Để Hiểu Đàn Chẩn Tế

2. Dẫn giải đàn Chẩn tế

Sao lại Cương mục dẫn giải đàn Cht

2. Đại cương dẫn giải đàn Cht (có 2 phần) :

Phần 1, những nhu cầu mà phải

hạn chế

Phần 2, nội dung KCht (có 3 chương) :

Chương một, nội dung chính khoa

(thường gọi đại Mông sơn) (có 5 tiết) :

Tiết 1, tờ 1/B-7/B : mở đầu

Tiêt 2, tờ 7/B- 11/B : Man na ra Mật tôn

Tiết 3, tờ 12/A-18/B : thiết lập Bảo đàn

Tiết 4, tờ 18/B-28/A : Man na ra Cht

Tiết 5, tờ 28/A-43/A : chẩn tế cô hồn

Chương hai, nội dung bố túc

(thường gọi tiểu Mông sơn)

Chương ba, kết thúc hướng nguyện

về KCht

115

121

165

178

202

282

358

401

Quan âm đại sĩ, biến sái cam lộ thủy

2. Đại cương dẫn giải đàn Cht

Phần 1, những sự nhu cầu

mà phải hạn chế Để dẫn giải KCht, phải hạn chế một số việc cần nói, cần làm.

1. Về hình vẽ. KCht có 10 hình vẽ : 1, tờ 10/B, vẽ thiết lập Bảo đàn, 2, tờ 14/B, vẽ ác quỉ bị đuổi, 3, tờ 15/B, vẽ ác quỉ bị thắng,
4, tờ 19/B, vẽ Man na ra Cht, 5, tờ 24/B, vẽ lục cúng, 6, tờ 26/B, vẽ Quan âm đại định, 7, tờ 27/B, vẽ nt 8, tờ 28/B, vẽ địa ngục bị phá, 9, tờ 49/B, vẽ đàn Cht hoàn tất, 10, tờ 50/B, vẽ chữ A, Phạn tự cổ.

Trong số này chỉ có 3 hình số 1, 4 và 6, sẽ giải thích vào các

tiết 3 và 4. Còn ở đây chỉ nói

phải vẽ lại cho chính xác hơn, cho trang nghiêm và mỹ thuật hơn, (nhất là vẽ vị Da trì). Nhu cầu này, tiểu phẩm này ghi nhận mà chưa làm được.

2. Về tụng Chú. Xưa nay đọc theo âm Nguyên-Mông (mà vẫn linh). Dầu đọc nghe lạ kỳ mà vẫn đọc. Vẫn biết chữ Tàu dịch âm mà đọc âm Tàu thì hơi dễ nghe chút xíu. Nhưng tụng đọc truyền khẩu theo âm Nguyên- Mông quen rồi, nên đành để như vậy. Phạn tự nay đã có ghi âm hay chữ La-Hy, có người đọc theo như vậy. Nhưng càng khó cho nhịp và điệu của Tụng và Tán trong đàn Cht. Ấy thế là càng phải gác lại. Thậm chí không dịch âm chân ngôn chú ngữ nào. Bản Ht đã làm việc này.

3. Về cách dịch. Bản dẫn giải này sẽ không dịch âm, chỉ dịch nghĩa. Nhưng dịch nghĩa thì dùng tản văn dịch nghĩa nguyên tản văn ; còn chỉnh cú thì hầu hết được sử dụng để dịch nguyên văn Kệ và Tán. Ngoài ra, tất cá lời Thán, và những tản văn khác, đều là lối văn biền ngẫu, thì được dịch thoáng hơn cho dễ hiểu.

4. Về các điệu Tán. KCht có nhiều điệu Tán đặc biệt, sẽ được G/c (ghi chú) nơi mỗi chỗ ấy.

5. Về tên tắt. Xin nhắc lại, sự dẫn giải chỉ ghi tên tắt, theo Bảng viết tắt, tr7. Ghi rõ thì rộn mắt.

Phần 2, nội dung KCht

(có 3 chương) :

Chương một, nội dung chính

khoa (thường gọi đại Mông sơn), (có 5 tiết) :

Tiết 1, tờ 1/B-7/B : mở đầu,

Tiết 2, tờ 7/B-11/B : Man na ra

Mật tôn,

Tiết 3, tờ 12/A-18/B: thiết lập Bảo

đàn,

Tiết 4, tờ 18/B-28/A : Man na ra

Cht,

Tiết 5, tờ 28/A-43/A : chẩn tế cô

hồn.

G/c.- Sau tiết là mục. Trong Cương mục, tr 11, không ghi về mục. Mục, chỉ ghi trong văn "dẫn giải".

Tiết 1, mở đầu

(có 2 mục : mở đầu 1 và mở đầu 2)

Mục mở đầu 1

(có 6 đoạn)
Mục mở đầu 1, đoạn 1

Pháp hội Chẩn tế
rất là đặc biệt :
khoa nghi Phật dạy
ích lợi trời người.
Kinh là Mật giáo
cứu họa thảm khốc,
Pháp là Mật ngữ
giải khổ đói khát.
A nan tập định
được cầu hỏi Phật,
Quan âm cứu khổ
hiện hình quỉ vương.
Từ bi như vậy thật là đại định. Chúng sinh cảm nhận muôn đời nhờ ơn.

G/c.- Chẩn tế, N/u là Mông sơn : Khoa nghi Chẩn tế thí thực (gọi tắt KCht), của soạn giả là ngài Bất động, ở đỉnh Mông sơn. Phật ở đây N/v Giác hoàng : vua Tỉnh ngộ. Trời người (thiên nhân) là chư thiên và nhân loại, 2 loại chủ yếu nghe Pháp, không phải nghe Pháp chỉ có 2 loại ấy. Thảm khốc (đồ thán) ở đây là địa ngục. Đói khát (đảo huyền) là ngạ quỉ, khố như bị treo ngược. Đại định (chân tam muội). Từ bi là một trong những đại định của Phật, của Đại sĩ. Quỉ vương, thường gọi ông Tiêu diện (mặt bốc lửa ; cũng gọi Diện nhiên, cùng nghĩa). Nhưng chính xác thì là Diệm khẩu (miệng phun lửa). Diệm khấu là soái vương của cô hồn (quỉ đói), nên gọi là quỉ vương.

Đoạn 1/1 này kể lai lịch của KCht, do Quan âm đại sĩ biến hình thống soái quỉ đói, cảnh cáo, yêu cầu tôn giả A nan thỉnh cầu Phật, và Ngài đã dạy, về KCht. Sự thể như vậy là Từ bi, 1 đại định của các Ngài.

Mục mở đầu 1, đoạn 2.

Bát nhang mới đốt,
pháp giới đã thơm.
Pháp hội chư Phật
xa nghe tất cả.
Ở đâu cũng thành
tàn lọng mây lành.
Lòng mới tha thiết,
Phật hiện toàn thân.
Hương vân cái bồ tát.

G/c.- Hương vân cái : bảo cái mây thơm (tàn lọng mây lành). Đó là vật và việc hiến cúng Phật. Sự hiến cúng này cũng ích lợi chúng sinh như là vị bồ tát, nên gọi như vậy. Gọi như vậy chỉ vì như vậy. Nhưng có khi gọi cách khác, tùy trường hợp khác nhau, thì có thế chỉ là âm điệu kết thúc, dầu có thể vô nghĩa đến quá vô vị.

Mục mở đầu 1, đoạn 3
Mông sơn thí thực khoa nghi : Khoa nghi thí thực của ngài Bất động ở đỉnh Mông sơn biên soạn (viết tắt KCht).

G/c.- Đây là tên chính của KCht. Nguyên bản khắc in đề "Chính khắc trung khoa Du dà tập yếu", rõ ràng là tự đặt, và chỉ 4 chữ Du dà tập yếu (qui tụ những yếu điểm của Mật tôn Du dà) là có nghĩa.

Mục mở đầu 1, đoạn 4

1. Hương liệu trầm đàn

giá đến vô giá. Lư đồng mới đốt đã tỏa mây lành. Chan hòa khắp cả thế giới đại thiên. Làm thành điềm lành hiến lên Thế tôn.

G/c.- Thế giới đại thiên là gọi tắt từ ngữ Tam thiên đại thiên thế giới. Thế giới đại thiên có ngàn của tiểu thiên, ngàn của trung thiên, ngàn của đại thiên, nên gọi thêm chữ tam thiên. Mỗi thế giới đại thiên này là 1 thế giới của mỗi đức Phật hóa độ, gồm có 1 tỷ thành phần (Pb 285/g).

2. Giới hương định hương thơm đến chư thiên.
Đệ tử thành kính
đốt trong lư quí.
Chỉ trong chốc lát
thơm ngát khắp cả.
Hết lòng thành tín
như là Da du,
thì mọi tai họa
tan biến hết cả.
Hương vân cái bồ tát.

G/c.- Đây là điệu Tán đặc biệt thứ 1. Giới hương định hương là dịch tắt N/u Giới định chân hương (Giới, Định, hương liệu chân thật). Nhưng nói 2 hương liệu Giới và Định là nói tắt 5 thành phần của pháp thân (mà đa số đều biết).

Mục mở đầu 1, đoạn 5
1. Chúng sinh nối chìm trong 3 cõi, nghĩ thật đáng thương ; qua lại khắp 6 đường, khổ chịu sao nổi. Trong khi đó, chúng sinh vốn có thể tư duy và tu tập đến cấp độ thượng đỉnh, chỉ vì chạy theo ảo tưởng mà lạc vào xóm làng mọi rợ. Thế là đường đời đen tối, không cả trời trăng soi sáng ; biển nghiệp mênh mông, thiếu cả thuyền Từ cứu độ. Vì vậy mà tổ chức đàn tràng Chẩn tế thì trong đàn tràng ấy, trước hết, phải khải bạch đấng Pháp vương.

G/c.- Lời Thán này, của vị Da trì, là nói lý do của đàn Cht : để cứu độ cái khổ không đáng có của cô hồn. Thuyền Từ là Phật. Phật là thuyền bè cứu vớt chúng sinh. Xóm làng mọi rợ, N/u biên hương (biên địa : xứ sở biên thùy, lạc hậu). Nhưng nay, thật ra, không phải biên thùy. Cứ đối làng xóm mọi rợ ra nước nhà lạc hậu, thì biết.

2. Vầng hồng mới lặn, bóng tối bắt đầu. Bầu trời thì sao đêm nhấp nháy, mặt đất thì đèn đóm đốt lên. Vườn rừng thì chim muông về ổ, đường sá thì người ngựa về nhà. Vọng gác thì chiêng trống đủng đỉnh gióng lên, khe rãnh thì côn trùng thảm thiết rên rỉ. Cổng cao khóa chặt, cửa liếp khép kỹ. Bấy giờ đúng là lúc loài người ẩn mình, loài quỉ xuất hiện, là thì gian cầu siêu cho cô hồn, bạt độ cho tiên linh. Giờ này tín chủ tên xx, kính vâng lời Phật, nhờ tôi, Sa môn xx, đến trước án Phật, ngồi lên pháp tòa Sư tử, khai mạc đàn tràng Chẩn tế, theo khoa nghi Mông sơn thí thực, huệ thí cho tiên linh và cô hồn, về những thức uống cam lộ, và những thức ăn pháp thực. Tiết mục trước hết của khoa nghi Mông sơn thí thực là lễ bái đấng Đại giác Pháp vương. Kính xin đại tăng không từ mệt nhọc, hòa âm mà tán dương Phật, với Phật pháp và Hiền thánh tăng của Ngài, ba ngôi tôn quí như vậy.

Cúi đầu kính lạy Đại giác Thế tôn, Chứng minh sư bồ tát...

G/c.- Lời Thán thứ 2 này nói thì gian thích đáng của đàn Cht. Thì gian ấy, nói tổng quát, khai mạc không sớm hơn mặt trời lặn, bế mạc không quá 11 giờ khuya (giờ hợi). Ngoài ra, lời này nói cẩn trọng kính lạy tam bảo Phật Pháp Tăng. Điều này cần ghi chú khá nhiều, như dưới đây.

Trước hết, vì cái lỗi sao chép để khắc gỗ mà KCht thiếu sót phần kính lạy Tam bảo. Việc làm dấu vân vân chỉ thêm đáng trách. Tra cứu thì không khoa nghi nào có phần thiếu sót này. Dĩ nhiên bản thân KCht cũng không thấy có ở đâu. Trừ 2 bản, bản 1 là Th, tờ 12/A, có, nhưng văn và ý quá không xứng đáng nên miễn nói đến. Còn bản 2 là bài khế thủ của Hòa thượng Phước chánh cung cấp (phụ lục 1, cuối G/c này). Nhưng xưa nay, phần thiếu sót này được thay vào bằng bài Tán gọi là Thiện tài (phụ lục 2, cuối G/c này). Xét kỹ, 2 bài Tán này chỉ là bất đắc dĩ. Do vậy, phần thiếu sót này phải được bổ túc bằng chính văn xuất xứ KCht (Chính 21/476/g). N/v này có trong các bản Th (tờ 44/A), bản Ch (Vạn 104/0807/d) và giải thích ở (Vạn 104/0860/d), bản Pháp tạng Vạn 104/0909/d), bản Tịch xiêm cũng có (Vạn 104/0958/d). Xin dịch âm đế Tụng, Tán, lại dịch nghĩa để giúp tìm hiếu.

