Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký

II

1

Đạo Nguyên huấn thị:

Các hành giả, nếu các ông điều tâm trước, sẽ dễ ném bỏ cả thân mình và thế gian sang một bên. Nếu các ông lo người khác sẽ phản ứng lời nói và cử chỉ của mình, nếu các ông tự kìm mình không làm những điều nào đó bởi vì người khác sẽ xem đó là những điều xấu, hay nếu các ông nghĩ tốt rằng người khác sẽ ngưỡng mộ mình là một Phật tử tốt, thì các ông vẫn còn bám vào thế giới hữu vi. Mặt khác, những người hành động một cách đắn đo với ý xấu thực sự sẽ là những người xấu. Hãy quên đi những ý xấu, quên đi thân mình, và chỉ hành động vì Phật giáo. Hãy ý thức mỗi sự việc khi nó phát sinh.

Những người chỉ mới bắt đầu với Phật giáo có thể phân biệt và suy nghĩ theo những hạn từ thế tục. Sự cố gắng tự kìm chế đối với điều xấu và tu tập điều tốt với thân tạo thành sự ném sang một bên cả thân và tâm.

2

Đạo Nguyên huấn thị:

Trong khi cố Trụ trì Vinh Tây còn sống tại chùa Kiến Nhân, một người láng giềng đến nói với sư: “Nhà con nghèo đến nỗi vợ con, con, và ba đứa con của con không có gì để ăn đã mấy ngày rồi. Xin hãy thương xót giúp đỡ chúng con.”

Đây là lúc chùa hoàn toàn cạn hết thực phẩm, quần áo, và tiền bạc. Vinh Tây đã vắt óc nhưng không thể nghĩ ra cách nào để giải quyết. Đúng vào lúc ấy có việc xảy ra là người ta đang dựng một bức tượng Phật Dược Sư (Yakushi)⁴⁵ tại chùa và ở đó có một ít đồng đã được đập ra để làm vòng hào quang. Vinh Tây dùng tay bẻ gãy nó, cuộn thành một quả banh, và đưa cho người đàn ông nghèo ấy. “Hãy đem cái này đổi lấy đồ ăn để cứu gia đình anh khỏi chết đói,” sư nói. Người đàn ông nghèo quá mừng ra đi.

Các đệ tử của sư phê bình: “Thầy đã cho ông cư sĩ ấy vòng hào quang của pho tượng Phật. Đó không phải là tội dùng đồ của Phật vào việc cá nhân sao?

“Các ông nói đúng,” Trụ trì đáp, “nhưng hãy nghĩ đến ý của Phật. Ngài đã cắt thịt và tay chân của ngài vì tất cả chúng sinh. Chắc chắn ngài sẽ hy sinh cả thân mình để cứu những người chết đói. Dù cho tôi phải rơi vào những cõi ác vì tội này, tôi vẫn cứu những người chết đói.” Người học ngày nay nên suy xét kỹ về thái độ tuyệt hảo này của Hòa thượng Vinh Tây. Đừng quên điều này.

Vào một dịp khác, các đệ tử của sư nhận xét: “Những căn nhà của chùa Kiến Nhân ở gần sông. Trong tương lai rất có thể chúng sẽ bị lụt phá hủy.”

Vinh Tây nói: “Đừng lo lắng về những gì sẽ xảy ra cho chùa của chúng ta trong những năm tới. Cuối cùng, tất cả những gì còn lại của ngôi chùa ở vườn Kỳ-đà (Jetavana)⁴⁶ là những cái nền bằng đá. Điều này không có nghĩa là công đức dựng chùa đã bị mất. Với bất cứ giá nào, công đức tu tập trong sáu tháng hay một năm vào thời gian ở chùa Kiến Nhân được kiến tạo chắc chắn to lớn phi thường.”

Như bây giờ về việc này tôi nghĩ rằng, xây dựng chùa là một trong những việc làm quan trọng nhất mà một người có thể làm trong đời mình. Muốn nó sẽ sống còn trong tương lai không bị hư hoại là điều tự nhiên. Nhưng mục đích cao quí và sự sâu xa của hòa thượng Vinh Tây chắc chắn phải được ghi nhớ.

3

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Ở Trung Hoa trong lúc Hoàng đế Thái tông (T’ai-tsung)⁴⁷ nhà Đường trị vì, Wei Cheng⁴⁸ lưu ý nhà vua: “Quần thần đang phê bình hoàng thượng.”

Nhà vua nói: “Nếu trẫm nhân hậu mà chuốc lấy phê phán, trẫm không lo. Nhưng nếu trẫm không nhân hậu mà được ca tụng, thì trẫm nên lo.”

Nếu ngay cả một người thế gian mà có thái độ này, thì một tăng nhân càng nên có nó biết bao. Nếu các ông có lòng lân mẫn và tâm cầu Đạo, các ông không cần quan tâm sự phê bình của kẻ ngu. Nếu các ông không có tâm này, nhưng người ta nghĩ rằng các ông có, đây thực sự là một nguyên nhân đáng quan tâm.

Vào một dịp khác Đạo Nguyên huấn thị:

Vua Văn Đế (Wen-ti)⁴⁹ [49] nhà Tùy (Sui) có lần đã khuyên: “Hãy bí mật tích lũy đức hạnh và hãy chờ nó tích tụ đầy đủ.” Những gì nhà vua nói là tu tập đức hạnh một cách chu toàn, đợi cho nó tích tụ đầy đủ, và rồi hướng dẫn người ta đến chính trực. Tăng nhân mà không bằng được như vậy, phải đặc biệt cẩn thận. Đức hạnh tu tập bên trong thể hiện ra bên ngoài. Nếu các ông chỉ theo Phật giáo và Đạo của các Tổ mà không mong được thừa nhận, tự nhiên người ta sẽ tìm đến nương nhờ đức hạnh Phật giáo. Nhiều người học mắc phải sai lầm nghĩ rằng đức hạnh hiện ra khi người ta biểu lộ sự kính trọng và cúng dường họ. Những người khác thấy vậy cũng đi đến cùng một kết luận. Loại thái độ này quả thật là việc làm của quỉ và phải đặc biệt để ý đề phòng. Trong các giáo lý, nó được nói đến như là hành động của quỉ. Song tôi chưa nghe bất cứ trường hợp nào ở Ấn Độ, Trung Hoa, hay Nhật Bản có người trở nên đức hạnh do có được của cải hay sự kính trọng của những người ngu. Từ những thời xa xưa ở các nước này, người tu tập Phật giáo chân chính thì nghèo, thân chịu cực nhọc, và không lãng phí một vật gì. Người ấy được bi tâm và Đạo điều động. Đức hạnh không biểu hiện nơi những kho tàng thừa thải và kiêu hãnh nơi những vật cúng dường thọ nhận từ những người khác. Đức hạnh tự nó biểu hiện trong ba giai đoạn: đầu tiên, một người trở nên được biết đến vì tu Đạo; rồi, những người khác có khuynh hướng đến với người ấy; và cuối cùng, họ cũng học Đạo và hành động hợp với Đạo. Đây gọi là biểu hiện đức hạnh.

