĩa là nếu chưa làm tan hoại hẳn hạt giống phiền não mà chứng quả A-la-hán thì không đúng lý. Nếu hạt giống phiền não đã bị phá tan hẳn thì chắc chắn chúng không phát sinh được nữa, do hạt giống không còn.

Lại nữa, do ba nhân duyên nên đoạn là thường:

1. Do không hý luận nên thấy rõ ngay đây hý luận có tính vô thường.

2. Những gì mà chân như thanh tịnh hiển bày thì đó như là tính chất nhu hòa của vàng thật.

3. Tính phiền não không còn sinh, trước sau không khác nhau.

Lại nữa, ba thứ quả cho ba thứ nhân, nên Như lai thọ ký:

1. Thọ ký biệt chứng ngộ thanh tịnh, nghĩa là quả Dự lưu, kết quả của kiến đạo, chứng bốn thanh tịnh.

2. Thọ ký hỷ xứ là quả Nhất lai. Quả nầy sắp được định căn bản, nên thọ một ít vui mừng.

3. Thọ ký tùy niệm là quả Bất Hoàn, nghĩa là đã được định căn bản, nên thấy ngay đây các chư thiên cùng chúng Phạm Ma cùng nói lên rằng: Theo ý niệm mong cầu, tự nương vào công đức ấy, dù chưa được tròn đầy.

Như vậy, đã nói xong quyết định lựa chọn quả sự. Nay sẽ nói về quyết định lựa chọn công đức.

Tụng rằng:

Lập ra các công đức,

Vì mười bảy tăng thượng,

Nó khác nhau vô biên,

Vì trị chướng sở trị.

Luận chép: Nên biết, vì sự tăng thượng của mười bảy thứ nên lập ra công đức là:

1. Tăng thượng vì lòng thương xót loài hữu tình, là bốn vô lượng.

2. Tăng thượng vì sạch sáu chướng, là giải thoát cao đẹp cùng

khắp. Trong đây, giải thoát là phương tiện vì pháp khác nên thành tựu tròn đầy. Sạch sáu chướng là:

Chướng biến hóa được thanh tịnh, vì hai pháp giải thoát trước.

Đã thanh tịnh chướng ngại đối với pháp lạc trụ hết sức cao thượng, vì giải thoát thứ ba mà sáng các bất tịnh đều thành thanh tịnh cả.

Đã thanh tịnh chướng ngại của tới lui vì giải thoát thứ tư.

Đã thanh tịnh chướng ngại về chỗ đưa đến công đức bậc Thánh không còn tranh cãi, vì giải thoát thứ tư năm.

Đã thanh tịnh chướng ngại của ác lậu, hữu lậu, do pháp giải thoát thứ sáu, thứ bảy.

Đã thanh tịnh cái chướng ngại an trụ cao thượng của vắng lặng, do giải thoát thứ tám, nên biết.

1. Tăng thượng do biết thời đi qua là công đức không tranh cãi.

2. Tăng thượng do quán sát những gì đã hiểu biết, là nguyện trí.

3. Tăng thượng do ngôn giáo, là vô ngại giải thoát.

4. Tăng thượng do sáu xứ thiện xảo là sáu phép thần thông.

Sáu chỗ thiện xảo là:

Dẫn nhiếp thiện xảo.

Xét nghe lời nói thiện xảo. Do thiện xảo nầy nên dùng lời lẽ hý luận, hỏi để khuất phục người đối diện, rồi giảng chánh pháp cho họ.

Dục, giải tùy miên thiện xảo.

Đến thiện xảo.

Đi thiện xảo.

Giải thoát thiện xảo.

5. Tăng thượng do tin vào tha lực, là các tướng tốt.

6. Tăng thượng do sạch ba chướng, là chướng ngại chỗ nương, là chướng ngại sở duyên, chướng ngại tâm trí.

7. Tăng thượng do ghi nhớ các câu hỏi là các lực.

8. Tăng thượng bởi đè bẹp hết tất cả luận khác, là các pháp vô úy.

9. Tăng thượng bởi dẫn dắt các người một cách không thiên vị, bè phái, là các pháp không bảo hộ.

10. Tăng thượng do khả năng giáo hóa đồ chúng, là các niệm trụ.

11. Tăng thượng do các việc làm của trí tuệ hiện bày bất cứ lúc nào, là nhổ sạch hẳn thói quen.

12. Tăng thượng do không trật thời gian đối với nơi cần ứng hiện giáo hóa, là không quên bỏ chánh pháp.

15.Tăng thượng do quán xét thế gian ngày đêm sáu thời, đó là đại bi.

16.Tăng thượng do vượt khỏi Thanh văn, Độc giác là pháp Phật bất cộng.

17.Tăng thượng do làm xong các việc, các Đức Như lai đã làm, là tất cả trí tuệ mầu nhiệm.

Lại nữa, các công đức trên đây là đối trị với các thứ cần đối trị là những chướng ngại khác nhau. Nên biết, khác nhau có vô biên thứ.

Lại nữa, Tụng rằng:

Suy nghĩ nghĩa khổ vui,

Tác ý và an trụ,

Gian nan và tướng mạo,

Thù đặc chẳng thù đặc.

Luận chép: Các công đức ấy, những gì cần đối trị hay năng đối trị đều phải suy nghĩ.

Thế nào là suy nghĩ? Là suy nghĩ về nghĩa, lạc, khổ khổ, tác ý, an trụ, gian nan, tướng mạo, đặc biệt, không phải đặc biệt.

Suy nghĩ về ý nghĩa trong đây, là ý nghĩa trí tuệ đến bờ kia, nó bao gồm các câu. Có năm thứ phải thấy ý nghĩa là:

1. Nghĩa thứ nhất là sinh khởi tâm cung kính đối với người nói pháp.

2. Nghĩa thứ hai là dẫn dắt chúng.

3. Nghĩa thứ ba là tôn trọng ngôn giáo.

4. Nghĩa thứ tư là sự tự thuật.

5. Nghĩa thứ năm là sinh nhiều việc làm đối với nghĩa giáo chân thật.

Lại, tất cả pháp có ba nghĩa là nghĩa tăng thêm ích lợi, và nghĩa được tăng ích lợi, nghĩa pháp tính. Như sắc, có ba thứ sắc có khả năng tăng ích lợi, sắc được tăng ích, và sắc pháp tính. Đó là tất cả xứ, nên biết.

Lại có, ba thứ lớp có nghĩa thú vị khi nói chánh pháp là dựa vào lý thú thế tục đế. Người giảng nói là nói đủ. Nói về tạo nghiệp, như người bố thí, người nhận của thí, vật được thí, nghĩa là người thực hành bố thí là làm việc thí, đồ thí và người nhận. Tất cả việc ấy, nên biết.

Lại nữa, có bốn thứ lý thú khi nói giáo nghĩa:

1. Nói pháp lý thú có khác nhau .

2. Nói pháp lý thú xây dựng.

3. Nói pháp lý thú không có khác.

4. Nói pháp lý thú không có tác dụng.

Trong đây, lý thú có khác nhau: Là sự khác nhau từ sắc cho đến Nhất thiết chủng trí.

Lý thú xây dựng: Là có năm thứ xây dựng:

1. Xây dựng đường đi vào.

2. Xây dựng cách dạy trao.

3. Xây dựng ba học.

4. Xây dựng chứng đắc.

5. Xây dựng công đức và lỗi lầm.

Lý thú không có khác: Là có sáu thứ:

1. Có và chẳng phải có không khác, là tính không của sắc và sắc. Như vậy, tất cả xứ nên biết.

2. Lại không khác lẫn nhau: Là các uẩn đối nhau. Như vậy, tất cả xứ nên biết.

3. Thế gian không khác là nhân xét tột ở phần trước, giữa, sau không khác. Như vậy, tất cả xứ nên biết.

4. Bổ-đặc-già-la chẳng khác: Là các hữu tình lần lượt đối nhau.

5. Trị về chướng ngại chẳng khác: Là thường, vô thường, cho đến trôi lăn, vắng lặng.

6. Văn tự không khác: Là danh từ, câu văn, v.v...

Lý thú không có tác dụng: Là ba luân thanh tịnh, tùy các nơi, không có người làm ra chân thật có thể được, không có vật gì làm, không có ai tạo nghiệp, không có Bổ-đặc-già-la, người năng nói, không có pháp để nói. Không có Bổ-đặc-già-la để học, không có giáo pháp nào để học. Không có Bổ-đặc-già-la để chứng, không có pháp để chứng. Không có Bổ-đặc-già-la an trụ lỗi lầm và công đức cũng không có chỗ trụ, không chấp lấy, không có pháp. Tất cả đều như thế.

Lại, có hai thứ nghĩa vô lượng:

1. Phát khởi lời hỏi vô lượng.

2. Hồi hướng những gì mình có được vô lượng.

Lại vì đối trị ba thứ xứ sở, nên nói ý nghĩa không nên trụ vào sắc, cho đến ý nghĩa rộng là không trụ vào tất cả pháp.

Ba thứ xứ sở, là:

1. Xứ sở chấp trước.

2. Xứ sở trôi lăn theo nghiệp.

3. Xứ sở hoạt động của trị tuệ trong hý luận.

Lại nữa, có ba thứ nghĩa vô tướng:

1. Vô thể vô tướng.

2.Phi bỉ thể vô tướng.

3.Không hiển rõ vô tướng, như vô tướng.

Như vậy, vô tính, vô tự thể, bất sinh, không diệt, không có gì để trụ vào, không có gì làm ra, không có chỗ thuộc về, nên biết, cũng vậy.

Lại, có ba thứ nghĩa về có sở đắc:

1. Có sở đắc về sự.

2. Có sở đắc có sở đắc.

3. Vô sở đắc vô sở đắc.

Như cái có được, như vậy, có người chấp trước tạo nên hý luận rồi chấp trước vào hiểu biết của mình, nên biết cũng vậy.

Lại, có ba thứ nghĩa sở đắc:

1. Có sở đắc về tự thể.

2. Có sở đắc về không xa lìa.

3. Có sở đắc không suy luận, phân tích.

Lại, có ba thứ nghĩa vô sở đắc:

1. Vô sở đắc về Tự thể .

2. vô sở đắc về xa lìa.

3. Vô sở đắc về suy luận, phân tích.

Như thế không vô chấp trước, không tạo ra, không hý luận, không giữ lấy, không mắc vào hiểu biết, không so đo chấp trụ, nên biết cũng như vậy.