(1) Thế tôn đại từ diệu trang nghiêm, minh giải viên mãn nhất thế trí, năng thí phước tuệ như đại hải, ư chư Như lai ngã tán lễ.

(2) Tự tánh bản thể ly chư dục,
năng y thử hành thoát ác thú,
dĩ vi thậm thâm huyền diệu lý, ư chư Diệu pháp ngã tán lễ.

(3) Giải thoát đạo trung thắng giải thoát, trì tịnh giới hạnh kham cung kính, thắng diệu phước điền sinh thắng xứ, ư bỉ Đại chúng ngã tán lễ.

1. Thế tôn đại từ bi, tướng hảo cực hoàn mỹ ;
lý giải cực viên minh,
với trí Nhất thế trí ;
ban phát Phước với Tuệ,
như biến cả vô bờ.
Thế nên đối với Phật,
con thán phục kính lạy.

2. Bản thể của tâm tánh

tách rời mọi ái dục,
theo đó mà tu tập
siêu thoát khổ luân hồi,
như thế mới đích thị
chân lý cực nhiệm mầu.
Thế nên đối với Pháp
con thán phục kính lạy.

3. Giải thoát xuất sắc nhất trong các đạo giải thoát ;
giữ Giới cực thanh tịnh,
thích đáng được tôn kính ; là Ruộng phước siêu việt
tạo thành quả siêu việt.
Thế nên đối với Tăng
con thán phục kính lạy.

Đây là phụ lục 1, bài Tán “Rhe thủ".

1. Cúi đầu lạy Phật, Phật ở lâm viên
Chiến thắng Thiện thí,
tuyên thuyết Pháp bảo,
ích lợi cho cả
chư thiên nhân loại.
Nên con kính lạy Phật đà da của bản thể Chân như.

2. Cúi đầu lạy Pháp, Pháp rời cung điện
đức Vua đại dương.
Cung điện mở ra
thì kho tàng Pháp
tài". không còn tàng hình. Nên con kính lạy Đạt ma da của bản thể Ly dục.

3. Cúi đầu lạy Tăng, lòng Tăng in như
hồ nước trong lắng.
Nước trong, trăng hiện,
một Vầng trăng tròn
sáng ngời, hiền hậu.
Nên con kính lạy Tăng dà da của bản thể Thuần hóa.

Đây là phụ lục 2, bài tán "Thiện Thiện tài đồng tử
yết kiến học hỏi
năm mươi ba vị
Đại thiện tri thức,
cứu độ hương linh
siêu thoát luân hồi,
sớm được vãng sinh
Tây phương tịnh độ.
Thế nên những ai
qui y Tam bảo
thì hết sa vào
tam đồ ác đạo.
Chứng minh sư bồ tát.

Mục mở đầu 1, đoạn 6

Biển cả ái dục
sóng gió ngàn trùng,
đại dương khổ não
sâu thắm vạn dặm.
Muốn cầu giải thoát
khổ não luân hồi,
cần phải cấp tốc
niệm Phật Di đà.
Nam mô A di đà phật
(ít nhất 10 tiếng, rồi phụng thỉnh Diện nhiên quỉ vương).

Diện nhiên đại sĩ,
bồ tát hóa thân.
Địa ngục khốc liệt,
hiện hình ở đó,
đập phá núi sắt,
chỉ huy cô hồn
đến đàn Chẩn tế,
no đủ, siêu thăng.
Cam lộ vương bồ tát.

G/c.- Địa ngục khốc liệt, N/u Ốc tiêu sơn hạ. Ốc tiêu sơn là những núi san hô trong biến lớn (thủy luân). Những núi này vì hơi lửa của Vô gián ngục xông lên nên rất nóng. Từ đó đố xuống tội nhân những giọt hay những dòng nước đặc, nóng. Đó là 1 trong những cảnh thảm khốc của Vô gián ngục. Núi sắt, dịch đủ và sát : thành quách bằng núi Thiết vi. Cam lộ vương : nước ngọt, thần dược bất tử, mà là hạng siêu, ngoại hạng. Đoạn 6 này phụng thỉnh Diện nhiên đại sĩ thống lãnh cô hồn đến đàn Cht. Sự niệm Phật ở đây, làm trước, là để cung thừa Phật lực trong sự thống lãnh ấy.
Mục mở đầu 2

(có 8 đoạn)

Mục mở đầu 2, đoạn 1

Giọt nước trong sạch
đầu cành dương chi,
rưới thấm tất cả
toàn cõi tam thiên,
Tự tánh chân không,
đức dụng đủ tám,
lợi ích hết thảy
nhân loại chư thiên.
Làm cho pháp giới
thanh tịnh liên miên,
diệt trừ tội nghiệp
sạch hết oan khiên,
lửa ngọn đỏ rực biến thành sen hồng.
Thanh lương địa bồ tát.

G/c.- Cõi tam thiên: đại thiên thế giới. Tự tánh chân không, dịch sát : cái Không của bản thể. Đức dụng đủ tám : giọt nước cành dương là loại nước có 8 đặc tính quí, như kinh Vô lượng thọ và luận Câu xá nói : trong lắng, mát dịu, ngọt ngon, nhẹ loãng, thấm đượm, yên lành, khi uống thì không còn bịnh tật khó chịu, uống rồi thì tăng thêm khí lực tốt lành. Thanh lương địa : địa điểm trong, mát (Pb 133/g). Bài Tán này, ở đây, ấn dụ đàn Cht là thanh lương địa, là "biến lửa ngọn thành sen hồng", cho tiên linh và cô hồn, cho người còn kẻ mất.

Mục mở đầu 2, đoạn 2.

(Tả bạch xướng)
Pháp tòa thật cao,
cao không trở ngại ;
trên có chư thiên
che bằng bảo cái.
Kính thỉnh đại sư
lên pháp tòa này,
thay thế Thế tôn,
nói mà truyền trao
Tam muội da giới
cho bao cô hồn.

G/c.- Pháp tòa là điển ngữ của chữ bảo tòa. Pháp tòa : chỗ ngồi để giảng Pháp (hoặc hành Pháp) (Pb 1402/g). Chỗ ngồi ấy, trên đất, trên chiếu ; trên phản, trên bàn; trên ghế thường, trên ghế đặc biệt (như ở đây), đều gọi là pháp tòa. Pháp tòa như vậy phải cao, "cao mà không trở ngại ai, không ai trở ngại". Tam muội da giới tức là Bồ tát giới, chủ yếu là 1 hoằng thệ của đức Thích tôn (sách này, G/c 5, tr 23). Truyền trao giới này rồi, cô hồn cũng được gọi là Phật tử : Phật tử cô hồn, cũng như bao nhiêu Phật tử khác. Phật tử (con Phật), như vậy, ngoài sinh mạng do cha mẹ sinh ra, nay cũng có tuệ mạng được "sinh ra từ miệng Phật, sinh ra từ Pháp, có tài sản Pháp". Truyền trao Tam muội da giới, như vậy, là cơ bản của toàn bộ đàn tràng Cht.

(Da trì đáp)

Viên giác đồng nhất,
cô hồn cũng có.
Chứng ngộ tự tánh
phi sinh diệt ấy,
tức là hướng lên
tôn chỉ tối thượng.
Hết thảy chư Phật
trong ba thì gian
đâu có bao giờ
chuyển động một bước.
Thế nhưng các Ngài
để lại pháp tòa,
thì pháp tòa ấy
tôi kính bước lên.

G/c.- Viên giác (toàn giác) là điển ngữ của chữ viên minh (biết trọn). Viên giác là tâm thể thanh tịnh (trong sạch chiếu sáng) mà theo Đại thừa, không 1 chủng loại hay 1 cá thể nào của chúng sinh mà không vốn có, không phải mới sinh ra và biến mất đi, nên N/u gọi là vô vi, dịch ý "phi sinh diệt". Phật, dầu trong tính cách thì gian, vẫn không bị tính cách ấy chi phối, nên nói là không chuyển động một bước. Đơn giản một chút mà nói thì động mà không loạn động, vọng động, không động vô ích, vô mục đích.

(Tả bạch xướng)

Hãy gióng ba hồi
chuông trống bát nhã !
Đại sư Da trì
đã lên pháp tòa !
Bao nhiêu cô hồn cùng với tiên linh, ai cũng siêu thăng, thăng lên cảnh Phật !

G/c.- Chuông trống bát nhã trầm hùng, chấn động tâm hồn, đánh thức mê muội, thì là đòn bổng và tiếng hét của Thiền tông đấy. Cả 3 tiểu tiết của đoạn 2 này, ở đây, đích thị mở đầu đàn tràng và khoa nghi Cht.

Mục mở đầu 2, đoạn 3

Pháp hội Chẩn tế
rất là đặt biệt :
Khoa nghi Phật dạy
ích lợi trời người.
Kinh là Mật giáo
cứu họa thảm khốc,
Pháp là Mật ngữ
giải khổ đói khát.
A nan tập định
được cầu hỏi Phật,
Quan âm cứu khổ
hiện hình quỉ vương.
Từ bi như vậy
thật là đại định,
Chúng sinh cảm nhận
muôn đời nhờ ơn.

G/c.- Lặp lại đoạn 1/1, nói lai lịch của KCht.

Mục mở đầu 2, đoạn 4

Bát nhang mới đốt,
pháp giới đã thơm.
Pháp hội chư Phật
xa nghe tất cả.
Ở đâu cũng thành
tàn lọng mây lành.
Lòng mới tha thiết
Phật hiện toàn thân.
Hương vân cái bồ tát.

G/c.- Lặp lại đoạn 1/2.
Cây hương kính cẩn này không rơi xuống từ trời cao, không trồi lên bởi đất dày. Hai phần âm dương chưa chia mà gốc rễ lan tràn 3 cõi, một khí hợp nhất mới rẽ mà nhánh lá bủa ra 10 phương. Hơn cả ánh sáng của trời trăng, gồm hết nét đẹp của sông núi. Đó chính là giới, định, tuệ, không phải cây, lửa, khói. Thu lại chỉ như vi trần, tản ra khắp cả hà sa. Nay đây chúng con đốt trong lư vàng, kính cẩn hiến lên khắp cả pháp giới : Hiến dâng Phật Pháp Tăng tam bảo, thường trú khắp mọi quốc độ, trong toàn bộ mười phương. Hiến cúng bao nhiêu liệt vị anh linh, khắp hết thế giới nhiều như biển cả. Nguyện do hương thơm đích thực này mà hội về Chân như bản thể.

G/c.- Đây là lời "Thán" dâng hương.
Mục mở đầu 2, đoạn 5
(Khai đàn)
Pháp hội Cát tường
đã được mở ra !
Cửa ngõ Cam lộ
cũng được mở rồi !
Bao nhiêu cô hồn
hãy qui tụ lại,
cùng nghe diệu pháp !
cùng dự trai đàn !
Vĩnh viễn thoát ly
thế giới luân hồi !
Bao nhiêu đen tối
nhất tề sáng ra !
Vân lai tập bồ tát.

Mục mở đầu 2, đoạn 6

(Lạy Phật)
Diện mạo Thế tôn
in như mặt trăng
tròn đầy trong sáng,
và cũng in như
mặt trời phóng ra
hàng ngàn tia sáng.
Ánh sáng Thế tôn
cực kỳ hoàn mỹ
trải ra khắp cả
mười phương quốc độ,
tròn đầy dáng vẻ
Từ Bi Hỷ Xả.

G/c.- Đây là điệu Tán đặc biệt thứ 2. Con xin kính lạy ba ngôi tối thượng : lạy Phật, lạy Pháp, lạy Tăng, ba ngôi thường trú khắp cả không gian vô biên thời gian vô tận. Đăng bảo tọa bồ tát.

Mục mở đầu 2, đoạn 7

(sái đàn)
Như biển vang lên
tiếng sóng hải triều,
đức Phật bổn sư
tuyên thuyết Phổ môn.
Ngài đã tuyên dương
Quan âm đại sĩ
là đóa sen mầu
của sự thanh tịnh.
Với giọt cam lộ
đầu cành dương chi,
Đại sĩ làm cho
đời tràn xuân sắc.
Kính lạy đức Đại bi Quan thế âm bồ tát.

Chén nước trong sạch này có 8 đặc tính quí, phát xuất từ Chân như tự tánh. Trước hết rửa sạch vọng nghiệp của chúng sinh, làm cho ai cũng nhập vào Hoa tạng thế giới của đức Tỳ lô như lai. Trong đó, không sinh thể nào với cảnh ngộ nào mà không siêu việt. Trong đó, nước không rửa nước : pháp thân vẫn cực kỳ trong sạch, bụi hết nhiêm bụi : tự tánh vẫn phục hoạt diệu dụng. Cứ như thế, nước rửa sạch trong ngoài, rửa sạch toàn bộ đàn tràng. Rưới cây cỏ khô héo trở lại xuân sắc, rửa thế giới dơ bẩn thành ra quốc độ thanh tịnh. Bởi vì Chân như thì nội thân, ngoại cảnh và trung gian không dơ bẩn, thánh hiền, phàm phu và u ẩn cùng trong thanh. Đúng là Giọt nước cam lộ
đầu cành dương chi
của đức Quan âm
bồ tát đại sĩ,
có thể rưới khắp
thế giới mười phương,
dơ bẩn hôi tanh
rửa sạch tất cả,
làm đàn tràng này
thường xuyên thanh tịnh.