4

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Người học phải ném sang một bên lòng ham muốn thế gian. Ném nó sang một bên là tu tập phù hợp Phật giáo. Đa số mang thái độ Tiểu thừa: phân biệt tốt và xấu, đúng và sai, họ chấp nhận tốt và từ chối xấu. Đây là cái thấy Tiểu thừa. Tuy nhiên, điều đầu tiên các ông phải làm là từ bỏ những cái thấy thế tục và đi vào Phật Đạo. Đi vào Phật Đạo là ngừng phân biệt tốt và xấu, và ném sang một bên cái ý nói rằng đây là tốt và đó là xấu. Các ông phải quên những ý nghĩ về cái gì tốt cho bản thân của các ông hay cái gì hợp với cái tâm của riêng mình, và theo lời nói và hành động của Phật và Tổ, dù những lời nói và hành động ấy có vẻ tốt hay xấu.

Những gì trong tâm các ông cho là tốt hay những gì người thế gian nghĩ là tốt không nhất thiết có nghĩa là tốt. Do đó, hãy quên những gì người khác nói, hãy ném sang một bên cái tâm của riêng mình, và chỉ theo những lời dạy của Phật giáo. Dù cho các ông biết rằng thân mình sẽ khổ, tâm mình sẽ bị dày vò, và tin rằng mình phải hoàn toàn xả bỏ thân tâm, các ông vẫn phải theo những gì Phật và Tổ làm. Mặt khác, dù cho các ông muốn làm điều gì đó mà các ông nghĩ là tốt và hợp với Phật giáo, cũng đừng làm như thế trừ phi nó hợp với sự hành xử của Phật và Tổ. Ấy là vì các ngài hiểu trọn vẹn các giáo lý Phật giáo.

Ném bỏ những ý niệm các ông có trong tâm và những khái niệm về giáo thuyết có được trong quá khứ. Chỉ hướng tâm mình đến những lời nói và hành động của vị Thiền sư các ông thấy trước mình bây giờ. Nếu các ông làm như thế, trí tuệ sẽ gia tăng và giác ngộ sẽ khai mở. Các ông phải suy nghĩ bằng những hạn từ có ý nghĩa ở trước các ông bây giờ, và bỏ đi bất cứ kiến thức nào có được từ kinh văn mà các ông đã học trước kia, cũng như bất cứ nguyên tắc nào cần phải loại bỏ. Một vài người trong các ông có thể thắc mắc làm sao những công đức có được qua nhiều năm học tập có thể bỏ đi một cách dễ dàng như vậy, nhưng cái ý như thế vẫn còn ở trong sự ràng buộc với thế giới mê hoặc của sinh và tử. Hãy suy nghĩ kỹ điều này.

5

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Tiểu sử của hòa thượng Vinh Tây, cố Trụ trì chùa Kiến Nhân, do Akikane Chūnagon⁵⁰, người đã trở thành một tăng nhân Phật giáo, viết.

Ban đầu ông ta từ chối sự phân công, nói: “Tiểu sử này nên để cho một nhà Khổng học viết, một nhà Khổng học quên thân mình, từ lúc thiếu niên cho đến khi trưởng thành, và tập trung vào sự học. Không có lỗi lầm nào trong những gì ông ta viết. Thông thường, những người tập trung vào việc riêng và những hoạt động xã hội của họ và dấn thân vào sự học chỉ là một việc phụ. Họ có thể là những người viết văn có tài, nhưng họ tạo ra sai lầm trong những bài viết của họ.” Dường như ngày xưa, ngay cả những người nghiên cứu những bản văn không phải Phật giáo cũng đã biết cách quên thân.

Cố Trụ trì Kōin⁵¹ nói: “Cái tâm cầu Đạo là cái tâm học, lãnh hội cho chính nó, và chủ trương giáo lý ba ngàn thế giới trong một niệm⁵². Cột cái nón che mưa quanh cổ và đi lang thang trong mê hoặc là cách hành xử của một người bị thiên cẩu (tengu)⁵³ dụ hoặc.”

6

Trong một thuyết thoại vào một buổi tối Đạo Nguyên nói:

Cố Trụ trì Vinh Tây thường hay bảo chúng tôi: “Đừng nghĩ tôi là người cho các ông y phục và thực phẩm các ông dùng. Đây tất cả là do nhiều thiên thần cúng dường. Tôi chỉ nhận và chuyển đến các ông. Mỗi người thọ nhận phần được phân bố trong đời mình. Đừng vội vã chạy đi tìm thêm nữa, và đừng cảm thấy phải biết ơn tôi vì những thứ đó.” Tôi nghĩ đây là những lời tuyệt diệu nhất.

Trong hội chúng ở Thiên Đồng (T’ien-t’ung) nơi Hoằng Trí⁵⁴ là Sư, lương thực được dự trữ để cung cấp cho một ngàn người một ngày. Khoảng bảy trăm người trong hội chúng đang tu tập thiền định, và ba trăm người làm việc trong khuôn viên chùa. Bởi vì đại danh của sư Hoằng Trí, tăng chúng tụ tập từ khắp nơi, cho đến khi có một ngàn tăng nhân tu tập và khoảng năm hay sáu trăm dấn thân làm việc chùa. Cuối cùng, một trong các tăng nhân chịu trách nhiệm quản lý cầu cứu với Hoằng Trí: “Chúng ta chỉ có lương thực cho một ngàn người, nhưng rất đông người tụ tập ở đây đến nỗi chúng ta không có đủ để cung cấp. Xin hòa thượng gửi những người thặng dư đi.”

Hoằng Trí đáp: “Mọi người đều có miệng để ăn. Đó không phải chuyện ông lo, vậy đừng phàn nàn.”

Khi nghĩ về nó, mọi người đều được phần phân bố về thực phẩm và quần áo của mình trong khi còn sống. Nó không đến do người ta suy nghĩ về nó; người ta cũng không được nó bởi vì không tìm nó. Người thế gian để mặc những chuyện như thế cho số phận, trong khi chính họ quan tâm đến sự trung thành và phát triển lòng hiếu kính. Vậy thì tăng nhân càng nên ít để bị những mối quan tâm thế gian chế ngự biết bao! Đức Thích-ca Mâu-ni đã để phần còn lại của đời ngài⁵⁵ cho con cháu, và nhiều thiên thần cũng cúng dường thực phẩm và y phục. Mỗi người tự nhiên nhận phần được phân bố trong đời mình. Người ấy không cần nghĩ về nó, không cần tìm nó; phần được phân bố ở đó. Dù cho các ông vội vã chạy đi tìm của cải, việc gì xảy ra khi cái chết đến thình lình? Người học nên làm cho tâm mình sạch hết những sự việc không thiết yếu và tập trung vào việc học Đạo.