Lại, có ba thứ nghĩa vô sở đắc:

1. Vô sở đắc hữu tính .

2. Vô sở đắc thể kia.

3. Vô sở đắc không hiển hiện.

Vô sở đắc là suy nghĩ kiếm tìm các pháp, không thấy tự tính. Nhưng chẳng phải tất cả đều là vô sở đắc. Nhưng khi đối với tự tính của biến kế sở chấp là vô sở đắc. Cũng không coi biến kế sở chấp là tự tướng của y tha.

Lại, kinh nói: Do tương ưng với vô sở đắc. Nhưng nếu đã là vô sở đắc thì còn tương ưng với cái gì? Câu nầy nên chia thành bốn trường hợp:

Hoặc vô sở đắc chẳng phải tương ưng, nghĩa là như có người đối với sự nghiệp rộng lớn, đều vô sở đắc gì cả.

Hoặc có tương ưng nhưng chẳng phải vô sở đắc, nghĩa là do đạo lý thế gian mà tu tập các pháp lành.

Hoặc vô sở đắc, cũng tương ưng là do đạo xuất thế mà tu tập

pháp lành.

Hoặc chẳng phải vô sở đắc cũng chẳng phải tương ưng các pháp nhiềm ô vô ký hiện có ngay đây.

Lại, có năm thứ nghĩa chấp thủ bất chính, là Chấp thủ bất chính của Bổ-đặc-già-la, Chấp thủ bất chính các pháp, Chấp thủ bất chính biến dị, Chấp thủ bất chính tổn giảm và Chấp thủ bất chính khác nhau.

Lại, có bốn thứ nghĩa ngôn giáo:

1. Lời nói quyết định, nhưng ý lại bất định.

2. Ý nghĩ quyết định, nhưng lời nói không nhất định.

3. Lời nói và ý nghĩ đều quyết định.

4. Lời nói và ý nghĩ đều không quyết định.

Lại có hai thứ nghĩa sở đối trị:

1. Điều mà giải thoát môn đối trị là phân biệt tướng nguyện.

2. Điều mà đến bờ kia đối trị là keo kiệt, phạm giới, giận dữ, làm biếng, tán loạn, trí tuệ ác.

Lại có hai thứ nghĩa không sở đối trị: là mười áu thứ tà tưởng đang có, và mười bốn thứ tưởng trói buộc.

Lại có hai thứ nghĩa thực hành đáo bỉ ngạn (đến bờ kia):

1. Những việc làm của thế gian có sở đắc.

2. Những việc làm của xuất thế gian không có sở đắc.

Lại nữa, những việc thế gian làm, để đến bờ kia, chỉ là tương tự, chứ không phải chân thật. Như gần giống, trong đó có độc có chướng ngại, không có phương tiện, nên biết cũng vậy. Nên biết, việc làm của xuất thế gian đến bờ kia là trái với ở đây.

Lại nữa, nói lược về nghĩa tự thể của tuệ đến bờ kia, nên biết do ba thứ tướng:

1. Tướng của chỗ nương.

2. Tướng của chỗ duyên.

3. Tướng hành.

Tướng chỗ nương là tâm Bồ-đề.

Tướng chỗ nương của các pháp như sắc, v.v...

Tướng hành, có hai thứ là thế gian và xuất thế gian. Thế gian hành là vô thường, khổ, không, vô ngã, như bệnh, như ung nhọt. Xuất thế gian hành là: Hành động tương ưng với vô sở đắc.

Lại có ba thứ nghĩa về sự khéo chứa nhóm tu tập Ba-la-mật-đa:

1. Dùng tất cả trí tính tác ý tương ưng với tất cả hữu tình mà cùng hồi hướng về đạo quả giác ngộ Vô thượng.

2. Dùng các Ba-la-mật-đa an trụ trong thật tế.

3. Đối với thật tế mà không tác chứng.

Lại nữa, như nói đây, tâm là bất khả tư nghì. Vì sao là bất khả tư nghì? Là bởi chỗ nương, do đối tượng mà khiến tâm an trụ. Cả hai đều vô tính. Đã là vô tính nên thanh tịnh cũng không thể nghĩ bàn. Cái không thể nghĩ bàn nầy vừa có tính chất, vừa không có tính chất, và tâm kia, vừa khác tính chất vừa không khác tính chất.

Lại, có tướng hành của tất cả hý luận. Do ba nguyên nhân khiến tâm trôi lăn:

1. Do gần gũi.

2. Do sở duyên.

3. Do lập ra.

Gần gũi nghĩa là khi được quả báo thì duyên chấp lấy chỗ nương.

Do sở duyên là nhận về bao nhiêu cảnh giới, và làm ra thêm bao nhiêu nghiệp.

Do lập ra là từ vô thỉ đến giờ vọng tưởng huân tập.

Lại có bốn nghĩa phân biệt:

1. Có phân biệt.

2. Không phân biệt.

3. Có hai phân biệt.

4. Không có hai phân biệt.

Lại có bốn nghĩa không phân biệt:

1. Kẻ ngu si không phân biệt.

2. Loài vô tình không phân biệt.

3. Không có tác dụng, không có phân biệt.

4. Pháp tính không phân biệt.

Lại có hai thứ nghĩa ngôn giáo: là Thế tục ngôn giáo và Thắng nghĩa ngôn giáo.

Thế tục ngôn giáo là lập ra hai thứ lý thú khác nhau.

Thắng nghĩa ngôn giáo là hai thứ lý thú: Không khác và không tác dụng.

Lại nữa, đối với thắng nghĩa đế thì không thể nói ra. Trong lời nói, có ba tướng, nên biết:

1. Tướng của tướng.

2. Tướng tạp nhiễm.

3. Tướng thanh tịnh.

Lại do ba tướng biết cùng khắp mà quán các pháp hiện tại. Ba tướng là:

1. Giả lập.

2. Liễu biệt.

3. Chỉ có lượng.

Các Bồ-tát cho cái gì là vui? Là đem lợi ích cho chúng sinh làm nguồn vui. Bồ-tát coi cái gì là khổ? Là coi thấy chúng sinh bị tổn não là khổ. Lấy gì làm tác ý? Là suy nghĩ các việc ích lợi cho chúng sinh làm tác ý. Trụ vào chỗ nào? Lấy tâm không còn phân biệt làm chỗ an trụ.

Lại nữa, Đại Bồ-tát có mười hai việc gian nan mà Bồ-tát thông minh nên biết rõ:

1. Đối với chúng sinh trái phạm, vượt qua pháp thức thì Bồ-tát phạt, hoặc tha. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

2. Phương tiện hiện làm đối với các khổ vây ngặt, giữ gìn tự tâm, không cho phiền não khởi lên. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

3. Vô lượng chúng sinh hiện tiền cầu xin tất cả của cải phi pháp. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

4. Bồ-tát chỉ có một thân phải làm việc cho vô lượng chúng sinh. Đồng thời mời giúp đờ hiện tại. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

5. Ở nơi người ta sống buông lung mà ở ngay nơi thế gian với định mầu nhiệm đáng quí, như sinh lên trời thì khiến tâm điều thuận. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

6. Thường mong cầu làm việc ích lợi cho khắp chúng sinh, nhưng mình không sức, không có khả năng. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

7. Chúng sinh ngu đần dối trá, hoặc nói pháp cho họ hay bỏ họ. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

8. Thường đối với sinh tử, thấy có lỗi lớn, nhưng vì làm lợi chúng sinh nên không nỡ bỏ họ ra đi. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

9. Chưa chứng được thanh tịnh tăng thượng đa phần ý lạc, nhưng thất niệm mà qua đời. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

10. Chưa chứng được ý lạc tăng thượng thanh tịnh, nhưng kẻ khác đến cầu xin việc mà họ ưa thích rất. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

11. Chúng sinh đang sống ngay đây với các dục lạc, các ý kiến thì phải chỉ bày cho họ hoặc là bỏ họ. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

12. Thường làm việc với cao nhất là không buông lung, nhưng cũng chưa dứt trừ hết phiền não. Ấy là việc gian nan của Bồ-tát.

Nếu các Bồ-tát gặp những việc gian nan như vậy, thì phải xem xét coi khinh trọng ra sao mà lập ra phương tiện cho thích ứng với mỗi hoàn cảnh, hoặc phải lựa chọn Bổ-đặc-già-la, hoặc nên gắng sức, thâu nhiếp rồi tùy duyên mà chuyển đổi đi. Nếu phát chánh nguyện, hoặc hế tâm không cho buông lung, hoặc trụ tâm quán sát mạnh mẽ, bất sinh tâm

mệt mỏi mà tự an nhẫn. Hoặc do tâm thương xót mà sinh tâm buông xả hết các gian nan. Hoặc phát khởi siêng năng hăng hái. Hoặc lại suy nghĩ tìm phương tiện. Như thế, là những thứ đối trị khéo léo.

Bậc Đại Bồ-tát dù gặp những gian nan như vậy hiện ra ngay trước mắt, nhưng không run sợ, tự mình thoát khỏi.

Lại nữa, có năm tướng Bồ-tát chân thật. Do thành tựu những tướng ấy cho nên được xếp vào số Bồ-tát. Năm tướng là yêu thương chúng sinh, thường nói bằng lời ngọt ngào, việc làm thì cương quyết, rộng tay bố thí ban ơn tuệ, khéo phân tích những ý nghĩa sâu rộng.

Thương xót có hai tính:

1. Lạc dục.

2. Chánh hạnh.

Nói lạc dục nghĩa là Bồ-tát làm lợi ích, và khởi ý niệm an vui đối với các chúng sinh. Nói chánh hạnh nghĩa là đối với các chúng sinh, Bồ- tát theo sự ham muốn của họ rồi tùy sức, tùy khả năng mình, dùng thân, lời nói việc làm giáo hóa gom họ về. Đó gọi là thương xót.

Lời nói dịu dàng là nói ơn đức, vui mừng, an ủi, thí dụ. Đó gọi là Bồ-tát thường nói lời dịu dàng đối với các chúng sinh.

Việc làm cương quyết là hăng hái không run sợ, có sức mạnh vượt hơn. Đó gọi là Bồ-tát với những việc làm cương quyết.

Thực hành bố thí ban ơn tuệ là Bồ-tát làm việc bố thí rộng lớn, làm bố thí với tâm không đắm nhiễm thì đó gọi là Bồ-tát rộng bố thí ban ơn tuệ.

Nếu Bồ-tát thường khéo phát khởi bốn vô ngại giải, chánh phương tiện trí đó gọi là Bồ-tát khéo phân tích, tự thể những ý nghĩa sâu rộng.