Ở đây, Mật giáo có chú Đại bi, ngưỡng vọng đại tăng kính cấn trì tụng :

Nam mô Đại bi Quan thế âm bồ tát (3 tiếng)

Thiên thủ thiên nhãn vô ngại đại bi tâm đà la ni...

G/c.- Thánh hiền, phàm phu và u ẩn, N/v Thánh phàm u hiến (thánh hiền, phàm phu, ấn mặt, hiện diện), hãy chọn ẩn mặt và dịch u ẩn. Nam mô Đại bi Quan thế âm bồ tát, N/u đổi ra Đại thánh Quan tự tại, thì không thích đáng ở đây.

Mục mở đầu 2, đoạn 8

(trấn đàn)

1. Năm phương có năm Phật uy thần tối quảng đại,
ấn định một giới hạn
bao gồm mọi quốc độ,
trấn áp đủ các loại
thần ác với quỉ ác.
Nay, nơi mão Tỳ lô,
hiện đủ hình các Ngài,
ai nhìn được một nhìn
hay lạy được một lạy,
tất cả cùng hội nhập
vào Chân như pháp tánh.
G/c.- Bài kệ này nói, trong một giới hạn vô giới hạn, cái Lực nào mới trấn áp được cái lực nào, trấn áp để làm gì và được gì, hy vọng lời dịch đã dịch rõ.

2. Kính lạy đức Chuẩn đề được tôn xưng Phật mầu.
Nay con nguyện trì tụng
đại thần chú của Ngài, kính xin Ngài từ bi đại hộ trì cho con. Chuẩn đề vương bồ tát.

G/c.- Đức Chuẩn đề là hóa thân Nhân thiên đại trượng phu của đức Quan âm. Với khí thế chiến đấu và chiến thắng đối với thần ác và quỉ ác mà Ngài thành chủ thể của đàn Bạt độ. Ở đây, đàn Chẩn tế, Ngài cũng là trấn đàn. Nhưng không phải chỉ là như thế. Tài liệu để lược thuyết về Ngài, như dưới đây, đa số nằm trong РЬ 2305-2306.

Về danh hiệu. Danh hiệu Ngài là Chuẩn đề (Candi) hoặc Đại chuẩn đề (Maha candi). Chuẩn đề, dịch nghĩa thanh tịnh, với định nghĩa Tâm tánh thanh tịnh (Tâm thế trong sáng). Vì chữ Chuẩn là tuệ giác tuyệt bậc, chữ Đề là không chiếm đoạt hay ruồng bỏ (đối với các pháp).

Về sự được tôn xưng Phật mâu, thì Thai mật đặt đức Chuẩn đề vào Phật bộ, vì danh hiệu cuốn kinh nói về Ngài đã gọi Ngài là "thất câu chi Phật mẫu" (Phật mẫu của 7 lần ngàn vạn chư Phật). (Pb 1775/g). Phật mẫu có 4: một, chư Phật thành ra từ Pháp, nên gọi Pháp là mẹ của chư Phật ; hai, Bát nhã xuất sinh chư Phật nên gọi là mẹ, đối lại, Bát châu tam muội gọi là cha ; ba, hoàng hậu Ma da là mẹ Phật, sau đó, dì Ngài, bà Đại ái đạo cũng được gọi như vậy ; bốn, vị chủ thể mỗi loại hình tướng của chư Phật tùy loại biến hiện ra, vị chủ thể ấy được tôn xưng Phật mẫu, như Phật mẫu Chuẩn đề...(Pb 1157/g).

Về hình tượng. Hình tượng Ngài có "18 tay 3 mắt". Mắt thì nhìn với ánh mắt xót thương. Còn 18 tay thì có 9 đôi phải trái : đôi thứ 1, thì cả 2 tay làm tư thế thuyết pháp; đôi thứ 2, phải thì ban cho sự không sợ hãi, trái thì cầm cờ ngọc như ý; cho đến đôi thứ 9, phải thì cầm vòng hoa ngọc, trái thì cầm hộp kinh Bát nhã. Với mắt và tay như vậy của đức Chuẩn đề, nói lên lòng đại từ bi của đại trí tuệ, không loại bỏ bất cứ phương tiện nào đem lại sự không sợ của trí Bát nhã.

Về sự cầu và quán đức Chuẩn đề. Cầu tuệ giác không phân biệt thì quán Nó ngoài tầm ngữ văn và đối tượng ngữ văn. Cầu pháp môn bất nhị thì quán 2 tay. Cầu 4 vô lượng tâm thì quán 4 tay. Cho đến cầu 84.000 pháp môn thì quán 84 tay. Quán để cầu đức Chuẩn đề như thế thì nhập vào lĩnh vực bất khả tư nghị của "chánh định chư Phật". Cầu và quán như thế gọi là như lý sở cầu sở quán. Còn cầu những sở cầu thích đáng thì hãy trì chú Chuẩn đề.

Về thần chú Chuẩn đề. Thần chú này có 9 chữ, âm và nghĩa như vầy, theo Pb 2306/t, trích dẫn kinh Chuẩn đề đà la ni.

1. Án : phóng vô số ánh sáng, xua tan đủ loại trở ngại.

2. Chiết : chiếu soi đủ loại ngu tối, phát sinh tuệ giác sâu xa.

3. Lệ : biểu hiện đủ loại sắc tướng tuyệt hảo, đủ dần tuệ giác của Phật.

4. Chủ : tâm tánh thanh tịnh, mau chóng đi suốt đường đi của tuệ giác Bồ đề.

5. Lệ : quán sát sắc tướng, với sự khoác mặc áo giáp Tinh tiền.

6. Chuẩn : mau chóng bước lên Bồ đề tràng, với sự không bao giờ thoái chuyển Bồ tát hạnh.

7. Đề : mau chóng hoàn thành Vô thượng giác, ngồi Kim cang tòa.

8. Sa-bà : không gián đoạn trì tụng và tiến tu các chữ trên đây thì mau chóng lăn đẩy Diệu pháp luân.

9. Ha : thể hiện Đại niết bàn.

Vạn 104/0735, không những cũng trích dẫn như trên, mà còn trích dẫn thêm :

Những chữ như trên đây
là pháp môn Chuẩn đề,
mà chính Ngài là vị
Bổn tôn có thực chất
trấn diệt mọi tội ác
tác thành mọi cát tường.
Tối thắng pháp Chuẩn đề
như một khối kim cương,
thường xuyên tụng và làm
Tối thắng pháp như vậy,
thì mau chóng đạt đến
vị trí Thiện viên thành.

Tiết 2, Man na ra Mật tôn

(có 3 mục) G/c.- Toàn bộ KCht có 3 đàn. Thứ nhất là Man na ra Mật tôn, nói ở tiết 2 này. Thứ hai là Man na ra Chấn tế, nói ở tiết 4. Thứ ba là Bảo đàn, nói ở tiết 3. Man na ra Mật tôn là chung cho tất cả đàn tràng Mật tôn, trong đó có Man na ra Chấn tế. Bốn tôn Man na ra Mật tôn là Tỳ lô như lai, Bốn tôn Man na ra Chẩn tế là Quan âm đại sĩ. Còn Bảo đàn tổng quát toàn bộ KCht, Bốn tôn là đức Thích ca như lai.
Mục 1, phụng thỉnh Bổn tôn

Bây giờ thích hợp
để con bước đến
pháp tòa của đức
Đại giác pháp vương.
Ở đây nhân loại
cho đến chư thiên
cùng nhau kính cẩn
phụng hầu thủ hộ.
Con xin ngồi lên
đàn tràng độc đáo
tổng hợp Hiển giáo
cùng với Mật giáo,
phụng thỉnh Bổn tôn
Tỳ lô như lai.

Phụng thỉnh Tỳ lô như lai : kho tàng ánh sáng cao cả ! (3 lần). G/c.- Hiển giáo, ở đây là tôn Hoa nghiêm. Mật giáo, ở đây là tôn Du dà. Tỳ lô (Tỳ lô dá na: Đại nhật) : kho tàng ánh sáng vĩ đại. Ngài là Bốn tôn của Man na ra Mật tôn, vì là trung ương của 5 phương 5 Phật của Man na ra ấy, vì là trung ương của 5 trí sao lại trong mục 2 dưới đây.

Mục 2, phụng thỉnh 5 Phật

G/c.- Tiểu đề này N/v là "ngũ phương, kiết giới", gồm có 2 phần : một, nói về 5 phương 5 Phật của Man na ra Mật tôn, và hai, qui định lĩnh vực của Man na ra ấy. Tư tưởng "5 phương 5 Phật" là Đại nhật tâm vương với vô lượng trí ấn (diệu dụng) của Ngài. Tư tưởng "lĩnh vực Man na ra Mật tôn" là giới hạn vô giới hạn, bao gồm khắp cả 5 phương của 5 Phật.

Nhưng cần nhất, không thể không sao lại pháp số căn bản về "5 Phật + 5 trí của 5 phương", như dưới đây, tham chiếu sách này (tr33) và ghi chú 10 (tr 34), lại tham cứu Pb 498/d.

Trung ương : Tỳ lô như lai, với Pháp giới tánh trí.

Đông phương : Bất động như lai, với Đại viên cảnh trí.

Tây phương : Di đà như lai, với Diệu quán sát trí.

Nam phương: Bảo sanh như lai, với Bình đắng tánh trí.

Bắc phương : Thành tựu như lai, với Thành sở tác trí.

Ngay trên dưới chư thiên
đã không ai bằng Phật,
hết thảy bao thế giới
cũng không ai như Ngài.
Toàn bộ vũ trụ này
con thấy biết tất cả :
không ai được bằng Phật
không gì được như Ngài.

Phụng thỉnh đông phương Bất động như lai, thân màu xanh, phóng ánh sáng, tay cầm kim cang chứ, chúng con chân thành tán dương kính lạy.

Phụng thỉnh nam phương Bảo sanh như lai, thân màu đỏ, phóng ánh sáng, tay cầm ma ni bảo, chúng con chân thành tán dương kính lạy.

Phụng thỉnh trung ương Tỳ lô như lai, thân màu vàng, phóng ánh sáng, tay cầm thiên phúc luân, chúng con chân thành tán dương kính lạy.

Phụng thỉnh tây phương Di đà như lai, thân màu trắng, phóng ánh sáng, tay cầm diệu liên hoa, chúng con chân thành tán dương kính lạy.

Phụng thỉnh bắc phương Thành tựu như lai, thân màu đen, phóng ánh sáng, tay cầm luân tướng giao, chúng con chân thành tán dương kính lạy.

G/c.- Thứ nhất, hãy ghi mấy chỗ khó hiểu. Một, nói 5 Phật có 5 màu, và thân nào cũng phóng ánh sáng ; 5 màu là xanh, đỏ, vàng, trắng, đen. Hiểu theo truyện tích Pháp cú Nam tông thì Phật, ngoài 5 ánh sáng (Pc 387, tr 602), còn có ánh sáng màu đen đặc trị những kẻ bất trị (Pc 146, tr 404). Không hiểu 5 màu nói trên liên quan gì với 5 ánh sáng và ánh sáng màu đen nói ở đây, hay không. Vì ở trên là Mật tôn nói, cách nói ấy thường có ý nghĩa riêng. Hai, 5 pháp khí của 5 Phật cầm nắm, thì Ma ni bảo (ngọc như ý) và Diệu liên hoa (hoa sen đẹp) là có thể hiểu được nghĩa đen và ngụ ý (dầu khó nói hiểu được chắc chắn). Còn Kim cang chử và Thiên phúc luân thì hơi biết nghĩa đen mà thôi. Đến như Luân tướng giao thì đành tồn nghi. Ở đây nói 5 phương 5 Phật là nói tính cách đa dạng của diệu dụng Tỳ lô.

Thứ hai, bây giờ xin nói đại ý. Mật tôn tôn xưng đức Tỳ lô là Đại nhật tâm vương. Tâm vương ở đây không phải đối với tâm sở. Đại nhật tâm vương là bản thể luận của Mật tôn, có nghĩa Ngài là kiên thật tâm: là Chân như pháp tánh (sách này, tr 26). Bản thể ấy siêu nhiên mà đa dạng, đủ hết diệu dụng mà chuyên ngữ Mật tôn gọi là "trí ấn", đưa chúng sinh đi lên mà bước đến mục đích tối thượng. Mục 2 này nói màu sắc, ánh sáng và pháp khí cầm tay của chư Phật, chỉ là nói đại khái cái tính cách đa dạng của "trí ấn". Mật tôn không "duy" gì hết : không quay cuồng trong những phạm trù của tư duy, ngôn ngữ. Vì, thí dụ nói về Ấn thì cho biết : Ấn sử dụng 2 bàn tay, mỗi bàn có 5 ngón, từ nhỏ đến lớn theo thứ tự tiêu biểu 5 nguyên tố lớn (ngũ đại) là đất, nước, lửa, gió, không (cố thể, dịch thể, nhiệt lực, động lực, không khí). Tay trái là Định, tay phải là Tuệ (Pb 1025/t). Nói giản dị, với 10 ngón của 2 bàn tay, Ấn vận dụng toàn bộ tâm lý vật lý của Tâm, tĩnh cũng như động, để tiêu biểu diệu dụng của Tâm - mà ở đàn Cht là diệu dụng cứu độ của đàn này (sách này, tr 16).
Mục 3, da trì Bảo đàn

(có 2 đoạn)

G/c.- Mục này là vị Da trì kính thừa "da trì lực" của đức Tỳ lô và 5 phương 5 Phật mà tác pháp mở đầu cho Bảo đàn.