Có lần có người nói: “Vì Phật giáo hưng thịnh trong thời đại này, người ta phải sống ở nơi yên tĩnh không có sự lo lắng nào về thực phẩm và áo quần. Nếu một người tu tập Phật giáo với những nhu cầu cần thiết được cung cấp cho, lợi ích sẽ to lớn.” Đối với tôi điều này tỏ ra không đúng. Nếu một nhóm người bị sắc tướng và ngã ràng buộc tập trung lại với nhau để học tập, trong bọn họ sẽ không có người nào phát tâm theo Đạo. Bao lâu họ còn tìm lợi dưỡng, dù cho mười triệu người tụ tập lại với nhau, cũng sẽ không có được một người cầu Đạo. Tất cả họ sẽ tích lũy nghiệp dẫn đến những cõi ác, và họ sẽ không có khuynh hướng vì Phật giáo.

Nhưng nếu có người đến và muốn học với các ông, sau khi nghe nói rằng tăng nhân sống cực kỳ khổ hạnh, thùy thuộc vào sự xin bố thí, sống với trái cây và ngũ cốc, và tu tập khổ nhọc trong khi đói, thì người đó là một người cầu Đạo chân thật, và Phật giáo sẽ hưng thịnh. Để không có người nào tu tập trong khó khăn và cảnh nghèo không tì vết và có nhiều người tụ họp trong sự thừa thải thực phẩm và quần áo, nhưng không có Phật giáo chân thật, là một bên nửa lạng và một bên tám cân.

Vào một dịp khác Đạo Nguyên nói:

Ngày nay nhiều người nghĩ rằng đúc tượng và xây chùa khiến cho Phật giáo hưng thịnh. Điều này cũng chẳng phải vậy. Không một ai có được Đạo bằng cách dựng lên những cao ốc nguy nga có ngọc lóng lánh và những món trang trí bằng vàng. Đây chỉ là một hành động tốt tạo phúc bằng cách đem những kho tàng thế gian vào thế giới Phật giáo. Dù những nguyên nhân nhỏ bé có thể có những kết quả lớn, Phật giáo không hưng thịnh nếu tăng nhân can dự vào những hoạt động như thế. Nếu các ông học một câu trong những lời Phật dạy hay tu tập ngồi thiền dù chỉ trong khoảnh khắc trong một am tranh hay ngay cả dưới một cội cây, Phật giáo sẽ thực sự hưng thịnh.

Bây giờ tôi đang xây một ngôi chùa⁵⁶ và đang cầu người ta đóng góp. Trong khi việc này đòi hỏi nhiều nỗ lực về phần tôi, tôi không thể tin rằng nó nhất thiết kích thích Phật giáo. Ấy chỉ vì những ngày này không có ai muốn học Phật giáo, và tôi có nhiều thời gian trong tay mình. Vì bây giờ không có chỗ cho họ học, tôi muốn cung cấp một chỗ cho người học tu tập ngồi thiền, nếu như có những tín đồ mê hoặc nào ước muốn thiết lập sự nối kết với Phật giáo. Nếu các kế hoạch của tôi không thực hiện được, tôi sẽ không có gì nuối tiếc. Nếu tôi có thể dựng được dù chỉ một cây cột, tôi sẽ không quan tâm nếu người sau thấy nó và nghĩ rằng tôi đã có kế hoạch nhưng không thể thực hiện được.

7

Một hôm có người khuyên Đạo Nguyên đến Đông Nhật Bản nếu sư muốn thấy Phật giáo hưng thịnh.

Đạo Nguyên nói: “Tôi không đồng ý. Nếu người nào muốn học Phật giáo, người ấy sẽ đến đây, dù cho người ấy phải vượt qua núi, sông, và biển. Nếu tôi đem giáo lý của tôi đến với những người không có lòng muốn học, tôi không biết họ có lắng nghe tôi không. Có thể tôi không những chỉ hướng dẫn người ta lạc đường vì sự sống của riêng tôi hay vì tôi muốn sự giàu sang vật chất? Điều này sẽ chỉ làm tôi hao mòn. Tôi không thể thấy được điểm quan trọng trong vệc đi.”

8

Vào một dịp khác Đạo Nguyên huấn thị:

Những người học Đạo không nên đọc kinh điển của những giáo lý Phật giáo khác hay học những bản văn không phải Phật giáo. Nếu các ông thực sự đọc, hãy khảo nghiệm những bài viết về Thiền, Những tác phẩm khác tạm thời nên đặt sang một bên.

Những ngày này các Thiền tăng thích văn chương, thấy nó trợ giúp trong việc viết kệ và tiểu luận. Đây là một sai lầm. Dù cho các ông không thể sáng tác thơ kệ, thì chỉ viết những gì các ông có trong lòng. Những vẻ thanh lịch của ngữ pháp không thành vấn đề nếu các ông chỉ diễn đạt những lời dạy của Phật. Những người thiếu tâm cầu Đạo có thể phàn nàn rằng văn viết của một người nào đó dở tệ. Song dù cho văn của họ thanh nhã đến đâu hay thơ của họ tuyệt vời đến đâu, chúng chỉ là sự chơi chữ và không thể đạt được Chân lý. Tôi đã yêu thích văn chương từ khi tôi còn trẻ và ngay cả bây giờ còn nhớ được những câu đẹp của những tác phẩm không phải Phật giáo. Tôi đã bị lôi cuốn cầm giữ những quyển sách như Văn Tuyển (Wen-hsüan), nhưng tôi đã đi đến chỗ cảm thấy rằng đó là lãng phí thì giờ và có khuynh hướng nghĩ rằng nên hoàn toàn để sự đọc như thế sang một bên.

9

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Khi tôi ở trong một Thiền viện ở Trung Hoa, lúc đang đọc những lời nói của các Thiền sư xưa, một ông tăng từ Tứ Xuyên (Szechuan) hỏi: “Đọc những Thiền ngôn này để làm gì?”

Tôi đáp: “Để hiểu hành động của các Sư xưa.”

Ông tăng hỏi: “Dùng để làm gì?”

Tôi đáp: “Tôi muốn tôi có thể hướng dẫn người ta khi tôi trở về Nhật.”

Rồi ông tăng hỏi: “Dùng để làm gì?”

“Làm lợi ích tất cả chúng sinh,” tôi nói.

Rồi ông tăng lại hỏi: “Nhưng về lâu về dài dùng để làm gì?”

Sau đó tôi suy nghĩ về điều này. Đọc những Thiền ngôn và công án Thiền, và hiểu hành động của các Thiền sư xưa để dạy những người mê hoặc rốt cùng vô dụng, dù cho sự tu tập riêng hay hướng dẫn người khác. Nếu các ông sáng tỏ được Nguyên lý Cốt yếu trong ngồi thiền thiền định, các ông có vô số cách hướng dẫn người khác, dù cho các ông có thể không biết một chữ. Đây là lý do ông tăng ấy nói “dùng về lâu về dài.” Chấp nhận rằng điều ông ta nói đúng là nguyên lý, về sau tôi không đọc các Thiền ngôn và những sách viết khác nữa. Như thế tôi đã có thể có được sự tỉnh ngộ Nguyên lý Cốt yếu.

10

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Các ông không xứng đáng được sự kính trọng của người khác trừ phi bên trong các ông có đức hạnh chân thật. Bởi vì người Nhật kính trọng người khác vì bề ngoài của họ, mà không biết đức hạnh chân thật bên trong, những người học không có tâm cầu Đạo rơi vào các ác đạo và trở thành tín đồ của quỉ. Được người khác kính trọng thì dễ. Một người chỉ cần tạo ra ấn tượng quên thân và xa lìa thế gian bằng hình thức bề ngoài mà người ta ưa chuộng. Người cầu Đạo chân thật điều tâm mình song sống một cách khiêm tốn như bất cứ người bình thường nào khác trong thế gian.

