Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký

V

1

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Đừng do dự từ bỏ mạng sống của mình vì Phật giáo. Với Đạo trong tâm, ngay cả những người thế gian cũng ném bỏ sinh mạng mình, không màng đến gia đình, và tự hiến mình vì lòng trung thành. Những người như thế được người đời biết đến là những vị quan trung thành và những người trí tuệ.

Xưa kia, Hoàng đế Cao Tông (Kao-tsung)¹⁰⁶ nhà Hán đi đánh nhau với nước láng giềng, mẹ của một vị quan ở trên lãnh thổ địch. Các tướng lĩnh quân đội nghi ngờ lòng trung thành nước đôi của vị quan này, và chính vua Cao Tông cũng hoài nghi người này, nghĩ rằng mẹ ông ta có thể không bỏ mặc kẻ thù. Nếu việc như thế xảy ra, thì có cơ hội bị thua trận. Đồng thời, người mẹ sợ rằng con trai bà có thể quay về vì mình, bà cảnh báo con: “Đừng lơ là lòng trung thành của con bởi vì mẹ. Nếu mẹ tiếp tục sống, con có thể bị phân tâm,” và bà gieo mình vào lưỡi kiếm mà chết. Người ta nói rằng con trai bà, ngay từ đầu đã không có phân chia lòng trung thành, càng quyết tâm nhiều hơn hiến mình cho nhiệm vụ trong chiến đấu.

Thiền tăng thực sự phù hợp với Phật giáo khi ông ta hoàn toàn không có sự phân tâm. Trong Phật giáo có một ít người ngay từ đầu đã được phú bẩm bi tâm và trí tuệ. Nhưng dù cho những phẩm chất này có thể không hiện diện ngay từ đầu, người ta cũng có thể học để có được những phẩm chất đó. Đừng độc đoán đeo bám vào những cái thấy của mình. Chỉ ném cả thân và tâm sang một bên, nhảy vào biển lớn Phật giáo, và trao mình cho Phật giáo.

Trong lúc vua Cao Tông nhà Hán trị vì, một vị quan khôn ngoan tâu: “Chữa trị những hỗn loạn của triều chính giống như mở những cái nút thắt của một sợi dây thừng. Đừng vội vã, mà trước hãy xem xét cẩn thận cái nút rồi mở nó.”

Với Phật giáo cũng vậy. Hãy tu tập cẩn thận và đi đến chỗ lãnh hội các nguyên tắc của Phật giáo. Những người lãnh hội Phật giáo tốt nhất luôn luôn là những người có tâm cầu Đạo thành khẩn. Dù cho khôn lanh và sáng láng đến đâu, những ai không có cái tâm này thì không thể giải thoát mình khỏi những ham muốn vị kỷ cũng như danh và lợi. Họ không thể trở thành những người Phật giáo chân chính, cũng không thể hiểu được Chánh Pháp.

2

Đạo Nguyên huấn thị:

Những người học Đạo không nên học Phật giáo vì mình. Họ phải học Phật giáo chỉ vì Phật giáo thôi. Điểm căn bản là xả bỏ thân tâm mà không giữ lại bất cứ cái gì và cúng dường chúng cho biển lớn Phật giáo. Kế đó các ông phải mạnh mẽ thực hiện những gì khó làm và khó chịu đựng, mà không quan tâm đến đúng và sai, và không đeo bám vào các ý kiến riêng của mình. Các ông phải ném sang một bên bất cứ điều gì không phù hợp với chân lý Phật giáo dù cho đó là điều mà mình ưa thích nhất. Đừng bao giờ cố đạt một cái gì tốt bù lại bằng công đức tu tập Phật giáo. Một khi các ông đã tự mình cam kết với Phật giáo, thì không cần đến mình nữa. Chỉ tu tập phù hợp với những qui tắc Phật giáo và không để bị vướng mắc trong những cái thấy cá nhân của mình. Tất cả điều này đã được chứng minh trong quá khứ. Nếu tâm các ông không cầu tìm điều gì, thì các ông sẽ được đại bình an.

Trong thế gian, có những người không bao giờ kết giao với người khác và chỉ lớn lên trong nhà họ. Họ hành xử một cách độc đoán theo ý họ và đưa ra tiền lệ theo ý kiến của họ, không quan tâm những gì người khác thấy và nghĩ. Những người như thế luôn luôn là xấu. Trong khi học Đạo, hãy cẩn thận những điều như vậy. Các ông sẽ trở thành những người Phật giáo chân chính một cách dễ dàng nếu các ông làm việc một cách gần gũi với người khác, theo thầy mình, không dựng lập cái thấy của riêng mình, và hãy làm mới tâm mình.

Trong sự học Đạo, điều đầu tiên các ông phải làm là hiểu cái nghèo. Nếu các ông ném bỏ danh và lợi sang một bên, không khéo léo để được lòng ai, và phế bỏ tất cả mọi sự, chắc chắn các ông sẽ thành tăng nhân tốt. Ở Trung Hoa những người được người ta biết đến như là tăng nhân tốt đều là những người nghèo. Y áo của họ sờn rách, mọi thứ quanh họ đều đạm bạc.

Khi tôi ở núi Thiên Đồng, người thư ký của chùa có pháp danh là Tao-ju. Ông ấy là con trai của quan Tể tướng, nhưng vì ông ấy đã xa lìa gia đình và không luyến tiếc cái lợi thế gian, y phục của ông ấy rách rưới, và người ta hiếm khi để mắt nhìn ông ấy. Nhưng ông ấy được người ta biết đến vì đức hạnh của ông ấy và ông ấy trở thành thư ký của một ngôi chùa lớn.

Có lần tôi hỏi ông ấy: “Huynh là con trai của một quan chức và là thành viên của một gia đình giàu có. Sao huynh lại mặc những đồ thô xấu và cùng khổ như thế?”

“Bởi vì tôi là một tăng nhân,” ông ấy đáp.

3

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Một người thế gian đã nói: “Kho tàng thường trở thành kẻ thù đem lại nguy hại cho thân. Trong quá khứ đã như vậy, và bây giờ cũng như vậy.”

Câu chuyện xảy ra nhận xét này như sau: Ngày xưa có một thường nhân có người vợ đẹp. Một lãnh chúa địa phương muốn có người đàn bà đó, nhưng người chồng từ chối không cho vợ mình. Rồi lãnh chúa triệu tập quân lính bao vây nhà họ. Khi người vợ sắp bị mang đi, người chồng nói: “Vì nàng, ta đang mất đi mạng sống của ta.” Người vợ đáp: “Vì chàng, thiếp sẽ ném bỏ mạng sống của thiếp,” và nàng từ trên tòa nhà cao nhảy xuống mà chết. Sau đó người chồng tìm cách trốn thoát được và kể lại câu chuyện.

Ngày xưa có một người khôn ngoan cai quản một tỉnh là quan tri phủ. Con trai ông ta vâng lệnh ra đi vì việc quốc gia, anh ta đến từ biệt cha. Khi anh ta đi, người cha tặng anh một bó lụa.

Người con trai nói: “Cha là một vị quan quan thanh liêm. Cha từ đâu mà có lụa này?

Người cha đáp: “Cha mua nó bằng những đồng lương còn lại của cha.”

Người con trai tiến hành đến kinh đô, anh ta kể chuyện này với Hoàng đế. Hoàng đế rất cảm phục sự khôn ngoan của người cha. Người con trai nói: “Cha hạ thần cho đến bây giờ vẫn tìm cách che giấu tên ông. Bây giờ hạ thần đã tiết lộ tên cha. Trí khôn ngoan của cha hạ thần quả thật trên hẳn của thần.”

Điểm trọng yếu của câu chuyện này là, trong khi bó lụa chỉ là một vật tầm thường, người khôn ngoan ấy biết rằng mình không nên dùng của công vào việc tư. Nhưng người khôn ngoan thật sự che giấu tài năng của mình và chỉ lưu ý rằng món quà là hoàn toàn chính đáng, bởi vì nó đến từ tiền lương riêng của ông ta. Khi chúng ta có những người thế tục như thế này, thì Thiền tăng càng nên có cái tâm không cầu gì cho chính nó biết bao. Những người thực sự theo Đạo sẽ khéo che giấu sự kiện họ là người Phật giáo.

Đạo Nguyên lại nói:

Có lần có người hỏi một Đạo sĩ: “Làm thế nào một người trở thành một hiền sĩ?”

Đạo sĩ trả lời: “Nếu ông muốn trở thành một hiền sĩ, chỉ cần thích Đạo của các hiền sĩ.”

Vì thế, nếu người học muốn đạt Đạo của Phật và Tổ, họ phải thích Đạo của Phật và Tổ.”

4

Đạo Nguyên huấn thị:

Vào thuở xa xưa có một ông vua, sau khi đem đến nền thịnh trị cho đất nước mình, hỏi các quan thượng thư: “Trẫm đã cai trị tốt đất nước này. Điều này có làm trẫm thành một minh quân không?”

Các quan thượng thư tâu: “Bệ hạ đã cai trị tốt quốc gia. Bệ hạ quả thật là một minh quân.”

Tuy nhiên, một quan thượng thư đáp: “Bệ hạ không phải là minh quân.” Khi nhà vua hỏi tại sao, quan thượng thư trả lời: “Khi bệ hạ lên nắm quyền, bệ hạ chỉ ban đất cho các con trai của bệ hạ mà không ban gì cho người em của bệ hạ”. Nhà vua không hài lòng và lưu đày quan thượng thư.

Sau đó nhà vua hỏi một quan thượng thư khác: “Trẫm có nhân từ không?” Khi được bảo là nhân từ, nhà vua hỏi tại sao như thế.

Quan thượng thư đáp: “Một người cai trị nhân từ luôn luôn có những vị quan thượng thư trung thành, những vị quan thượng thư trung thành hiến lời khuyên chính trực. Vị quan thượng thư bị bệ hạ lưu đày đã hiến bệ hạ loại lời khuyên này, ông ta là một vị quan thượng thư chính trực. Nếu bệ hạ không nhân từ, thì bệ hạ đã không có được một người như thế”. Nhà vua rất cảm phục và triệu hồi vị quan thượng thư trước kia.

Đạo nguyên lại nói:

Trong thời Hoàng đế thứ nhất của nhà Tần (Ch’in), một hoàng tử lập kế hoạch mở rộng các khu vườn của mình. Một quan thượng thư bình phẩm: “Một ý kiến tuyệt vời. Nếu điện hạ mở rộng các khu vườn, tất cả các loại chim và thú sẽ tụ hội ở đó, và rồi chúng ta có thể tự phòng vệ chống lại các đội quân láng giềng với những đội quân chim và thú.” Với những lời này, dự án mở rộng vườn bị bỏ rơi.

Vào một dịp khác, hoàng tử đề nghị xây một cung điện với những cây cột sơn đen. Vị quan thượng thư nhận xét: “Điều này tốt thôi. Bằng những cây cột sơn đen, điện hạ có thể chận được quân thù xâm nhập. Dự án ấy cũng bị bỏ rơi.

Tinh hoa của Khổng giáo là kiểm tra cái xấu và khuyến khích cái tốt bằng dùng lời nói khéo léo. Thiền tăng, khi hướng dẫn người khác, cũng nên dùng sự khéo léo như thế.

5

Một hôm một tu sĩ hỏi: “Một người có trí không có tâm cầu Đạo hay một người không có trí mà có tâm như thế, người nào tốt hơn?”

Đạo Nguyên đáp: “Trong nhiều trường hợp, người không có trí mà có tâm cầu Đạo cuối cùng sẽ thối lui, trong khi người có trí nhưng không có tâm cầu Đạo cuối cùng sẽ thức ngộ tâm này. Có nhiều tấm gương như thế trong thế giới ngày nay. Vì thế, đừng quan tâm mình có tâm này hay không mà chỉ tập trung vào sự học Đạo thôi.

“Để học Đạo, ông phải nghèo. Trong các tác phẩm kể cả của Phật giáo và của thế tục, chúng ta thấy có những thí dụ: một vài người nghèo đến độ không có nhà để ở; những người khác như Khuất Nguyên người nước Sở (Ch’ü Yüan), đã trầm mình xuống sông Ts’ang-lang¹⁰⁷; một vài người trốn trong núi Thú Dương (Shou- yang)¹⁰⁸; một vài người tu tập ngồi thiền dưới gốc cây và trên nền đất trơ trụi; và những người khác dựng những chỗ trú sơ sài giữa các ngôi mộ hay trong núi rừng hoang vắng. Lại nữa, có những người giàu sang, có nhiều sở hữu, dựng những cung điện trang trí bằng sơn mài màu đỏ, vàng, và đá quí. Chuyện về những người như thế được ghi lại trong sách. Nhưng trong tấm gương này, những người được ca ngợi và trở thành những kiểu mẫu để khuyến khích người sau, tất cả đều nghèo không có sở hữu gì cả. Đến khi cảnh báo phải thận trọng đối với cách hành xử xấu xa, những người sở hữu của cải và tài sản xa hoa đều bị khiển trách vì họ là những người hoang phí.

6

Đạo Nguyên huấn thị:

Tăng nhân không bao giờ nên hoan hỉ thọ nhận những vật bố thí của công chúng; song cũng không nên từ chối họ. Cố Trụ trì Vinh Tây nói: “Hoan hỉ thọ nhận của bố thí của công chúng không hợp với những qui định của Phật giáo. Không hoan hỉ nhận lấy không hợp với tấm lòng của người bố thí.” Quan điểm truyền thống nói rằng cúng dường không phải cho vị tăng ấy mà là cho Tam Bảo. Vì thế, các ông phải nói với người bố thí: “Chắc chắn Tam Bảo sẽ nhận cúng dường của thí chủ.”