Mục 3, đoạn 1, "sái tịnh"
(vị Da trì trì chú hiến
hoa rồi, bạch : )

Cam lộ trong tịnh bình
là do Phật đặt vào.
Xin Phật ban cho con
một chút trong tay Ngài,
để rửa bụi phiền não

cho sạch thân tâm con,
để rưới khắp Bảo đàn
cho thanh tịnh toàn hảo.

Trì chú "làm sạch pháp giới" Trì chú "làm sạch thân tâm". Trì chú "làm sạch Bảo đàn". Mục 3, đoạn 2, "da trì" :
Một, trì chú "da trì hoa gạo". Hai, "da trì bảo linh" :
Con rung bảo linh
vang khắp không gian,
bái thỉnh Thánh, Hiền,
đến dự Bảo đàn.
Ba, "da trì bảo chử" :

Đây là kim cang chử
mà chư Phật cầm nắm,
chính là Đại dũng thức
của Kim cang Phật mẫu.
Bây giờ và bao giờ con cũng cầm nắm lấy. nguyện diệt đại ngu si cho bao loại chúng sinh.

G/c.- Đại dũng thức là Nhất thế trí, rất dũng liệt đối với ngoại đạo, tà ma, nói tống quát là đại ngu si, nên tên là Đại dũng thức (Ch, Vạn 104/0845 /t).

Nói chung về bảo linh và bảo chử, ngài Ch đã giải thích, bảo linh làm thích ý, tiêu biểu cho đại ngã; bảo chử để thị uy, tiêu biếu cho 5 trí (Vạn 104/0841/d). Riêng bảo chử, chứ nghĩa là cái chày, cái vồ. Nhưng pháp khí này không phải như vậy, mà dài cỡ Om30, 2 đầu có hình tương tự đâu bảo linh, giữa hơi nhỏ lại, sử dụng thì nắm ở giữa. Hòa thượng Phước chánh cho biết như vậy.

Tiết 3, thiết lập Bảo đàn

(có 8 mục)

Mục 1, ghi chú hình vẽ số 1

Hình vẽ này ở tờ 10/B-11/A. Hình này bản Th tương đối rõ hơn, ở tờ 16/B-17/A, vẽ rõ, có ghi chữ. Bôn phía Bảo đàn, đông nam : chú Đại bi, đông bắc : chú Phật đảnh, tây nam : chú Tùy cầu, tây bắc : chú Tôn thắng. Trong Bảo đàn, ở giữa, trên thờ đức Thích ca như lai, bên phải của Ngài là Quan âm đại sĩ, bên trái của Ngài là A nan tôn giả (tờ 12/B-13/A). Phía trước, thấp một chút, thờ Diện nhiên đại sĩ, với cúng phẩm chẩn tế cô hồn. Mục 2, qui y Tam bảo

G/c.- Tiếp theo mục 3 "da trì Bảo đàn" của Tiết 2, bây giờ mở đầu Bảo đàn bằng sự qui y Tam bảo. Vị Da trì bạch :

Đệ tử cùng pháp giới chúng sinh, từ bây giờ cho đến lúc thành Phật, suốt thì gian này thệ nguyện qui y đức Tỳ lô như lai và Phật Pháp Tăng tam bảo. Thần chú qui y như vầy :

Nam mô Tỳ lô như lai,
Nam mô Phật đà da,
Nam mô Đạt ma da,
Nam mô Tăng dà da.

G/c.- Tỳ lô như lai (N/u Kim cang thượng sư) là pháp thân của đức Thích ca : là bản thể của Tam bảo ; Tam bảo Phật Pháp Tăng là biểu tượng của bản thể ấy. Triết thuyết này không bằng Pháp hoa nói 3 thân đều là Thích ca. Về thần chú qui y Tam bảo thì trên đây là âm Phạn-Hán, dễ nghe dễ hiểu hơn N/v là âm Nguyên-Mông.

Mục 3, trần thiết Bảo đàn

1.
Trần thiết hương hoa
tổ chức Bảo đàn,
thể theo đạo lý
nói bao quốc độ
cùng một mảy lông
vốn là "tương tức".
Tâm hòà diệu lý,
không gian cũng nhỏ ;
Đức hợp chân như,
vũ trụ mới rộng.

Phật đầy đủ tướng đẹp
và toàn hảo từ bi.
Ngài như vầng trăng thu
tròn đầy và trong sáng.
Thân phân hóa của Ngài
đằng đằng nổi như mây.
Trong hương thơm lòng thành, Ngài đáp ứng biểu hiện,
như toàn bộ vạn hữu in hình vào biển cả.

G/c.- Một, cả 2 đoạn chỉnh cú 4 chữ và 5 chữ này gọi là bài tán La liệt, bài tán thứ 3, rất đặc biệt, của KCht. Hai, đoạn 4 chữ nói địa điểm của Bảo đàn. Coi giải thích ở trang 52 của sách này. Ba, đoạn 5 chữ nói Phật cũng vậy, ứng hiện vô tận như biển cả in bóng vạn hữu. Đoạn này thành lời tán dương đức Thích tôn với 2 ngài Quan âm và A nan. Đức Thích tôn đã đáp ứng 2 ngài thỉnh cầu mà tuyên thuyết Du dà Thí thực (rồi thành KCht). Nên ở đây tôn xưng Ngài là Bốn tôn của Bảo đàn (bao quát toàn bộ nghi thức và đàn tràng của KCht).
Mục 4, tụng kệ Bản thể tối

xuất sắc
1.
Bản thể của phương tiện
vốn là phi sinh diệt :
vốn là Đại dũng thức
bất biến như kim cương,
siêu việt mọi ô nhiễm,
tuyệt đối, tối xuất sắc.
Bao tác pháp hôm nay
do Nó mà thành tựu.

2.
Từ tánh phi sinh diệt
Phật hiện thân phương tiện : đem bản thể sâu thắm
của tuệ giác độc đáo, dẫn giải bằng âm thanh của Pháp luân tối thượng. Bao tác pháp hôm nay do Nó mà toàn hảo. G/c.- Đại dũng thức là Nhất thế trí. Trí ấy là bản thể bất biến của diệu dụng đa dạng : của phương tiện toàn hảo. Tác pháp gì cũng do Đại dũng thức như vậy mà thành tựu. Chưa hết. Đại dũng thức cũng là bản thể cái thân phương tiện của Phật : vận dụng tuệ giác độc đáo và đối tượng sâu thắm của tuệ giác ấy mà diễn ra tiếng nói của Pháp luân thượng thừa. Tác pháp nào cũng do phương tiện như vậy của Đại dũng thức mà toàn hảo.

Mục 5, tụng kệ Địa điểm tối

xuất sắc Toàn thể vùng đất
của mọi phương hướng,
không có những loại
gạch ngói đá sạn.
Đất ngọc lưu ly
bằng như bàn tay
láng mịn tuyệt đẹp.
Chúng con thỉnh nguyện
chư Phật, Bồ tát
an trú trên đó.

Tốt đẹp như thể
quốc độ Cực lạc.
Đất bằng ngọc quí,
bông hoa đua nở.
Vườn rừng ao hồ
không có khuyết điểm.
Tiếng Pháp vĩ đại
thỏa dạ nguyện ước.

Từ đó sản xuất
bảy loại chất quí
siêu hạng trần gian,
cấu trúc lâu dài
phóng bao ánh sáng
chiếu soi khắp nơi.
Chúng con ngưỡng nguyện
liệt vị Phật đà chư vị Bồ tát an trú ở đó. G/c.- Đây là quán tưởng địa điểm trang nghiêm của Bảo đàn. Rồi trì chú hiến cúng âm nhạc mà cung nghinh chư Phật, Đại sĩ, vân tập ở địa điểm trang nghiêm như vậy.

Mục 6, trì 3 thần chú (đuổi

ma, thắng ma, vầng lửa) (để khu trục trời ác quỉ ác cản trở cô hồn, trong đó có tiên linh, đến dự Bảo đàn).

Mục 7, tán dương sự qui y

Tam bảo Phật Pháp Tăng tam bảo bản thể phổ biến mười phương thế giới. Thành kính nguyện cầu thì được nhờ cảm ứng. Nên bây giờ khởi sự huệ thí tiên linh cô hồn thì trước hết thành kính qui y Tam bảo, cầu nguyện pháp sự độc đáo được hoàn hảo, phước đức xuất sắc được viên thành. Kính xin đại tăng từ bi, đồng thanh bái tán.

Nhất tâm tin tưởng kính lạy Phật bảo, tôn quí nhất vì ban phát phước tuệ. Viên mãn ba mặt giác ngộ, hoàn toàn muôn đức cao cả. Làm Thầy cho trời người, làm Cha đại từ bi. Từ pháp tánh chân như, Ngài phân thân ứng hóa, trải rộng sự hóa độ từ bi. Suốt cả 3 đời của tính thì gian, khắp cả 10 phương của tính không gian, Ngài nổi lên tiếng sấm của Pháp, gióng lên tiếng trống của Pháp, quảng diễn phong phú về giáo lý đích thực và giáo lý quyền biến, mở rộng "đại lộ Phương tiện" đến như vậy. Nên qui y Phật thì ít nhất cũng tiêu tan cái khổ địa ngục.

G/c.- Tam bảo Phật Pháp Tăng, thường nói lưỡng túc tôn, ly dục tôn, chúng trung tôn, dịch chính xác là Phật tôn quí nhất trong chủng loại hai chân, Pháp tôn quí nhất vì rời bỏ ái dục, Tăng tôn quí nhất vì hơn giáo đoàn khác. Xuất xứ khác nói lưỡng túc thắng tôn, ly dục thắng tôn, điều phục thắng tôn, dịch : Phật xuất sắc nhất trong chủng loại hai chân, Pháp xuất sắc nhất vì rời bỏ ái dục, Tăng xuất sắc nhất vì thuần hóa bản thân. Xét ra, chữ nghĩa xuất sắc rõ nhất là nói về Tăng bảo.

Điều cần ghi chú nhất, cả 2 xuất xứ trên đây nói Phật tôn quí hay xuất sắc nhất trong chủng loại 2 chân. Chủng loại chúng sinh có không chân, 2 chân, 4 chân, lắm chân. Trong đó, chủng loại 2 chân là đáng kể. Thân Phật là nhất, xuất sắc nhất, trong chủng loại 2 chân ấy. Đó là 1 nghĩa. Nghĩa khác, có chỗ nói lưỡng túc tôn là đầy đủ Phước Tuệ; chỗ khác, xuất sắc hơn, nói ban phát Phước Tuệ.

Nói Phật tôn quí nhất, hay xuất sắc nhất, vì ban phát phước tuệ, là xuất xứ của KCht. Cách nói này đã dịch âm dịch nghĩa (sách này, tr 120-122). Theo đó, Phật đã dịch ban phát Phước Tuệ, Pháp sẽ dịch bản thể ly dục, Tăng sẽ dịch giải thoát xuất chúng.

Bây giờ, ghi chú mấy chữ nghĩa cần ghi của đoạn này, nói về Phật bảo. Viên mãn 3 mặt giác ngộ là tự giác, giác tha, giác hạnh (bản thân giác ngộ, giác ngộ cho người, cách thức giác ngộ). Tính thì gian, tính không gian, N/u là thụ, hoành. Giáo lý đích thực là nhất thừa ; giáo lý quyền biến là tam thừa. Đại lộ Phương tiện ở đây là lấy chữ và ý của Pháp hoa, phẩm 2, "phẩm Phương tiện".

Nhất tâm tin tướng kính lạy Pháp bảo, tôn quý nhất vì bản thể ly dục. Cất bằng kho báu, đựng bằng hộp ngọc. Kiết tập ở nước hướng Tây, truyền dịch vào xứ hướng Đông. Tổ sư truyền đạt, hiền triết giải thích, thành ra chương mục chú sớ. Thuyết minh tam thừa để phân chia đốn ngộ và tiệm tu, thành lập ngũ giáo để ấn định xuất thế và thế gian, nên quỉ thần và thiên thần đều khâm phục, chư thiên và long chủng cùng hộ trì. Pháp làm "ngón tay chỉ vầng trăng" để dẫn giải tôn chỉ cho người lầm lẫn, Pháp làm "nước cam lộ đích thực" để giải trừ nóng sốt cho kẻ phiền não. Nên qui y Pháp thì ít nhất cũng tiêu tan cái khổ ngạ quỉ.