Do đó, một cổ đức nói: “Bên trong hãy làm trống mình, và bên ngoài hãy theo thế gian.” Đây có nghĩa là các ông phải loại bỏ cho chính mình những chấp trước bên trong song bên ngoài hãy thích nghi với những lề lối thế gian. Nếu các ông hoàn toàn quên thân và tâm mình, nhập vào Phật giáo, và tu tập hợp với những giáo lý Phật giáo, các ông trở nên tốt bên trong và bên ngoài cả bây giờ và trong tương lai.

Dù Phật giáo nói xả bỏ thân và từ bỏ thế gian, nhưng ném bỏ những gì không nên ném bỏ là sai. Ở nước này, những người cố mạo nhận mình là người Phật giáo và những người cầu Đạo là những người nói rằng, vì họ đã quên thân, mặc cho người khác nghĩ gì; và họ hành động thô bạo vô lý. Hoặc nói rằng họ không còn bị ràng buộc với thế gian, họ đi quanh quẩn trong mưa không chú ý gì và bị ướt sũng. Những hành động này không phục vụ một mục đích nào dù bên trong hay bên ngoài, song những người bình thường có ấn tượng rằng loại người này nên được kính trọng, bởi vì người ấy dường như không bị ràng buộc với thế gian. Mặt khác, một tăng nhân giương cao giáo nghĩa Phật giáo, biết các giới luật, và theo Phật Đạo, trong đó người ấy tu tập cho chính mình và hướng dẫn những người khác, thì hầu như bị những người cảm thấy rằng ông ta đang tìm danh lợi và làm ngơ. Đối với tôi, loại tăng nhân thứ nhì đang theo các giáo lý Phật giáo và có cơ hội tốt hơn để phát triển đức hạnh cả bên trong lẫn bên ngoài.

11

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Này những người học, được thế gian biết mình là người có kiến thức thì chẳng ích dụng gì. Dù chỉ có một người thành thật muốn học Phật giáo, các ông chớ giữ lại mà không cho người ấy bất cứ giáo lý nào của Phật và Tổ mà các ông có được. Dù cho người ấy đến với ý định giết các ông, nếu người ấy hỏi các ông Chánh Đạo với lòng chân thành, hãy quên đi sự phật ý của mình và dạy cho người ấy. Giả vờ có tri kiến về các giáo lý hiển và mật và tỏ vẻ quen thuộc với tác tác phẩm Phật giáo và phi Phật giáo thì hoàn toàn chẳng có giá trị gì. Nếu có người đến hỏi về những thứ đó, thì tuyệt đối chẳng có gì sai khi nói rằng mình không biết. Nghiên cứu các kinh điển của Phật giáo và các giáo lý khác để cố mở rộng kiến thức của mình hoặc vì người khác cho là dở vì mình không biết sự việc hay vì chính các ông cảm thấy mình ngu là một sai lầm khủng khiếp. Một vài người còn đi xa hơn là nghiên cứu những chuyện thế tục để tạo ấn tượng rằng họ yêu thích học. Đối với việc học Đạo, những cái đó hoàn toàn vô ích. Song biết mà giả vờ mình không biết là không tự nhiên và gây nên ấn tượng xấu. Tốt hơn hết là không biết ngay từ đầu.

Khi tôi còn trẻ, tôi thích thú nghiên cứu các sách thông thường. Về sau khi đến Trung Hoa, và cho đến khi tôi trở về Nhật Bản, tôi đã đọc cả những tác phẩm Phật giáo và những tác phẩm thế tục và còn thông thạo cả ngôn ngữ địa phương. Vì những nhiệm vụ khác nhau và những quan hệ với thế giới thế tục, tôi đã có một kiến thức rộng về những sự việc dị biệt. Mà bây giờ khi tôi nhìn lại, tất cả điều này là một chướng ngại cho sự tu tập của tôi, mặc dù tôi đã học được nhiều điều mà người thường thấy khó. Trong khi đọc các kinh điển thiêng liêng, người ta dần dần có thể hiểu được chân lý Phật giáo như nó được tiết lộ trong bản văn. Dù trước tiên nhìn vào các câu, liên hệ với sự sắp xếp chỉn chu ngữ cú và nhịp điệu, đánh giá chúng là hay hay dở, và rồi cố gắng nắm bắt chân lý, là một sai lầm. Thay vì, tốt hơn là không quan tâm đến văn chương và lãnh hội chân lý của bản văn ngay từ lúc bắt đầu. Trong khi viết những bài thuyết pháp phổ thông và những tác phẩm khác, các ông cố gắng sáng tác những câu hay và tránh những vụng về trong vần điệu, các ông bị sai lạc vì kiến thức mình có. Các ông nên ổn định vững vàng chân lý khi nó đến với tâm, không quan tâm đến từ ngữ và thể loại. Rồi thì dù cho câu văn có thể có vẻ như trục trặc, không liền lạc, các ông vẫn đóng góp được cho Phật giáo nếu chân lý ở đó. Điều này cũng áp dụng cho những môn học khác.

Có một câu chuyện về Kū Amidabutsu (Không A-di-đà-phật)⁵⁷ ở núi Cao-dã (Kōya) đã quá cố. Sư vốn là một học giả nổi tiếng về Phật giáo hiển và mật. Sau khi từ bỏ thế gian, sư quay sang nghiên cứu phép Niệm Phật (Nembutsu)⁵⁸. Sau này, khi một tu sĩ tông Chơn Ngôn (Shingon) đến hỏi sư về giáo lý của Phật giáo mật giáo, sư đáp: “Tôi đã quên hết mọi thứ. Tôi không nhớ một chữ nào.”

Đây là một thí dụ tốt về tâm cầu Đạo. Với một bối cảnh như thế, chắc chắc sư nhớ một cái gì đó. Nhưng những gì sư nói rất đúng trọng điểm, vì từ ngày sư nhập vào giáo lý Niệm Phật, một thái độ như thế là thích hợp. Thiền sinh ngày nay phải có thái độ giống như thế. Dù cho họ có thể biết kinh điển cảc giáo lý khác, họ phải quên tất cả những giáo lý đó; không những thế mà bây giờ họ còn không nên quan tâm đến việc học chúng dù trong chốc lát. Thiền tăng tu tập chân thật không nên đọc ngay cả ngữ lục của các sư xưa và những bài viết khác. Điều này cũng áp dụng đối với những tác phẩm khác.

12

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Ngày nay ở nước này, nhiều người học lo về tốt và xấu, đúng và sai, về lời nói và hành động của họ và thắc mắc người khác sẽ phản ứng thế nào đối với những gì họ thấy và nghe. Họ quan tâm điều họ làm sẽ lôi kéo sự chỉ trích hay đem đến sự ca ngợi bây giờ và trong tương lai. Đây là một tình trạng rất xấu của sự việc. Những gì thế gian xem là tốt thì không nhất thiết là tốt. Người khác nghĩ gì chẳng phải là vấn đề; hãy để họ gọi các ông là người điên. Nếu các ông sống đời mình hòa hợp với Phật giáo và không làm điều gì trái với nó, thì cái thấy của người khác ít ra cũng chẳng thành vấn đề.