7

Đạo Nguyên huấn thị:

Người xưa nói: “Người quân tử mạnh hơn bò, nhưng không đấu với bò,” Người học ngày nay, mặc dù họ cảm thấy trí tuệ và tài năng của họ ở mức thượng đẳng, không nên hân hoan tranh cãi với người khác. Đừng dùng lời thô bạo mắng chưởi người khác và đừng trừng mắt giận dữ nhìn họ. Dù người ngày nay bố thí những món có thực chất và trao tặng những ưu ái, họ có khuynh hướng phản ứng chống lại các ông nếu họ khám phá vẻ giận dữ trên mặt của người khác hay họ bị phê bình bằng những lời thô bạo.

Một lần hòa thượng Chân Tịnh Khắc Văn (Chen-ching K’o-wen)¹⁰⁹ kể với hội chúng: “Hồi trước, khi Tuyết Phong (Hsüeh-feng)¹¹⁰ và tôi cùng học với nhau, chúng tôi tạo nên tình bạn gắn bó. Một hôm Tuyết Phong tranh luận giáo lý với một học nhân khác trong phòng ngủ của tăng nhân. Họ to tiếng tranh luận và cuối cùng bắt đầu đánh nhau, dùng ngôn ngữ gièm pha nhau quá mức. Khi cuộc tranh luận kết thúc, Tuyết Phong lôi tôi vào cuộc: “Chúng ta là bạn đồng học có tâm giống nhau. Chúng ta còn tạo nên sự gắn bó với nhau. Tại sao huynh không giúp tôi khi tôi đánh nhau với người bạn đó?” Tất cả tôi có thể làm vào lúc ấy là cúi đầu lễ bái trong tiếc nuối.

“Sau này Tuyết Phong trở thành một bậc thầy tuyệt vời, và tôi trở thành hòa thượng của chùa này. Bây giờ khi nghĩ lại chuyện xảy ra, tôi thấy cuộc tranh luận của Tuyết Phong không nhằm mục đích hữu dụng nào. Quả thật, tranh luận luôn luôn là một lầm lỗi. Bởi vì tôi tin tranh luận là vô mục đích, tôi đã giữ im lặng.”

Người học bây giờ nên xem xét điều này một cách chu đáo. Nếu các ông có quyết tâm học Đạo, các ông phải làm như thế, miễn cưỡng bất cứ lúc nào cũng là lãng phí. Lúc nào các ông có thì giờ mà tranh cãi với người khác? Nó sẽ không làm được chuyện gì tốt cho các ông hay bất cứ ai khác về lâu về dài. Nếu với giáo lý Phật giáo mà như vậy, thì tranh cãi về những việc thế gian còn vô dụng hơn biết chừng nào!

“Người quân tử mạnh hơn bò, nhưng không đấu với bò.” Dù cho các ông nghĩ rằng mình biết trọn vẹn giáo lý và hơn xa địch thủ, các ông không nên vùi dập họ bằng tranh cãi.Nếu một người chân thành tìm cầu Phật giáo hỏi các ông về giáo lý, chớ có miễn cưỡng khi cho người ấy câu trả lời. Hãy vì người ấy mà giải thích. Nhưng với ba câu hỏi, chỉ cho một câu trả lời; những bình luận dài dòng đều không có giá trị. Sau khi đọc những lời của sư Chân Tịnh, tôi nhận ra rằng chính tôi đã bị lỗi ở chỗ này. Giữ lời của sư trong lòng, tôi đã ngừng tranh luận giáo lý với người khác.

8

Đạo Nguyên huấn thị:

Các bậc sư xưa thường cảnh báo: “Đừng lãng phí thời gian” và “đừng để thời gian trôi qua vô ích.” Người học ngày nay nên tận dụng từng giây phút một. Đời này như sương móc tan đi; thời gian trôi qua nhanh chóng. Trong cuộc đời ngắn ngủi này của chúng ta, hãy tránh can dự vào những việc dư thừa vô ích và chỉ học Đạo thôi.

Người ngày nay nói: “Khó phế bỏ bổn phận đối với cha mẹ,” hay “Khó mà không vâng lệnh chủ nhân,” hay “Khó chia ly với vợ, con, và thân nhân.” Hoặc họ nói: “Khó bảo đảm sinh kế cho thân nhân của tôi,” hay “Người ta sẽ chửi tôi nếu tôi bỏ nhà.” Hoặc họ lại nói: “Tôi quá nghèo không thể mua phương tiện cho đời sống tự viện,” hay “Tôi không có khả năng chịu đựng sự học Đạo.” Nghĩ như vậy, họ nhập cuộc theo đuổi giàu sang và của cải, mà không xa lìa chủ nhân hay cha mẹ và không đoạn tuyệt với vợ con và thân nhân. Với tất cả cuộc đời bị lãng phí, họ sẽ chỉ có những hối hận khi đối mặt với kết cuộc.

Hãy ngồi tĩnh lặng và xem xét những nguyên tắc của Phật giáo; và nhanh chóng quyết phát tâm cầu Đạo. Chủ nhân và cha mẹ không thể cho các ông sự giác ngộ. Vợ con và thân nhân không thể cứu vớt các ông khỏi đau khổ. Giàu sang và tài sản không thể giải thoát các ông khỏi vòng sinh tử. Người thường không thể giúp được các ông. Nếu các ông không tu tập bây giờ, nói rằng mình không có khả năng, thì khi nào các ông có thể đạt được Đạo? Hãy nhất tâm học Đạo mà không nghĩ đến mọi sự. Đừng để đến sau này mới nghĩ đến điều đó.

9

Đạo Nguyên huấn thị:

Trong học Đạo, hãy xa lìa những mối quan tâm về ngã. Dù cho các ông học hết tất cả kinh luận, nếu các ông không thể cắt đứt những mối ràng buộc với ngã, các ông sẽ không thể tránh được rơi vào cõi của ác quỉ. Một cổ đức nói: “Nếu các ông không có thân và tâm của Phật-pháp, làm sao các ông thành Phật hay Tổ được?”

Xa lìa ngã có nghĩa là ném bỏ thân và tâm mình vào biển lớn Phật giáo và tu tập phù hợp với Phật giáo, dù có khó nhọc hay lo lắng bất an nào. Các ông có thể cảm thấy xin ăn làm mình thấp kém trong con mắt người khác, nhưng các ông sẽ không bao giờ có thể nhập vào Phật giáo được chừng nào các ông còn nghĩ theo cách này. Hãy quên tất cả những quan niệm thế gian và hãy học Đạo, chỉ nương tựa vào Chân lý. Nghĩ rằng mình không hợp với Phật giáo bởi vì căn cơ của mình thấp kém cho thấy đó là một mối ràng buộc với ngã. Quan tâm đến ý kiến và phản ứng của người khác là căn bản của sự tự ràng buộc mình. Chỉ học Phật giáo thôi. Đừng theo tình kiến của thế gian.

10

Một hôm Hoài Tráng hỏi: “Những người ở trong một Thiền viện tự hành xử như thế nào trong sự học Phật giáo?”

Đạo Nguyên huấn thị: “Chỉ tu tập ngồi thiền. Bất cứ ông ở đâu, dù ở tầng trên hay ở tầng dưới, chỉ tu tập thiền định. Thay vì nói chuyện tầm phào với người khác, hãy luôn luôn ngồi một mình như một người câm điếc.”

11

Một hôm, sau một bài pháp, Đạo Nguyên huấn thị:

Ta-tao Ku-ch’üan¹¹¹ nói: “Tôi ngồi đối mặt với gió; tôi ngủ đối mặt với mặt trời. Tôi thoải mái hơn những người ngày nay mặc áo thêu giàu có.” Đây là lời của một bậc thầy xưa, nhưng tỏ ra có chút nghi. Bằng những chữ “người ngày nay” sư không muốn nói những người ham lợi thế gian sao? Nếu vậy, họ rất ít đáng lân mẫn. Sao còn nhắc đến họ? Hay sư muốn nói đến những người đang học Phật giáo? Nếu vậy, sao nói họ cảm thấy thoải mái hơn những người đang mặc áo thêu giàu có? Nếu các ông nhìn vào thái độ phía sau lời tuyên bố này, dường như sư đánh giá những chiếc áo thêu giàu sang. Một hiền giả thì không như vậy. Hiền giả không chấp vàng bạc châu báu cũng không chấp ngói sỏi. Đây là lý do tại sao đức Thích-ca Mâu-ni ăn cháo sữa do một cô gái vắt sữa cúng dường cũng như lúa dành cho ngựa. Cả hai thứ đó đối với ngài giống nhau.

Trong Phật giáo không có nhẹ và nặng; ấy là người phân biệt nông và sâu. Trong thế gian có một ít người từ chối chấp nhận viên ngọc nếu nó được cúng dường như một vật có giá trị, trong khi họ sẽ vui vẻ chấp nhận một vật nào đó bằng gỗ và đá nếu họ được bảo rằng nó không có giá trị. Ngọc vốn từ đất đến, gỗ và đá là do trái đất to lớn sản xuất. Tại sao một cái không được chấp nhận vì nó có giá trị, và cái kia được chấp nhận và bảo tồn bởi vì nó rẻ tiền? Có thể ấy là vì lòng ham muốn chấp nhận vật có giá trị ám chỉ sự ràng buộc không? Song, nếu chấp nhận và ấp ủ vật rẻ tiền, lỗi vẫn giống nhau. Đây là điều mà người học phải cẩn thận.

12

Đạo Nguyên huấn thị:

Khi tiên sư Minh Toàn (Myōzen)¹¹² sắp sửa đi Trung Hoa, thầy của sư, Myōyū¹¹³, ở núi Tỷ Duệ (Hiei) trở bệnh trầm trọng và nằm trên giường chết.

Lúc đó Myōyū nói: “Tôi khổ vì bệnh già và sắp chết, bây giờ xin hãy hoãn lại chuyến đi Trung Hoa, chăm sóc tôi trong cơn bệnh cuối cùng, hướng dẫn các lễ cho tôi, và thực hiện kế hoạch bổn sự của ông sau khi tôi ra đi.”

Lúc ấy Minh Toàn gọi các đệ tử của sư và các tu sĩ đồng môn lại và tham khảo ý kiến của họ. “Sau khi tôi ra khỏi nhà cha mẹ tôi từ lúc còn nhỏ,” sư nói, “tôi lớn lên dưới sự chăm sóc của vị thầy này và tôi biết ơn thầy một cách sâu xa. Từ thầy tôi đã học giáo thuyết Phật giáo, văn học Đại thừa và Tiểu thừa, và các giáo lý quyền và thực. Thầy đã bồi đắp sự hiểu biết của tôi về nhân duyên, về đúng và sai, khiến tôi có khả năng vượt qua các đồng đạo và có được danh vọng. Ngay cả sự phân biệt các nguyên tắc Phật giáo và phát khởi quyết tâm sang Trung Hoa của tôi để cầu tìm Chánh Pháp cũng phát sinh từ lòng từ ái của thầy. Nhưng năm nay thầy đột nhiên già đi và bây giờ nằm bệnh trên giường chết. Thầy chỉ còn sống trong một thời gian ngắn, và tôi sẽ không bao giờ thấy thầy nữa nếu bây giờ tôi đi. Vì những lý do này thầy đã mạnh mẽ giục tôi hoãn lại chuyến đi. Khó mà không vâng theo yêu cầu của thầy. Nhưng chuyến đi Trung Hoa của tôi bây giờ vì sự liều mạng sống của tôi để cầu Đạo cũng phát xuất từ tâm đại bi của vị Bồ-tát ấy và sự ham muốn làm lợi ích tất cả chúng sinh. Có gì biện minh cho việc không vâng theo ước mong của thầy tôi và việc đi Trung Hoa của tôi không? Hãy cho tôi biết tất cả các vị cảm thấy thế nào về việc này”.

Tất cả đệ tử của sư đáp: “Hãy bỏ chuyến đi Trung Hoa năm nay. Sư ông gần kề cái chết, sư ông không thể sống lâu được. Nếu thầy chỉ ở lại năm nay và đi Trung Hoa vào năm tới, thầy sẽ không trái nghịch với mong ước của sư ông và không chểnh mảng bổn phận của thầy. Có gì cản trở việc thầy hoãn lại chuyến đi trong sáu tháng hay một năm? Nếu thầy hoãn lại, thầy sẽ không phá vỡ mối liên hệ gần gũi giữa thầy và đệ tử và vẫn còn có thể thông qua được những dự định đi Trung Hoa ban đầu của thầy”.

Mặc dù thời gian này tôi là người ít kinh nghiệm nhất trong tăng chúng, tôi nói: “Nếu thầy cảm thấy sự giác ngộ Phật giáo của thầy bây giờ xứng đáng, tốt hơn nên hoãn lại chuyến đi của thầy”.

Minh Toàn nói: “Đó là như vậy. Nếu sự tu tập Phật giáo đạt đến giai đoạn này, thì đủ tốt rồi. Nếu tôi cứ tu tập như thế trong phần đời còn lại của tôi, tôi nghĩ sẽ diệt được mê hoặc và đạt được Phật Đạo”.

“Nếu như vậy, thì thầy hãy ngừng chuyến đi,” tôi nói.