Lại có năm tướng thù đặc và không thù đặc của Bồ-tát, như ở trước đã nói, trong phẩm thâu nhiếp nghĩa tịnh.

Lại nữa, nay sẽ nói về sự lựa chọn cao vượt đối với công đức nương vào Đại thừa.

Tụng rằng:

Chủng tánh Như lai nói,

Nhiều Phật trong một thừa.

Năm thứ và mười thứ,

Sáu, sáu thứ đạo lý.

Luận chép: Trong ngôn giáo Đại thừa chia chủng tính khác nhau, ấy là Như lai nói. Trong một thời gian nào đó, có nhiều Phật ra đời đều là dòng họ Nhất thừa. Theo thứ lớp ấy, có năm thứ, mười thứ (giống) sáu thứ, sáu thứ là đạo lý, nên biết.

Hỏi: Thế nào là năm thứ đạo lý về sự khác nhau của dòng họ?

Đáp: Do tất cả thế giới đều khác nhau, nên có thể được. Hữu tình không chủng tánh thì không hợp lý. Cùng loại mà thí dụ, không hợp lý, mà khác loại thí dụ cũng không hợp lý. Bởi ngay đây, không phải là pháp Niết-bàn, nên không hợp lý.

Hỏi: Vì sao tất cả cõi khác nhau có thể được? Theo những gì mà Phật nói là các cõi hữu tình có nhiều cõi khác nhau chứ không phải chỉ có một cõi hữu tình. Có cõi hữu tình dưới kém, cũng như có cõi hữu tình cao đẹp. Có chủng tính thuộc cõi hữu tình như thừa Thanh văn nhập Niết-bàn và có chủng tính thuộc cõi hữu tình không nhập Niết-bàn.

Hỏi: Vì sao hữu tình không có chủng tánh thì không hợp lý? Điều ấy không thể nói, do đạo lý nầy cũng không nói có được một thứ hữu tình không có cội gốc. Vì sao? Vì không có chủng tánh thì như đất ngoài ka, không phải hữu tình.

Vì sao cùng loại thí dụ, không hợp lý? Nghĩa là không nên nói chủng loại có thể thay đổi như Sát-đế-lợi chẳng phải là Sát-đế-lợi. Na- lạc-ca không phải là Na-lạc-ca do tính chất cõi ấy có thể thay đổi. Như vậy, chủng tính nhập Niết-bàn, không nhập Niết-bàn, cũng có thể thay đổi. Vì sao? Vì Sát-đế-lợi và Na-lạc-ca đều có đầy đủ tất cả chủng loại, giới tính, và giới tính cõi ấy.

Hai thứ nhập Niết-bàn và không nhập Niết-bàn, chủng tính nó trái nhau. Nếu nó không có các giới tính thì phải rốt ráo không thể hồi chuyển. Cho nên cùng loại thí dụ là không hợp lý.

Vì sao các loại thí dụ, không hợp lý? Nghĩa là không thể nói như đối với từng địa phương, xứ sở, hoặc ở nhưng nơi ấy, trước đây có các chủng loại khóang sản như vàng, bạc, đồng, muối, sắt, v.v… nhưng sau nầy lại không có, hay trước đây không sau lại có. Cũng thế pháp nhập Niết-bàn, chủng tính nó, cũng trước có sau không, hay trước không sau có? Vì sao? Vì nếu có lý đó thì thuận phần giải thoát sẽ không gặt được quả gì hết. Cho nên khác loại, thí dụ không hợp lý.

Vì sao ngay đây, không phải là pháp nhập Niết-bàn nên không hợp lý? Là không nên nói ngay trong đời hiện tại, dù không phải pháp nhập Niết-bàn, nhưng ở đời khác lại có thể thay đổi thành pháp nhập Niết-bàn. Vì sao? Vì không có chủng tính nhập Niết-bàn.

Lại nữa, nếu ở đời nầy, trước đã từng chứa góp gốc lành của thuận phần giải thoát thì vì sao không gọi nó là pháp nhập Niết-bàn? Nếu trong đời sống nầy, trước hoàn toàn chưa chứa góp gốc lành của thuận giải thoát phần thì làm thế nào lại có khả năng nhập Niết-bàn?

Thế cho nên chắc chắn có chủng tính hữu tình không phải nhập Niết- bàn.

Hỏi: Nên biết, ngôn giáo Đại thừa là những gì mà Phật nói?

Đáp: Do mười thứ nguyên nhân:

1. Do trước kia, Phật không thọ ký.

2. Do nay không thể biết.

3. Do đã làm nhiều việc.

4. Do nghiệp chướng rất nặng.

5. Do không phải cảnh giới tầm tứ. Bởi trước đã không nghe nói đến, tất nhiên không thể tìm tòi suy nghĩ gì được. Cho nên bảo ngôn giáo Đại thừa là do ai, khác nói là không hợp lý.

6. Vì chứng đại giác, nếu chưa thành Phật mà có thể nói lời Phật dạy là không hợp lý.

7. Vì không có lỗi của thừa thứ ba.

8. Đây nếu không có thì không có bậc Nhất thiết trí, điều ấy thành lỗi.

9. Duyên theo đây làm cảnh, suy nghĩ như lý để đối trị tất cả phiền não.

10. Không theo lời nói mà nắm bắt ý kia.

Hỏi: Làm sao biết được cùng lúc có nhiều Đức Như lai ra đời?

Đáp: Vì sáu nguyên nhân:

1. Do vô lượng hữu tình, trong một lúc, cùng phát nguyện đại giác ngay trong hiện tại cũng có thể có được.

2. Do vô lượng hữu tình cùng tu tập phương tiện tư lương Bồ-đề, hiện tại vẫn có thể được.

3. Nếu bảo là chướng ngại nhau thì không hợp lý.

4. Do tư lương Bồ-đề cùng lúc đều tròn đầy và đều xuất hiện ở thế gian là rất hợp lý.

5. Nếu bảo là xuất hiện thứ lớp là không hợp lý.

6. Nếu bảo hoàn toàn không có ai thành Phật thì không hợp lý.

Hỏi: Vì sao Như lai chỉ nói Nhất thừa?

Đáp: Do sáu nguyên nhân:

1. Do giáo pháp Như lai đều được ước tính theo tướng không khác nhau mà nói ra.

2. Do nói cách ước lược về hành tướng vô phân biệt.

3. Do chúng sinh vô ngã và pháp vô ngã bình đẳng.

4. Do giải thoát bình đẳng, nghĩa là người tìm kiếm chỗ khác, nên có sự phân biệt luống dối. Phiền não bị đối trị và pháp tính sở duyên,

không trái nhau.

5.Do khéo léo có thể biến hóa an trụ.

6.Do hạnh đã rốt ráo.

Lại nữa, Tụng rằng:

Công năng mầu Chư Phật,

Quả kia, độ thanh tịnh,

Giải thoát và pháp thân,

Đều không nghĩ, Vô thượng.

Luận chép: Tất cả Như lai đều có công năng bình đẳng đối với các việc mình làm. Và kết quả của công năng đó, là cõi nước rất thanh tịnh. Thân giải thoát và pháp thân của tất cả Chư Phật đều bình đẳng, đều không thể nghĩ bàn và đều không ai bằng, nên biết.

Lại nữa, Tụng rằng:

Dù không dùng gia hạnh,

Trước, nguyện lực đã dẫn,

Nương vô vi phát khởi,

Việc làm không hai tướng.

Luận chép: Nương vào pháp thân vô vi, dù không dụng công gia hạnh, nhưng vì sức mạnh của bản nguyện dẫn phát cho nên nhậm vận phát khởi tất cả Phật sự mà Như lai đã làm, như hành giả xuất định Diệt tận. Nên biết , Phật sự đã khởi xướng kia, hình tướng nó là không cùng tận. Không phải tướng sinh tử, cũng không phải tướng Niết-bàn.

Thế nào là tạng Tố-đát-lãm? Thế nào là tạng Tỳ-nại-da? Thế nào là tạng Ma-đát-lý-ca.

Tụng đáp:

Giảng nói các pháp sự,

Biệt giải thoát phân biệt.

Các pháp tướng mười một.

Là tạng gốc Kinh Luật.

Luận chép: Chư Phật, Thế Tôn chỉ nương vào các việc làm sáng tỏ các pháp. Đó gọi là tạng Tố-đát-lãm .

Hỏi: Thế nào là nhiếp sự?

Đáp: Là bốn sự, chín sự, hai mươi chín sự. Bốn sự là gì? Là nghe, hướng về, học và Bồ-đề. Chín sự là:

1. Sự giả lập hữu tình.

2. Sự thọ dụng của hữu tình.

3. Sự sinh khởi của hữu tình.

4. Sự sinh rồi trụ của hữu tình.

5.Sự ô nhiễm và thanh tịnh của hữu tình.

6.Sự khác nhau của các hữu tình.

7.Sự của người năng nói.

8.Sự của pháp được nói.

9.Sự về chúng hội, v.v...

- Hai mươi chín thứ sự là trùm nhiếp chín sự. Theo phẩm Tạp Nhiễm trong kinh, có nói bốn sự là:

1. Sự thâu nhiếp các hạnh.

2. Sự ngay trong đây chuyển biến theo thứ lớp.

3. Ngay trong đây, sau khi lập ra tưởng chúng sinh thì chuyển biến là nhân.

4. Ngay trong đây, sau khi lập ra pháp tưởng thì chuyển biến là nhân.

Lại nữa, theo phẩm thanh tịnh nói, có hai mươi lăm sự là:

1. Sự an trụ đối với cảnh sở duyên.

2. Sự cần cù khó nhọc trong đây.

3. Sự tâm an trụ.

4. Sự hiện pháp lạc trụ.

5. Sự duyên vào phương tiện để giải thoát các khổ lụy.

6. Sự hiểu biết khắp về hữu tình. Sự nầy có ba thứ là hiểu biết cùng khắp mang chất điên đảo theo nơi chốn. Dựa vào tưởng của hữu tình đối với các hành động tà vạy của hữu tình bên ngoài mà hiểu biết cùng khắp dựa vào nơi chốn. Còn bên trong thì nương vào nơi chốn hiểu biết cùng khắp nhằm lìa bỏ tăng thượng mạn.