Thoát khỏi thế gian có nghĩa là tâm không quan hệ gì với những quan niệm của thế gian. Chỉ học và tu tập hành động của Phật và Tổ và bi tâm của Bồ-tát, tự mình phản tỉnh là chư thiên đang soi chiếu những lỗi lầm cả mình, và hành động phù hợp với qui tắc của Phật giáo; rồi chẳng có gì làm các ông phiền não được.

Mặt khác, vui vẻ làm ngơ những gì người khác xem là xấu và độc đoán làm những điều xấu hoàn toàn bất chấp sự phê bình của người khác, là một lỗi lầm. Không quan tâm những gì người khác nghĩ, chỉ hành động hợp với Phật giáo. Trong Phật giáo, những hành động độc đoán và sự cư xử không biết xấu hổ đều bị cấm.

13

Vào một dịp khác Đạo Nguyên nói:

Ngay cả theo tiêu chuẩn của xã hội thông thường, thiếu sự thích đáng – như thay y phục không đúng đắn, ngay cả khi các ông ở chỗ người ta không thể thấy được hay ở trong một căn phòng tối; hoặc ngồi hay nằm không đàng hoàng để những phần nên che giấu lộ ra – là một sỉ nhục đối với quỉ thần. Hãy che giấu những gì nên che giấu, và hãy biết xấu hổ những gì đáng xấu hổ, y như các ông đang ở trước sự có mặt của người khác. Điều này phản ánh ý chỉ của giới luật. Những người thiện xảo trong Đạo không nên tạo ra những phân biệt về chuyện họ ở trong phòng hay ở ngoài, sáng hay tối, và làm những chuyện xấu chỉ vì họ ở ngoài tầm mắt của những người biết các điều lệ của Phật giáo.

14

Một hôm một người học hỏi: “Con đã mất nhiều tháng năm nhiệt tình nghiên cứu, nhưng con chưa đạt được ngộ. Nhiều bậc sư xưa nói rằng Đạo không tùy thuộc vào thông minh và khôn lanh, và không cần kiến thức và tài năng. Theo con hiểu, dù cho căn cơ của mình thấp, con không cần cảm thấy xấu về chính mình. Có những lời xưa hay những câu nói cảnh giác nào con nên biết không?”

Đạo Nguyên đáp: “Phải, có. Học Đạo chân thực không nương tựa vào kiến thức và thiên tài hay khôn lanh và sáng láng. Nhưng khuyến khích người ta giống như người mù, câm điếc, hay đần độn là một sai lầm. Bởi vì học không dùng kiến thức rộng và thông minh cao, ngay cả những người có căn cơ thấp kém cũng có thể tham dự. Học Đạo chân thực là một việc dễ.

Nhưng ngay cả ở các tự viện Trung Hoa, chỉ một hay hai người trong số mấy trăm, hay cả ngàn đệ tử ở dưới một bậc đại Thiền sư thực tế đạt được chân ngộ. Do đó, người ta cần những câu nói của người xưa hay những lời cảnh giác. Như bây giờ tôi thấy, ấy là chuyện có lòng ham muốn tu tập. Một người phát tâm ham muốn chân thật và đặt những nỗ lực tối đa của mình vào sự học dưới một vị thầy chắc chắn sẽ đạt ngộ. Cốt yếu là phải hiến toàn bộ sự chú ý vào tu tập với tất cả tốc độ thích đáng. Cụ thể hơn là phải giữ trong tâm những điểm sau đây:

“Đầu tiên, phải có lòng nhiệt thành cầu Đạo. Ví dụ, một người ước muốn ăn cắp một viên ngọc quí, muốn tấn công một kẻ thù đáng sợ, hay muốn làm quen với một người đàn bà đẹp, thì lúc nào cũng phải chủ ý canh chừng cơ hội, điều chỉnh hay thay đổi các sự cố và thay đổi hoàn cảnh. Kịch liệt tìm kiếm bất cứ một cái gì như thế thì chắc chắn sẽ tìm được. Nếu lòng ham muốn cầu Đạo trở nên kịch liệt như vậy, dù ông tập trung ngồi thiền một mình, tham một công án của một bậc sư xưa, tham vấn với một Thiền sư, hay tu tập với lòng sùng mộ chân thành, ông sẽ thành công dù ông phải bắn cao bao nhiêu hay phải phóng xuống sâu bao nhiêu cũng chẳng là vấn đề. Không có sự phát toàn tâm nguyện vì Phật Đạo này, làm sao ai có thể thành công trong công tác quan trọng nhất này là cắt đứt cái vòng sinh tử vô tận? Những ai có được động cơ này, dù cho họ chỉ có chút ít kiến thức hay có căn cơ thấp, dù cho họ ngu hay ác, cũng sẽ đạt ngộ mà không thất bại.

“Kế tiếp, phát khởi một cái tâm như thế, người ta phải ý thức sâu xa sự vô thường của thế gian. Người ta không đạt được sự thức ngộ này bằng một phương pháp quán chiếu nhất thời nào đó. Ấy không phải là tạo ra một cái gì đó vốn không hiện hữu và rồi suy nghĩ về nó. Vô thường là sự kiện trước mắt chúng ta. Đừng chờ đợi lời dạy của người khác, lời nói của kinh điển, và các nguyên tắc để giác ngộ. Chúng ta được sinh ra vào buổi sáng và chết vào buổi tối; người chúng ta thấy hôm qua hôm nay không còn nữa. Có những sự kiện chúng ta thấy bằng mắt và nghe bằng tai. Ông thấy và nghe vô thường theo lời nói của người khác, nhưng hãy cố gắng cân nhắc nó nơi thân ông. Dù cho ông sống là bảy mươi hay tám mươi, ông sẽ chết hợp với cái chết không thể tránh được. Ông sẽ đến với những hạn từ lo âu, vui vẻ, thân mật, và xung đột mà ông quan tâm trong đời này như thế nào? Với niềm tin vào Phật giáo, hãy tìm hạnh phúc chân thật của Niết-bàn. Làm sao những người đã già hay đã vượt qua cái mốc nửa đường trong đời họ giải đãi trong việc học của họ khi không có cách nào nói họ còn được bao nhiêu năm nữa?

“Dù cho điều này nói một cách quá đơn giản. Hãy nghĩ về những gì có thể xảy ra hôm nay, trong giây phút này, trong thế giới bình thường cũng như trong thế giới của Phật. Có lẽ đêm nay, có lẽ ngày mai, ông sẽ đột nhiên bị bệnh trầm trọng; thấy thân mình bị sự đau đớn không chịu được hành hạ; chết một cách đột ngột, bị quỉ vô danh nguyền rủa; gặp phải bất hạnh trong tay kẻ cướp; hay bị người nào đó giết để trả thù. Sống quả thực là điều không chắc chắn. Trong thế gian đầy oán ghét này, nơi cái chết có thể đến bất cứ giây phút nào. Lập kế hoạch cho đời mình, âm mưu hiểm độc chống người khác, và dùng thì giờ cho những theo đuổi không mục đích là phi lý.