Sau khi mỗi người đã nói ra ý kiến của mình và cuộc thảo luận chấm dứt, Minh Toàn nói: “Tất cả các người dường như đồng ý rằng tôi nên ở lại, nhưng tôi lại thấy khác. Dù cho bây giờ tôi ở lại, việc này cũng không kéo dài được mạng sống của người đang hấp hối. Dù cho tôi ở lại và chăm sóc ông, tôi cũng không thể làm ông hết đau khổ. Dù cho tôi làm ông cảm thấy an ủi trong những giờ phút cuối cùng, cũng không có gì liên hệ với việc ông thoát khỏi vòng sinh tử. Tất cả việc này tóm lại sẽ an ủi thầy tôi hợp với sự yêu cầu của ông. Điều đó tuyệt đối sẽ là vô dụng trong sự xa lìa thế gian và đạt Đạo. Nếu quyết tâm cầu Đạo của tôi bị chướng ngại một cách sai lầm, ấy sẽ là cái nguồn của những hành vi ác. Nhưng nếu tôi có thể thực hiện chuyến viếng thăm Trung Hoa cầu Pháp và còn có thể được chút dấu vết của giác ngộ, nó sẽ phục vụ làm thức tỉnh nhiều người, dù cho nó trái với ước muốn mê hoặc của một người. Nếu đức hạnh đạt được là phi thường, nó sẽ báo đáp lòng từ ái của thầy tôi. Dù cho tôi phải chết trong lúc vượt biển và thất bại trong kế hoạch ban đầu của tôi, vì cái chết của tôi sẽ phát sinh từ quyết tâm cầu Đạo của tôi, thệ nguyện của tôi sẽ không kiệt tận trong đời vị lai. Hãy nghĩ đến chuyến du hành của sư Huyền Trang (Hsüan-tsang)¹¹⁴ đến Ấn Độ. Lãng phí thì giờ chỉ vì một người là không hợp với ý Phật. Vì thế, tôi nhất định đi trung Hoa bây giờ.” Với những lời này, Minh Toàn khởi hành đi Trung Hoa.

Từ những lời này của sư tôi có thể nói rằng Minh Toàn thật sự có quyết tâm cầu Đạo. Người học ngày nay không nên làm những điều vô dụng và phí thì giờ một cách vô ích, dù cho là vì cha mẹ hay sư thầy. Họ không nên để Phật giáo, giáo lý tuyệt vời nhất trong tất cả mọi giáo lý, sang một bên và lãng phí ngày giờ của họ.

Lúc đó Hoài Tráng hỏi: “Trong khi thật sự cầu Pháp, chắc hẳn phải nhất thiết khước từ toàn bộ những sợi dây bổn phận của thế gian ràng buộc chúng ta với cha mẹ và sư thầy trong thế gian mê hoặc này. Dù cho chúng ta hoàn toàn ném sang một bên bổn phận và tình thương yêu đối với cha mẹ và sư thầy khi chúng ta quan tâm những hoạt động của một vị Bồ-tát, chúng ta có nên đặt sang một bên những lợi ích cho chính mình và việc làm lợi ích cho người khác không? Vì không một ai khác chăm sóc thầy mình ở dưỡng đường trong lúc tuổi già, nó không trái với cách hành xử của vị Bồ-tát vì sư Minh Toàn chỉ nghĩ đến sự tu tập của mình và không chăm sóc thầy khi sư ở vị trí trợ giúp thầy sao? Một Bồ-tát không nên phân biệt trong những hành vi thiện của mình. Chúng ta có đặt căn bản sự hiểu biết của mình trên những hoàn cảnh và cơ hội dù chúng có thể là gì không? Theo nguyên tắc này, sư không nên ở lại giúp thầy sao? Sư không nên giúp người thầy già nua và bệnh tật của sư, thay vì chỉ nghĩ đến lòng ham muốn cầu Pháp của riêng mình sao? Ý thầy thế nào?”

Đạo Nguyên huấn thị: “Trong cả hai việc làm lợi ích người khác và tự mình tu tập, bỏ cái thấp hơn và giữ cái cao hơn bao gồm trong hành động tốt của Bồ-tát. Dâng món chay đậu và nước trong nỗ lực cứu người già và đau yếu chỉ nuôi dưỡng tình thương bị dẫn dắt lầm lẫn và những phiền não mê hoặc của cuộc đời ngắn ngủi này. Nếu ông quay lưng lại với những cảm xúc mê hoặc và học Đạo dẫn đến giác ngộ, dù cho ông có thể có lý do để ân hận nào đó, ông sẽ thiết lập được căn bản cho sự siêu việt thế gian. Hãy xét kỹ điều này, Hãy xét kỹ điêu này!”

13

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Nhiều người trong thế gian này nói: Tôi nghe lời thầy nói, nhưng nó không hợp với những gì tôi nghĩ.” Đây là cái thấy lầm lẫn. Tôi không biết những gì ở trong tâm họ. Có thể họ đang nghĩ rằng những nguyên tắc của các giáo lý thiêng liêng ấy là sai bởi vì chúng không hợp với những gì do họ tưởng tượng không? Đây là hoàn toàn rồ dại. Hay là những lời ấy do một vị thầy không hợp với tâm họ nói ra? Nếu vậy, tại sao họ không hỏi vị thầy ấy ngay lúc ban đầu? Hay họ nói điều này trên căn bản những khái niệm cảm xúc thông thường của họ? Nếu thế, khái niệm cảm xúc này chỉ là cái tâm bị mê hoặc đã từ vô thủy xuống đến hiện tại.

Điểm trọng yếu của sự học Đạo là xóa bỏ tất cả những quan niệm về ngã mà ông đã bám lấy cho đến bây giờ và tự tái tạo hoàn toàn theo các kinh văn thiêng liêng, dù cho các kinh văn ấy không xảy ra hợp với niềm tin của riêng ông. Đây luôn luôn là một điều thiết yếu đối với sự học Đạo.

Mấy năm trước khi tôi đang học, trong những người đồng học với tôi có một người bám chặt vào những niềm tin của riêng mình. Người ấy viếng nhiều Thiền sư, nhưng ông ta đã lãng phí đời mình và không hiểu Phật giáo bởi vì ông ta từ chối những gì không hợp với tâm mình và chỉ chấp nhận những gì hợp với những ý niệm có trước của ông ta. Điều này khiến tôi nhận ra rằng đừng bao giờ tiếp cận sự học Đạo với thái độ này. Với điều này trong tâm, tôi theo những lời của thầy và thức tỉnh đầy đủ với chân lý. Sau này tôi tìm thấy đoạn văn sau đây ở một trong những quyển kinh tôi đọc: “Nếu ông muốn học Phật giáo, đừng mang theo mình cái tâm phan duyên của quá khứ, hiện tại, và vị lai.” Tôi biết chắc rằng tôi phải quên đi những quan điểm và ý kiến khác nhau tích lũy từ quá khứ và tôi phải dần dần tự cải thiện mình.

Một tác phẩm thế tục nói: “Lời trung thực trái tai”¹¹⁵. Đây có nghĩa là lời khuyên có giá trị thường khó nghe. Dù cho không hợp ý, lời khuyên như thế, nếu kiên định theo, cuối cùng sẽ có giá trị.

14

Một hôm, sau một thuyết thoại về nhiều đề tài khác nhau, Đạo Nguyên nói:

Ngay từ đầu, không có tốt hay xấu trong tâm con người. Tốt và xấu phát sinh theo hoàn cảnh. Ví dụ, khi một người muốn học Phật giáo và vào rừng ẩn tu, người ấy thấy sự yên tĩnh của rừng là tốt và thế giới bận rộn của con người là xấu. Rồi khi trở nên chán và quyết tâm yếu đi, người ấy lìa bỏ rừng, vì bây giờ thấy nó xấu. Nói cách khác, tâm không có đặc tính cố định; tốt và xấu tùy thuộc vào hoàn cảnh. Như thế, nếu các ông gặp hoàn cảnh tốt, tâm các ông sẽ trở nên tốt và nếu các ông rơi vào hoàn cảnh xấu, tâm các ông sẽ trở nên xấu. Chớ nghĩ rằng tâm vốn là xấu. Chỉ thuận theo hoàn cảnh.

15

Vào một dịp khác Đạo Nguyên huấn thị:

Tôi tin rằng tâm con người thường bị lời nói của người khác ảnh hưởng. Trong Luận Đại Trí Độ¹¹⁶ viết: “Giả sử có một người ngu cầm một viên ngọc quí trong tay và nghe người nào đó nói: ‘Cầm vật ấy trong tay ông trở nên tầm thường làm sao’. Người ấy nghĩ: ‘Viên ngọc này quí giá, nhưng thanh danh của ta cũng quan trọng. Ta không muốn bị người ta nghĩ mình hèn kém’. Lo nghĩ về chuyện đó, người ấy quan tâm đến thanh danh của mình đến độ vì lời nói của người khác khiến cho người ấy ném đi viên ngọc, muốn ai đó nhặt lấy nó. Cuối cùng người ấy mất viên ngọc”.

Tâm con người là như thế. Một người có thể nghĩ rằng điều gì đó đối với mình chắc chắn là tốt, nhưng người ấy bỏ nó bởi vì lo lắng cho thanh danh của mình. Rồi lại, trong khi ý thức rằng điều gì đó là hoàn toàn xấu đối với mình, người ấy sẽ theo đuổi nó chỉ vì danh và lợi. Khi theo tốt và xấu, tâm bị tốt và xấu lôi kéo. Vì thế, dù tâm ông có thể xấu thế nào trong quá khứ, nếu ông theo một Thiền sư tốt, ông sẽ trở thành giống như người tốt, và tâm ông tự nhiên trở nên tốt. Nếu ông kết bạn với người xấu, dù trong tâm ông biết ngay từ đầu đó là xấu, cuối cùng chính ông trở thành xấu, vì ông rơi vào ảnh hưởng của người ấy mà ông không biết.

Lại nữa, tâm con người, dù cho quyết định không cho người khác vật gì đó, sẽ lưỡng lự hiến nó nếu được người ta đủ kiên trì hỏi xin. Mặt khác, có người có thể đã quyết tâm cho đi một vật gì nhưng cuối cùng không cho bởi vì thiếu cơ hội hay không có dịp.

Vì thế, người học, dù cho có thể không có tâm cầu Đạo, nên kết bạn với người tốt, trở nên can dự vào những hoàn cảnh tốt, nghe và thấy cùng một điều nhiều lần. Đừng nghĩ rằng bởi vì đã nghe và thấy một lần, thì không cần phải nghe và thấy lại nó. Đối với những người đã phát tâm cầu Đạo, mỗi lần nghe là mài giũa cái cái tâm và tạo được tiến bộ, dù cho đề tài có thể là cùng một thứ. Những người không có tâm này có thể không đạt được nhiều trong lần nghe thứ nhất hay thứ nhì, nhưng nếu họ tiếp tục lắng nghe đều đặn, lâu dần sẽ thấm ướt, như quần áo dần dần sẽ ướt khi đi trong sương mù. Nếu họ nghe lời nói của người tốt nhiều lần, tự nhiên lòng xấu hổ phát sinh vì mình không có tâm cầu Đạo, và tâm đó tự nó sẽ thực sự phát sinh. Vì thế, dù cho quen thuộc đến đâu, ông phải xem những kinh điển thiêng liêng ấy nhiều lần. Dù ông đã nghe những lời của thầy mình đã nói nhiều lần, ông phải lắng nghe chúng lại mãi. Dần dần tâm ông sẽ được khuấy động đến những nơi sâu hơn. Đừng mãi đến gần bất cứ cái gì ngăn cản sự tu Đạo. Dù cho đau đớn và khó khăn đến đâu, cũng hãy đến gần người bạn tốt và tu Đạo.

16

Đạo Nguyên huấn thị:

Một lần Thiền sư Đại Huệ (Ta-hui)¹¹⁷ có cục u mọc ở mông. Y sĩ khám nghiệm cho sư và thấy nó cực kỳ nguy hiểm. Đại Huệ hỏi: “Nếu trầm trọng như thế, tôi có sắp chết không?”

“Rất có cơ thầy sẽ như thế,” y sĩ đáp.

“Nếu tôi sắp chết, tốt hơn tôi nên nỗ lực ngồi thiền nhiều hơn,” Đại Huệ nói. Sư tập trung ngồi thiền, cục u vỡ ra, và đó là tất cả sự vụ.

Tâm của người xưa là như vậy. Khi họ mắc bệnh, họ càng dốc toàn lực ngồi thiền. Ngày nay những người hoàn toàn khỏe mạnh không nên có thái độ lơi lỏng trong tu tập ngồi thiền. Tôi ngờ rằng sự kiện bệnh tật xảy ra phát sinh từ tâm. Nếu ông nói dối với một người đang nấc cụt, đặt người ấy vào thế phòng vệ, người ấy rất bận giải thích cho mình nên hết nấc cụt. Vài năm trước, khi tôi đi Trung Hoa, tôi khổ vì bệnh tiêu chảy trong lúc trên tàu. Một cơn bão dữ dội nổi lên, tạo nên tình trạng vô cùng hỗn loạn; trước khi tôi biết được, bệnh của tôi đã biến mất. Điều này khiến tôi nghĩ rằng nếu chúng ta tập trung vào việc học và quên đi những thứ khác, bệnh sẽ không phát sinh.

17

Đạo Nguyên huấn thị:

Có một câu tục ngữ phổ biến: “Trừ phi hành xử như người câm điếc, thì không thể trở thành gia trưởng được”. Điều này có nghĩa là một người không chú ý đến sự vu khống của người khác và không nói lời phê bình về những khuyết điểm của họ sẽ có thể hoàn thành việc làm của mình. Một người như thế xứng đáng trở thành gia trưởng. Đây có thể chỉ là một câu tục ngữ, nhưng nó cũng áp dụng cho cách hành xử của Thiền tăng. Làm sao một người tu Đạo mà không phản ứng trước sự khinh bỉ hay thù ghét của người khác và không nói điều gì tốt hay xấu về họ? Chỉ những người đã thâm nhập đến tận xương tủy là có thể thành tựu điều này.