7. Sự tu tập dựa vào nơi chốn.

8. Sự tác chứng.

9. Sự tu tập.

10. Sự vững chắc của hữu tình.

11. Sự hành tướng của hữu tình.

12. Sự sở duyên của hữu tình.

13. Sự quán xét khéo léo về đoạn hay chưa dứt phiền não.

14. Sự tán loạn của hữu tình.

15. Sự không tán loạn của hữu tình.

16. Sự nương vào nơi không tán loạn.

17. Sự tu tập không mỏi mệt bằng phương tiện không xa lìa.

18. Sự tu tập thắng lợi.

19. Sự vững chắc của hữu tình.

20. Sự thâu nhiếp hạnh hiền Thánh.

21.Sự thâu nhiếp hạnh quyến thuộc của hiền Thánh.

22.Sự thông đạt chân thật.

23.Sự chứng Niết-bàn.

24.Sự khéo giảng nói đúng chánh pháp, luật thâu nhiếp được chánh kiến về thế gian, vượt hơn chánh kiến bên ngoài.

Sự lui sụt bởi không tu tập luật, pháp.

Ở đây do việc khéo nói pháp, luật nhưng không tu tập nên gọi là lui giảm. Điều ấy chẳng phải lỗi do tà kiến.

Lại nữa, Phật Thế Tôn vì các Thanh văn, và các Bồ-tát mà nói biệt giải thoát và phân biệt rộng các pháp tương ưng với biệt giải thoát. Đây gọi là tạng Tỳ-nại-da. Trong đây, do bảy thứ tướng lược thâu nhiếp Biệt giải thoát của Bồ-tát nên biết:

1. Giảng nói thọ trì qui tắc.

2. Giảng nói Ba-la-xà-dĩ-ca xứ.

3. Giảng nói về sự hủy phạm.

4. Giảng nói về thể tính của sự trái phạm.

5. Giảng nói về thể tính của sự không trái phạm.

6. Giảng nói về việc ra khỏi chỗ hủy phạm.

7. Giảng nói về sự xả bỏ luật nghi.

Lại nữa, Phật, Thế Tôn đã dùng mười một thứ tướng phân biệt sáng tỏ, chỉ bày các pháp, đó gọi là tạng Ma-đát-lý-ca. Mười một thứ tướng là:

1. Tướng Thế tục đế.

2. Tướng Thắng nghĩa đế.

3. Tướng sở duyên vào của pháp Bồ-đề phần.

4. Tướng của việc làm nầy.

5. Tướng tự thể của việc làm nầy.

6. Đắc tướng của quả nầy.

7. Tướng lãnh thọ sự sáng tỏ nầy.

8. Tướng pháp chướng ngại nầy.

9. Tướng thuận theo pháp nầy.

10. Tướng lỗi nầy.

11. Tướng khen ngợi nầy.

Tướng thế tục là, nên biết, giảng nói Bổ-đặc-già-la, giảng nói tự tính của biến kế sở chấp. Giảng nói tướng tác dụng nghiệp đầy đủ của các pháp.

Tướng thắng nghĩa: nên biết, giảng nói bảy tướng chân như Bồ- đề phần.

Tướng sở duyên: nên biết, giảng nói tất cả các thứ được biết.

Hành tướng nầy là, nên biết, giảng nói 8 hạnh quán sát, tám hạnh ấy là:

1. Công hạnh quán sát đế.

2. Công hạnh quán sát lập ra.

3. Công hạnh quán sát lỗi.

4. Công hạnh quán sát công đức.

5. Công hạnh quán sát lý thú.

6. Công hạnh quán sát sự trôi lăn.

7. Công hạnh quán sát đạo lý.

8. Công hạnh quán sát rộng, lược.

Đế nghĩa là chân như.

Lập ra là như lập ra Bổ-đặc-già-la, hay lập ra tự tính biến kế sở chấp, hoặc lập ra vấn đề ghi chép luận là một mặt phân biệt, một mặt hỏi lại. Hay lập ra ghi chép về ẩn mật và hiện rõ.

Lỗi là những gì mà Phật nói về pháp tạp nhiễm, không phải các thứ lỗi lầm khác nhau.

Công đức là: Như những gì mà Phật nói về pháp thanh tịnh, chẳng phải các thứ thắng lợi khác nhau.

Lý thú là, có sáu thứ lý thú, như phẩm Thâu nhiếp sự đã nêu.

Trôi lăn là: ba đời, ba cõi là tướng và bốn duyên.

Đạo lý là bốn thứ đạo lý:

1. Đạo lý quán đãi.

2. Đạo lý tác dụng.

3. Đạo lý chứng thành.

4. Đạo lý pháp nhĩ.

Do các nhân, các duyên nên các hành sinh khởi và tùy lúc hiện rõ.

Đó gọi là quán đãi đạo lý.

Do các nhân, các duyên nên các pháp được chứng đắc hoặc thành tựu tròn đầy.

Hữu tình đã sinh khởi có khả năng gây ra nghiệp dụng, đó gọi là đạo lý tác dụng.

Do các nhân, các duyên nên đã lập, đã nói, đã nêu ý nghĩa lên, mà được thành lập, được hiểu đúng đắn thì đó gọi là đạo lý chứng thành.

Ở đây lại lược, có hai thứ:

1. Thanh tịnh.

2. Không thanh tịnh.

Thanh tịnh là do năm tướng, không thanh tịnh do bảy tướng, năm

tướng thanh tịnh là:

1. Tướng hiện lượng đã có được.

2. Tướng nương vào hiện lượng đã có được.

3. Tướng dẫn tự loại thí dụ.

4. Tướng thành tựu.

5. Tướng khéo thanh tịnh ngôn giáo.

Trong đây, các hoạt động đời sống đều có tính chất vô thường, tính chất tất cả đều khổ, tính chất vô ngã trong tất cả pháp, đó là hiện lượng ngay đời nầy có thể có được. Các loại như vậy, đều gọi là Tướng sở đắc của hiện lượng.

Tất cả hành đều có tính chất sát-na, có tính chất đời sau, có tính chất không hoại mất của nghiệp tịnh, bất tịnh. Đây là dựa vào vô thường thô mà có được hiện lượng. Dựa vào các nghiệp khác nhau của hữu tình là hiện lượng có được. Và, nương vào nghiệp vui, khổ, tịnh, bất tịnh của các hữu tình là cái có được của hiện lượng. Từ cái có được của hiện lượng mà so sánh nó với pháp không hiện thấy thì gọi là nương vào Tướng sở đắc của hiện lượng.

Nếu các hành trong ngoài, đưa cả thế gian cùng hiểu được tướng sinh diệt. Nó đưa cả thế gian cùng hiểu được tướng sinh khổ, đưa cả thế gian cùng hiểu được tướng sinh không tự tại. Và, đối với sự vật bên ngoài, nó đưa cả thế gian cùng hiểu được tướng hưng thịnh và suy tàn.

Các loại như vậy, gọi là tướng dẫn pháp tự loại thí dụ, tức là Tướng sở đắc và dẫn phát tướng tự loại thí dụ của hiện lượng. Hai tướng nầy đã được thành lập với một bề quyết định. Nên biết, đó là tướng thành tựu.

Ngôn giáo là do bậc Nhất thiết trí nói, như nói Niết-bàn vắng lặng. Các loại như vậy đều gọi là tướng ngôn giáo thiện thanh tịnh. Trong đây, có năm tướng có khả năng tiêu biểu cho bậc chân thật Nhất thiết trí, năm thứ tướng là:

1. Đức Nhất thiết trí nào ra đời tại thế gian nầy thì chính thật tên tuổi vang dội khắp thế gian.

2. Đủ ba mươi hai tướng đại trượng phu.

3. Thành tựu mười lực, cắt đứt tất cả lưới nghi ngờ của các hữu tình.

4. Tự xưng có đủ bốn pháp không sợ. Không bị đè bẹp bởi tất cả câu hỏi của luận sư khác. Trái lại, có khả năng xô ngã tất cả các luận khác.

5. Đối với pháp luật tám chi Thánh đạo và Bốn quả Sa-môn đều

có thể chứng đắc. Vì xuất hiện như vậy, vì tướng như vậy, vì cắt lưới nghi như vậy, vì lập, phá như vậy, vì đạo quả như vậy, cho nên năm tướng tiêu biểu ấy là tướng của bậc Nhất thiết trí chân thật, đối với đạo lý chứng thành như vậy.

Do hiện lượng, do tỉ lượng, do thí dụ, do thành tựu, do chí giáo do năm tướng nầy nên gọi là thanh tịnh.

- Bảy tướng không thanh tịnh là:

1. Tướng sở đắc của loại đồng phần khác.

2. Tướng sở đắc của loại dị phần khác.

3. Tướng sở đắc của tất cả đồng loại.

4. Tướng sở đắc của tất cả dị loại.

5. Tướng dẫn đến thí dụ khác loại.

6. Tướng không thành tựu.

7. Tướng ngôn giáo không thanh tịnh.

Nếu tất cả pháp mà ý thức biết được thì gọi là tướng sở đắc về tất cả cùng loại.

Như tướng mạo, như tự thể, như nghiệp, như pháp, như nhân, như quả, tướng đồng, khác hay tùy một phần còn lẫn trong tướng đồng, dị, đó gọi là tướng sở đắc của phần khác, đồng dị loại. Hoặc quyết định còn lộn với tướng khác thì đó gọi là tướng sở đắc của tất cả dị loại.

Hoặc gồm thí dụ có tướng sở đắc của đồng loại thành phần khác và có tướng sở đắc của tất cả dị loại, bởi tướng nầy đối với nghĩa đã thành lập, không quyết định, nên gọi là tướng không thành tựu.

Hoặc cùng thí dụ, có tướng sở đắc của dị loại thuộc thành phần khác và có Tướng sở đắc của tất cả đồng loại, do tướng nầy đối với ng- hĩa đã thành lập, không quyết định, nên cũng gọi là tướng không thành tựu. Vì không thành tựu nên gọi là đạo lý quán sát không thanh tịnh, quán sát nầy không thanh tịnh cho nên phải tu tập.

Tướng ngôn giáo không thanh tịnh là tự tính ngôn giáo không thanh tịnh, nên biết.

Pháp nhĩ đạo lý: Dù Như lai có xuất hiện ra đời hay không thì pháp tính của pháp giới vẫn an trụ như vậy, không hề thay đổi. Đó gọi là đạo lý pháp nhĩ.

Nói lược và rộng là trước chỉ nói một câu pháp, về sau dùng vô lượng câu để lần lượt phân biệt sáng tỏ đến cùng.

Tướng tự thể nầy, nghĩa là năng thủ hoặc hành trì, hoặc là duyên vào pháp Bồ-đề phần, bốn niệm trụ,v.v... Đó gọi là tướng tự thể.