G/c.- Nước hướng Tây là Ấn. Xứ hướng Đông là Tàu. Thuyết minh... tiệm tu, Tam thừa là Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, Đại thừa; đốn ngộ là lĩnh hội tức khắc, tiệm tu là tu hành tuần tự. Không phải trong tam thừa, thừa nào là đốn, thừa nào là tiệm, mà đốn tiệm là trong mỗi thừa có trình độ nhanh hay chậm khác nhau. Nhưng triết thuyết tam thừa như Pháp hoa nói thì cần phải tìm hiểu. Theo đó, Nhất thừa (Phật thừa, đại thừa) mới đến Niết bàn đích thực : đến bảo sở, "chỗ vàng ngọc". Còn niết bàn của nhị thừa (Thanh văn + Duyên giác) chỉ là niết bàn giả hiệu : là "thành biến hóa", đô thành giả tạo. Niết bàn đích thực mới là mục đích phải đi cho đến; còn niết bàn giả hiệu chỉ là cải hóa thành để dừng chân nghỉ cho đỡ mệt mà thôi. Hãy đọc Pháp hoa lược giải, tr 530-641, hoặc ít nhất cũng đọc tr 596-641, thì hiểu. Cũng nên biết Thiền tôn mà tự hào đốn giáo thì chỉ là "cuồng thiền", không dự gì sự đốn + tiệm ở đây.

Bây giờ ghi chú sự Thành lập... thế gian. Ngũ giáo là ngũ thừa : tức tam thừa như trên mới nói, và cọng vào trước tam thừa ấy là nhân thừa và thiên thừa ; 2 thừa trước là xây dựng phước báo trong lĩnh vực thế gian, tam thừa sau là thực hiện Niết bàn thuộc lĩnh vực xuất thế. Để biết tư tưởng hệ ngũ thừa này, hãy xét 2 sự ví dụ : một, như gốc rễ ở dưới mọc lên cây trái ở trên; hai, như nước mưa ở trên tưới xuống làm mọc cây cỏ ở dưới. Ví dụ một cho nhân thừa (+ thiên thừa) là nền móng xây dựng tam thừa; ví dụ hai, cho đại thừa (nhất thừa, Phật thừa) tùy nghi thiết lập phương tiện (nhị thừa + nhân thừa). Ví dụ một gần với lịch trình thuyết Pháp trong giai đoạn đầu của Phật : giới luận, thí luận, sinh thiên chi luận, nghĩa là nói nhân thừa (+ thiên thừa) ; sau đó nói về KHỐ : Khổ là gì, Khổ vì gì, Khố bị diệt thế nào, phương pháp diệt Khổ ra sao. Khổ được nói như vậy là "nói Khổ tức nói Niết bàn", và được mệnh danh Tứ thánh đế. Cách nói này coi nhân thừa (+ thiên thừa) là phần căn bản, tam thừa (đại thừa + nhị thừa) là phần hướng thượng. Còn ví dụ hai, là giai đoạn sau hết, NÓI THẬT, thì Phật nói nhất thừa (Phật thừa, Đại thừa) mới đích thật, các thừa là phương tiện của nhất thừa ấy. Dĩ nhiên tư tưởng này mới chính xác đối với Phật, đối với nguyện vọng cuối cùng của Ngài. Tư tưởng này, như vừa thấy, nhân thừa cũng được xếp vào "phương tiện của nhất thừa", cũng vẫn được coi là nền móng quan trọng - nền móng phải có đầu tiên trong tiến trình làm Phật.

Sau hết, trong đoạn qui y Pháp này, nói Pháp làm ngón tay... là Pháp bảo làm ngón tay trỏ, để chỉ trỏ cho kẻ vô minh tà kiến về cái tôn chỉ (vầng trăng) của Pháp. Pháp làm cam lộ... Cam lộ nghĩa đen là nước ngọt, nghĩa ý là thần dược bất tử : là Niết bàn (sự diệt tắt lửa phiền não). Niết bàn tận diệt phiền não (trong đó có vô minh tà kiến) như thể dược liệu diệt hẳn nóng sốt. Ngạ quỉ là nói về quỉ, nhưng quỉ mà đói mới khổ nhất. Cũng như trong đoạn qui y Tăng sau đây nói súc sinh, chữ này N/u là bàng sinh, nói về cầm thú, nhưng thú vật nuôi để dùng và để ăn mới khổ nhất.

Nhất tâm tin tưởng kính lạy Tăng bảo, tôn quí nhất vì giải thoát xuất chúng. Là Thầy vì có 5 đức, là Bạn vì có 6 hòa. Sự nghiệp là lợi lạc chúng sinh, việc nhà là truyền bá chánh pháp. Tránh náo động, ngồi yên lặng, ở thanh vắng. Mặc vải thô, ăn rau thường. Bát làm rồng oai phải sợ, trượng làm cọp dữ lo tránh. Tăng như vậy là đèn đuốc chánh pháp, chiếu sáng khắp nơi ; là thừa kế tố đức, truyền trao liên tục. Nên qui y Tăng thì ít nhất cũng tiêu tan cái khổ súc sinh.

G/c.- 5 đức là giữ giới, đủ 20 tuổi hạ, hiểu Luật tạng, thông thiền tư, tinh tuệ tạng (Pb 576/t). 6 hòa là thân hòa : ở chung, miệng hòa : không cãi, ý hòa : cùng vui, giới hòa : cùng giữ, kiến hòa : cùng hiểu, lợi hòa : quân phân (Pb 643/t).
Mục 8, bây giờ qui y Tam bảo

Bây giờ chúng con phát ra cái tâm nguyện cao rộng, cầu xin qui y Tam bảo :

Qui y đức Tỳ lô như lai,
Qui y Phật,
Qui y Pháp,
Qui y Tăng.

Ngày nay chúng con
phát tâm nguyện lớn
qui y Tam bảo
là không vì mình
mà cầu phước báo
nhân loại, chư thiên,
không cầu tuệ giác
Thanh văn, Duyên giác,
tuệ giác Bồ tát
ở trong quyền thừa
con cũng không cầu.
Con chỉ y theo
đại thừa tối thượng
phát bồ đề tâm :
nguyện cùng hết thảy
pháp giới chúng sinh
cùng nhau đạt được
Tuệ giác vô thượng.

G/c.- Tiết 3 "thiết lập Bảo đàn", đàn", thật ra còn gồm trọn tiết 4 "Man na ra Cht" và tiết 5 "Chẩn tế cô hồn" làm mục 9 và mục 10 của tiết 3. Nhưng tiêt 4 quá quan trọng và độc đáo, nên đặc cách tách ra, nếu không, ý nghĩa sẽ giảm đi khá lớn. Còn tiết 5 tự nhiên tách ra theo, mà thôi.

Tiết 4, Man na ra

Chẩn tế (có 2 mục)
Mục một, đặc cách Bốn tôn của đức Quan âm.

Mục hai, thần lực của Quan âm đại định.
Mục một, đặc cách Bổn tôn

của đức Quan âm
(có 5 đoạn)

Đoạn 1, ghi chú về hình vẽ Man na ra Cht

Quan âm đại sĩ là chủ thể về Đại bi tâm, 1 tánh đức chủ yếu của thể tánh Đại nhật tâm vương. Tánh đức ấy là thể chất của Man na ra Cht : là Bốn tôn của Man na ra này.

Ý nghĩa này được vẽ ra trong hình số 4, nằm trong KCht, tờ 19/B-20/A. Dĩ nhiên bản Th cũng có, tờ 35/B-36/A. Hình vẽ đức Quan âm an tọa đồng hàng với 3 đức Phật tượng trưng cho hết thảy chư Phật trong thụ thuyết (tính thì gian). Lý do vì Đại bi tâm là tánh đức của chư Phật y theo mà tu hành và y theo mà độ sinh. Chư Phật mà 35 Ngài đại vị ở đây, an tọa cùng chủ thể Đại bi tâm là đức Quan âm, thành ra Man na ra Cht.

Danh mục 35 đức Phật cùng 53 đức Phật cọng thành 88 Ngài trong sám Hồng danh. Nhưng 35 đức Phật vốn là nghi thức bái sám hằng ngày của tự viện Đại thừa xưa nhất ở Ấn độ (quãng đầu bách kỷ 3 sau Phật nhập diệt, thời đại A dục vương). Nên, ở đây không những các Ngài cùng đức Quan âm làm thành Man na ra Cht, mà còn được bái sám cho tiên linh và cô hồn, để họ hưởng được hồng ân của Đại bi tâm: của đàn Cht.

Đoạn 2, mở đầu Man na ra Cht Chúng con xin kính lạy
các bậc Điều ngự sư.
Kính lạy Vi diệu pháp
do các Ngài tuyên dương.
Kính lạy Giải thoát tăng
của toàn bộ tam thừa.
Ngưỡng vọng Tam bảo
tối thắng như vậy,
từ bi quang giáng
pháp hội hôm nay.

Chúng con cung thỉnh toàn thể các Ngài ở trong quốc độ khắp không gian, cùng vũ trụ :

Cung thỉnh Phật Pháp Tăng tam bảo tối thượng;

Cung thỉnh Đức đại bi Quan thế âm bồ tát đại sĩ;

Cung thỉnh liệt thánh : Kim cang mật tích, Hộ pháp

thiên vương, Thiên long bát bộ, Bà la môn tiên.

Chúng con ngưỡng vọng toàn thể các Ngài không bỏ đại nguyện vốn có, xót thương chúng con mà quang lâm pháp hội này.

G/c.- Cung thỉnh đức đại bi... N/u thiếu sót, sự thiếu sót rất vô ý, vô lý. Hộ pháp thiên vương, N/u Vệ pháp thần vương, nhưng tra Pb không có từ ngữ này. Đành rằng có thể suy đoán từ ngữ này chỉ các vị Kim cang lực sĩ (Kim cang thần), coi sách này tr 88/d 12-18. Nếu thế thì cũng như Kim cang mật tích, toàn là biến hình của ngài Kim cang tát đỏa (Phố hiền đại sĩ). Thế là thừa ; nhưng mục cung thỉnh ở đây không ghi 4 vị Hộ pháp thiên vương, thế là thiếu, nên bố túc, ghi 4 vị này. Bà la môn tiên là 1 loại tiên thuộc quỉ đạo mà, ở đây, là đã qui y Phật, tức "khoáng dã quỉ thần" trong lời Xuất sinh của chư Tăng ngọ trai (Pb 1886/d).

(Đại chúng hòa âm)
Chúng con dâng hương hoa, cùng tôn kính cung thỉnh.
(và tụng)
Chúng con kính cẩn
y theo Mật tôn
thiết Man na ra
cho đàn Chẩn tế.
Ngưỡng vọng Tam bảo
từ bi chứng giám.

Đoạn 3, xưng niệm hồng danh 35 đức Phật G/c.- Sau khi quán tưởng Man na ra Cht (với đức Quan âm đồng hàng an tọa với chư Phật), hãy tụng niệm, và nếu được thì kính lạy, như dưới đây, hồng danh 35 đức Phật (đại vị tam thế chư Phật).

Chư Phật thương chúng sinh bằng lòng đại từ bi,
chư Phật cứu chúng sinh
bằng lòng đại hỷ xả.
Với ba mươi hai tướng quí
và tám mươi tướng phụ,
chư Phật tự trang nghiêm
trong ánh sáng vĩ đại.
Chúng con tận lòng thành
qui y mà bái sám,
[cho tiên linh, cô hồn
được từ bi cứu độ].

1. Kính lạy đức Phật danh hiệu Thích ca mâu ni.

2. Kính lạy đức Phật danh hiệu Như kim cương không thể phá hoại.

3. Kính lạy đức Phật danh hiệu Ánh sáng ngọc quí.

4. Kính lạy đức Phật danh hiệu Vương thượng của long chủng.

5. Kính lạy đức Phật danh hiệu Chiến sĩ tinh tiến.

6. Kính lạy đức Phật danh hiệu Hoan hỷ tinh tiến.

7. Kính lạy đức Phật danh hiệu Lửa quí.

8. Kính lạy đức Phật danh hiệu Ánh sáng trăng ngọc.

9. Kính lạy đức Phật danh hiệu Hiện thân của sự không ngu muội.

10. Kính lạy đức Phật danh hiệu Vầng trăng ngọc.

11. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Không dơ bẩn.

12. Kính lạy đức Phật danh hiệu Rời dơ bẩn.

13. Kính lạy đức Phật danh hiệu San sẻ mạnh mẽ.

14. Kính lạy đức Phật danh hiệu Trong sạch.

15. Kính lạy đức Phật danh hiệu San sẻ trong sạch.

16. Kính lạy đức Phật danh hiệu Nước cam lộ.

17. Kính lạy đức Phật danh hiệu Vị trời của nước.

18. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Đức tính bền chắc.

19. Kính lạy đức Phật danh hiệu Đức tính đàn hương.

20. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Tập hợp vô lượng ánh sáng.

21. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Phẩm chất ánh sáng.

22. Kính lạy đức Phật danh hiệu Bản chất vô ưu.

23. Kính lạy đức Phật danh hiệu Mạnh mẽ.

24. Kính lạy đức Phật danh hiệu Hoa công đức.

25. Kính lạy đức Phật danh hiệu Ánh sáng hoa sen du hóa thần kỳ.

26. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Phẩm chất của tài sản thánh nhân.