18

Đạo Nguyên huấn thị:

Thiền sư Đại Huệ tuyên bố: “Trong sự học Phật giáo ông phải có thái độ của một người đã mượn một món tiền lớn và rồi bị đòi phải trả lại khi mình không có gì cả. Nếu ông có thể có cái tâm như thế, thì dễ đạt Đạo”.

Đạo Nguyên tiếp:

Tín Tâm Minh (Hsin-hsin-ming) nói: “Đạt Đạo không khó, chỉ bỏ phân biệt”¹¹⁸. Nếu các ông bỏ cái tâm phân biệt sang một bên, tức thời các ông được tỉnh ngộ. Bỏ tâm phân biệt có nghĩa là phá bỏ sự ràng buộc với ngã. Đừng nghĩ rằng học Phật giáo vì lợi ích mà các ông có thể đạt được là cái thay thế cho tu tập Phật giáo. Chỉ tu tập Phật giáo vì Phật giáo thôi. Dù cho các ông học ngàn kinh vạn luận và khổ nhọc ngồi đến vỡ bồ đoàn, các ông cũng không thể đạt Đạo của Phật và Tổ mà không có quyết tâm này. Chỉ ném thân tâm sang một bên và nếu ở trong Phật giáo mà các ông không có những ý niệm có sẵn thiên lệch, các ông sẽ được tỉnh ngộ tức thời.

19

Đạo Nguyên huấn thị:

Một bậc sư xưa nói: “Trong Thiền viện, tất cả tài sản và hạt thóc cung cấp được đặt dưới sự trông coi của các giám sự, những người hiểu nhân quả và phân bố việc làm thực tế cho những người thích hợp. Điều này có nghĩa là vị Thiền sư của tự viện không phải quan tâm những vấn đề quản trị lớn hay nhỏ nhưng khuyến khích hội chúng kịch liệt ngồi thiền và tham công án.

Lại nói: “Có được một thuật nhỏ tùy thân tốt hơn là làm chủ những thửa đất phì nhiêu to lớn”. “Khi cho, không mong được đáp lại điều gì, cũng đừng tiếc nuối những gì đã cho người khác”. “Nếu mình có thể giữ miệng im lặng như mũi, sẽ chẳng mời phiền não đến”. “Nếu hành động của một người cao quí, những người khác tự nhiên sẽ kính trọng người ấy, nhưng nếu học thức của một người mà rộng lớn, những người khác sẽ sớm bắt kịp người ấy”. “Nếu ông cày sâu và trồng cạn, ông sẽ mời thiên tai đến”. “Nếu ông lợi mình và hại người, làm sao ông có thể tránh được ác báo?”

Khi người học Đạo tham công án, họ phải học thân thiết, toàn tâm chú ý và nỗ lực tối đa.

20

Đạo Nguyên huấn thị:

Một bậc sư xưa nói: “Hãy tiến thêm bước nữa từ đầu sào trăm trượng”. Điều này có nghĩa là các ông phải buông bỏ cả thân tâm, như leo lên đầu một cây sào trăm trượng và buông cả chân tay. Có nhiều điểm quan trọng trong việc này.

Ngày nay, một vài người dường như đã từ bỏ thế gian và lìa bỏ gia đình trở thành tăng nhân, nhưng khi có người xét cách hành xử của họ, thì họ không thực sự từ bỏ thế gian và lìa bỏ gia đình. Điều kiện tiên quyết thứ nhất cho người lìa bỏ gia đình trở thành tăng nhân là xa lìa ngã và tất cả lòng ham muốn danh lợi. Bất cứ người nào không thể thực hiện được sự xa lìa này có thể tu tập khẩn trương như người cố gắng dập tắt ngọn lửa đang cháy trên đầu mình và nhiệt tâm ấy có thể so với sự quên nhấc chân của Phật¹¹⁹, song toàn bộ điều đó tóm lại chỉ là sự cực nhọc vô nghĩa, và người ấy sẽ không bao giờ chạy trốn được thế gian. Ngay cả ở Trung Hoa cũng đã có những người từ bỏ những mối ràng buộc gia đình khó từ bỏ và bỏ những của cải thế gian khó từ bỏ để vào Thiền viện. Một vài người còn chiếm được ngay cả địa vị hòa thượng đường đầu của chùa, song vì họ tu tập mà không biết sự thật cổ xưa này, họ lãng phí đời họ mà không ngộ được Đạo hay làm cho tâm họ trong sáng. Điều này xảy ra bởi vì một vài người, dù cho ngay từ lúc khởi đầu họ đã phát tâm cầu Đạo, trở thành tăng nhân, và làm đồ đệ của các thầy giỏi, họ không nghĩ đến thành Phật thành Tổ mà quan tâm đến việc để cho những người bảo trợ và bố thí biết chỗ đứng cao của chính họ và chùa của họ. Họ nói điều này với thân nhân và tìm cách để có được sự tôn kính và cúng dường từ những người khác. Thêm nữa, họ hạ thấp sự toàn bích của các tăng nhân khác, cố gắng tạo ấn tượng rằng một mình họ là có tâm cầu Đạo và chỉ họ là tốt. Những người như thế không đáng nói đến nữa và có thể so sánh với những tăng nhân có năm tật xấu bất trị¹²⁰. Không có gì để nghi ngờ rằng họ sẽ rơi xuống địa ngục. Những người thế gian không biết tình cảnh, đôi khi xem họ là những cá nhân tốt có tâm cầu Đạo.

Có những người khác hơi khá hơn những người này một chút. Không ham muốn vật cúng dường của các thí chủ, họ vào Thiền viện và tu tập, cắt đứt mối quan hệ của họ với cha mẹ, vợ con. Song do bản chất, họ lười biếng, mặc dù họ xấu hổ vì tỏ ra lười nhác. Như thế, họ giả vờ là đang tu tập khi vị tăng thủ tọa và các tăng nhân quản lý thiền định đang nhìn họ. Tuy nhiên, khi không ai trông chừng, họ chụp lấy mọi cơ hội để lãng phí thì giờ của họ. Có lẽ họ khá hơn những cư sĩ tự hành xử theo cách không đúng, nhưng họ vẫn không thể ném sang một bên cái ta sự ham muốn danh lợi.

Rồi lại có những người khác không bị hạn chế bởi những gì mà vị Thầy có thể nghĩ hay họ không lo mình bị các tu sĩ giám thị hay những người cùng học thấy hay không. Nghĩ, “Phật giáo không phải vì những người khác mà vì chính mình thôi”, họ hăng hái cố sức trở thành Phật thành Tổ nơi thân họ. Họ có thể được xem là thông thạo Phật giáo hơn xa những người miêu tả trên, nhưng bởi vì họ chỉ tập suy nghĩ chính họ trở nên tốt, họ chưa phá bỏ sự ràng buộc với ngã. Họ mong được sự chứng nhận của các vị Phật và Bồ-tát khác nhau và hoàn thiện sự giác ngộ của riêng họ. Họ cũng không thể ném sang một bên cái tâm tìm sự thỏa mãn cá nhân và theo đuổi danh lợi.

Tất cả những loại người khác nhau này, dù cho có leo đến đầu sào trăm trượng, họ cũng không thể buông bỏ; họ vẫn bám lấy nó. Những người ném thân tâm họ vào Phật giáo và tu tập mà không suy nghĩ ngay cả đến việc đạt ngộ có thể gọi là những hành giả không ô nhiễm. Đây là ý nghĩa của câu nói, “chỗ có Phật, không đứng lại; và chỗ không Phật, bước lẹ qua”¹²¹

21

Đạo Nguyên huấn thị:

Đừng sắp đặt trước để có được y áo và thực phẩm. Nếu tất cả thực phẩm đã hết, thì các ông có thể ra ngoài xin một ít. Sắp đặt kế hoạch trước để xin thức ăn của người khác thì giống như tích trữ thực phẩm, là vi phạm điều lệ Phật giáo. Tăng nhân như mây, không có chỗ cố định. Như nước chảy, không ràng buộc mình với bất cứ vật gì. Dù cho tăng nhân chỉ sở hữu y và bát, nếu họ nương tựa vào một thí chủ hay một gia chủ trong các thân nhân, thì họ và những người họ nương tựa trở nên bị ràng buộc, và như thế thực phẩm sẽ bất tịnh. Với thân và tâm được nuôi dưỡng bằng thực phẩm bất tịnh như thế thì mong gì thức ngộ được Đại Pháp của các Phật. Ví vụ, y như những vật được sơn chàm trở thành màu xanh và những vật được sơn bằng kihada (mận vàng) trở thành màu vàng, cũng vậy thân và tâm được nuôi dưỡng với thực phẩm kiếm được bằng những phương tiện không chính đáng sẽ trở nên bị ô nhiễm. Cầu Phật giáo bằng cái thân và tâm như thế giống như ép cát lấy dầu. Trong mỗi trường hợp, hãy luôn luôn suy nghĩ đến sự vật phù hợp với các nguyên tắc của Phật giáo như thế nào. Tất cả những kế hoạch chuẩn bị trước đều vi phạm Phật Đạo. Hãy xét kỹ điều này.

22

Đạo Nguyên huấn thị:

Tất cả những người học nên biết rằng mỗi người đều có khuyết điểm. Trong những khuyết điểm mà một người có thể có, khuyết điểm lớn nhất là kiêu mạn. Những tác phẩm Phật giáo và thế tục cả hai đều cảnh báo đề phòng nó.

Một tác phẩm không phải của Phật giáo nói: “Có một vài người nghèo khéo lấy lòng người khác, nhưng không có người giàu nào không kiêu căng.” Câu nói này cảnh báo đề phòng khuynh hướng tự kiêu của người giàu. Nó nói lên điểm quan trọng, điểm đáng xem xét kỹ.

Đối với những người hạ đẳng, đỉnh cao của kiêu mạn là nghĩ đến việc bình đẳng với các giai cấp cao hơn hay vượt qua chúng. Tuy nhiên, chuyện thuộc loại này thì tương đối dễ đề phòng. Một người nào đó trong thế gian rất giàu sang, có nhiều tài sản và hưởng vận tốt, được thân nhân và bạn bè công nhận. Nhưng vì tính kiêu mạn đi kèm, những người thuộc các tầng lớp thấp chứng kiến và trở nên tức giận. Làm sao một người giàu sang có thể thận trọng trong việc gây ra những đau đớn thuộc loại này cho người khác? Khó cảnh giác một người giàu sang, và người ấy sẽ hiếm khi tập hạn chế chính mình. Lại nữa, người này có thể không có ý định phô bày sự kiêu mạn; song trong khi làm việc của mình một cách vô tư, người ấy làm dấy lên sự ganh tị và làm đau đớn những người ít may mắn hơn quanh mình. Đặt định sự tự hạn chế ở đây là thận trọng đối với kiêu mạn. Những người xem sự giàu sang của họ chỉ là phần thưởng và không chú ý đến sự ganh tị của những người nghèo bị gọi là kiêu mạn.

Trong một tác phẩm không phải của Phật giáo viết: “Đừng đi ngang qua trước nhà người nghèo trong khi đi xe.” Câu nói này ám chỉ rằng, dù cho một người có thể đủ sức đi xe sang, người ấy nên quyết định đi có qua trước nhà một người nghèo hay không. Các kinh điển Phật giáo cũng nêu lên điểm này.

Người học và tăng nhân ngày nay nghĩ rằng họ hơn những người khác bởi vì kiến thức giáo lý của họ. Chớ bao giờ kiêu hãnh về một điều như thế. Đỉnh cao của kiêu mạn là làm cho người ta chú ý đến lỗi lầm của những người ở dưới mình hay phê bình các bậc trưởng thượng hay những người đồng học vì những sai lầm của họ.

Một bậc sư xưa nói: “Bại trước người trí thì được, nhưng đừng bao giờ thắng trước kẻ ngu.”

Dù cho có người hiểu lầm những điều mình biết là đúng, chính mình có lỗi khi chỉ ra sai lầm của người ấy. Khi bàn luận giáo lý Phật giáo, đừng chế nhạo những người đi trước và các bậc trưởng thượng. Hãy đặc biệt cẩn thận về điểm này vào những dịp mà mình có thể khơi dậy sự ganh tị và ghen ghét của những người vô học và vô minh.

Khi tôi ở chùa Kiến Nhân, nhiều người hỏi về giáo thuyết Phật giáo. Những câu họ hỏi tiết lộ những thiếu sót và sai lầm của họ, nhưng luôn luôn ý thức đầy đủ cần cẩn thận, tôi chỉ nói về những công đức của chính các giáo lý thôi. Vì tôi không chỉ ra những sai lầm của người khác, nên không có gì khiếm nhã xảy ra. Những người ngu, với những ý niệm có trước đã cắm rễ sâu, chắc chắn sẽ trở nên giận dữ, nói: “Ông đang chỉ trích thầy tôi vì những thiếu sót của ông ấy”. Người trí với cái hiểu đúng, bởi vì người ấy hiểu rõ ý nghĩa của Phật giáo, phân biệt lỗi của mình và lỗi của thầy mà không được nói cho biết, và người ấy đi những bước sửa sai cần thiết. Những điều này phải được hiểu thấu đáo.

23

Đạo Nguyên huấn thị:

Điểm quan trọng nhất trong việc học Đạo là ngồi thiền. Nhiều người ở Trung Hoa đã đạt ngộ chỉ qua sức mạnh của ngồi thiền. Một vài người dốt đến độ không thể trả lời được một câu hỏi nào, đã vượt qua những người có học thức đã nghiên cứu nhiều năm, chỉ nhờ hiệu quả của sự nhất tâm sùng mộ ngồi thiền. Vì thế, người học phải tập trung vào một mình sự ngồi thiềnvà không phiền quan tâm đến những việc khác. Đạo của Phật và Tổ chỉ là ngồi thiền. Đừng theo cái gì khác.