Chứng đắc quả tướng nầy là quả dứt trừ phiền não thế gian và

xuất thế gian, và đưa đến công đức phát sinh ở thế gian và xuất thế gian. Đó gọi là tướng của quả nầy.

Đây là nhận lãnh tướng sáng tỏ, nghĩa là do trí giải thoát, tức là nhận lấy tướng quả sở đắc nầy và rộng vì người nói rõ tướng nó. Đó gọi là nhận lấy tướng sáng tỏ.

Tướng chướng ngại pháp nầy nghĩa là như trong khi tu tập pháp Bồ-đề phần, có thể bị chướng ngại bởi pháp nhiễm ô thì đó gọi là tướng chướng ngại pháp nầy.

Đây là tướng pháp thuận theo nghĩa là đối với pháp Bồ-đề phần nầy, có khả năng thuận theo nên có thể làm được nhiều việc khác. Đó gọi là tướng thuận theo pháp nầy.

Tướng lỗi là tất cả lỗi chướng ngại, đó gọi là tướng lỗi.

Đây là tướng khen ngợi, là pháp thuận theo tất cả công đức đã có. Đó là tướng khen ngợi nầy.

Thuận theo tất cả nơi chốn nghĩa là Chư Phật, Thế Tôn đã dùng mười một tướng để phân biệt sáng tỏ, chỉ bày các pháp. Đó gọi là Ma-đát-lý-ca.

Lại nữa, tụng rằng:

Các tướng và đoạn diệt,

Phương tiện không hoại mất.

Hai quả khác nhau kia,

Là nghĩa lược các kinh.

Luận chép: Nên biết, có năm nghĩa lược nói trong các kinh, là:

1. Tướng.

2. Đoạn diệt.

3. Phương tiện không hoại mất.

4. Hai quả kia.

5. Khác nhau về tướng, v.v...

Nói lược năm nghĩa nầy, như kinh Thiện Sinh đã nói: “Phật bảo Thiện Sinh là người thuộc dòng họ, có hai thứ sự đều tốt đẹp. Tướng tốt đẹp nầy bị cắt đứt do hai thứ là ham muốn và lấy sự đoạn diệt và nương vào sự. Lấy sự đoạn diệt là đây nói thường có hai thứ sáng tỏ, hai thứ phương tiện không hoại mất, đó là cạo râu tóc cho đến xuất gia, dứt hết các lậu cho đến giác thọ, biết sinh tử của ta đã hết, cho đến nói rộng.

Hai quả kia là quả phương tiện không hoại mất, tính vắng lặng khác nhau. Có năm thứ vắng lặng khác nhau là:

1. Mọi trói buộc đã vắng lặng.

2. Vắng lặng do lìa dục, thế gian.

3.Vắng lặng do thuận phần dưới.

4.Vắng lặng do thuận phần trên.

5.Nương vào sự mà vắng lặng.

Do làm sáng tỏ các tướng công đức nầy, nên trong kinh Thiện Sinh nói kệ như sau:

Các Bí-sô khéo giỏi,

Vắng lặng lìa các lậu,

Lìa dục, lìa trói buộc,

Không nắm giữ Niết-bàn,

Gìn giữ thân sau rốt,

Hàng phục các thứ ma.

Lại nữa, Tụng rằng:

Lược nói đạo Du-già,

Duyên được nghe chánh pháp,

Xa-ma-tha và quán,

Nương ảnh tượng thành tựu.

Luận chép: Nên biết, nếu nói lược, đạo Du-già là thuộc về, học rộng, lấy chánh pháp làm cảnh giới, mà Xa-ma-tha và Tỳ-bát-xá-na là tự thể. Nương vào ảnh tượng và nương vào sự mà thành tựu. Như Đức Bạc-già-phạm nói: Có năm pháp có thể thâu nhiếp tất cả hành giả Du- già và các Du-già địa, nghĩa là giữ gìn tấm gương cho tuyệt sáng và chuyển y. Nên biết: Nghe chánh pháp là giữ gìn được sở duyên. Đó là trụ vào chỉ quán là làm sáng tỏ ảnh tượng. Đó là thành tựu sự soi gương và chuyển y.

❧

Số 1603 - Luận Tụng Hiển Dương Thánh Giáo

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 109

LUẬN

TỤNG HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

SỐ 1603

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1603

TỤNG - LUẬN

HIỂN DƯƠNG THÁNH GIÁO

Tác giả: Bồ-tát Vô Trước.

Hán dịch: Đời Đường, Tam Tạng Pháp sư Huyền Tráng

Phẩm 1: NHIẾP SỰ

Thiện Thệ khéo nói ba thân diệu,

Chứng giáo pháp, không sợ, không.

Đức thượng thừa chân thật Mâu-ni,

Nay con chí thành lễ khen trước,

Cúi đầu lạy, bậc Đại Từ Tôn,

Vị vua Pháp nối tiếp dòng trí,

Thế gian không chỗ nương, quay về.

Người giảng nói Du-già sư địa,

Xưa, con Vô Trước nghe Phật kia,

Nay góp lời quan trọng của luận,

Làm sáng rỡ Thánh giáo, từ bi,

Văn gọn, nghĩa khắp mà dễ hiểu.

Nhiếp sự, tịnh nghĩa thành khéo léo

Vô thường, Khổ, Không và Vô tính,

Hiện quán Du-già không nghĩ bàn,

Nhiếp thắng chọn thành mười một phẩm.

Tất cả cõi Tạp nhiễm

Nương chắc từng phần giác

Quả Bổ-đặc-già-la

Các công đức chín việc.

Tâm, tâm sở có sắc

Không tương ưng vô vi

Cõi đó là Dục, Sắc

Cùng thế giới tam thiên.

Tính nghiệp phiền não sinh

Tướng tạp nhiễm, nên biết

Các Đế có sáu thứ

Y chỉ tám và hai.

Giác phần có nhiều thứ

Đầu tiên, ba mươi bảy

Trí và môn giải thoát

Hành tích và Chỉ quán.

Chỗ ở và chỗ nương

Phát tâm và thương xót

Các hành, tánh thông đạt

Địa Ba-la-mật-đa.

Bồ-tát hành nhiếp sự

Và Đà-la-ni kia

Môn Tam-ma-địa thảy

Tướng tác ý chân như

Tin hiểu không nghĩ bàn

Rộng lớn A-thế-da

Nên biết các tự số.

Bảy tùy, tín, hạnh, thảy

Còn tám thứ, nên biết

Cực bảy lần trở lại,

Pháp thoái chuyển có sáu, v.v...

Bảy thứ nhuyến căn thảy

Thế tục và xuất gia

Ba thừa Thanh văn thảy

Thể cứu, không thể cứu.

Nhập chín phương tiện thảy

Sinh sai khác có hai

Lại do các cõi khác

Nên biết mười ba thứ.

Dứt quả có năm thứ

Biến tri và Thanh tịnh

Quả tịnh giới Bồ-đề

Vô học do tự số.

Dứt nhiều nhân nên dứt

Kiến lập dứt chỗ theo

Do tác ý nương tu

Và được thứ lớp dứt.

Dứt khác nhau, nên biết

Và dứt tướng lợi ích

Như thế, như đã nói

Lại nên biết nhiều thứ.

Vô lượng các giải thoát

Thắng xứ và Biến xứ

Trí diệu nguyện vô tránh

Thần thông, vô ngại giải.

Các tướng tốt thanh tịnh

Và các lực Vô úy

Bất hộ và niệm trụ

Dứt hẳn các tập khí.

Không quên mất pháp mầu

Và Như lai đại bi

Pháp bất cộng của Phật

Nhất thiết chủng diệu trí.

Phải biết chín sự trước

Đầu là hai chỗ nương

Kế hai sau sáu thứ

Gồm tạp nhiễm Thanh tịnh.

Do nhiễm nương khác nhau

Làm thanh tịnh sở duyên

Vì tâm không lưu tán

Vì chánh tu phương tiện.

Vì vị kia khác nhau.

Do nhân nói năng thảy

Do công đức quả kia

Thứ lớp số chỉ vậy.

Muốn nghĩ lường vô lượng

Các hỏi đáp khác nhau

Do ngôn ngữ Chư Phật

Sự và tướng thâu nhiếp.

Câu-mê hoặc lý luận

Trụ tịnh diệu chân thật

Đạo lý tánh vắng lặng

Giả lập bày hiện quán.

Phân biệt chỗ phương vị

Tạo nắm giữ tăng giảm

Hiểu được lời kín trên

Xa lìa chuyển cất giữ.

Xét chọn cùng hiện hành

Thùy miên và thuộc nhau

Các tướng gồm tương ưng

Nói nhậm trì thứ lớp.

Đã tạo cảnh Du-già

Xa-ma-tha và quán

Các tác ý truyền trao

Đức Thánh giáo Bồ-đề.

Nếu muốn chánh tu hành

Công đức biết khắp thảy

Do mười thứ pháp hành

Và sáu thứ lý thú.

———

Phẩm 2: NHIẾP TỊNH NGHĨA

Thắng luận trong các luận

Cũng khéo nhập Du-già

Nghĩa thanh tịnh nên biết

Do đủ bốn đức tịnh.

Gồm nhiếp tất cả nghĩa

Bên ngoài kia không hoại

Dễ nhập nên đã nhập

Nên hành không hoại mất.

Chư Phật nói pháp mầu

Nương đúng với hai đế

Một gọi là thế tục

Hai gọi là thắng nghĩa.

Trước nói dụng ngã pháp

Vì tùy chỗ khác nói

Bảy thứ và bốn thứ

Chân như gọi thắng nghĩa.

Nghĩa tự tánh kiến lập

Số thứ lớp thiện xảo

Tưởng sai khác nên biết

Rõ nghĩa uẩn thế tục.

Năm ba pháp chân thật

Nên biết, lại bốn kia

Và bốn thứ tầm tư

Bốn thứ trí như thật.

Thành lập ba tự tánh

Ẩn kín nghiệp khác nhau

Phương tiện nhiếp khác nhau.

Mỗi cái có nhiều thứ.

Nghe mười hai phần giáo

Quy y ba tối thắng

Ba học ba Bồ-đề

Vì hữu tình tịnh nói.

Nghe quy học Bồ-đề

Sáu ba mười hai năm

Thứ lớp tùy danh số

Ứng hợp rộng phân biệt.

Thánh hạnh vô thượng thừa

Công đức đại Bồ-đề

Dị luận, luận pháp Thích

Nên biết đều nhiều loại.