27. Kính lạy đức Phật danh hiệu Nhớ nghĩ công đức.

28. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Phẩm chất của danh tiếng toàn thiện.

29. Kính lạy đức Phật danh hiệu Đức vua ngọn cờ sáng rực lửa hồng.

30. Kính lạy đức Phật danh hiệu

Công đức trong bước đi tuyệt diệu.

31. Kính lạy đức Phật danh hiệu Chiến thắng.

32. Kính lạy đức Phật danh hiệu Bước đi tuyệt diệu.

33. Kính lạy đức Phật danh hiệu Công đức trang hoàng khắp cả.

34. Kính lạy đức Phật danh hiệu Bước đi trên hoa ngọc.

35. Kính lạy đức Phật danh hiệu Trên hoa sen quí báu, vừng và đẹp như cây chúa sa la.

Kính lạy chủ thể Đại bi tâm : Quan thế âm bồ tát ma ha tát.

Nguyện đem công đức
xuất sắc như vậy,
hồi hướng vào trong
pháp tánh vô thượng.
Chính nơi pháp tánh
vô thượng như vậy,
Tam bảo bản thể
Tam bảo biểu tượng,
chân lý tuyệt đối
chân lý phổ thông,
tất cả dung thông
thành Tam muội ấn ;
cái biển công đức
vô lượng như vậy,
chúng con hồi hướng
vào đó tất cả.
Thân khẩu ý nghiệp
của bao cô hồn,
tà kiến xúc phạm
phỉ báng Phật pháp,
và bao nghiệp chướng
cùng loại như vậy,
cầu nguyện cho họ
diệt sạch hết thảy,
trong mỗi tâm niệm
tuệ giác khắp cả,
khắp độ chúng sinh
cùng thành Bất thoái.
Vũ trụ có cùng,
chúng sinh có tận,
hạnh nghiệp có tận,
phiền não có cùng,
tâm nguyện chúng con
cũng không cùng tận ;
nhưng bốn pháp ấy
vốn không cùng tận,
chúng con hồi hướng
nguyện cũng như vậy.

Nam mô cầu sám hối bồ tát. Đoạn 4, đại cáo đủ loại đến dự Man na ra Cht 1, cung thừa Phật lực + Pháp lực Nguyện lực của Ngài
Tỳ lô như lai
bao la khắp cả
hà sa quốc độ.
Thế nên trong đó,
chỗ nào, lúc nào,
Ngài cũng chuyển đẩy
Pháp luân tối thượng.
G/c.- Do nguyện lực của chư Phật là 35 Ngài và đức Pháp thân Tỳ lô, nên chỗ nào trong không gian vô biên, lúc nào trong thì gian vô tận, Pháp luân tối thượng cũng được phổ biến bằng đủ dạng thích đáng. Nhờ đó, hết thảy những ai sẽ được đại cáo, trong đó phần nhiều nặng nghiệp và nghiệp báo bi thảm, vẫn có thể đến được Man na ra Cht mà bổn tôn là đức Quan âm, đấng chủ thể của Đại bi tâm.

Thêm nữa, trong Phật lực có Pháp lực, như bài chỉnh cú trên đã cho thấy. Pháp lực ấy được đại vị xứng đáng bởi pháp thoại "Tinh túy của Đại bát nhã" (Bát nhã tâm kinh). Pháp thoại này, trong kinh Kim cang, tr 170, đã Việt dịch theo cách lược văn mà không lược ý để dễ hiểu hơn. Nay, ở đây, được lục ra, và điều chỉnh hoặc chuyển văn mấy chỗ cho dễ hiểu hơn nữa.

Bài kinh Tinh túy của Đại bát nhã (Chính, số 251, tr 848)

(1) Quan tự tại đại bồ tát vốn đã đi vào Bát nhã sâu xa, nhìn thấy các pháp toàn là Không, vượt qua tất cả mọi nỗi khổ ách, nên, bây giờ, Ngài nói với tôn giả Thu tử, rằng các pháp chẳng khác Không, Không chẳng khác các pháp ; các pháp tức là Không, Không tức là các pháp.

(2) Tôn giả Thu tử, Không ấy của các pháp là không sinh diệt, không dơ bẩn, không thêm bớt ; [không quá khứ, không hiện tại, không vị lai]. Thế nên trong Không ấy không 5 uẩn, không 12 xứ, không 18 giới ; không 12 duyên khởi và sự diệt tận của 12 duyên khởi ; không 4 thánh đế ; không quán trí, không chứng đắc. [Thấy các pháp toàn là Không như vậy] là vì cái Thấy ấy không thủ đắc gì cả.

(3) Chư vị Bồ tát và chư vị Phật đà y theo Bát nhã như vậy, nên tâm trí không quái ngại, không quái ngại nên không khiếp sợ, cho đến vĩnh viễn không còn "phân biệt thác loạn", cứu cánh thành tựu đại niết bàn và đại bồ đề.

(4) Do đó mà biết Bát nhã là bài chú rất thần diệu, bài chú rất sáng chói, bài chú tối thượng, bài chú đồng bậc với sự tuyệt bậc, hủy diệt toàn bộ khổ não, chắc thật, không hư ngụy. Quan tự tại đại bồ tát liền nói bài chú ấy : Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha. [Vượt qua ! vượt qua ! vượt qua bờ bến bên kia ! vượt qua bờ bến bên kia hoàn toàn : vượt đến tuệ giác tối thượng ! Mau chóng thành tựu như vậy !].

Một, G/c về danh hiệu Tâm kinh Danh hiệu của Tâm kinh, N/u là Ma ha bát nhã ba la mật đa tâm kinh, có nghĩa bài kinh nói về Tinh túy của Đại bát nhã. Danh hiệu gọi tắt là Tâm kinh, có nghĩa bài kinh Tinh túy. Thế nhưng cái tên Tâm kinh vẫn được dùng như thường quen dùng. Tâm ở đây, như vậy, không phải "Tự tánh thanh tịnh tâm" mà nhiều người nghĩ lầm. Tâm kinh như vậy được xứng đáng đại vị cho Phật lực + Pháp lực trong đoạn 4 đã nói.

Cũng nên biết Tâm kinh có khá nhiều bản Hoa dịch, và dịch là Bát nhã ba la mật tâm kinh. Chỉ ngài La thập sớm nhất, dịch là Ma ha bát nhã ba la mật đại minh chú kinh (Chính 8/847/d). Chú mà gọi minh chú là vì chú soi sáng, xóa tan mờ tối, lại vì chú thường được Phật thuyết từ trong ánh sáng của Ngài, nên gọi là minh chú. Chú mà là đại thì gọi là Đại minh chú (Pb 395/d). Rồi chú mà là tinh túy của chú thì gọi là chú tâm, như Bát nhã tâm gọi là chú tâm, Lăng nghiêm chú cũng gọi là chú tâm (Pb 1474/d). Như vậy, Ma ha bát nhã ba la mật đại minh chú kinh có nghĩa bài kinh nói về Đại minh chú của Đại trí độ. Với ý nghĩa như vậy, rõ ràng nói Tâm kinh là bài chú vĩ đại và tinh túy của Bát nhã, toàn văn gồm cả hiển ngữ + mật ngữ.

Hai, G/c về thuyết chủ Tâm kinh Thuyết chủ của Tâm kinh là Quan âm đại sĩ. Hồng danh ấy Phạn tự là AVALOKITESVARA, Hoa dịch như sau.

(1) Đầu bách kỷ 5, năm 406, ngài La thập nói có thể dịch Quan thế âm, Quan thế niệm, Quan tự tại (Chú Duy ma kinh, Vạn 27/0350/t). Như vậy Quan thế âm là đại bi tầm thanh cứu khổ, Quan tự tại là đại trí chứng ngộ thật tướng (Không của bát nhã). Nhưng vì đại bi tầm thanh cứu khổ của đại sĩ mà Pháp hoa đã nói như vầy, và hồng danh của Ngài được chọn mà dịch Quan thế âm, "... vô số chúng sinh bị mọi sự đau khổ, nghe nói đến Quan thế âm đại sĩ mà một lòng trì niệm danh hiệu của Ngài, thì đại sĩ tức khắc nghe thấy âm thanh ấy và họ được thoát cả" (Pháp hoa chính văn, tr 1088).

(2) Còn Quan tự tại thì đầu bách kỷ 6 ngài Bồ đề lưu chi đã dịch Vạn Phật, tr 35). Giữa thế kỷ 7, ngài Huyền tráng cũng dịch như vậy, (như Tâm kinh ở đây), chứ không phải ngài mới sáng dịch.

(3) Cuối bách kỷ 8, từ Mật giáo, xuất hiện danh hiệu Quan thế tự tại. Đại nhật kinh sớ cuốn 5, nói "... quán 10 duyên sinh cú mà được Phổ nhãn liên hoa, nên được danh hiệu gọi là Quan thế tự tại" (Pb 2981/g, dẫn).

Thế nhưng cuối bách kỷ 6, ngài Xà na quật đa dịch phần trùng tụng phẩm Phổ môn của kinh Pháp hoa, nói Quan là "chân quan, thanh tịnh quan, quảng đại trí tuệ quan, bi quan, cập từ quan" ; Âm là "diệu âm, quan thế âm, phạn âm, hải trào âm, thắng bỉ thế gian âm". Việt dịch Pháp hoa chính văn là kệ 20, tr 1110, và kệ 24, tr 1112. Như vậy, Quan tự tại chỉ có Quan, không có Âm. Nhìn tổng quát, 3 cách dịch Quan thế âm, Quan tự tại và Quan thế tự tại, đều chỉ là 3 phiến diện, chưa phải toàn diện của danh hiệu Quan âm đại sĩ. Avalokitesvara, nếu thật là nguyên danh Phạn tự của Ngài, thì vẫn còn chờ đợi sự kê cứu của hậu hiền. Bây giờ cần biết 3 điều về Ngài, với tài liệu là Pb 2984/g-2985/g.

Một, về danh hiệu Quan âm. Thì đó không phải gọi tắt danh hiệu Quan thế âm. Mà đầu đời Đường của Tàu, Lý Thế Dân làm vua, kiêng chữ Thế, nên Quan thế âm thành Quan âm. Nhưng kỳ lạ ở chỗ Quan + Âm, thành ra đủ cả 5 quan +5 âm đã nói, và thành ra ý nghĩa toàn diện hơn.

Hai, về hình tượng phụ nữ. Thì từ Đường đến Tống, bao nhiêu danh thủ đều vẽ tượng Ngài rất nhiều, nhưng chưa thấy có ai vẽ đội mão phụ nữ. Còn hình phụ nữ thì trước Đường cũng không có. Nguyên Tăng quê mùa, hư tạo Ngài là con gái Diệu trang vương. Đó là chuyện đáng chê cười. Và có lẽ vẽ Ngài là phụ nữ, kể từ đời Nguyên). Riêng mão đội trên đầu trông giống mũ mấn trong tang phục Việt, thì rõ ràng có từ Tây tạng; ở đây tượng tranh thường vẽ đội mão ấy. Đến nỗi nay rất ít thấy vẽ Ngài theo Quán kinh mô tả (đầu đội mão ngọc thiên quan, trước mão ngọc ấy có 1 tượng Phật). Thế nhưng, quái thay, vẽ mão như mũ mấn thì nhìn là biết Ngài liền !

Ba, Quan âm tịnh độ. Đó là chữ của Pb 2985/g. Nhưng muốn đúng, và rõ, phải nói Ta bà cũng là tịnh độ của đức Quan âm - là Phổ đà lạc dà (Bổ đà lạc sơn : Potalaka), tòa núi ở bờ biển miền Nam Ấn độ. Ở đó, kinh Thiên thủ, Hoa nghiêm 80 cuốn, cả Tây vức ký nữa, đều nói có cung điện bằng đá của đức Quan âm du cư.

Ba, G/c về toàn văn Tâm kinh Nay, hãy ghi chú toàn văn Tâm kinh. Nhưng trước hết phải biết một điều quan trọng, ấy là Tâm kinh có xuất xứ từ gốc của Nó, đó là Chính 8/223/t, dịch giả là ngài La thập, và Chính 5/22/t, dịch giả là ngài Huyền tráng. Cả 2 nơi cùng giống nhau, cùng có vài câu đủ hơn Tâm kinh. Muốn học Tâm kinh, phải đọc xuất xứ này. Còn toàn văn Tâm kinh có thể chia làm 4 đoạn.

G/c đoạn 1 Đoạn 1 là lời mở đầu của Tâm kinh. Đoạn này N/v có chữ Thời. Chữ này ngài Thi hộ có ý tứ nhất, dịch đã đi vào... nay nói với... (Chính 8/852/g). Các ngài khác dịch khi : khi đi vào... nói với... Dịch như vậy khó khỏi bị cho Quan âm đại sĩ khi nói Tâm kinh mới đi vào Bát nhã, và khi đi vào mới thấy các pháp là Không. Nghĩa là Ngài đi vào chưa sâu và sự đi vào ấy còn bị gián đoạn. Mà như vậy thì cao nhất cũng chỉ mới qua khỏi Tư lương vị mà vào cuối Da hành vị, chưa đến Thông đạt vị, Tu tập vị. Nhưng đại sĩ thì đã "sắp là xuất tâm" của Cứu cánh vị : sắp thọ quán đảnh lên ngôi Phật. Không thế dịch để bị hiếu quá sai về lịch trình tu chứng (đi vào) Bát nhã của đại sĩ.