Lúc ấy Hoài Tráng hỏi: “Khi chúng ta kết hợp ngồi thiền với đọc kinh, chúng ta có thể hiểu về một điểm trong một trăm hay một ngàn điểm khi xem xét những câu nói của Thiền và các công án. Nhưng trong một mình ngồi thiền không có ám chỉ nào về điều này nhiều như vậy. Vậy thì chúng ta có phải hiến mình ngồi thiền không?”

Đạo Nguyên đáp: “Mặc dù có chút ít hiểu biết xuất hiện từ sự tham công án, nó khiến cho Đạo của Phật và Tổ trở nên xa xôi hơn. Nếu các ông hiến thì giờ của mình ngồi thiền mà không muốn biết bất cứ điều gì và không cầu giác ngộ, điều này tự nó là Đạo của Tổ. Mặc dù các bậc sư xưa thúc giục cả hai đọc kinh và thực hành ngồi thiền, rõ ràng các sư đã nhấn mạnh ngồi thiền. Một ít người đã đạt giác ngộ qua công án, nhưng công đức đem lại giác ngộ là từ ngồi thiền. Công đức thực sự ở trong ngồi thiền.

VI

1

Đạo Nguyên huấn thị:

Nếu ông phải phiền khi bị người khác phê bình, thì nên phiền khi bị một người giác ngộ phê bình.

Khi tôi ở Trung Hoa, Sư Như Tịnh ở núi Thiên Đồng mời tôi làm thị giả của sư, nói: “Con có thể là một người nước ngoài, nhưng con là một người tài năng.” Tôi kiên định từ chối lời mời này. Lý do của tôi là thế này, mặc dù ở một vị trí như thế sẽ đem lại cho tôi nhiều thanh danh ở Nhật Bản và sẽ là quan trọng cho sự học Đạo của tôi, trong hội chúng có những tăng nhân mắt sáng có thể phê bình một người nước ngoài được chỉ định làm thị giả trong một ngôi chùa Thiền lớn, vì nó ám chỉ sự thiếu những ứng viên thích hợp ở Trung Hoa. Người ta nên cẩn thận xét đến sự phê bình như thế. Tôi viết thư bày tỏ những cảm nghĩ của tôi với sư Như Tịnh. Sư thừa nhận lòng kính trọng của tôi đối với đất nước của sư và nhận ra rằng chắc chắn người ta sẽ cảm thấy bị phê bình. Sư chấp nhận sự từ chối của tôi và không mời tôi nữa.

2

Đạo Nguyên huấn thị:

Có người nói: “Tôi có bệnh và có chút tài mọn, và không có sức học Đạo. Nhưng tôi đã nghe những điều cốt yếu của giáo lý và sẽ hồi hưu sống một mình, sống quãng đời còn lại tự chăm sóc thân mình, và cố gắng chữa bệnh.” Đây là một sai lầm lớn.

Các bậc thánh hiền xưa không nhất thiết có xương bằng vàng. Có phải những người trong quá khứ tất cả đều sở hữu tài năng thượng đẳng không? Không bao lâu sau khi Phật nhập niết-bàn, những người đã lắng nghe ngài trong lúc ngài còn sống không phải tất cả đều là những người thượng đẳng. Những người theo ngài gồm cả tốt lẫn xấu. Trong những người đó, có một vài người có cách hành xử xấu không thể tin được, cũng như có những người thuộc loại hạ đẳng nhất. Song không có người nào, nói là mình hạ đẳng, không phát tâm cầu Đạo. Cũng không có người nào, nói họ không có tài nằng, từ chối việc học Đạo. Nếu ông không tu và học trong đời này, thì ông có thể mong có tài và sức khỏe để học Đạo trong đời nào? Những điều cốt yếu trong sự học đơn giản là như thế này: phát tâm cầu Đạo và tu tập mà không quan tâm vì sự sống của riêng mình.

3

Đạo Nguyên huấn thị:

Này những người học Đạo, chớ ham muốn y áo và thực phẩm. Mỗi người đều có phần thực phẩm và đời sống được phân bố. Người ấy không thể có được nhiều hơn phần của mình dù y cố gắng. Quả thật, những người học Phật giáo cũng nhận được những sự cúng dường từ các thí chủ theo thông lệ. Điều này không thể so sánh với sự khất thực bình thường. Tăng nhân cũng có tài sản của cộng đồng không đòi hỏi nỗ lực cá nhân để có được. Có ba loại thực phẩm, trái cây và các thứ rau, thực phẩm xin được, và thực phẩm do tín đồ bố thí, là những thực phẩm thanh tịnh. Những thực phẩm liên hệ với bốn loại nghề – nông nghiệp, thương mại, chiến tranh, và công nghiệp – là bất tịnh và không được chia phần.

Ngày xưa có một ông tăng chết và đi đến cõi chết. Diêm Vương (Yama) nói: “Người này chưa hết phần đời, hãy trả y lại.”

Một trong những viên quan của địa ngục đáp: “Dù phần đời của y chưa tận, phần thực phẩm của y đã dùng hết.”

“Vậy thì để y ăn lá sen,” Diêm Vương bảo. Sau khi trở về trần gian, ông tăng không thể ăn được thức ăn bình thường và ăn lá sen suốt phần đời còn lại cho đến khi chết.

Như vậy, những người học, nhờ sức mạnh có được do học Phật giáo, không cạn hết phần thực phẩm của họ. Nhờ công đức lọn tóc quăn giữa hai lông mày của đức Phật¹²² và di sản hai mươi năm của ngài¹²³, tăng nhân không thể cạn hết thực phẩm nầy, dù cho qua vô số a-tăng-kỳ kiếp. Họ phải tập trung vào tu tập và không tìm cầu thức ăn và y áo.

Từ y học chúng ta biết rằng, nếu giữ thân, thịt, và máu lành mạnh, thì tâm cũng lành mạnh. Tâm của người học sẽ trở nên điều hòa nhiều hơn biết bao nếu người ấy có thể điều thân mình theo cách hành xử của Phật và Tổ, trong khi giữ giới và sống thanh tịnh.

Này những người học, khi các ông muốn nói điều gì, hãy nghĩ ba lần trước khi nói. Chỉ nói nếu lời nói của mình đem lại lợi ích cho mình và người khác. Đừng nói, nếu nó không đem lại lợi ích gì. Khó mà làm tất cả những điều này cùng một lúc. Hãy giữ chúng trong tâm và học dần dần.

4

Sau khi thuyết thoại về nhiều đề tài khác nhau, Đạo Nguyên huấn thị:

Này những người học, chớ lo lắng chi về y áo và thức ăn. Mặc dù Nhật Bản là một nước nhỏ và xa đường giao thông, nhưng có danh về cả hai trường phái hiển giáo và mật giáo của Phật giáo trong quá khứ cũng như trong hiện tại. Trong những thế hệ sau, nó đã sản sinh nhiều người có đại danh. Cũng đã có nhiều người vượt bậc trong thi ca, âm nhạc, văn chương, và võ thuật, và nhiều người đã hiến mình luyện tập những ngành đó. Tuy nhiên, tôi chưa nghe có ai trong những người đó tiêu phí xa xỉ cho y phục và thức ăn. Bởi vì họ chịu nghèo, quên tất cả những thứ khác, và nhất tâm theo đuổi Đạo của họ, họ có được danh tiếng. Vậy thì, những người học Đạo của các Tổ, những người đã gạt bỏ thế gian và từ bỏ tìm cầu danh lợi, càng ít mong có được sự giàu sang vật chất hơn biết bao!

Mặc dù đây là thời đại suy đồi, trong các Thiền viện ở Trung Hoa có cả triệu người học. Trong số đó có những người đến từ xa và những người khác lìa bỏ các châu huyện nơi họ sinh trưởng, và hầu hết họ là những người nghèo. Song họ không lo lắng gì về cái nghèo của họ. Họ chỉ lo về đã đạt được ngộ hay chưa. Bất cứ ngồi ở đâu họ cũng ngồi thiền, dù ở các tầng trên hay ở các phần dưới của tòa nhà, họ tha thiết tu tập Phật giáo, tựa như thương tiếc cha mẹ của họ qua đời.

Chính tôi đã gặp một vị tăng đến từ Tứ Xuyên (Szechuan) xa xôi, thực sự không có sở hữu gì. Tất cả những gì ông có là hai hay ba thỏi mực, có lẽ đáng giá hai hay ba trăm mon¹²⁴, tương đương với hai hay ba mươi mon ở Nhật Bản. Với những thứ đó, ông mua loại giấy rẻ tiền, cực kỳ mỏng, làm áo quần. Mỗi lần ông ngồi xuống hay đứng lên có thể nghe tiếng sột soạt phát ra, nhưng bề ngoài khốn cùng ấy không làm phiền ông chút nào.

Có người đề nghị: “Huynh nên về nhà và hãy trở lại khi nào huynh có trang phục chỉnh tề.”

Vị tăng ấy nói: “Quê tôi xa nơi đây, chuyến đi của tôi sẽ mất thời gian lâu. Tôi sẽ phí thì giờ một cách vô ích và lo thời gian tôi bị mất không học được Đạo.” Không phiền vì lạnh, ông tu tập Đạo. Đây là lý do tại sao có nhiều người vĩ đại đã xuất hiện ở Trung Hoa.

5

Đạo Nguyên huấn thị:

Tôi nghe nói rằng khi ngôi chùa trên núi Tuyết Phong (Hsüeh-feng)¹²⁵ được thành lập, nó rất nghèo. Tăng nhân không có thực phẩm gì cả hay họ chỉ sống bằng món đậu và gạo nấu chung với nhau. Họ học Đạo trong những điều kiện như vậy, nhưng về sau không bao giờ có ít hơn một ngàn năm trăm tăng chúng học ở đó. Ngày xưa tăng nhân học như thế; ngày nay chúng ta cũng nên như thế.

Sự suy đồi của tăng nhân thường liên quan với giàu sang và cấp bậc. Khi đức Phật còn sống, lòng ghen ghét của Đề-bà-đạt-đa (Deva-datta) khởi lên là do sự cúng dường hằng ngày năm trăm xe lương thực¹²⁶. Ông ta không những hại mình mà còn hại những người khác. Tại sao những người học Đạo lại muốn được giàu sang? Sự tích lũy của những nhà kho lớn, dù cho đó là của cúng dường đến từ niềm tin thanh tịnh, chắc chắn sẽ khiến cho người ta nghĩ đến việc báo đáp cho các thí chủ vì sự ưu ái của họ. Người xứ này sẽ cúng dường để được lợi ích cho chính họ. Mỉm cười với những ai đến với mình là phản ứng thông thường của con người. Nhưng nếu các ông hành xử như thế để làm hài lòng kẻ khác, nó sẽ trở thành chướng ngại cho việc học Đạo. Hãy chịu đói và lạnh và chỉ hiến mình cho sự học Đạo.

6

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Một cổ đức nói: “Phải thấy nó, nghe nó, và được nó.” Lại nói: “Nếu không thể được nó thì phải thấy nó; nếu không thể thấy nó thì phải nghe nó.” Điều này có nghĩa là ông nên thấy nó hơn là nghe nó; nên được nó hơn là thấy nó. Nếu ông chưa được nó thì phải thấy nó. Nếu ông chưa thấy nó thì phải nghe nó.

7

Vào một dịp khác Đạo Nguyên nói:

Điểm căn bản để hiểu trong sự học Đạo là ông phải ném sang một bên những chấp trước thâm căn cố đế của mình. Nếu ông điều chỉnh thân theo đúng bốn oai nghi, tâm sẽ tự điều chỉnh. Nếu ông giữ giới trước, tâm sẽ tự cải thiện. Ở Trung Hoa những người thế gian có tục lệ bày tỏ lòng hiếu thảo biết ơn đối với cha mẹ đã qua đời bằng cách cùng nhau tụ tập nơi phần mộ của tổ tiên và giả vờ nhiệt tình than khóc cho đến cuối cùng nước mắt đau buồn thật sự rơi xuống. Những người học Đạo ngày nay, dù cho ban đầu không có tâm cầu Đạo, cuối cùng cũng khởi dậy được tâm này chỉ bằng cách yêu thích học Đạo một cách kiên định.

Những người học đã xúc động học Đạo chỉ nên theo hội chúng trong cách hành xử của họ. Đừng cố gắng học những điểm cốt yếu và những tấm gương xưa ngay tức thời. Tuy nhiên, tốt nhất là lãnh hội đầy đủ những điều đó trước khi các ông đi tu tập một mình trong núi hay ẩn mình nơi thành thị. Nếu các ông tu tập làm những gì hội chúng làm, các ông sẽ có khả năng đạt Đạo. Ấy giống như đi thuyền mà không biết chèo. Nếu các ông để mọi thứ cho một người lái thuyền tài năng, các ông sẽ đến được bờ bên kia, bất chấp các ông có biết chèo thuyền hay không. Nếu các ông theo một vị thầy giỏi và cùng nhau tu tập với hội chúng và không có khái niệm nào về ngã, tự nhiên các ông sẽ trở thành người của Đạo.

Này những người học, dù cho các ông đạt ngộ, chớ ngừng tu tập, nghĩ rằng mình đã đạt được cái tối hậu. Đạo của Phật thì vô cùng. Một khi đã đạt ngộ các ông phải tu tập nhiều hơn nữa. Hãy nhớ giảng sư Lương Toại (Liang-sui)¹²⁷ đến tham học dưới sư Ma Cốc (Ma-yü)¹²⁸.

8

Đạo Nguyên huấn thị:

Những người học Đạo không nên trì hoãn sự tu tập cho đến một ngày nào đó, mà phải gắng sức mỗi ngày và mỗi giây phút, không lãng phí thời gian.