Thù đặc chẳng thù đặc

Tâm bình đẳng lợi ích

Báo ân và khen mừng

Không luống hành phương tiện.

Phương tiện không điên đảo

Thoái đọa và thắng tấn

Công đức giống như thật

Khéo điều phục hữu tình.

Các Bồ-tát thọ ký

Rơi vào số quyết định

Định làm, thường nên làm

Pháp tối thắng nên biết.

Các lập bày, xây dựng

Tất cả pháp tầm tư

Và biến trí như thật

Hợp đến các vô lượng.

Giảng nói quả lợi ích

Tánh Đại thừa và thâu

Bồ-tát nên biết mười

Lập ra các danh hiệu.

Chấp trong nhân có quả

Hiện rõ có khứ lai

Đời trước thường gây nhân

Hại pháp tự tại thảy.

Biên, vô biên rối loạn

Thấy vô nhân, dứt không

Chấp thắng tịnh an lành

Gọi: Mười sáu dị luận.

Công năng không thể tánh

Thâu, không thâu trái nhau

Hữu dụng và vô dụng

Vì nhân thành lỗi lớn.

Luận thể, luận xứ sở

Luận cứ, luận trang nghiêm

Luận thua, luận xuất ly

Luận làm ra nhiều pháp.

Thể thích văn nghĩa pháp

Nghĩa khởi nạn sư kế

Chúng nghe nói khen Phật

Rộng hẹp học thắng lợi.

Các địa tác ý nhau

Đức chẳng đức, chỗ nương

Chỗ đối trị năng trị

Nghĩa rộng lược nên biết.

———

Phẩm 3: THÀNH THIỆN XẢO

Đối các uẩn, giới, xứ

Và các pháp Duyên khởi

Xứ, phi xứ, căn, đế

Việc thiện xảo nên biết.

Thân là tự tại thảy

Vô nhân, thân là trụ

Trôi lăn gây các nghiệp

Và hai thứ tăng thượng.

Đối thân ấy đẳng khởi

Thật ngã được trụ giữ

Người trôi lăn người tạo,

Và các nghĩa tăng thượng.

Nhiễm ô hoặc thanh tịnh

Khởi bảy thứ ngu si

Đối trị nầy nên biết

Gồm bảy thứ thiện xảo.

Vọng chấp là thân ta,

Nương, vào các căn trụ

Hồi chuyển trong cảnh giới

Thọ dụng ái chẳng ái.

Nói năng chỗ nương trụ

Người tạo có người giác

Do sai khác nơi uẩn

Đều thấy là một thân.

Nhân ban đầu mê hoặc

Chấp thường nhân, vô nhân

Ngã nắm giữ các căn

Năng xúc và năng thọ.

Từ nơi sinh tử này

Chấp có người trôi lăn

Người tạo pháp, phi pháp

Và quả tăng thượng kia.

Nơi tà hạnh tu tập

Cho là kẻ nhiễm ô

Với chánh hạnh tu tập

Vọng chấp người giải thoát.

Phật chưa hiện ở đời

Ngu si chuyển như vậy

Do Phật hiện thế gian

Nói bảy thứ thiện xảo.

Biết thế gian khác nhau

Trừ được tưởng hợp nhất

Tức lìa và giải thoát

Chúng sinh không thật có.

Nhiều thứ và tổng lược

Cùng có sai khác chuyển

Trí tăng ích tổn giảm

Uẩn thiện xảo nên biết.

Do thấy ba nhân sinh

Nói là giới thiện xảo

Từ tự chủng vô thỉ

Sinh khởi nhiều chủng loại.

Do đây và ở đây

Chấp lấy, không thật có

Nương tự, trí thành tựu

Giải trừ tánh thấp hèn.

Biết các xúc các thọ

Do hai thứ môn sinh

Y chỉ đối với xúc

Phải biết chỗ thiện xảo.

Biết pháp xứ, thiện xứ

Chỗ nương dựa sau sau,

Do đế của thế tục

Biết rõ hai thứ tánh.

Biết chưa dứt vô thường

Nhân năng sinh các quả

Tự tương tục giống nhau

Gọi duyên khởi thiện xảo.

Chúng sinh không thật có

Mà có xả nối tiếp

Do rõ biết sâu xa

Nên bốn thứ duyên khởi.

Không tạo, không hướng được

Hai thể khác không chuyển

Thấy tịnh không nghiệp khác

Phi ngã, tự tại hai.

Trí như vậy biết được

Xứ, phi xứ thiện xảo

Đối tự quả định xứ

Khác đây nói phi xứ.

Đối năng thủ sinh trụ

Và nhiễm ô thanh tịnh

Vô lý ngoài ngã quán

Đối quả tăng thượng kia.

Với phương tiện như vậy

Gọi là căn thiện xảo

Là với thủ sinh trụ

Nên nhiễm tịnh tăng thượng.

Hai tự tánh là khổ

Hợp nên lý chẳng ứng

Do vô nhân có nhân

Và năm thứ thí dụ.

Như vậy tùy theo giác

Nên biết Đế thiện xảo

Tùy giác chưa từng thấy

Chưa thọ nghĩa nhân duyên.

Phải biết các thiện xảo

Hai mươi ba khác nhau

Khác Nhiếp Luận làm trước

Cuối cùng rất thanh tịnh.

———

Phẩm 4: THÀNH VÔ THƯỜNG

Vô thường là hữu vi

Tương ưng với ba tướng

Nghĩa vô thường thích ứng

Sáu tám thứ nên biết.

Vô tánh hoại chuyển khác

Biệt ly đắc nên có

Sát-na nối tiếp bệnh

Tâm là vật thọ dụng.

Đổi khác nên phải biết

Mười lăm thứ khác nhau

Cái gọi phần vị thảy

Bị tám duyên ép ngặt.

Cõi dưới đủ tất cả

Cõi giữa, lìa ba môn

Đủ ba thứ đổi khác

Cõi trên lại trừ vật.

Nghĩa vô tánh, vô thường

Biến kế là sở chấp

Nghĩa vô thường ngoài ra

Nên biết y tha khởi.

Các vô thường đều khổ

Các khổ luôn xen lẫn

Kẻ ngu mê pháp tánh

Bị hại mà không biết.

Do quả của tâm kia

Sinh rồi, tự nhiên diệt

Về sau được đổi khác

Niệm niệm diệt, nên biết.

Tâm huân tập tăng thượng

Định tự tại chuyển biến

Ảnh tượng sinh đạo lý

Và ba loại Thánh giáo.

Sinh nhân trái lẫn nhau

Hai nhân vô trụ diệt

Tự nhiên trụ thường lỗi

Phải biết nhậm vận diệt.

Chẳng nước, lửa, gió diệt

Mà đều cùng khởi diệt

Tương ưng kia diệt rồi

Biến dị khác sinh nhân.

Trái nhau nối nhau dứt

Hai tướng thành vô tướng

Hiện thấy trái thế gian

Vô pháp và nhân khác.

Chẳng thân, sữa, rừng thảy

Trước không có đổi khác

Cũng chẳng đầu không hoại

Lúc sau cùng mới diệt.

Vị tư phần phiền não

Vì vô thường đổi khác

Đó nếu không đổi khác

Thọ tạo thoát phi lý.

Do không có công năng

Thâu, không thâu trái nhau

Hữu dụng và vô dụng

Vì nhân thành lỗi lầm.

Tự tánh, tướng đổi khác

Có, không, chẳng hợp lý

Chẳng vô thường, khác nhau

Có năm lỗi khác nhau.

Vô tướng cũng vô nhân

Chẳng tự tánh thường khác

Trước, không có đổi khác

Nên ngã thường giải thoát.

Thường tạo không đúng lý

Là do hai, ba nhân

Hữu tình, của tăng thượng

Rất nhỏ, chẳng thường trụ.

Vô thường vì nương kia

Thứ lớp khác nhau chuyển

Khác nhau các thọ thảy

Phải biết ngộ vô thường.

Và vô thường không trí

Gốc rễ bốn điên đảo

Phải biết đạo trên đời

Sức ngu si càng tăng.

Do buông lung, biếng nhác

Thấy tối, thiếu tư lương

Bạn ác chẳng chánh pháp

Phải biết nhân vô trí.

Tác ý không đúng lý

Nhớ nghĩ đời trước thảy

Tương tợ chuyển nối tiếp

Vô thường chấp là thường.

Sinh trước, sau, khoảng giữa

Chấp ba tướng hữu vi

Vô thường, trí điều phục

Phải biết do hai nhân.

Kiến kia có sáu thứ

Và bốn thứ duyên khởi

Tự chủng, chẳng phải khác

Đợi duyên, chẳng phải tự.

Không làm nên chẳng chung

Dụng nên chẳng vô nhân.

———

Phẩm 5: THÀNH KHỔ

Sinh vì muốn lìa nhân

Sinh diệt hòa hợp dục

Đảo vô đảo, chán lìa

Nhân đó, là tướng khổ.

Nương ba thọ sai khác

Lập ra ba tướng khổ

Nên nói tất cả thọ

Thể tánh đều là khổ.

Phải biết khổ tánh hành

Đều tùy theo thô, trọng

Vui xả chẳng đúng lý

Đồng lỗi không giải thoát.

Chướng ngại lợi sâu thảy

Nương tấn dựa vào không

Chấp trước tánh thấp kém

Như ung thư, ghẻ, thảy

Chỗ nương của ba thọ

Làm phát khởi ba xúc

Tùy chuyển chấp vui thảy.

Tự tướng, tự phân biệt

Tánh khổ không an ổn

Năm mười lăm nên biết

Ba khổ, đã gồm nhiếp.

Những nẻo, giới duyên thân

Chủng loại đế ba đời

Phẩm thời mạng khác nhau

Dẫn các khổ khác nhau.

Chưa lìa dục sắc thảy,

Ba thứ địa nên biết

Tất cả chủng cõi Dục

Trừ cõi Sắc, Vô sắc.

Thế tục có hai thứ

Thắng nghĩa là biến hành

Hai duyên cả địa trên

Phải biết nhiễm không hiện.

Phi vô sắc gánh nặng

Trời Biến hành thô nặng

Và đế, biên sau cùng

Ngoài bảy buộc tùy trên.

Phải biết sinh các khổ

Đều năm thứ khác nhau

Tương ưng khổ, thô, nặng

Chỗ ba khổ nương tựa.

Sau cùng và sau cùng

Đều chỗ nương bốn khổ

Căn bản là sinh sinh

Và tánh khổ biến hoại.