Cũng trong đoạn 1, N/u có 2 câu " chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thế khổ ách", dịch sát "soi thấy 5 uẩn đều không, vượt mọi khổ ách". Câu 1, tôi đổi 5 uẩn thành các pháp, và dịch "nhìn thấy các pháp toàn là Không". Vì sao phải đổi như vậy thì G/c đoạn 2 sẽ nói rõ. Còn câu "vượt mọi khổ ách", được dịch rõ "vượt qua tất cả mọi nỗi khổ ách". Câu này, tra kỹ, chỉ 2 bản có, đó là : bản sớm nhất, của ngài La thập (Chính, số 250, tr 847/d) và bản định bản, của ngài Huyền tráng (Chính, số 251, tr 848/ d). Còn chính bản Đối phiên của ngài Huyền tráng (Chính, số 256, tr 851/g), là bản dịch chưa nhuận sắc của bản định bản, đã không có câu này ; 5 bán mang các số 252, 253, 254, 255 và 257 (cùng nằm trong Chính 8/849/t-852/g) cũng không có. Tra với lại nữa, 2 chỗ xuất xứ của Tâm kinh mà ngài La thập dịch (Chính 8/223/t) và Ngài Huyền tráng dịch (Chính 5/22/t) cũng không có. Như vậy, câu "vượt mọi khổ ách" chỉ có trong bản dịch sớm nhất của ngài La thập và bản dịch định bản của ngài Huyền tráng. Suy ra, thấy rõ 2 ngài đồng cảm về cái khổ nạn khi vào Tàu hoằng Pháp (của ngài La thập) và khi vào Ấn học Pháp (của ngài Huyền tráng). Cái khổ của ngài La thập là bao phen tủi cực hơn cả mất mạng, bởi lũ gian hùng tranh bá đồ vương ; cái khổ của ngài Huyền tráng là chết đi sống lại trong đại sa mạc Gobi. Cả 2 ngài nhờ "thần lực Tâm kinh", và thuyết chủ Tâm kinh là Quan âm đại sĩ, mới sống còn và tròn chí nguyện. Tâm kinh là tinh túy của Đại thần lực Bát nhã. Vì vậy mà chúng ta được thấy ngài La thập chú tâm truyền đạt "thật tướng Bát nhã". Cũng vì vậy mà chúng ta phải coi việc ngài Huyền tráng dịch toàn văn "thời kỳ Bát nhã", 600 cuốn, là sự chú tâm quan trọng, và biết ơn, của ngài đôi với Bát nhã. Nỗi khổ bi + hùng của các ngài là bài học "mặc áo Nhẫn nhục" của Pháp hoa. Trong "cảnh ngộ éo le" của mình, chúng ta thấy lớn thêm, vững hơn, trong chiếc áo Nhân nhục ấy.

G/c đoạn 2 Đoạn 2 là nói cái Không của Tâm kinh. Ở đây Tâm kinh nói các pháp. Các pháp có 5 uẩn, 12 xứ, 18 giới ; có 12 duyên khởi, và sự diệt tận của chúng ; có 4 thánh đế, và quán trí + chứng đắc trong đó. Tất cả các pháp như vậy được dịch và gọi chung bằng chữ "các pháp" : các pháp toàn Không ; các pháp chẳng khác + tức là Không. Nhưng N/v Tâm kinh nói Sắc chẳng khác + tức là Không. Nói như vậy chỉ vì trong các pháp thì 5 uẩn đứng đầu, trong 5 uẩn thì sắc đứng đầu, nói sắc là nói mỗi pháp riêng ra : hết sắc đến thọ..., đến 12 xứ, cho đến hết 4 thánh đế. Nói như vậy chỉ vì nói mỗi pháp riêng ra đế thấy không pháp nào không chẳng khác + tức là Không. Thế thôi. Không có ý nghĩa gì. Nhưng có cái lếu là thành cái thành ngữ "sắc sắc không không", và cho Pg chỉ là như rứa !

Vì vậy, ở đây phải nói cái Không của Pg đã. Pb 1269/g, điều Không, nói về tên của cái Không ấy. Pb 2222/g, điều Thuấn nhã đa, nói về nghĩa của cái Không ấy. Phạn tự cả tên và nghĩa này cùng là Sunyatà. Ý nghĩa cái Không ấy, qua 2 xuất xứ trên, được nói bởi ngài Tăng triệu (đích truyền của ngài La thập) và bởi ngài Khuy cơ (đích truyền của ngài Huyền tráng). Ngài Tăng triệu nói, Tiểu thừa nói Không là vô ngã, chưa rốt ráo ; Đại thừa nói Không là vô cả ngã và pháp, mới rốt ráo. Ngài Khuy cơ nói Không (Thuấn nhã đa) là "y sĩ thích". Như vậy Không là Chân như ; Chân như do không ngã không pháp làm cho được lộ ra, nên gọi Nó là Không (chứ không phải Không là hư vô). Thế là ngài Khuy cơ giảng giải lời ngài Tăng triệu, khá chặt chẽ, thú vị.

Cái Không của Pg được giải thích trên đây, nhìn vào Tâm kinh thì thấy tiểu pháp thoại này là nói cái Không ấy, với 3 khái niệm.

Khái niệm thứ nhất, Không là không có cái Ngã mà chỉ có các pháp. Ngã chỉ là vọng chấp : tự khẳng định mình là 1 cá thể thực tại, biệt lập. Nhưng xét thực chất của cá thế ấy chỉ là các pháp : là bao nhiêu thành phần "5 uẩn, 12 xứ, 18 giới, 12 duyên khởi", mà hợp lại cũng chỉ là 1 hợp thể cấu trúc. Hợp thế như vậy mà khẳng định là 1 cá thể, 1 cái Ta thực tại, biệt lập, thì cái Ta ấy chỉ là sự tự khẳng định, là vọng chấp mà thôi. Cái Ta ấy tình hữu lý vô, có trong cái lầm, không có trong cái trí. Đó là khái niệm thứ nhất về Không, trong Tâm kinh. Thêm nữa, bồ tát Thế thân, qua Đại thừa ngũ uẩn luận (Chính 31/850/g), bồ tát An tuệ, qua Đại thừa quảng ngũ uẩn luận (Chính 31/885/t), cùng nói Phật dạy 3 danh mục 5 uấn, 12 xứ, 18 giới, là đế giải trừ nhất tánh ngã chấp (cái Ta biệt lập), thọ giả ngã chấp (cái Ta hưởng thụ), tác giả ngã chấp (cái Ta hành động). Lời giải thích này quan trọng, phải được tìm hiếu. Hiểu răng Pg bác bỏ 3 mặt của Ngã chấp bằng cách cho biết sự biệt lập, sự hưởng thụ, sự hành động, toàn là nghiệp thức. Do không biết nghiệp thức nên phàm phu và ngoại đạo lầm cho là Ngã, là cái Ta làm cái cuống cho cái chùm hoặc nghiệp khổ. Cái chùm này phải rơi rụng khi cái cuống bị cắt đứt. Khái niệm về Không như thế này là cơ bản, thường được gọi là phân tích không.

Khái niệm thứ hai, Không là thực tướng, vì thực tướng thì gì cũng là thật tướng (Không). Đoạn văn nói về khái niệm này, theo xuất xứ đã dẫn (Chính 8/223/t và 5/22/t) thì còn thiếu 1 câu "không quá khứ, không vị lai, không hiện tại". Gồm với N/u nói "không sinh diệt, không dơ sạch, không thêm bớt" mà nói, thì thật tướng siêu việt hết những phạm trù tính không gian và những phạm trù tính thì gian. Nói tổng quát, thật tướng thì ngôn ngữ đạo đoạn (không ở trong giới hạn của ngôn ngữ) và tâm hành xứ diệt (không ở trong lĩnh vực của tư duy) (Trung luận, Chính 30/24/t). Nhưng "chính vì Không (thật tướng) là như vậy nên toàn thể các pháp được thành tựu" (Trung luận, Chính 30/33/t). Khái niệm Không đích thực, của Pg, trong đó có Tâm kinh, là như vậy, cực kỳ siêu việt mà cực kỳ hoạt dụng, thường được gọi là thật tướng không.

Khái niệm thứ ba, "Không là không thủ đắc". Tâm kinh mở đầu đã nói, và tôi lặp lại mà dịch câu cuối cùng của đoạn 2 : Thấy các pháp toàn là Không như vậy là vì cái Thấy ấy không thủ đắc gì cả. "Không thủ đắc" thành ra khái niệm "Không là không thủ đắc". Thủ đắc ở đây có 2 nghĩa : đam mê hiện hữu bằng sự ái dục, đam mê thành quả vì sự tự mãn. Tôn giả Xá lợi phất hỏi tôn giả Câu hy la, cậu ruột của ngài, rằng giác quan và đối tượng giác quan, bên nào làm vướng mắc bên nào ? Ngài này nói, để tôi ví dụ đã. Đôi bò kéo cày, không phải con nào làm vướng mắc con nào, mà làm chúng vướng nhau là cái ách : cái ách ái dục. Ái dục là cái ách kềm cổ đôi bò giác quan + đối tượng, khốn khố mà kéo cái cày : cái sống luân hồi. Bỏ ái dục đi thì giác quan + đối tượng, "đương xứ tiện thị" cái sống giải thoát. Ngụ ngôn này của kinh Xuất diệu, thuộc tiểu tạng Pháp cú. Một ví dụ khác, trong kinh Bách dụ, tả con khỉ tham lam, 2 tay nhặt đầy và nắm chặt trái cây nhỏ. Nhặt đầy và nắm chặt quá, trái cây nhỏ cũng sấy mà rơi ra. Khỉ chạy theo, càng nhặt càng rơi thêm. Khỉ tức giận, ném và chà đạp hết, đến nỗi không thèm nhặt nắm gì nữa, kể cả trái lớn, ngon ngọt. Tu học Pháp cũng vậy, tự mãn và cố thủ thành quả thì hết cả chí nguyện nguyện được như Phật. Nói cách khác, không tự mãn (thủ đắc) mới thượng thượng tăng tiến : Không thì không thành quả gì mà không thành tựu (như sẽ nói trong G/c đoạn 3 dưới đây). Khái niệm thứ 3, "Không là không thủ đắc", như vậy, thường được gọi là vô đắc không.

G/c đoạn 3 Trọn đoạn này dịch đúng N/u là "Chư vị Bồ tát y theo Bát nhã nên tâm trí không quái ngại, không quái ngại nên không khiếp sợ, xa rời mộng tưởng thác loạn, rốt ráo Niết bàn. Chư vị Phật đà cả 3 thì gian y theo Bát nhã nên thành tựu Tuệ giác tuyệt đối, chính xác và toàn bộ". Dịch như vậy thì đương nhiên bị hiểu lầm, rằng Bồ tát y theo Bát nhã thì được Đại niết bàn, còn Phật đà y theo Bát nhã thì được Đại bồ đề. Nhưng đúng ra phải hiểu Bồ tát và Phật đà cùng y theo Bát nhã thì cùng được 2 đại quả. Như vậy, đoạn 3 của Tâm kinh nên hiếu và dịch tắt, rằng Bồ tát và Phật đà cùng y theo Bát nhã và cùng diệt được 2 loại trọng chướng là phiền não và sở tri (vô minh), có nghĩa cùng thực hiện 2 đại quả chuyển y là đại niết bàn (đại giải thoát) và đại bồ đề (đại tỉnh ngộ).

Đại thể là như vậy. Và coi như đã G/c đoạn 3 của Tâm kinh. Nay hãy G/c đôi ba từ ngữ và ý nghĩa trong đoạn ấy. Trước hết là từ ngữ không quái ngại. Từ quái ngại không có trong tự điến ngoài đời. Đại từ điển Phật học nói, quái ngại là trước sau, phải trái, trên dưới, cả 6 mặt đều bị che chắn, làm cho hết đường tiến thoái. Tâm kinh nói, y theo Bát nhã thì tâm trí không bị quái ngại, không bị quái ngại nên không khiếp sợ (Pb 1859/t). Rồi đến từ ngữ phân biệt thác loạn. Từ ngữ này mới là điển ngữ, thay cho N/u nói "mộng tưởng thác loạn". Phân biệt là cái biết cuồng loạn theo đủ loại phạm trù. Phân biệt, như vậy, chính là thác loạn (điên đảo, hư vọng), nên gọi là phân biệt thác loạn. Nó là phiền não chướng và sở tri chướng - là đối tượng bị thanh lọc của Bát nhã. Do đó, Bát nhã được gọi là vô phân biệt trí: cái trí không còn cuồng loạn theo đủ loại phạm trù phân biệt. Vô phân biệt trí có 3 phần : (1) phần nỗ lực thực hiện, gọi là da hành vô phân biệt trí ; (2) phần bản thân vô phân biệt trí toàn lộ, gọi là căn bản vô phân biệt trí; (3) phần hoạt dụng sau đó, gọi là hậu đắc vô phân biệt trí. Hoạt dụng này tức như nói Bát nhã thì không quái ngại, không khiếp sợ, thành tựu đủ cả 2 mặt của chuyển y là đại niết bàn, đại bồ đề. Đại dụng của Bát nhã vô phân biệt trí là như vậy. Đại dụng này là mục đích, là thành quả mà Tâm kinh nói ở đoạn 3 này.