Mùa xuân năm ngoái, một cư sĩ đã bị bệnh trong một thời gian lâu đến đây hứa với tôi, nói rằng: “Nếu chữa được bệnh này, con nguyện sẽ xa lìa vợ và con của con và xây một am nhỏ gần chùa để sống. Mỗi tháng hai lần con sẽ dự lễ sám hối vì phạm giới, tham dự tu tập hàng ngày, và lắng nghe giáo lý. Con sẽ tận hết sức mình giữ giới trong suốt quãng đời còn lại của con.” Sau đó, nhờ những phương thuốc chữa trị khác nhau, anh ta khá hơn chút ít, nhưng rồi bệnh tái phát nên lại nằm bệnh, anh ta đã phí những ngày của đời mình một cách vô ích. Tình trạng của anh ta đột nhiên trở nên nghiêm trọng, và càng khổ hơn. Bởi vì không có thì giờ để chuyển vật liệu đã chuẩn bị để xây cất am, anh ta mượn một căn phòng của một người nào đó và dọn vào. Song trong khoảng một hay hai tháng, anh ta chết. Một đêm trước khi chết, anh ta đã thọ Bồ-tát giới, qui y Tam Bảo, và đối diện với sự chấm dứt một cách bình tĩnh. Tình trạng này vẫn tốt hơn là nếu anh ta ở lại nhà và chết điên dại do sự khốn khổ vì tình yêu vợ con gây nên. Tuy nhiên, tốt hơn hết nếu năm ngoái anh ta xuất gia, khi anh ta đã quyết định, sống gần chùa, trở thành tăng nhân, và chấm dứt đời mình trong tu Đạo. Điều này khiến tôi tin rằng không nên trì hoãn việc tu tập Phật giáo đến một ngày nào đó.

Nghĩ rằng bởi vì mình bệnh, ông phải chờ đến khi lành bệnh sẽ tu tập là tỏ ra thiếu tâm cầu Đạo. Thân chúng ta được tạo thành do sự kết hợp của bốn đại¹²⁹; ai ở đó mà có thể trốn được bệnh? Không phải tất cả các bậc cổ đức đều có xương bằng vàng. Nếu ông thực có quyết tâm, ông có thể tu tập, quên tất cả những thứ khác. Khi thân gặp phải điều trọng yếu, nó có thói quen quên những điều tầm thường và nhỏ bé. Bởi vì Phật giáo là cái trọng yếu, hãy quyết tâm tham vấn cả đời mình và quyết tâm không để những ngày của đời mình trôi qua vô ích.

Một bậc sư xưa nói: “Đững lãng phí thời gian của mình.” Nếu ông đang cố gắng chữa bệnh, nhưng bệnh tiếp tục trở nên tệ hơn và đau đớn cứ dần dần gia tăng, hãy quyết tâm tu tập ngay lúc cơn đau trở nên dễ chịu chút ít¹³⁰. Nếu ông khổ vì đau kịch liệt, hãy quyết tâm tu tập trước khi bệnh trở nên trầm trọng. Nếu bệnh đang trầm trọng, hãy quyết tâm tu tập trước khi chết. Trong khi chữa bệnh, đôi khi bệnh giảm và đôi khi nặng hơn. Có những lúc bệnh trở nên khá hơn, dù cho ông không cố gắng chữa trị; và những lúc khác nó trở nên tệ hơn, dù cho ông cố gắng chữa trị. Hãy xét kỹ điều này.

Này những người tu Đạo, đừng nghĩ đến việc chờ cho đến khi mình đã chuẩn bị một chỗ để ở hay trang bị cho mình những y bát rồi mới tu tập. Nếu những người nghèo hoãn việc tu tập cho đến khi họ có y bát, nhưng bây giờ vì nghèo mà chưa có, thì họ có thể làm gì khi họ đối diện với cái chết? Vì thế, nếu các ông chờ cho đến khi mình tìm được một chỗ để ở và có đủ y bát rồi mới tu tập, các ông sẽ lãng phí cả đời mình. Nếu chỉ vì thiếu y bát, ngay cả một cư sĩ cũng không nên để việc này chận mình lại mà nên tu tập Phật giáo nếu mình muốn tu tập. Y áo chỉ là những món trang sức mà tất cả các tăng nhân được cho rằng phải có. Hành giả chân thực của Phật giáo không dựa vào những món đó. Nếu chúng ở đó, thì chúng ở đó. Đừng đi tìm chúng theo cách của mình, và đừng nghĩ rằng mình đang thiếu vật mà mình phải có. Bị một chứng bệnh đòi hỏi sự chữa trị và không làm gì cho nó bởi vì ông có ý muốn chết – đây là cái thấy của ngoại đạo. Đừng miễn cưỡng đời mình với Phật giáo; mặt khác, hãy cứu nó nếu mình có thể. Nếu được, việc dùng ngải cứu (moxa) hay dược thảo không trở thành chướng ngại cho sự tu tập. Tuy nhiên, sai là bỏ việc tu tập sang một bên hay trì hoãn cho đến khi chữa được bệnh.

9

Đạo Nguyên huấn thị:

Giữa biển có một nơi có những làn sóng lớn nhô lên gọi là Long Môn. Nếu có con cá nào có thể vượt qua được chỗ này, nó hóa thành rồng. Vì vậy chỗ này được gọi là Long Môn (Cửa Rồng). Đối với tôi dường như sóng chỗ đó không cao gì hơn sóng các chỗ khác, nước cũng chỉ mặn như các chỗ khác. Tuy nhiên, điều kỳ lạ là, bất cứ con cá nào vượt qua được chỗ đó thì biến thành con rồng không sai. Vảy nó không thay đổi; thân nó vẫn giữ nguyên; song đột nhiên nó biến thành rồng.

Thiền tăng tu tập có thể nói giống như con cá ấy. Khi tăng nhân ấy vào tự viện, mặc dù nó có thể không khác với bất cứ nơi nào khác, tăng nhân ấy chắc chắn trở thành một vị Phật hay một vị Tổ. Tăng nhân ấy ăn theo cách người khác ăn, mặc theo cách người khác mặc, làm giảm những cơn đói của mình và bảo vệ thân mình chống lại cái lạnh theo cách những người khác làm. Song tăng nhân ấy cạo đầu, mặc y, ăn những bữa ăn theo qui định vào những giờ qui định, và bỗng nhiên tăng nhân ấy trở thành Thiền tăng. Đừng tìm cách trở thành Phật thành Tổ ở đâu xa. Vào tự viện hay không không khác với con cá có vượt Long Môn hay không.

Tục ngữ có câu: “Bán vàng nhưng chẳng ai mua.” Về Đạo của Tổ cũng có thể nói như thế. Đạo này không bao giờ miễn cưỡng. Nó tình nguyện dâng hiến, nhưng người ta không chấp nhận nó. Đạt Đạo không tùy thuộc người vốn sáng láng hay ngu si; bất cứ người nào cũng có thể tỉnh ngộ với Đạo. Đạt Đạo nhanh hay chậm tùy thuộc vào nhiệt tâm hay biếng nhác. Sự khác nhau giữa nhiệt tâm hay biếng nhác do sức mạnh của ý chí cầu Đạo quyết định. Quyết tâm yếu là do không hiểu sự vô thường. Mỗi giây phút, có người chết; quá trình này tiếp tục không ngừng. Trong cuộc tồn sinh ngắn ngủi này, đừng phí thì giờ trong giải đãi.

Tục ngữ xưa có câu: “Con chuột sống trong nhà kho đói mà không có thức ăn; con bò cày ruộng không bao giờ ăn cỏ đầy bụng.” Câu nói này có nghĩa là ở giữa thực phẩm mà bị đói, chung quanh đầy cỏ mà muốn có cỏ. Với con người cũng thế. Trong khi sống trong Phật Đạo, người ấy không hợp với Đạo. Nếu không thể ngừng cái tâm cầu danh lợi, người ấy sẽ phí đời mình mà không tìm được bình an.

10

Đạo Nguyên huấn thị:

Mọi hành động của một người lão thông Phật giáo chứng tỏ ý nghĩ sâu xa, dù hành động ấy tốt hay xấu. Điều này người bình thường không hiểu. Một hôm Trụ trì Tuệ Tâm (Eshin)¹³¹ bảo một người đánh đuổi một con nai đang ăn cỏ trong vườn. Lúc đó có người hỏi: “Dường như thầy không có tâm bi mẫn. Tại sao thầy ghét cỏ mà lại làm khổ con vật đó?

Vị Trụ trì đáp: “Ông không hiểu đấy thôi. Nếu tôi không đuổi con nai, nó sẽ sớm trở nên quen với người. Nếu nó đến gần một người xấu, chắc chắn nó sẽ bị giết. Đó là lý do tôi đuổi nó đi.”

Mặc dù việc đuổi con nai có vẻ thiếu lòng bi mẫn, nó được điều động bởi lòng bi mẫn thâm sâu.

11

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Nếu có người đến hỏi về giáo lý hay những điều cốt yếu trong tu tập, Thiền tăng luôn luôn phải trả lời người ấy đúng sự thật. Nếu người ấy dường như là người không có tài hay chỉ là người mới bắt đầu, ít hiểu và không thể hiểu được, Thiền tăng không nên trả lời bằng câu đáp thiện xảo hay không đúng. Tinh thần của Bồ-tát giới đòi hỏi Thiền tăng chỉ trả lời bằng giáo lý Đại thừa, dù cho người hỏi là người theo Tiểu thừa, hỏi về Đạo Tiểu thừa. Đây là cách Như Lai đã dạy trong đời ngài. Những giáo lý thiện xảo nhất thời thực ra không có giá trị. Chỉ Chân Giáo Lý¹³² tối hậu là có giá trị. Tuy nhiên, đừng lo người khác có hiểu hay không; chỉ trả lời sự thật. Khi ông nhìn một người, nên thấy người ấy theo quan điểm đức hạnh thực sự. Đừng phán xét theo bề ngoài hay đức hạnh giả định của người ấy.

Ngày xưa, có người đến muốn thọ giáo với Không Tử. Khổng Tử hỏi người ấy: “Tại sao anh muốn làm đệ tử của tôi?”

Người ấy đáp: “Khi con thấy ngài ở triều đình, ngài có vẻ cao quí. Điều này khiến con muốn thọ giáo với ngài.”

Vì thế Khổng Tử lệnh cho đệ tử của mình đem ra xe cộ, y phục lộng lẫy, vàng, bạc, và những thứ quí giá khác. Khổng Tử tặng những thứ đó cho người ấy, nói: “Anh đến đây không phải để học với tôi,” và bảo người ấy đi đi.

Đạo Nguyên tiếp:

Một hôm Uji no Kampaku¹³³ đến nhà tắm trong trang viện của mình để xem đốt lửa. Người coi nhà tắm thấy ông và hỏi: “Ông là ai không mời mà đến nhà tắm này?” và anh ta đuổi Kampaku đi. Sau đó, vị Kampaku cởi bỏ quần áo nghèo đã mặc và thay bằng một chiếc áo rực rỡ. Khi ông xuất hiện với tất cả vẻ uy nghi trong y phục hoa mỹ, người coi nhà tắm từ đằng xa chợt thấy ông, sợ hãi chạy trốn. Lúc ấy vị Kampaku treo chiếc áo hoa mỹ ấy lên dầu một cây sào và lễ bái nó. Khi người ta hỏi ông tại sao làm thế, ông đáp: “Người khác không kính trọng tôi vì đức hạnh của tôi. Họ chỉ kính trọng cái áo đẹp này.” Những người ngu ngốc bày tỏ sự kính trọng theo cách này. Hãy kính trọng những lời nói trong các kinh cũng như các giáo lý thuộc loại này.

Người xưa nói: “Lời nói của người làm chính trị đầy thiên hạ, song những lời nói ấy không có lỗi. Hành động của những người làm chính trị đầy thiên hạ, song không ai thỏa mãn”¹³⁴. Đây là vì những gì phải nói đã được nói và những gì phải làm đã được làm. Đây là lời nói và hành động của những người có đức hạnh cao và là tinh hoa của Đạo. Lời nói và hành động của những người trong thế gian này được tính toán và phục vụ những khái niệm cá nhân và có thể chỉ đưa đến khiển trách. Lời nói và hành động của Thiền tăng đã được những người đi trước thiết lập. Đừng bám giữ cái thấy cá nhân của mình. Đây là Đạo đã được Phật và Tổ thực hành.

Những người học Đạo mỗi người phải tự phản tỉnh. Phản tỉnh thân mình là phản tỉnh mình nên hành xử như thế nào với thân và tâm mình. Thiền tăng là con của đức Thích-ca Mâu-ni; họ phải học phong cách của Như Lai. Những qui tắc đúng để dùng thân, ngữ, và ý có thể thấy trong hành động của các đức Phật đã đến trước. Mỗi người trong các ông phải theo những hành động này. Ngay cả trong hàng cư sĩ cũng nói rằng quần áo nên theo những tiền lệ đã được thiết lập và lời nói nên hợp với hành động. Thế thì thiết yếu hơn tất cả là Thiền tăng không sử dụng những cái thấy cá nhân.

12

Đạo Nguyên huấn thị:

Những người học ngày nay, khi họ lắng nghe giáo lý, trước họ cố gắng tạo ấn tượng rằng họ hiểu rõ những gì họ nghe, và họ tự xem mình có khả năng trả lời đúng trọng điểm. Như vậy, những gì họ nghe chỉ đi qua tai họ. Những gì điều này muốn nói là họ thiếu tâm cầu Đạo, bởi vì họ vẫn sở hữu những cái thấy vị ngã.