“Bởi vì vô thường là một sự kiện của đời sống, Phật đã nói về nó vì tất cả chúng sinh, và các Tổ chỉ rao giảng một mình điều này. Ngay cả bây giờ trong giảng đường và trong những chỉ dạy của họ, các Thiền sư đều nhấn mạnh vào vô thường nhanh chóng và chuyện lớn sinh tử. Tôi lặp lại, đừng quên chân lý này. Chỉ nghĩ chính giây phút này và không phí thì giờ trong khi chuyên tâm học Đạo. Sau đó thì dễ rồi. Nó không liên quan gì đến phẩm cách của bản tánh hay căn cơ chậm lụt hay sắc bén của ông.”

15

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Nhiều người không chạy trốn thế gian này bởi vì, trong khi dường như họ quí thân họ, nhưng thực tế họ không quan tâm nó một cách tương xứng. Họ suy nghĩ không đủ sâu bởi vì họ chưa gặp được thầy giỏi. Xét về mặt lợi, họ muốn được phúc đức vui vẻ không giới hạn và tìm sự cúng dường từ rồng và thần. Nhìn về mặt danh, họ có cơ hội để được sự kính trọng của các bậc hiền tương lai, bằng cách đạt thanh danh như Phật, Tổ, và các bậc cổ đức.

16

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Theo Khổng Phu Tử (Confucius), người ta nên: “Sáng nghe Đạo, chiều chết cũng cam.” Người học ngày nay nên có thái độ này. Qua những đại kiếp dài chúng ta có vô số cơ hội trải qua quá trình sinh và chết, song hiếm khi chúng ta có cơ duyên có được thân người và trở nên quen thuộc với Phật giáo. Nếu chúng ta không tự cứu mình bây giờ, thì chúng ta còn có thể mong làm được điều ấy ở thế giới nào? Không thể nào duy trì được thân này dù cho chúng ta quí nó như thế nào. Vì rốt cùng tất cả chúng ta đều phải chết, nếu chúng ta hiến thân mình cho Phật giáo một ngày hay chỉ giây phút thôi, là chúng ta đặt căn bản cho sự bình an vĩnh cửu.

Tiêu phí ngày và đêm của đời mình một cách vô ích, suy nghĩ về những điều có thể [xảy ra], lập kế hoạch cho cuộc sống ngày mai, và do dự trong việc quên đi những gì nên quên và trong việc tu tập những gì nên tu tập, là điều đáng tiếc. Ngay từ lúc khởi đầu, hãy phát khởi quyết tâm nghe Đạo và theo tâm Phật chỉ một ngày này thôi, dù cho mình phải chết. Nếu như các ông chết vì đói hay lạnh bởi vì không có phương tiện sống vào ngày mai thì thế nào? Nếu các ông làm điều này, các ông sẽ không có lỗi trong tu tập và đạt Đạo.

Những ai không thể phát khởi quyết tâm này, dù cho họ dường như đã chạy trốn khỏi thế gian để học Đạo, họ lo âu về quần áo trong mùa hè và mùa đông và về phương tiện để sống vào ngày mai hay năm tới. Những người đến với Phật giáo với thái độ này sẽ không thể hiểu nó, dù cho họ học vô số kiếp. Quả thật có những người như thế, nhưng chắc chắn điều này không tiêu biểu cho những giáo lý của Phật và Tổ mà tôi biết.

17

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Người học phải xem xét thấu đáo sự kiện rằng cuối cùng mình sẽ chết. Trong khi các ông có thể không nghĩ về cái chết một cách trực tiếp, chắc chắn các ông không lãng phí thời gian. Thay vì phí thời gian một cách không có kết quả, hãy dùng nó cho những hoạt động có ý nghĩa. Nếu các ông muốn biết điều quan trọng nhất trong tất cả mọi điều là gì, ấy là biết cách Phật và Tổ tự hành xử. Tất cả những cái khác đều vô dụng.

18

Có lần Hoài Tráng hỏi: “Nếu một Thiền tăng không chịu ném bỏ một chiếc y cũ vá víu, có vẻ như ông ta ham thích nó. Nếu ông ta ném bỏ chiếc y cũ và mua một chiếc mới, dường như ông ta bị ràng buộc vào cái mới. Cả hai cái thấy đều sai. Người ta nên có thái độ như thế nào?

Đạo Nguyên trả lời: “Nếu ông có thể giải thoát mình khỏi cả ham thích và ràng buộc, thì chẳng cái nào sai. Nếu vá lại chiếc y rách và dùng nó một thời gian lâu, không phải là tốt hơn mong có một cái mới sao?

19

Khi theo dõi một thuyết thoại buổi tối, Hoài Tráng hỏi: “Chúng ta có phải hoàn thành các bổn phận của mình đối với cha mẹ không?”

Đạo Nguyên huấn thị: “Hiếu tâm là quan trọng nhất, nhưng có sự khác nhau giữa cư sĩ và tăng nhân. Cư sĩ, dựa vào những tác phẩm như Hiếu Kinh (Hsiao ching), chăm sóc cha mẹ họ suốt đời và thờ cúng cha mẹ sau khi chết. Mặt khác, tăng nhân đã cắt đứt những mối quan hệ thế gian của họ và sống trong thế giới của tôn giáo. Như thế bổn phận của họ không giới hạn ở một mình cha mẹ mà còn cảm thấy có bổn phận này đối với tất cả chúng sinh, họ làm đầy thế gian bằng những hành vi tốt. Nếu họ chỉ giới hạn bổn phận của họ với cha mẹ thôi, họ sẽ trở thành trái với con đường tôn giáo. Hiếu tâm chân chính gồm cả việc theo Phật giáo trong sự tu tập hằng ngày và học dưới một Thiền sư trong từng giây phút. Cúng giỗ cha mẹ vào lúc chết và làm tốt trong bốn mươi chín ngày⁵⁹ thuộc về việc làm của thế giới cư sĩ. Thiền tăng phải hiểu những nghĩa vụ sâu xa của họ đối với cha mẹ theo điều trên. Như vậy họ phải biết tất cả những nghĩa vụ khác theo cùng cách. Chọn chỉ một ngày để làm điều tốt và thờ cúng⁶⁰ chỉ một người thôi có thực sự phản ánh tinh thần của Phật giáo không? Trong Giới Kinh, đoạn nói về ngày cha mẹ và anh em chết có phải trước tiên là cho cư sĩ không? Trong các chùa của Trung Hoa, tăng nhân cử hành lễ kỷ niệm ngày viên tịch của vị Thiền sư nhưng dường như không làm như thế vào ngày cha mẹ mất.”