Sau hết nói không khiếp sợ, từ ngữ mang ý nghĩa ở đây. "Không khiếp sợ" ở đây tương ứng với "vượt ách nạn" ở đoạn 1, và đã được tra cứu trong đoạn ấy. Sự không khiếp sợ ở đây là sự vượt ách nạn ở đó. Khiếp sợ hay ách nạn là cái họa gian hùng bạo loạn mà ngài La thập đã chịu, và cái họa sa mạc Gobi mà ngài Huyền tráng đã chịu. Chịu đến trên mức chịu đựng của con người mà không chết, mà làm tròn chí nguyện, là nhờ ơn cứu độ của Bát nhã tâm kinh và đức Quan âm, vị đại sĩ thuyết ra tâm kinh ây. La thập + Huyền tráng, 2 bậc vĩ nhân này đã "tự thân tác chứng" đại dụng của Bát nhã như vậy.

G/c đoạn 4 Quốc âm dịch thần chú Bát nhã như đã thấy, nếu đổi chữ thì có thế viết lại như vầy. Hãy làm cho không đi ! Hãy làm cho không đi nữa ! Hãy vượt qua cho đến bờ bến bên kia ! Hãy vượt qua cho đến bờ bến bên kia một cách hoàn toàn - Thế là vượt đến tuệ giác Bát nhã tối thượng ! Hãy mau chóng thành tựu như vậy ! Đổi chữ viết như vậy thì "vượt qua" là thể động từ của chữ Không.

2, đại cáo triệu dủ loại lời vị Da trì)

1. Ngưỡng bạch liệt vị Chư Phật như lai, Bát nhã bồ tát, chư vị Kim cang mật tích, cùng vô lượng Thánh hiền trong các nghiệp đạo.

G/c.- Bát nhã bồ tát, là 1 vị Bồ tát, nói đích xác là Chánh pháp luân thân của đức Tỳ lô (Pb 1839/g). Kim cang mật tích. N/u là Kim cang thiên, nhưng từ này tra Pb không tìm thấy. Chỉ thấy có từ tương tự như từ Kim cang chúng. Tôi suy xét, nghĩ N/u Kim cang thiên là Kim cang mật tích (đích xác là ngài Phổ hiền) (Pb 1324/t). Nghiệp đạo, N/u là ngoại đạo, nhưng xuất xứ (Chính 21/476/g) và các bản Ch, Th, đều chép nghiệp đạo (đường nẻo hạnh nghiệp). Chữa ngoại đạo là ý nói cho rộng mà thôi.

2.

Hôm nay Đại tăng chúng con đem lòng từ bi rộng lớn, cung thừa Phật lực + Pháp lực, đại đại cáo triệu toàn bộ không gian, hết thảy tội khổ trong tam đồ ác đạo ; hết thảy quỉ thần lắm kiếp đói khát ; tất cả Diêm vương, và cơ quan của các ông ; hết thảy quan chức trong thiên tào và địa phủ ; cùng những tổng quản các nẻo đường của nghiệp nhân bất hảo ; hết thảy Bà la môn tiên; hết thảy tiên linh xa xưa, âm linh ở những nơi hoang vu ; hết thảy chư thiên trong không gian và thân quyến của họ ; hết thảy quỉ thần với chủng loại khác nhau...

G/c.- Đây là những đối tượng được cáo triệu đến Man na ra Cht. Trong đó, Bà la môn tiên, nguyên là loại tiên của Bà la môn (Ân giáo). G/c ở tr 197 là nói số đã qui y Phật, còn, ở đây, là nói số vẫn y nguyên.

3. Đại tăng chúng con ngưỡng vọng liệt vị Chư Phật như lai, Bát nhã bồ tát, chư vị Kim cang mật tích, cùng vô lượng Thánh hiền, và Tổng quản của các nghiệp đạo. Nguyện xin ban cho uy lực ánh sáng, thêm cho từ bi quảng đại, truyền cảm và hộ trì cho hết thảy những ai Đại tăng chúng con đã đại đại cáo triệu.

G/c.- Uy lực ánh sáng. Xin nhắc lại ánh sáng của Như lai và Đại sĩ đủ mọi màu sắc, kể cả màu đen. Ánh sáng ấy đầy uy lực, đặc biệt màu đen trong sự răn dạy những kẻ mất dạy. Truyền cảm, ở đây, N/u là hộ niệm, vốn có nghĩa truyền cảm.

4. Trải rộng sự cầu nguyện, Đại tăng chúng con cầu nguyện cho toàn bộ không gian, hết thảy những vị cầm đầu thiên tào cũng như địa phủ ; các quan chức tổng quản nghiệp đạo; vô số quỉ thần đói khát ; cha mẹ nhiều đời, tiên linh lắm kiếp ; những Bà la môn tiên; hết thảy những ai oan ức, oán hận ; những ai mắc nợ tài sản cũng như mắc nợ tính mạng ; cùng bao quỉ thần và thân thuộc của họ trong mọi chủng tộc và bộ loại khác nhau... Tất cả và hết thảy, Đại tăng chúng con cầu nguyện cho họ cùng nhờ Phật lực + Pháp lực mà giờ khắc này, một cách chắc chắn, đến được Man na ra Cht này, hướng thụ "pháp vị" thượng hạng và tuyệt diệu, của Phật lực + Pháp lực ban cho.

G/c.- Lời này cầu nguyện cho những ai được đại đại cáo triệu đều nhờ Phật + Phật pháp mà đến hưởng thụ Pháp vị.

Cầu nguyện cho họ nhờ "Pháp vị" tinh khiết, ngon ngọt, mà ăn với uống đầy đủ. Làm cho cơ thể tươi sáng với đủ loại phước đức cùng trí tuệ. Phát bồ đề tâm. Vĩnh biệt hành vi bất chính. Qui kính Tam bảo. Thực hành từ tâm rộng rãi. Giúp ích tất cả mà cầu đạo vô thượng. Không còn luân hồi trong các ác đạo. Ngay trong nhân loại, cũng thường sinh vào gia đình hiền lành, hết còn bao nỗi kinh hoàng. Thân thường thanh tịnh, thể hiện đạo vô thượng ; miệng thường thanh tịnh, thể hiện đạo vô thượng ; ý thường thanh tịnh, thể hiện đạo vô thượng.

G/c.- Lời cầu nguyện này là tiếp theo, và hoàn thành, chính xác, trong sự cầu nguyện của Đại tăng, không những đối với bao nhiêu đối tượng được cáo triệu đến dự Man na ra Cht, mà còn giành cho những ai tổ chức Man na ra ấy. Từ ngữ vô thượng đạo không thể chỉ có nghĩa đường đi tuyệt bậc, mà phải có nghĩa chính là tuệ giác tối thượng. Chữ "đạo", cả ngài La thập và ngài Huyền tráng cùng dịch nghĩa chính là tuệ giác đấy.
Đoạn 5, hiến dâng lục cúng

5/1
Chúng con nguyện đem 6 loại cúng phẩm hương hoa đăng đồ quả nhạc, tôn kính thượng cúng liệt vị Phật đà và liệt vị Bồ tát, khắp cả mười phương vô tận quốc độ. Thứ hiến vô lượng các vị Thánh hiền, các vị tổng quản nghiệp đạo. Ngưỡng vọng liệt vị và các vị, với lòng từ bi không giới hạn, quang giáng pháp hội Chẩn tế cô hồn, nhận cho chúng con 6 loại cúng phẩm, chân thành khiêm tốn mà thượng cúng và thứ cúng.

5/2
Sáu loại cúng phẩm trên, do 6 vị vốn là Phật mẫu biến hình Thiên mẫu, tiêu biểu cho 6 Ba la mật. Các vị dũng xuất từ 1 mật tự, với 1 mặt và 4 tay, phóng ánh sáng tuyệt hảo ; 2 tay trên nâng cúng phẩm, 2 tay dưới luân tướng giao, thượng cúng chư Phật, xin Phật từ bi, thương mà tiếp nhận.

5/3

Đặc tính duyên khởi
phát xuất hương hoa
đăng đồ quả nhạc,
tinh khiết, tuyệt diệu ;
hiến cúng Thượng sư
Tỳ lô như lai,
hiến cúng Tam bảo
tối tôn, vô thượng.
Ngưỡng vọng liệt vị
thương nhận cho con.

G/c.- Một, G/c về đoạn 5/1. Lục cúng là 6 loại cúng phẩm : hương, hoa, đăng, đồ, quả, nhạc. N/u chép ngũ cúng là sai. Trong 6 loại, thứ 6 là Nhạc (âm nhạc), đọc nhạo (khoái thích) là sai, sai đến bất đáng. Thứ 4 là Đồ, Tự điển Thiền chửu nói, ngoài cách đọc là Đồ, còn đọc là Trà, có nghĩa bôi, xát. Đại từ điển Phật học nói, Đồ hương (hương liệu bôi, xát) là 1 trong 6 loại cúng phẩm, dẫn Đại trí độ luận, cuốn 30, nói Đồ hương có 2 loại, một là mài các hương liệu như trầm đàn mà xoa xát vào thân thể ; hai là giã các hương liệu mà xoa vào thân thể, ướp vào y phục hoặc bôi lên tường vách. Cũng luận ấy, cuốn 93, nói Ân độ khí hậu nóng, thân thế hôi hám, nên lấy hương liệu xoa xát vào mình (Pb 2304/d).

Hai, G/c về đoạn 5/2. Tài liệu tham khảo là Pb 1200/g và Ch, Vạn 104/0858/d. Thiên mẫu, ở đây có 6 vị (ứng với lục cúng) cùng do Phật mẫu biến hình, tiêu biêu lục độ. Từ 1 mật tự, mật tự ấy N/u là Hộng (HUM), chủng tử chung của chư Thiên, ghép 4 Phạn tự cổ mà thành, mang ý nghĩa là Nhân, là tâm bồ đề và cũng là tánh chân như của Phật (Pb 1200/g). Pb nói như vậy đúng với N/u nói chữ Hộng dũng xuất 6 Thiên mẫu. Tôi dịch "1 mật tự" mà không dịch rõ chữ "Hồng", là đế giữ ý của N/u mà còn lấy ý của Ch. Ch nói mật tự ấy là Hột rị (HRIH). N/U tờ 24/B, cuối dòng 5, cũng nói Hột rị. Hột rị : Hrih, là tự chủng của đức Quan âm và thầy Ngài là đức Di đà (sách này, tr 29-31). Ch nói, từ tự chủng Hột rị phóng ánh sáng lớn, xuất hiện 6 Thiên mẫu, tương ứng 6 cúng phẩm, tiêu biểu 6 ba la mật (Ch, Vạn 104/0858/d). Xuất xứ này nói tiếp, Thiên mẫu do Phật mẫu biến hình, toàn là trí dụng của Tỳ lô (Ch, Vạn 104/0859/t). Dĩ nhiên ý kiến của ngài Ch xuất sắc hơn - dẫu chữ Hột rị hay chữ Hộng toàn là chữ yếu nghĩa của Mật tôn.

Ba, G/c về đoạn 5/3. Đoạn này in đậm để thấy đáng có vì quan trọng nhất, nội dung nói về luật duyên khởi. Duyên khởi là tương quan luận của Pg, "cái này có thì cái kia có, cái này không thì cái kia không" - các pháp hình thành hay biến dạng là do bản thân các pháp tương quan mà tác động lần nhau, chứ không phải do yêu tố ngoại lai nào khác. Các pháp như vậy thì có, không phải mới có, không, không phải mất hắn; và có với không đều cực kỳ sinh động đến thần kỳ, "pháp gì cũng vừa là chủ thể vừa là khách thể". Con người càng là như vậy. Nó hết sức cao rộng, đầy tính năng quí báu tự giác tự cường trong "chiều Sống về Nguồn" của Nó. Nó rất cần truyền cảm và giáo dục, nhưng không ai và không gì thay thế được cho Nó. Nó sống như vậy mới thật Sống. Với chính cái Sống này mà Nó hiến lên đức Phật bổn sư và đức Phật trong chính Nó. Do vậy, sự hiến cúng Phật, và mục đích của sự hiến cúng ấy, trong đạo lý duyên khởi, con Phật tự cảnh tỉnh hằng ngày, trong lúc cúng Ngọ và những lúc hồi hướng việc mình làm theo việc Phật làm.

Bốn, nay xin bày tỏ tư ý về lục cúng mà nói rõ là "múa lục cúng". Việc múa lục cúng ở đoạn 5 này rõ ràng biên thành 1 trong những điệu nhạc + vũ của cung đình hoàng tộc Nguyễn phúc. Nhưng 1 chút đáng tự hào này không đáng duy trì, vì không thích đáng với đàn tràng Cht. Thế thì chỉ hiến dâng lục cúng như N/u nói chữ Thân. Rồi thôi. Chớ thêm chữ múa (vũ) vào đây, như đã không làm từ lâu.