Trước hết, các ông phải quên ngã. Sau khi cẩn thận lắng nghe những gì mà người nào đó phải nói, các ông nên lặng lẽ suy nghĩ. Nếu thấy có chỗ nào khó hay nghi ngờ điều gì, hãy theo đuổi đến cùng. Nếu hiểu được, các ông nên lần lượt trình kiến giải của mình với Thầy. Trình những gì mình hiểu ngay tức thời chứng tỏ rằng các ông đã không lắng nghe kỹ giáo lý.

13

Đạo Nguyên huấn thị:

Trong lúc Hoàng đế Thái Tông nhà Đường trị vì, Hoàng đế được một nước khác tặng một con ngựa một ngày có thể chạy một ngàn dặm (li). Hoàng đế không vui vì món quà, tự nghĩ: “Nếu ta cưỡi một con ngựa có thể chạy một ngàn dặm và đi một quãng đường xa như vậy, nếu những kẻ tùy tùng của ta không thể theo kịp thì có ích dụng gì?”

Hoàng đế cho gọi Wei Cheng và hỏi ý kiến của mình. “Hạ thần hoàn toàn đồng ý với bệ hạ”, Wei Cheng đáp. Hoàng đế ra lệnh cho chất vàng và lụa lên con ngựa và gửi trả lại.

Khi ngay cả một vị Hoàng đế còn trả lại những gì mình không thể dùng được, thì một Thiền tăng giữ lại những gì ngoài y và bát ra còn vô dụng hơn biết bao? Những người thế gian chuyên môn trong một nghệ thuật nào đó thấy không cần phải có ruộng đồng, hoa lan, và lãnh địa của riêng mình. Họ xem tất cả những người khác trong nước là người của họ, gia đình của họ, sống trên đất thuộc về họ.

Sō, có pháp hiệu là Hokkyō (Pháp Kiều)¹³⁵, đã để lại những lời nầy cho con trai của mình: “Con hãy hiến dâng tất cả nỗ lực của con Đạo mà bây giờ con đang theo.” Đệ tử của Phật phải ném toàn bộ những thứ khác sang một bên và chỉ tập trung vào Phật Đạo. Đây là điểm trọng yếu nhất đối với họ.

14

Đạo Nguyên huấn thị:

Này những người học Đao, khi các ông học dưới một vị sư và nghe giáo pháp, hãy hết sức chú ý lắng nghe, và hãy hỏi và hỏi nữa. Nếu các ông không hỏi điều gì nên hỏi và không nói điều gì nên nói, thì các ông sẽ bị mất. Thiền sư luôn luôn chờ câu hỏi của đệ tử và rồi cho câu trả lời của mình. Dù cho các ông hiểu được điều gì, hãy hỏi về điều ấy nhiều lần cho đến khi các ông chắc chắn về nó. Sư phải hỏi đệ tử hiểu hay không, nhưng phải giải thích sự việc cặn kẽ.

15

Đạo Nguyên huấn thị:

Những điểm để xem những người thông thạo trong Phật giáo khác với những điểm của những người bình thường.

Khi cố Trụ trì chùa Kiến Nhân còn sống, có một lần chùa không có thực phẩm để ăn. Tuy nhiên, lúc đó một người bảo hộ mời Trụ trì đến viếng và tặng sư một bó lụa. Sư rất hoan hỉ đến nỗi không đưa nó cho ai mang mà nhét nó vào y của mình và trở về chùa. Sư đưa bó lụa cho một trong những chức sự của chùa, nói: “Hãy dùng cái này cho thực phẩm ngày mai”.

Tuy nhiên, ngay lúc ấy có một cư sĩ yêu cầu: “Con thật bối rối mà hỏi như thế này, nhưng con quá cần hai hay ba bó lụa, nếu thầy có thể dành cho con chút nào không, con biết ơn sâu xa nếu thầy cho con một ít.” Lúc ấy sư Trụ trì lấy lại bó lụa từ viên chức sự và đưa cho người cư sĩ. Viên chức sự của chùa và các vị tăng khác đều tức giận vì hành động bất ngờ này.

Sau đó sư Trụ trì nói: “Có lẽ tất cả các ông nghĩ rằng điều tôi làm là sai. Nhưng theo tôi thấy, tất cả các ông đã tụ tập ở đây với quyết tâm cầu Đạo. Không có thức ăn một ngày, hay dù cho chết đói, các ông không nên phiền não. Giúp những người thường khi họ khổ vì thiếu vật gì sẽ đem lại những phúc lợi tuyệt vời cho mỗi người các ông.” Đây là cách người lão thông trong Phật giáo nhìn sự vật.

16

Đạo Nguyên huấn thị:

Phật và Tổ tất cả đã có lần là những người thường. Trong khi ở cảnh giới này, một ít người có tội vì hành xử xấu và nghĩ xấu, một ít người chậm lụt và những người khác ngu đần. Song vì tất cả các ngài đều tự cải thiện mình, theo thầy giỏi và tu tập, các ngài đã trở thành Phật và Tổ. Người ngày nay nên làm như vậy. Đừng hạ thấp mình mà nói rằng mình chậm lụt và ngu đần. Nếu các ông không phát quyết tâm cầu Đạo trong đời này, thì các ông mong có thể tu tập vào khi nào? Nếu các ông tự ép mình tu tập bây giờ, các ông sẽ không thất bại trong việc đạt Đạo.

17

Đạo Nguyên huấn thị:

Một câu tục ngữ tóm lược Vương Đạo nói: “Trừ phi làm trống tâm mình, ông không thể chấp nhận lời khuyên tốt.” Câu nói này có nghĩa là, nếu các ông ném sang một bên những cái thấy cá nhân của mình và theo lời khuyên của các vị quan trung thành, Vương Đạo sẽ tự hiện thân như nó phải vậy. Tóm tắt, sự học Đạo của Thiền tăng chỉ là như vậy. Nếu người ấy có quan điểm cá nhân dù ở độ nhỏ nhất, thì lời của Thầy sẽ không vào tai y, và nếu có vào, thì y cũng không thể lãnh hội được lời dạy của Thầy. Quên những quan điểm khác nhau về giáo lý vẫn chưa đủ, các ông còn phải quên những sự việc thế gian, đói, và lạnh. Rồi khi các ông lắng nghe giáo lý, nhất tâm tẩy sạch thân tâm, các ông có thể nghe với sự thâm mật. Khi các ông nghe như vậy, lý trở nên rõ ràng, và nghi ngờ tự giải tỏa. Đạt Đạo chân thật có nghĩa là xả bỏ thân và tâm đã có cho đến bây giờ và chỉ theo lời Thầy dạy như thực. Nếu làm như vậy, các ông sẽ trở thành người thực sự thông thạo trong Đạo. Đây là chân lý trọng yếu nhất từ xưa truyền xuống.

Đỗ Đình Đồng dịch

HẾT

Một tác phẩm 30 quyển (chüan) của Đạo Tuyên (Tao-hsüan, 595-667).

Phật, Pháp, và Tăng-già

Các cõi: địa ngục, ngã quỉ, và súc sinh

Không nhận diện được là ai

Vinh Tây (1141-1215) hai lần viếng Trung Hoa và mang về các giáo lý Thiền. Sư đã sáng lập ngôi chùa Thiền đầu tiên ở Nhật Bản, cũng như chùa Kiến Nhân ở Kyoto. Đạo Nguyên là đệ tử của sư một thời gian

Có lẽ là Kinh Phạm Võng (Brahmajāla Sūtra).

Bách Trượng Hoài Hải (Po-chang Hui-hai, 749-814). Tác phẩm của sư, Bách Trượng Thanh Quy (Po-chang ch’ing-kuei), thiết lập những qui định cho Thiền viện

Được Bồ-đề Đạt-ma từ Tây thiên (Ấn độ) mang đến

Câu chuyện này không có trong ấn bản chùa Chōon và có thể là được thêm vào sau này

Pháp hiệu của Chuyết Am Đức Quang (Cho-an Te-kung, 1144-1203).

Ngũ Tổ Pháp Diễn (tịch năm 1104). Sư được chú ý vì đã đào tạo được ba vị đệ tử nổi tiếng

Nguyên Hán văn: “Bất muội nhân quả.” Câu nói này trong công án nổi tiếng “Bách Trượng và con chồn hoang.” Có thể tìm thấy trong Thung Dung Lục, Vô Môn Quan, và những sách khác

Ám chỉ công án nổi tiếng Nam Tuyền Phổ Nguyện (Nan-ch’üan P’u-yüan, 748-834) và con mèo

Chao-chou Ts’ung-shen, (778-897).

Phiên bản chùa Chōon thay đổi lời nói chút ít và và bỏ câu phủ định ở đây. “Khi hội chúng không thể trả lời, Nam Tuyền nên ngừng một chút rồi nói: ‘Trong khi các ông im lặng Đạo hiện ra như thực.”

Dẫn lời của Vân Môn Văn Yển (Yün-men Wen-yen (tịch năm 949).

Một câu nói đưa đến ngộ

Ở đây dịch theo phiên bản chùa Chōon

Các giới luật đưa đến sự giải thoát khỏi những hành vi ác của thân, ngữ, và ý

Giết mèo như là một phương tiện đem đến ngộ cho người khác

Như đã có ở phần Bồ-tát Giới trong Kinh Phạm Võng

Mười giới chính: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không vu khống, không lăng nhục, không đôi mách, không tham lam, không giận dữ, và không hoài nghi

Làm Phật chảy máu, giết cha, mẹ, tăng, thầy, hay A-la-hán; và phá hoại tăng-già

Khi một người ác được nhận vào hội chúng, y có thể được đối xử thiếu lân mẫn trong một thời gian như là một phương tiện cảnh báo y phải cẩn thận với điều ác của y trong quá khứ

Như Tịnh (1163-1228) là sư của chùa ở núi Thiên Đồng, là thầy của Đạo Nguyên

Minamoto no Yoritomo (1147-1199).

Rokuhara là một phần của Kyoto, phía đông sông Kamo, là nơi dòng họ Taira đóng tổng hành dinh. Ở đây ám chỉ người đứng đầu của dòng họ ấy

Một nhà du thuyết danh tiếng thời Chiến Quốc. Người đất Tề (Ch’i).

Em trai của vua nước Triệu (Chao). Mất năm 250 trước C.N

Pháp hiệu của Vĩnh Minh Diên Thọ (Yung-ming Yen-shou, 904-975).

Ba mươi hai tướng chính và tám mươi tướng phụ của một vị Phật

Theo ý một bài kệ của Trường Sa Cảnh Sầm (Ch’ang-sha Ching-ts’en, niên đại ? - 868).

Nghĩa chính xác của đoạn này không rõ ràng

Nguyên Hán văn trong Luận Ngữ của Khổng Tử: “Triêu văn Đạo, tịch tử khả hỉ.”

Hai trong mười đại đệ tử của Phật

Cả hai là những người đẹp nổi tiếng của thế kỷ thứ năm trước C.N

Tên của những con ngựa nổi tiếng

Không biết chính xác đoạn này trích từ đâu; có thể là từ Chen-kuan cheng-yao

Phật đã sống một trăm năm, nhưng ngài nhập Niết-bàn lúc tám mươi tuổi, hiến hai mươi năm còn lại của đời ngài cho lợi ích chúng sinh trong thời đại suy đồi sắp đến

Một trong chín cảnh khổ Phật đã chịu trong đời ngài

Thời gian an cư chín mươi ngày trong mùa mưa

Wen-hsüan xxxviii

Phạm-thiên (Brahma), Dạ-ma (Yama), và những vị thần Ấn độ khác, được chấp nhận như là những thần hộ vệ của Phật giáo

Những qui định về khất thực cho phép người ta được đến viếng bảy nhà, mà không quan tâm đến chuyện họ giàu hay nghèo

Phạn: Bhaiṣajya

Công viên ở gần Śrāvastī nơi ngôi chùa được dựng lên và là nơi đức Thích-ca Mâu-ni thuyết pháp

Vị hoàng đế thứ hai của nhà Đường, 598-649

Quan Thượng thư được ca tụng vào thời kỳ đầu của nhà Đường

Vị vua thứ nhất của nhà Tùy, 580-604

Thuộc dòng họ Minamoto. Về danh tiếng, ông là tác giả của Cổ Sự Đàm (Kojidan). Ông mất năm 1215

Một tăng chính của chùa Onjō, một ngôi chùa của tông Thiên Thai (Sendai). Về sau sư từ chức và trở thành đệ tử của Pháp Nhiên (Honen) của tông Tịnh Độ. Kōin tịch năm 1216

Giáo thuyết Thiên Thai chủ trương rằng mỗi niệm thoáng qua hàm tàng trong nó ba ngàn thế giới hay tất cả sự vật

Một loài quỉ mũi dài, được miêu tả một cách khác nhau

Hoằng Trí Chánh Giác (Hung-chih Cheng-chüeh, 1091-1157). Thiền sư danh tiếng, tác giả của Thung Dung Lục (Ts’ung-yung lu). Sư đã mở rộng chùa Cảnh Đức (Ching-te) ở núi Thiên Đồng (T’ien-t’ung) rất nhiều, là nơi sau này Đạo Nguyên tu học

Xem Chương 1, đoạn 16

Chùa Hưng Thánh (Kōshōji) ở Fukakusha thuộc Fushimi, nam Kyoto

Tức Myōhen (1091-1224) của núi Cao-dã (Kōya), là một tăng chính (sōjō) của Chơn Ngôn tông. Sư đã cải đạo sang Tịnh Độ tông, và lấy pháp hiệu Không A-di-đà-phật

Niệm danh hiệu của một vị Phật

Thời kỳ giữa chết và tái sinh trong một sắc thân mới

Dâng hiến những điều tốt cho một người đã làm vì người khác

Đại diện của những đệ tử châm lụt và không thông minh của đức Phật. Bằng tận lực bình sinh, ngài đã chứng đắc quả A-la-hán