20

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Nếu các ông nói về sự khôn lanh hay ngu muội của một người, chứng tỏ rằng các ông chưa phát khởi quyết tâm học Phật giáo. Khi một người bình thường té ngựa, nhiều điều chạy nhanh qua tâm người ấy trước khi người ấy chạm đến mặt đất. Cũng vậy, khi bất cứ mối đe dọa to lớn nào đối với mạng sống và tay chân xảy ra, mọi người vận dụng tất cả suy nghĩ và kiến thức của mình để chạy trốn nguy hại. Vào những lúc như thế, không ai, dù khôn lanh hay ngu muội, suy nghĩ khác với những người khác. Do đó, nếu các ông có thể thúc giục và khởi lên quyết tâm với ý nghĩ rằng mình có thể chết tối nay hay ngày mai hay bất cứ lúc nào các ông cũng có thể gặp một bất hạnh ghê gớm nào đó, thì các ông có thể mong đạt giác ngộ. Một người đần độn, nếu người ấy hăng hái khởi lên quyết tâm, sẽ đạt ngộ nhanh hơn một người chỉ thông minh và hùng biện. Trong lúc Phật còn sống, Kṣudrapanthaka⁶¹ có sự phiền não trong việc đọc ngay cả một câu kệ, song vì chủ tâm cầu Đạo, ngài đã đạt được giác ngộ chỉ trong một kỳ nhập thất. Các ông chỉ còn sống ngay bây giờ. Bất cứ ai cũng có thể đạt ngộ nếu người ấy nhiệt tâm học Phật giáo, nguyện rằng mình phải tỉnh giác trước khi cái chết cắt đứt cuộc đời chóng vánh của mình.

21

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Ở một Thiền viện ở Trung Hoa, các tăng nhân có thói quen phân loại lúa mì và lúa gạo, tách rời những hạt xấu khỏi những hạt tốt làm cho bữa ăn của họ chỉ hạt tốt.

Một Thiền sư phản đối pháp tu này trong một câu kệ: “Dù cho đầu ta bị chẻ làm bảy mảnh, Ta cũng không phân loại gạo đâu.” Điều sư muốn nói là tăng nhân không nên quan tâm mình ăn gì. Chỉ ăn những gì tại đó. Nếu ngon thì thưởng thức, nếu dở thì ăn mà không chê. Chỉ tu tập, ăn đủ để tránh chết đói, và duy trì mạng sống của mình bằng thực phẩm do tín đồ bố thí và những thực phẩm thanh tịnh tích trữ trong tự viện. Điều này có nghĩa là không phê phán thực phẩm căn cứ theo mùi vị của nó. Các ông những người tu học với tôi bây giờ nên giữ điều này trong tâm.

22

Có lần có người hỏi: “Giả sử một học nhân, nghe dạy rằng chính mình là Phật-pháp (Buddhadharma) và người đó không phải tìm cầu bên ngoài, nên tin sâu xa những lời này, bỏ sự tu học dưới một vị thầy đã chiếm hữu người ấy cho đến lúc này, rồi sống đời mình, làm cả điều tốt và điều xấu theo xu hướng riêng của mình. Thầy nghĩ thế nào về lời dạy này?”

Đạo Nguyên huấn thị: “Cái thấy này, lời nói và ý nghĩa không hợp nhau. Nói, ‘Không tìm cầu Phật-pháp ở bên ngoài,’ và rồi ném sự tu học sang một bên, ám chỉ người ấy đang cầu tìm bằng chính hành động ném sang một bên. Điều này không đúng với sự kiện cả tu lẫn học vốn là Phật-pháp. Nếu, không cầu tìm bất cứ điều gì, ông tự tách rời mình với sự việc thế gian và những hành động xấu xa, dù cho chúng có thể lôi cuốn ông; nếu, dù cho ông có thể không cảm thấy thích tu học, thì thế nào ông cũng làm điều đó; nếu ông toàn tâm tu tập với thái độ này và vẫn được báo đáp tốt – rồi chính sự kiện ông tu tập không cầu tìm cho chính mình hợp với nguyên tắc ‘không cầu tìm Phật-pháp ở bên ngoài.’

“Khi Nam Nhạc (Nan-yüeh)⁶² nói là không cố gắng mài ngói làm gương, sư cảnh báo Mã Tổ (Ma-tsu)⁶³, đệ tử của sư, về sự cố gắng trở thành Phật bằng cách ngồi thiền (zazen). Sư không cố gắng bài xích chính sự ngồi thiền. Ngồi thiền là pháp tu của Phật. Ngồi thiền là pháp tu tối thượng. Đây quả thật là Chân Ngã. Người ta không tìm cầu Phật-pháp bên ngoài cái này.”

23

Một hôm Đạo Nguyên trả lời câu hỏi của một đệ tử như sau:

Những ngày gần đây nhiều tăng nhân nói rằng họ phải theo những lề thói của thế gian. Tôi không tin điều này. Ngay cả những người trí tuệ trong hàng cư sĩ cũng biết rằng, nếu một người theo lề thói của thế gian, người ấy bị ô nhiễm. Ví dụ, Khuất Nguyên người nước Sở (Ch’ü Yüan)⁶⁴ nói: “Mọi người trong thế gian đều say. Chỉ một mình ta tỉnh!” Ông từ chối không theo lề thói của thế gian cho đến khi kết thúc đời mình trong dòng nước sông Ts’ang-lang.

Phật giáo hoàn toàn khác với những lề thói thông thường của thế gian. Người thường trang điểm tóc của họ, tăng nhân cạo bỏ tóc. Người thường ăn nhiều lần một ngày; tăng nhân chỉ ăn một lần. Họ khác nhau mọi thứ. Song về sau tăng nhân trở thành những người đạt được đại tịch tĩnh. Đối với tăng nhân thì nên tránh những lề thói của thế gian.

24

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Pháp luật thế gian nói rằng mỗi người, từ vua chúa đến thứ dân, làm công việc theo đị vị của mình. Khi một người chiếm một địa vị mà y không đủ tư cách giữ lấy, ấy là nhiễu loạn Ý Trời. Khi chính thể hợp với Ý trời, thế gian yên ổn và dân chúng bình yên. Như thế nhà vua buổi sáng dậy sớm⁶⁵ thực hiện nhiệm vụ của vua; đây không phải là việc dễ. Pháp Phật cho đến bây giờ chỉ khác sự chiếm hữu và loại việc làm liên hệ. Khi nhà vua cai trị trên căn bản suy nghĩ của riêng mình, theo những tiền lệ trong quá khứ, và tìm những bậc hiền thần đức hạnh và khi chính thể của vua hợp với Ý Trời, thì chính thể tốt chiếm ưu thế khắp lãnh thổ. Khi những điều này bị chểnh mảng, sẽ có sự mâu thuẫn với trời, nhiễu loạn đầy thiên hạ, và dân chúng đau khổ. Từ vua trở xuống – tất cả quan chức, binh sĩ, và thường dân – có công việc đặc biệt mà họ phải làm. Những ai nghe theo tiếng gọi đó là người chân chính. Bởi vì những người không thực hiện nhiệm vụ của họ làm rối loạn việc trời, họ phải nhận hình phạt.