Đều thuộc về ba đời

Hai duyên khổ chẳng trên

Đã nói các khổ khác

Đều cõi Dục nên biết.

Mất niệm, vô công dụng

Suy nghĩ loạn bất chánh

Ngu si hiểu không đúng

Và do buông lung thảy.

Ngu muội nên yếu kém

Và khởi sự buông lung

Vì nối tiếp đoạn dứt

Vọng niệm chuyển nên biết.

Ngu muội nên buông lung

Phải giữ gìn hiện pháp

Không tin nên phải khổ

Phát khởi vô công dụng.

Tương tự chuyển nối nhau

Đối trị vọng phân biệt

Do đều giữ thói quen

Khởi bốn thứ điên đảo.

Cõi riêng, duyên khởi riêng

Vị khác thứ lớp khác

Và sai khác nối tiếp

Nên biết đều nhiều thứ.

Tin hiểu và nghĩ chọn

Tâm không loạn, chán lìa

Kiến tu và rốt ráo

Lại mười một như trước.

Nghi trói, không ưa lìa

Chìm trong các đường ác

Hạnh thấp kém sinh khởi

Riêng khắp các khổ hết.

———

Phẩm 6: THÀNH KHÔNG

Nếu đối vô hữu nầy

Và tất cả khác nầy

Tùy hai thứ đạo lý

Nói tướng không, chẳng hai.

Biết tương ưng sâu xa

Lấy, bỏ không thêm bớt

Có rất nhiều khác nhau

Những điều kia đã nói.

Chỉ là giả lỗi lầm

Do lỗi uẩn, vô ngã

Do lỗi ngã vô thân

Ba, ngã không đúng lý.

Như chủ hỏa minh không

Hình dị nương lỗi khác

Vô thường, không nghiệp dụng

Chẳng nhân, chẳng có ngã.

Ngã lẽ ra là giả

Ví dụ, không thật có

Bảy dụ vọng phân biệt

Ba người không thấy thảy.

Nếu như chủng vô thường

Người tạo nên thành giả

Như thành tựu thần thông

Hợp thế tục tự tại.

Ngã như địa như không

Nên vô thường, vô tánh

Nên như hai vô tác

Nghiệp rõ ràng khả đắc.

Năng đốt và năng dứt

Chỉ lửa thảy tạo ra

Ngã có đủ kiến thảy

Chẳng như lửa, đao thảy.

Như ánh sáng chiếu dụng

Lìa sáng, thể không khác

Cho nên đối trong ngoài

Không, vô ngã thành nghĩa.

Như vật ngoài thế gian

Lìa ngã có tổn, ích

Trong, tuy không ngã thật

Nghĩa nhiễm tịnh nên thành.

Trụ nghĩ phần phiền não

Nên vô thường đổi thay

Ngã thường không chuyển dời

Thọ giải thoát nên không.

Pháp tánh từ duyên sinh

Lần lượt hiện nối tiếp

Có nhân mà không trụ

Đổi khác nên gọi chuyển.

Như thân, huyễn, sông, đèn

Có các thứ tác dụng

Ngã thường không đổi khác

Chuyển, hoàn không đúng lý.

Nương ngã khởi danh, tưởng

Thấy hai thứ lỗi lầm

Cho nên khắp tất cả

Thật ngã tánh đều không.

Vì ngôn thuyết dễ dàng

Tùy thuận theo thế gian

Dứt trừ sự sợ hãi

Hiển rõ hai được mất.

Chợt vây giác loạn khởi

Thế gian hiện có được

Giác vì trước tạo nghiệp

Mắc mười thứ lỗi lầm.

Giác ngã nhân công dụng

Tự tại thảy đều hai

Có nhân và vô nhân

Phải biết mười thứ lỗi.

Không xét kỹ biến hành

Tăng ích và vô sự

Đối việc sợ vọng kiến

Ví dụ năm, nên biết.

Vô thể và xa lìa

Dứt trừ ba thứ nương

Đối trị các tưởng buộc

Mười sáu thứ sai khác.

Tự tánh và chấp trước

Không mở, hiểu lãng quên

Tất cả khắp một phần

Ngu sai khác trôi lăn.

Pháp trụ cầu tự tâm

Trụ tự tâm trừ buộc

Sợ không hai nhiễm, tịnh,

Chứng đắc lý chân không.

Tu mười tám khác nhau

Hoặc có độc, vô độc

Đối trị năm thứ chấp

Nên biết lược hai thứ.

Quả tu nên phải biết

Công đức Tam-Bồ-đề

Nương dựa chuyển y tánh

Thành tựu việc phải làm.

———

Phẩm 7: THÀNH VÔ TÁNH

Nên biết ba tự tánh:

Đầu: Biến kế sở chấp

Kế tánh y tha khởi

Cuối cùng: Viên thành thật.

Nên biết ba vô tánh:

Không lìa ba tự tánh

Do tướng không, sinh không

Và thắng nghĩa vô tánh.

Chẳng thuộc về năm việc

Ngoài ra, lại có, không

Do tên mà nghĩa chuyển

Hai làm khách lẫn nhau.

Nơi danh, trước biết vô

Nhiều tên và bất định

Đối có nghĩa, vô nghĩa

Chuyển phi lý thành nghĩa.

Chấp mình mà đặt tên

Khác thì không thể giữ

Như chúng sinh tà chấp

Tăng ích vì điên đảo.

Do huân khởi y tha

Nương sinh nầy điên đảo

Như vậy làm duyên nhau

Xoay vần sinh nối tiếp.

Tự tánh và sai khác

Có giác ngộ tùy miên

Gia hạnh gọi biến kế

Lại phải biết năm thứ.

Có tám thứ phân biệt

Năng sinh ra ba việc

Nên biết phân biệt thể

Tâm, tâm pháp ba cõi.

Do hai buộc đã buộc

Chấp chặt hai tự tánh

Nên giải thoát hai buộc

Chánh vô đắc, vô kiến.

Giả có nhân chỗ nương

Nếu khác hoại hai thứ

Tạp nhiễm có thể được

Phải biết y tha khởi.

Tướng thô, trọng là thể

Đó lại cùng duyên sinh

Chẳng tự nhiên mà có

Nên nói sinh vô tánh.

Chẳng quyết định có không

Tất cả chủng đều thuận

Hai tánh có giả thật

Thế tục nói là có.

Giảng nói dùng ngã pháp

Đều gọi là thế tục

Phải biết Thắng nghĩa đế

Là bảy thứ chân như.

Tự tánh viên thành thật

Nghĩa hai trí tối thắng

Không có các hý luận

Xa lìa một dị tánh.

Sở duyên rất thanh tịnh

Thường không có đổi khác

Thiện tánh và lạc tánh

Tất cả đều thành tựu.

Thắng nghĩa thật vô tánh

Hý luận ngã nên vô

Y tha chẳng tướng kia

Cũng thắng nghĩa vô tánh.

Nên biết nương ba tướng

Kiến lập năm thứ tướng

Như sự thích hợp kia

Có năm nghiệp riêng khác.

Chấp pháp nên kẻ ngu

Chúng sinh kia khởi chấp

Trừ giác tánh pháp kia

Giác pháp, ngã chấp dứt.

Nơi y tha chấp đầu

Huân tập thành tạp nhiễm

Không chấp viên thành thật

Huân tập thành thanh tịnh.

Tánh hữu lậu tạp nhiễm

Thanh tịnh thì vô lậu

Phải biết chuyển y nầy

Hai thứ không nghĩ bàn.

Chân thật và tự thể

Vắng lặng và công đức

Tất cả không nghĩ bàn

Phải biết do bốn đường.

Thanh văn có hai loại

Hướng tịch, hướng Bồ-đề

Nương dựa thân biến hóa

Hướng chánh giác vô thượng.

Các Thanh Văn chuyển y

Chán lìa tu đạt được

Bồ-tát tu phương tiện

Nương vào trí không hai.

Do không trụ sinh diệt

Trí Chư Phật vô thượng

Lợi lạc các hữu tình

Không nghĩ bàn, không hai.

———

Phẩm 8: THÀNH HIỆN QUÁN

Phải biết hiện sở quán

Phẩm sự, hạ, trung, thượng

Hữu lậu và vô lậu

Chưa thấy, chưa thọ khắp.

Thắng trí xuất thế gian

Trừ được do kiến dứt

Chứng đắc, vô phân biệt

Chỉ nương dựa tĩnh lự.

Cực buồn chẳng đường ác

Cực vui chẳng hai trên

Trời, người ở cõi Dục

Hiện quán Phật xuất thế.

Chưa lìa dục, lìa bội

Và người lìa dục rồi

Độc nhất chứng Chánh giác

Do ngã tối thắng sinh.

Chẳng ngã làm nhân trí

Cũng chẳng tự chấp cảnh

Ngã chẳng từ hiện quán

Chấp ái do tự ngã.

Vô thường có cảnh giới

Đợi duyên trí khởi sinh

Dứt ba thô trọng thảy

Nên nương tâm hiện quán.

Đã nối tiếp thành thục

Hoặc lắng nghe chánh pháp

Tự nhiên rất đúng lý

Tác ý nên hiện quán.

Hệ niệm với sở duyên

Tinh tấn tu định tĩnh

Sức gốc lành tăng thượng

Chứng Thánh giác đạo phần.

Từ đấy nhập thấy đạo

Khởi chánh kiến vô lậu

Dứt hẳn ba thứ kết

Chứng hiện quán, nên biết.

Tuy đường ác tạp nhiễm

Chấp chỗ khởi dứt hoặc

Cảnh thấy Đạo sư thảy

Thuộc về tùy sinh ba.

Do trí thế gian trước

Xét chọn Đế rốt ráo

Với Đế không gia hạnh

Tướng quyết định sinh khởi.

Trí cảnh hòa hợp tướng

Chỗ đã biết, rốt ráo

Phải biết đế hiện quán

Với mười thứ quyết định.

Tánh ngã không ba cõi

Bất diệt không có hai

Vô phân biệt, không sợ

Quyết định trong tự dứt.

Phát khởi chứng đẳng lưu

Thành mãn thứ lớp bốn

Lại pháp trụ trí thảy

Thứ lớp tám nên biết.

Không hối trụ sở duyên

Thấy cảnh giới như thật

Đạo chỗ nương không hoặc

Thuần khác nhau hành đoạn.

Nên biết thuộc ba tịnh

Giới tịnh và tâm tịnh

Cảnh giới nương vào đạo

Gọi là tuệ thanh tịnh.

Biết nhân duyên thân thảy

Khéo đạt ở ba đời

Kế biết rõ bốn khổ

Lại tám khổ nên biết.