Nam Nhạc Hoài Nhượng (Nam-yüeh Huai-jang, 677-744), đệ tử của Lục tổ Huệ Năng

Mã Tổ Đạo Nhất (Ma-tsu Tao-i, 707-786), đệ tử của Hoài Nhượng

Khuất Nguyên (289?-243?, trước C.N.), chính khách nước Sở (Ch’ü). [Ông can vua thất bại, bị cách chức và gièm pha. Ông trầm mình chết ở sông Mịch La (Mi La), không phải sông Ts’ang lang được liên hệ ở đây. Ông sáng tạo Sở Từ (Ch’ü Tz’u), một thể thơ mới thời đó. ND]

Đêm được chia thành năm canh, mỗi canh gồm hai giờ, bắt đầu từ tám giờ. Mỗi canh được chia thành năm phần, mỗi phần gồm hai mươi bốn phút. Ở đây thời gian được qui định là phần thứ ba của canh ba, hay 1 giờ 12 sáng

Bốn hình thức cư xử: đi, đứng, nằm, và ngồi – khi được thể hiện đúng sẽ phấn khích sự kính trọng

Phiên bản chùa Chōon cho những lời sau đây là của Như Tịnh, hơn là lời dẫn từ một sư khác

Linh Vân Chí Cần (Ling-yün Chih-ch’in) ngộ khi thấy hoa đào nở. Hương Nghiêm Trí Nhàn (Hsiang-yen Chih-hsien) ngộ khi nghe tiếng ngói ném vào bụi tre

Xem Chương I, đoạn 14. [Đây là công án được cho là của Thạch Sương Sở Viên (986-1039) – ND]

Hai-wen Shih-chai. Không biết niên đại. Sư là Phương trượng của chùa ở núi Thiên Đồng chẳng bao lâu trước khi Đạo Nguyên đến chùa

Không nhận ra là ai

Thiền đường chia làm hai phần, với tượng Văn Thù Sư Lợi ở chính giữa. Phần thiền đường mặt hướng về cổng trước là thiền đường phía trước; phần hướng mặt hướng về phía cổng sau, là thiền đường phía sau

Đơn Hà Thiên Nhiên (759-824). Chuyện kể trong Cảnh Đức Truyền Đăng Lục (Ch’ing-te ch’uan teng lu, xiv).

Cái hang chim làm tổ dưới đất. Bị mê hoặc ràng buộc

Cái thùng sơn đen nên người ta không thể nói nó chứa gì bên trong

Bàng Uẩn (P’ang Yüan). Quan chức cao cấp của nhà Đường, nổi tiếng là cư sĩ của Thiền

Tào Khê là tên núi có chùa của Lục Tổ Huệ Năng (638-713) ở đó

Hoàng Bá là tên núi có chùa của Hoằng Nhẫn (Hung-jen, 601-674), ở đó. Núi thuộc huyện Hoàng Mai (Huang-mei)

Huệ Trung (Hui-chung, ? – 775), một đệ tử thừa kế pháp của Lục tổ Huệ Năng

Hiển nhiên, một tu sĩ phục vụ trong triều đình, mặc tử y (áo màu tím do vua ban). Huệ Trung là quốc sư, làm chức vụ hành lễ ở đó

Sáu giác quan, những đối tượng, và những nhận thức của chúng

Chúng ta không biết tiểu sử của sư. Sư nổi tiếng vì Thiền “một ngón tay” của sư

28 tháng 1, năm 1236

Thủ tọa (shuza). Địa vị đầu tiên trong thiền đường. Giám đốc việc thiền định của tăng nhân, đôi khi đứng thuyết giảng ở chỗ của hòa thượng đường đầu của chùa

Bồ-đề Đạt-ma, theo truyền thống là một nhà sư đến từ Ấn Độ, là Tổ sư thứ nhất của Thiền ở Trung Hoa

Huệ Khả là Tổ sư thứ hai của Thiền và là Tổ sư thứ nhất, người Trung Hoa. Huệ Khả là sư Thần Quang (Shen Kuang) trước khi đạt ngộ với Bồ-đề Đạt-ma

Thuật ngữ chỉ Thiền, lấy từ kinh Kim Cang

Phần Dương Thiện Chiêu (Fen-yang Shan-chao, 947-1024)

Dược Sơn Duy Nghiêm (Yao-san Wei-yen, 751-834).

Xem Chương II, đoạn 26

Một công án nổi tiếng liên quan với Động Sơn Thủ Sơ (T’ung-san Shou-ch’u, t.k. 12), người thừa kế pháp của Vân Môn Văn Yển (Yun-men Wen-yen)

Dẫn theo Hoài Nam Tử (Huai-nan tzu)

Một tác phẩm gồm mười quyển (chüan); sách thuộc loại tập yếu lời khuyên về chính trị. Rõ ràng là nguồn của nhiều lời nhận xét cảnh tỉnh của Đạo Nguyên về các bậc hiền đức thời xưa ở Trung Hoa

Đạo Nguyên mất cha năm lên ba và mất mẹ năm lên tám, trong khi vẫn còn là một đứa bé, sư đã trở thành một chú tiểu ở thành Thiên Thai (Sendai) của núi Tỉ-duệ (Hiei) gần Kyoto

Những người như Truyền Giáo đại sư (Dengyōdaishi), Hoằng Pháp đại sư (Kōbōdaishi), Từ Giác đại sư (Jikakudaishi)

Hai tập sách ghi lại hành trạng của các bậc cao tăng Trung Hoa

Về hành động, ý nghĩ, và lời nói

Một danh tướng thời Chiến Quốc. Những phần của câu chuyện này xuất hiện trong Sử Ký (Shihchi, xxxi) của Tư Mã Thiên

Phật đã chia giáo Pháp thành ba thời kỳ: 1) Chánh pháp (shōbō), 500 năm sau khi Phật nhập diệt, khi chánh pháp còn thắng thế; 2) Tượng pháp (zōhō) một ngàn năm trong đó giáo lý và tu tập chỉ được duy trì mà không có giác ngộ; 3) Mạt pháp (mappō), trong thời kỳ này chỉ còn giáo lý. Thời kỳ này sẽ kéo dài mười ngàn năm. Số năm của mỗi thời kỳ dài ngắn khác nhau trong nhiều bản văn. Tuy nhiên, các con số trên dường như đã được chấp nhận ở Nhật Bản vào thời Đạo Nguyên

Phiên bản chùa Chōon thêm hai câu ở đây: “Phật giáo chân chánh không phải như thế này. Nếu một người tu tập theo giáo lý chắc chắn người ấy sẽ đạt giác ngộ.” Điều này chứng minh câu nói của Đạo Nguyên về Ba Thời Kỳ của Pháp là “quyền biến tạm thời” và dùng để bác bỏ niềm tin rằng trong thời “Mạt Pháp” không ai có thể đạt được giác ngộ

Sự hợp nhất của thân, ngữ, và ý; cùng giới luật, cùng tri kiến, và cùng tu tập

Dương Kỳ Phương Hội (992-1049).

Long Nha Cư Tuần (Lung-ya Ch’ü-tun, 835-923).

Một trong ba mươi hai tướng tốt của một vị Phật

Ichijō Motoie (1132-1214). Ông trở thành một tăng nhân ở chùa Kiến Nhân năm 1201. Jimyōin là một trong những biệt danh của ông

Hoàng đế đầu tiên của nhà Hán, trị vì 202-190 trước C. N

Theo Sử Ký của Tư Mã Thiên, đó là sông Mịch La (Mi-lo), không phải sông Ts’ang-lang như được dẫn ở đây. Xem Chương II, đoạn 23

Ám chỉ chuyện Bá Di (Po-i) và Thúc Tề (Shu-ch’i), hai anh em, theo truyền thuyết, đã từ chối ngai vàng và lui về ở ẩn trên núi Thú Dương, nơi họ chết vì đói

Cũng gọi là Lặc Đàm Khắc Văn (Le-t’an K’o-wen, 1025-1102).

Tuyết Phong Đạo Nguyên (Hsüeh-feng Tao-yüan), không biết niên đại, một môn đệ đồng học với Khắc Văn dưới Hoàng Long Huệ Nam (Huang-lung Hui-nan). Ấn bản này cho Vân Phong (Yün-feng) là tên của ngọn núi liên kết với vị hòa thượng ấy. Nó đã được đổi thành Tuyết Phong, theo ấn bản chùa Chōon. Cả hai Vân Phong và Tuyết Phong là những ngọn núi có những ngôi chùa nổi tiếng trong Thiền

Một đệ tử của Phần Dương Thiện Chiêu (Fen-yang Shan-chao, 947-1024). Sư tịch ở tuổi chín mươi hai, khoảng giữa 1056 và 1064

Minh Toàn (1183-1225) là đệ tử của Vinh Tây và là thầy của Đạo Nguyên trong một thời gian. Sư cùng đi với Đạo Nguyên đến Trung Hoa và tịch ở đó

Không biết chi tiết đời sư

Huyền Trang (596-664). Tu sĩ nổi tiếng đã du hành đến Ấn Độ để thỉnh kinh. Sư là dịch giả của một số lớn các kinh văn và là người lãnh đạo tông Duy Thức

Nguyên Hán văn: “Trung ngôn nghịch nhĩ,” trích từ Khổng Tử Gia Ngữ (K’ung-tzu Chia-yü), một kết tập những lời dẫn từ rất nhiều tác phẩm khác nhau thuộc thời kỳ đầu của Trung Hoa. Tính chính thống và tác quyền của nó, cho đến nay vẫn còn là vấn đề tranh cãi giữa các học giả

Mahāprajñāpāramitā Śāstra. Một tác phẩm gồm 100 quyển của Bồ-tát Long Thọ, được Cưu-ma-la-thập dịch sang Hán văn, nguyên tác Phạn ngữ không còn nữa. Tác phẩm này luận về kinh Bát-nhã Ba-la-mật-đa

Đại Huệ Tông Cảo (Ta-hui Ts’ung-kao, 1089-1163). Một trong những Thiền sư nổi tiếng nhất đời nhà Tống (Sung)

Một bài kệ nổi tiếng, được dùng rộng rãi trong Thiền, được cho là của Tăng Xán (Seng-ts’an), vị Tổ thứ ba của Thiền Trung Hoa. [Nguyên Hán văn: “Chí Đạo vô nan, duy hiềm giản trạch. ND]

Ám chỉ chuyện đức Phật trước khi ngài đạt giác ngộ. Ngài đã kinh nghiệm niềm vui như thế khi thấy cảnh một vị cổ Phật nào đó trong bảy ngày, ngài tụng những bài kệ và nói những lời tán thán, quên việc nhấc chân lên và đặt xuống trong một lúc. [Ý muốn nói là khi chú ý trọn vẹn một điều sẽ quên tất cả những điều khác. ND]

Những ông tăng có năm tật xấu bất trị là những người quá lười biếng đọc kinh, kết quả, không nhận được sự cúng dường nào. Tuy nhiên, họ phô trương sự tu tập thiền định và nhận được sự ủng hộ, nhưng cuối cùng rơi xuống địa ngục. Họ tái sinh làm những chúng sinh bất toàn, như thạch nữ chẳng hạn

Trích từ một công án liên hệ với Triệu Châu Tùng Thẩm (Chao-chou Ts’ung-shen)

Một trong ba mươi hai tướng tốt của một vị Phật

Xem Chương I, đoạn 16

Mon (quan?), đơn vị tiền tệ xưa ở Trung Hoa và Nhật Bản. ND

Chỉ ngôi chùa của Tuyết Phong Nghĩa Tồn (Hsüeh-feng I-ts’un, 822-08), một Thiền sư danh tiếng đời nhà Đường

Đề-bà-đat-đa là em họ của đức Thích-ca Mâu-ni, tiêu biểu cho những kẻ xấu cố gắng làm thui chột mục đích của Phật. Tội ác của ông ta quá nhiều khiến ông ta rơi xuống địa ngục trong lúc còn sống. Lòng ghen ghét vì năm trăm xe thực phẩm, do một thí chủ giàu có cúng dường, là động cơ khiến Đề-ba-đạt-đa phạm những hành vi tội ác

Lương Toại (Liang-sui) một học giả Phật giáo chuyên giảng kinh, đến viếng Thiền sư Ma Cốc Bảo Triệt (Ma-yü Pao-ch’e) và đạt ngộ dưới sư. Sau đó Lương Toại không giảng nữa, giải tán đệ tử và hiến mình học Đạo

Ma Cốc là đệ tử của Mã Tổ Đạo Nhất, không biết niên đại của sư

Đất, nước, gió, và lửa

Phiên bản chùa Chōon thay đổi câu này chút ít: “…cơn đau cứ dần dần gia tăng, ông sẽ ước muốn mình đã tu tập khi cơn đau vẫn còn nhẹ.”

Cũng gọi là Nguyên Tín (Genshin, 941-1003). Một tăng chính nổi tiếng của tông Thiên Thai (Tendai), sư sống ở Yokawa trên núi Hiei (Tỷ Duệ), gần Kyoto

Chỉ giáo lý của kinh Pháp Hoa và Kinh Niết-bàn. Theo giáo thuyết Thiên Thai, những giáo lý này tiêu biểu cho loại cao nhất trong năm loại giáo lý mà đức Phật đã dạy

Chỉ Fujiwara no Yorimichi (992-1074). Ông xây viện Bình Đẳng (Byōdōin) làm ngôi chùa của gia đình. “Kampaku” là danh hiệu, tương đương với quan nhiếp chính hay viên chức điều hành dân sự

Dẫn từ Hiếu Kinh, iv

Một cao tăng. “Sō” phỏng đoán là tên riêng. Trong phiên bản chùa Chōon viết là Chisō. Không biết sư là ai