Vì thế, những người học Phật giáo, trong đó họ bỏ cả thế gian và gia đình, không nên nghĩ đến tiện nghi của thân dù trong chốc lát. Mặc dù tiện nghi này có thể có vẻ hữu dụng lúc đầu, sau đó có thể chỉ gây hại. Tăng nhân phải tu tự rèn mình thực hiện đầy đủ các bổn phận và làm công việc theo cách được mong muốn. Cai trị quốc gia đòi hỏi sự hiểu biết về các luật lệ trong quá khứ, nhưng khi không có tấm gương nào từ các bậc thánh hiền thời trước truyền xuống, thì phải theo những gì tỏ ra là đúng để làm vào lúc đó. Tuy nhiên, người Phật giáo có những tiền lệ và giáo lý rõ ràng để theo. Các bậc sư hiện nay đang sống là những người đã thọ nhận những giáo lý đã được truyền xuống một cách trực tiếp từ quá khứ.

Một khi các ông nhận ra rằng mỗi một trong bốn oai nghi⁶⁶ đều có những tiền lệ đã được thiết lập và các ông chỉ phải tu tập theo cách của những người đi trước, rồi các ông chỉ có thể đạt Đạo mà thôi. Người thường nghĩ về hợp với Ý Trời; Thiền tăng nghĩ đến phù hợp với ý Phật. Trong khi mỗi người phải làm việc lao động giống nhau, cái đạt được thì khác nhau, với tăng nhân thì đạt một cái gì đó tốt hơn xa, một lần đạt được tồn tại vĩnh viễn. Vì cái đại tịch tĩnh này, hành giả chỉ phải quyết tâm trải qua những gian khó tạm thời xảy đến cho cái thân hư huyễn này trong một đời và đi theo ý Phật.

Song Phật giáo không dạy rằng thân các ông phải chịu đau đớn hay các ông phải làm những điều không thể làm được. Nếu các ông tuân giữ qui tắc hay giới luật, thân các ông tự nhiên cảm thấy thong dong, hành động của các ông khoan hòa, và ngoại hình của các ông hấp dẫn người khác. Hãy quan tâm điều này và bỏ cái thấy vị kỷ về sự tĩnh lặng của thân mà bây giờ các ông chấp giữ, và toàn tâm theo những điều lệ của Phật giáo.

25

Vào một dịp khác Đạo Nguyên nói:

Khi tôi ở chùa Thiên Đồng ở Trung Hoa, Hòa thượng Như Tịnh thực hành ngồi thiền cho đến mười một giờ đêm, rồi thức dậy vào lúc hai giờ rưỡi hay ba giờ, và bắt đầu trở lại. Sư ngồi trong thiền đường với các tăng nhân lớn tuổi, không sót một đêm nào. Trong lúc đó, nhiều tăng nhân khác trong hội chúng ngủ gật. Sư Như Tịnh đi vòng quanh đánh các ông tăng ngủ gật bằng cú tay hay bằng thanh trúc bề, khiến họ xấu hổ và họ thức tỉnh. Nếu có tăng nhân nào vẫn còn tiếp tục ngủ, sư sẽ đi vào căn nhà nhỏ phía sau thiền đường, gõ chuông, và gọi thị giả. Bên ánh đèn cầy, sư thuyết pháp cho toàn thể hội chúng nghe.

“Tụ tập trong thiền đường và rồi lãng phí thì giờ vào việc ngủ để làm gì? Đây có phải là mục đích để các ông lìa bỏ gia đình đi vào chùa? Các ông có thấy vua, các quan triều đình, hay bất cứ người nào, vì thế, mà sống đời dễ dàng? Vua phải thực hiện nhiệm của người cai trị, quan lại phải phục vụ với lòng trung thành, thường dân phải dọn đất và trồng trọt; ai có thể sống đời dễ dảng? Điểm quan trọng là gì khi lìa bỏ thế gian bình phàm đi vào Thiền viện? Sinh tử là chuyện lớn; vô thường luôn luôn ở trên chúng ta. Thiền và các tông phái đều đồng ý điểm này. Chết hay một chứng bệnh khủng khiếp nào đó có thể đến vào tối nay hay sáng mai. Với thời gian ngắn ngủi như thế, không tu tập Phật-pháp mà lãng phí thì giờ của mình trong việc ngủ thì thật là ngu ngốc biết bao. Đây là những gì khiến cho Pháp của Phật suy vong. Khi Phật giáo hưng thịnh khắp nơi, tăng nhân trong tất cả các Thiền viện chỉ tập trung vào ngồi thiền. Bởi vì những ngày gần đây ngồi thiền không được sự khuyến khích mạnh, nên Phật giáo đang trên đà suy vong.”

Với những lời này, sư khuyên khích những người theo sư tu tập ngồi thiền. Đây là điều tôi đã thấy bằng mắt mình. Người học ngày nay nên suy nghĩ kỹ phong cách này của Thiền.

Vào một dịp khác, một thị giả nói với hòa thượng Như Tịnh: “Một vài tăng nhân ở đây kiệt lực vì thiếu ngủ, một vài người bị bệnh, và những người khác mất đi sự ham muốn cầu Đạo. Có lẽ các thời thiền định quá dài và nên rút ngắn lại.”

Sư có vẻ giận, nói: “Tuyệt đối không được. Những người không có tâm cầu Đạo sẽ ngủ gật trong thiền đường dù thời gian ngồi có ngắn hơn. Với những người tu tập với quyết tâm, thời gian ngồi càng dài họ càng thích thú ngồi. Khi còn trẻ, tôi thường viếng các Thiền sư trên khắp cả nước. Một trong các vị ấy có lần bảo tôi:⁶⁷ ‘Nếu có ông nào tăng đang ngủ, tôi thường đánh ông ta cho đến khi nắm tay tôi suýt vỡ ra. Nhưng bây giờ tôi già và yếu rồi, tôi không thể đánh mạnh được nữa. Đó là lý do tại sao khó đào tạo được những bậc cao tăng. Bởi vì Thiền sư khắp nơi có thái độ dễ cho qua đối với việc ngồi thiền, Phật giáo đang suy vong. Chúng ta phải bắt đầu đánh lại họ mạnh hơn.’”

26

Vào một dịp khác Đạo Nguyên nói:

Đạo đạt được bằng tâm hay bằng thân? Các tông phái nói rằng, vì thân và tâm là đồng nhất, Đạo đạt được qua thân. Song vì họ nói thân và tâm đồng nhất, nên không tuyên bố một cách rõ ràng rằng Đạo đạt được do thân. Trong Thiền, Đạo đạt được với thân và tâm. Nếu các ông chiêm nghiệm Phật giáo chỉ bằng tâm thôi, dù cho ngàn kiếp hay ngàn đời các ông cũng không thể đạt được Đạo. Nhưng nếu các ông buông xả tâm, ném bỏ kiến thức và cái hiểu lý trí sang một bên, các ông sẽ đạt Đạo. Có những người đạt ngộ khi thấy hoa nở hay nghe âm thanh⁶⁸ mà được nó qua thân. Do đó, nếu các ông ném sang một bên tất cả những ý nghĩ, khái niệm của tâm và chỉ tập trung vào một mình ngồi thiền, các ông sẽ đạt được sự thâm mật với Đạo. Đạt Đạo thực sự được thành tựu với thân. Vì lý do này, tôi thúc giục các ông tập trung vào ngồi thiền.