Từ đấy chánh quán đế

Khởi mười sáu hành trí

Vì trị bốn điên đảo

Chỗ dựa về sau sau.

Từ đấy chuyển tu tập

Nơi tâm đều chán lìa

Đế xét chọn quyết định

Rốt ráo giác sinh khởi.

Từ đó không gia hạnh

Trí giải thoát ba tâm

Có một trăm mười hai

Phiền não dứt thuộc mười.

Chứng Bồ-đề phần nầy

Sáu thứ tướng tịnh trí

Nên hành vô phân biệt

Tùy chỗ làm kiến lập.

Bồ-tát ở vị nầy

Trước tu sức thắng nhân

Nơi thân khổ mình, người

Khởi tâm tánh bình đẳng.

Là ý lạc đại ngã

Nơi tự tánh vô đắc

Ý vui rộng phải biết

Hai tánh vô phân biệt.

Kế mười sáu hành trên

Trí thế gian thanh tịnh

Đối trị nơi giới địa

Việc rốt ráo thành tựu.

Hiện quán nầy sai khác

Hoặc sáu hoặc mười tám

Rất nhiều tướng thắng lợi

Tùy kinh luận nói rộng.

———

Phẩm 9: THÀNH DU-GIÀ

Bát-nhã vượt Du-già

Đẳng Chí vô phân biệt

Tất cả tất cả chủng

Vì không có phân biệt.

Tất cả tất cả chủng

Ba tướng và ba luân

Gọi là tướng nhiễm tịnh

Và đều chẳng hai chủng.

Nơi pháp và pháp không

Không hai thứ hý luận

Vô phân biệt, không cùng

Trên đây chẳng đúng lý.

Nếu đều không sở chấp

Không tuệ cũng không vượt

Đều thành chấp lìa lời

Vì thuận chẳng vô dụng.

———

Phẩm 10: THÀNH BẤT TƯ NGHỊ

Chín việc không nghĩ bàn

Do nương vào năm xứ

Do có năm thứ nhân

Được, mất đều ba thứ.

Không nên nghĩ không ghi,

Phải biết do bốn nhân

Chẳng định một rất sâu

Dẫn tướng vô nghĩa trụ.

Chẳng nghĩ ngã có, không

Thành hai thứ lỗi lầm

Với người cũng hai lỗi

Chẳng lẽ nghĩ một khác.

Hai dù không dựa kiến

Thành nên chẳng nên nghĩ

Không nghĩ sinh như vậy

Ba lỗi tùy theo chỗ.

Đường thiện và đường ác

Hai người tạo, chẳng định

Nghiệp thiện, ác quá khứ

Nơi việc thảy khó nghĩ.

Tánh chân như vô lậu

Nghĩa lợi đã tạo thành

Như Lai bậc tĩnh lự

Tự tại không thí dụ.

Lời ngoại đạo đã nói

Dẫn đến không nghĩa lợi

Phi lý xa bốn nơi

Vô ký không nên nghĩ.

Phi xứ gắng công dụng

Chê bai đối đại ngã

Không tu thiện thanh tịnh

Nên thành ba lỗi lầm.

Xa lìa, không nghĩ bàn

Nơi nghĩ, đáng nghĩ bàn

Đủ tám thứ công đức

Nên như lý đáng nghĩ.

Những gì Chư Phật nói

Biết khắp thảy, không trái

Do năm nhân hai nhân

Nơi ấy chẳng nên nghĩ.

———

Phẩm 11: NHIẾP THẮNG QUYẾT TRẠCH

Số tướng riêng có nơi

Bờ mé và sinh khởi

Thuộc tưởng khéo léo thảy

Các việc thắng quyết trạch.

Tâm tánh có hai thứ

Dị thục và cùng chuyển

Đầu: Thức A-lại-da

Hạt giống hai, nên biết.

Chấp thọ sáng rõ đầu

Thân thọ nghiệp hạt giống

Định vô tâm qua đời

Chẳng đều không đúng lý.

Cảnh sở duyên tương ưng

Hỗ trợ tánh hai nhân

Thức thảy đều trôi lăn

Tạp nhiễm ô hoàn diệt.

Sức cảnh giới chỗ nương

Kiến lập tâm khác nhau

Lại do bảy thứ hành

Tướng khó hiểu nên biết.

Sở duyên không tự tại

Trụ chỗ nương xấu ác

Tùy sức duyên trói buộc

Tâm ràng buộc nên biết.

Tán loạn và an trụ

Sáu thứ, mười lăm thứ

Duyên cảnh giới sáu thảy

Tâm sở trị chẳng một.

Nương nhiều cảnh biết rõ

Đều là tự nghiệp sinh

Tâm pháp không nên nghĩ

Tương tự như cảnh chuyển.

Tâm dẫn ba phân biệt

Lĩnh ngôi xét rõ tướng

Những được mất doanh sự

Gọi nghiệp tác ý thảy.

Cõi trên không hương vị

Tạo lớn tùy có được

Rất nhỏ không tự thể

Chẳng thật có bảy việc.

Nhỏ hòa hợp không lìa

Thiện ác không tự nhiên

Ba tướng tưởng ngoài không

Mười hai pháp xứ sắc.

Phải biết bất tương ưng

Đều giả lập bày có

Giả có tánh sáu thứ

Đều do hai lỗi kia.

Nhân ba lỗi chẳng năm

Nhờ tướng lược buộc hợp

Nương nhau xứ sai khác

Kiến lập có nhiều thứ.

Do tâm sở duyên thảy

Do thanh tịnh sở duyên

Do bốn thứ ly hệ

Kiến lập tám vô vi.

Nên phải biết ba cõi

Mười hai tướng khác nhau.

Sở trị và năng trị

Chỉ hay tổn phục chủng.

Biển pháp vương vị mặn

Muốn sống lâu đường ác

Nhiều thế giới cộng một

Đều hai thứ nhân duyên.

Ý tương ưng bốn hoặc

Biến hành mà cùng khởi

Vô ký diệt sau cùng

Tùy sinh ra tánh kia.

Tất cả sinh nối tiếp

Hiện khởi cùng với duyên

Cảnh tùy miên thô nặng

Đều hai mươi khác nhau.

Vì thuận theo nên tự sinh

Do hạt giống, do sự

Nên sinh bốn lỗi lầm

Bất tịnh do ba nhân.

Nghiệp nghĩ và nghĩ rồi

Sai khác có mười ba

Quả kia sáu ba vị

Nghiệp chắc chắn năm thứ.

Bốn thứ tự nghiệp thảy

Thục trước nầy cũng bốn

Lại chín thứ phải biết

Tức hai thứ khác nhau.

Khi chết, định bất định

Trung, yểu do sáu nhân

Hiểu rõ vị ba tâm

Trung hữu hoặc có, không.

Nương khác có sở duyên

Tâm nhiễm ô sinh khởi

Trong bốn thứ sinh kia

Và năm đường, ba cõi.

Phải biết thế tục đế

Nghĩa ý giải và nói

Tịnh sở duyên tánh kia

Phương tiện gọi thắng nghĩa.

Phải biết bốn thứ nầy

Là thuộc về nhiễm tịnh

Chưa thấy, chưa qua thọ

Như bệnh, bệnh diệt nhân.

Phải biết bốn đế nầy

Đều bốn tướng, bốn hành

Bốn thứ biết khắp thảy

Tánh nhân quả khác nhau.

Giác kia không trái, cãi

Chứng pháp nhĩ cũng vậy

Ba thứ đế, chỉ thiện

Lại ba thứ nên biết.

Phải biết bảy y chỉ

Ba thứ, tánh chỗ nương

Thiện xảo kia, hai thứ

Nói rộng bốn câu thảy.

Phần chướng tĩnh lự số

Và kiến lập rộng kia

Xa lìa nơi khổ động

Sau sau phần thắng khác.

Cận phần hỷ có động

Chỉ đầu tiên lậu dứt

Cũng hai thứ tiếng duyên

Tám đẳng chí xả tám.

Hiện pháp trụ an vui

Năng nhập vào hiện quán

Khen nói tưởng giải thoát

Bốn thứ nhân phải biết.

Ái vị thảy nên rõ

Mười thứ, sáu ba thứ

Trị chướng, thoái nối tiếp

Đều nhiều thứ sai khác.

Lợi căn và chuyển sinh

Phải biết không có lui

Nương địa dưới, phát định

Nên lìa dục, sinh sau.

Nương hai thứ Đại thừa

Do hai mươi bảy tướng

Chánh phương tiện phải biết

Kiến lập với giác phần.

Ba khác nhau thân thảy

Ảnh tượng kia tùy quán

Do ba trí nghe thảy

Nhớ pháp, không mê hoặc.

Chín thứ sở trị kia

Tạo ý phải biết hai

Tu sai khác có ba

Hai thứ không hoại mất.

Vì dứt nơi trầm, trạo

Hai thứ tương ưng đạo

Quan sát xả phiền não

Và vì dứt ba ái.

Vì dứt tăng thượng mạn

Điên đảo nương nơi vị

Và ba tâm hướng nhập

Tu tập nơi niệm trụ.

Do sai khác căn thảy

Kiến lập năm, chỉ hai

Giả sử nên biết năm

Ba việc thành tròn đầy.

Chứng chuyển y không khởi

Hai nhân quả không lui

Ba nhân nên đoạn thường

Ba quả, ba nhân ghi.

Kiến lập các công đức

Do mười bảy tăng thượng

Sai khác kia vô biên

Chướng năng trị, sở trị.

Suy nghĩ nghĩa khổ vui

Tác ý và an trụ

Gian nan và tướng mạo

Thù đặc chẳng thù đặc.

Chủng tánh Như lai nói

Chư Phật và Nhị thừa

Năm thứ và mười thứ

Sáu, sáu thứ đạo lý

Chư Phật công đức mầu

Quả cõi kia, thanh tịnh

Giải thoát và pháp thân

Đều không nghĩ vô thượng.

Tuy không dùng gia hạnh

Nguyện lực trước đã dẫn

Nương vô vi phát khởi

Đã tạo không hai tướng.

Giảng nói các sự pháp

Riêng giải thoát, phân biệt

Các pháp tướng mười một

Là kinh luật, bổn tạng.

Các tướng và đoạn diệt

Không hoại mất phương tiện

Hai quả sai khác kia

Là lược nghĩa các kinh.

Lược nói đạo Du-già

Duyên chánh pháp đã nghe

Xa-ma-tha và quán

Nương ảnh tượng thành tựu.

❧