Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký

Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký

CHÁNH PHÁP NHÃN TẠNG

TÙY VĂN KÝ

GHI LẠI NHỮNG ĐIỀU ĐÃ ĐƯỢC NGHE

Nguyên tác: Shōbōgenzō Zuimonki

Tác giả: Đạo Nguyên Hy Huyền

Biên tập: Cô Vân Hoài Tráng

Anh dịch: Reihō Masunaga

Việt dịch: Đỗ Đình Đồng

Ghi Chú

A Primer of Sōtō Zen, tập sách nhỏ này, Ghi Lại Những Điều Đã Được Nghe, được dịch từ bản văn tiếng Anh “A Primer of Sōtō Zen” của Reihō Masunaga dịch từ nguyên tác tiếng Nhật Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký (Shōbōgenzō Zuimonki) và được nhà East-West Center Press xuất bản năm 1971 tại Hoa Kỳ. Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký là một biên tập do Cô Vân Hoài Tráng, đệ tử đắc pháp của Thiền sư Đạo Nguyên Hy Huyền, ghi lại những pháp thoại do Đạo Nguyên nói với nhóm đệ tử đầu tiên của sư sau bốn năm hành trình sang Trung Hoa tu tập và đạt ngộ dưới Thiền sư Như Tịnh, một Thiền sư thuộc tông Tào Động Trung Hoa, rồi trở về Nhật khai đường dạy chúng. Thiền sư Đạo Nguyên sống vào thế kỷ 12 ở Nhật Bản, là một trong số ít Thiền sư quan trọng nhất trong lịch sử Phật giáo Thiền Nhật Bản. Tác phẩm hàng đầu của sư bộ Chánh Pháp Nhãn Tạng (Shōbō Genzō) là một trong những đỉnh cao nhất của Phật giáo Nhật Bản.

Mặc dù những pháp thoại đầu tiên này mang đậm tính chất Thiền và văn hóa Trung Hoa, nó cũng cho thấy ít nhiều kiến giải triêng của Thiền sư Đạo Nguyên. Ở đây sư đã bắt đầu phê phán tri kiến chứa trong một số câu nói của một vài Thiền sư Trung Hoa và cho rằng tri kiến đó không đúng và khuyên người học nên biết và tránh đi, ví dụ như trường hợp của Quốc sư Huệ Trung hỏi một ông tăng về màu cỏ ở Thành Nam. Tính cách phân tích và phê phán những lời nói của các Thiền sư Trung Hoa của Đạo Nguyên càng phát triển rộng và mạnh hơn trong bộ Chánh Pháp Nhãn Tạng của sư. Có dịp, chúng tôi sẽ giới thiệu với độc giả toàn bộ tác phẩm đồ sộ này.

Trong khi dịch, chúng tôi có tham khảo bản dịch tiếng Anh “Record of Things Heard” của Thomas Cleary, do nhà Prajñā Press in năm 1980 và nhà Random House, Inc. phát hành ở Hoa Kỳ.

Frederick, Hè 2016

Đỗ Đình Đồng

Lời Giới Thiệu

Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký (Shōbōgenzō Zuimonki) phần lớn gồm những thuyết thoại ngắn, những nhận xét có tính cách khích lệ, và những lời bình có tính cách dạy bảo và cảnh báo cẩn thận của Thiền sư Đạo Nguyên (1200-1253), người Nhật. Những thuyết thoại này được đệ tử của sư, Hoài Tráng (Ejo, 1198-1280), ghi lại, và sau đó lại được một đệ tử của Hoài Tráng hiệu đính sau khi Hoài Tráng viên tịch.

Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký, theo lời bạt của ấn bản phổ biến thời Đức Xuyên (Tokugawa), được kết tập vào những năm 1235-1237, rõ ràng chỉ một thời gian ngắn sau khi Đạo Nguyên thành lập chùa Hưng Thánh (Kōshōji), ở phía nam Kyoto. Nó vẫn còn trong hình thức thủ bản trong hơn bốn trăm năm và được in lần đầu tiên, với một số lượng rất nhỏ vào năm 1651. Về sau bản văn này được Diện Sơn Thụy Phương (Menzan Zuihō, 1683-1769), duyệt lại. Diện Sơn đã làm việc với bản văn một cách không liên tục qua một thời kỳ năm mươi năm, được xuất bản vào năm 1769, mặc dù nó được đề niên đại trước đó 1758. Ấn bản này trở thành ấn bản gọi là bản lưu bố (rufubon), hay bản văn phổ biến, đã được chấp nhận là bản tiêu chuẩn của Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký. Vào năm 1941, một bản sao được thực hiện năm 1644 của thủ bản nguyên tác năm 1380 được khám phá ở chùa Chōonji, huyện Aichi. Bản này chứa nhiều vấn đề về bản văn, khác một cách đáng kể so với ấn bản phổ biến về sự sắp xếp bản văn, những tiết mục chứa trong ấy, và sự diễn đạt; và về hình thức nó có thể là gần hơn rất nhiều với bản văn nguyên tác. Nó đã được xuất bản gần đây, với công trình nghiên cứu chi tiết và dịch thuật của Mizuno Mieko trong bộ Cổ Điển Nhật Bản Văn Học Toàn Tập (Koten Nipon Bungaku Zenshū), do Chukima Shobō xuất bản.

Bản văn phổ biến đã thấy có nhiều ấn bản của các học giả khác nhau. Watsuji Tetsurō (Iwanami), Ōkubo Dōshū (Sankibō), Tama-muro Taijō (Yūzankaku), Tachibana Shundō (Daitō Shuppansha), và Furuta Shōkin (Kadokawa) có tất cả các ấn bản đã xuất bản. Tất cả những ấn bản này đều căn cứ vào ấn bản phổ biến, như đã được Diện Sơn duyệt lại và hiệu đính. Bản dịch hiện tại căn cứ trên bản của Giáo sư Watsuji; sự phân chia sáu chương thành các đoạn cũng căn cứ vào phương pháp của Giáo sư Watsuji. Về mặt lịch sử, có thể gọi Đạo Nguyên là vị sư thứ nhì đã giới thiệu Thiền với Nhật Bản. Tu tập thiền định đã đóng vai trò quan trọng trong các cựu phái của Phật giáo Nhật Bản, và những Thiền tăng đã đến Nhật Bản vào các thời kỳ đầu, nhưng họ không lập ra một ngôi chùa nào cũng không bắt đầu một tông phái nào. Vinh Tây (Eisai, 1131-1215) đã mang giáo lý Thiền Lâm Tế về Nhật Bản và là người đầu tiên lập một ngôi chùa Thiền trên đất nước này, nhưng sư đã gặp nhiều chống đối từ các tông phái truyền thống, những người không đồng cảm với sự thành lập của một tông phái Phật giáo địch thủ. Đạo Nguyên đã học nhiều năm ở Trung Hoa dưới một Thiền sư Tào Động, sư Như Tịnh (Ju-ching, 1163-1228), và giáo lý của sư đã được Đạo Nguyên mang về, mặc dù chính Đạo Nguyên đã không cố gắng thành lập một phái Thiền. Sau Đạo Nguyên, nhiều tăng nhân Nhật bản đến viếng Trung Hoa vào các triều đại nhà Tống (Sung) và nhà Nguyên (Yüan), nhưng các tăng nhân Trung Hoa đến Nhật Bản, đã mang theo những giáo lý của các Thiền sư Trung Hoa khác nhau.

Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký không cho toàn cảnh tư tưởng của Đạo Nuyên. Vì vậy, người ta phải nhìn vào bộ Chánh Pháp Nhãn Tạng (Shōbōgenzō) đồ sộ của sư. Tác phẩm này, cũng như Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy văn Ký, là khác thường, nói về thời gian nó được viết, theo cách nó được sáng tác bằng tiếng Nhật hơn là bằng tiếng Hán. Cho đến thời gian ấy, tất cả những người Phật giáo Nhật Bản đã viết bằng Hán văn, và các ngữ lục của nhiều Thiền sư theo Đạo Nguyên đã tiếp tục viết bằng ngôn ngữ này cho đến thời Đức Xuyên (Tokugawa). Chánh Pháp Nhãn Tạng (Shōbōgenzō) là một tác phẩm khó, liên hệ nhiều vấn đề về bản văn và giáo pháp chưa được giải quyết, nhưng ở đây không phải chỗ để khảo sát những phức tạp của tác phẩm này.

Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký tự nó không liên quan gì với bất cứ những vi tế triết lý vĩ đại nào, song nó vẫn cho một nội kiến về thể loại Phật giáo mà Đạo Nguyên tìm cách truyền bá cũng như những đòi hỏi cốt yếu mà Đạo Nguyên thấy bắt buộc phải có sự hành xử thành công của đời sống tự viện. Những lời bình của Đạo Nguyên rất thường hướng đến những người mới bắt đầu trong Thiền và hàng cư sĩ. Chúng được thiết kế để chỉ ra cho các đệ tử dưới sư xu hướng chung của cảm xúc và của thân cần thiết đối với sự theo đuổi thành công các nỗ lực của họ. Sư miêu tả những nguy hiểm của thế giới vô thường và thời đại suy thoái mà các đệ tử của sư sống trong đó. Sư thúc giục họ phát tâm cầu Đạo, bỏ tất cả những cam kết thế gian, và tu tập Phật giáo chỉ vì Phật giáo thôi.

Tác phẩm rất thường có tính cách lặp đi lặp lại. Chúng ta có thể tưởng tượng rằng Đạo Nguyên thường dừng lại ở những đề tài giống nhau để bảo đảm rằng những bài học của sư ghi ấn tượng trên tâm người nghe. Sự lặp đi lặp lại như thế không thể tránh được trong một tác phẩm do một đệ tử ghi lại và không phải là một tài liệu được viết một cách có ý thức để xuất bản và phân phối. Thường có sự không nhất quán. Có khi những người theo được cổ vũ theo cách hành xử của những người đi trước họ trong Thiền; có khi họ được cảnh báo cẩn thận làm ngơ. Những cái không nhất quán như thế một phần có lẽ do Đạo Nguyên nói từ những mức độ khác nhau; đôi khi sư là người thầy đối với những người mới bắt đầu có đức hạnh, và phương thức tiếp cận của sư là phương thức đơn giản giải thích những điều kiện cần thiết để học; có khi sư là Thiền sư thành tựu, đã siêu việt toàn bộ nhị nguyên, và sư nói từ mức độ thành tựu đó mặc dù vấn đề này không hợp với bất cứ mức độ vĩ đại nào trong Chánh Pháp Nhàn Tạng Tùy Văn Ký, nó thường là một cái bẫy cho người đọc không thận trọng thấy nơi đa số những bài viết về Thiền, vì quan điểm mà sư nói thường khó xác định.

Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký, vì sự xuất bản của nó trong hình thức được Diện Sơn (Menzan) duyệt lại, đã chiếm được sự phổ biến đáng kể, nhất là trong thời hiện đại, khi các học giả và các nhà lãnh đạo tôn giáo, có thể nói, “đã chọn” Đạo Nguyên và đã xuất bản rất nhiều ấn bản các tác phẩm của sư. Những bài viết của Đạo Nguyên đòi hỏi nghiên cứu thêm nữa, nhưng Chánh Pháp Nhãn Tạng Tùy Văn Ký vẫn là tác phẩm đầu tay, một sự giới thiệu không tông phái với những điều kiện tiên quyết cho sự học Thiền, như một đại Thiền sư đã thấy, đã học lâu và thành công dưới sự chỉ dạy nghiêm khắc nhưng từ bi của một Thiền sư Trung Hoa.

I

1

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Trong Tục Cao Tăng Truyện (Hsü kao-seng chuan)¹, có câu chuyện về một ông tăng trong hội chúng của một Thiền sư nọ. Ông tăng luôn luôn mang theo một tượng Phật vàng và những thánh tích khác với lòng cực kỳ kính trọng. Ngay cả trong phòng ngủ ông cũng thường xuyên đốt nhang lễ bái và cúng dường.

Một hôm Thiền sư nói: “Tượng Phật và thánh tích mà ông đang thờ cúng sau này đối với ông sẽ vô dụng”. Ông tăng không đồng ý, nhưng sư tiếp: “Đây là đồ thủ công của quỉ. Hãy ném chúng đi”. Ông tăng trở nên phẫn nộ và bắt đầu bỏ đi, nhưng Thiền sư gọi theo. “Hãy mở cái hộp ra xem”. Khi ông tăng giận dữ làm theo, người ta nói rằng ông tăng thấy một con rắn độc cuộn tròn bên trong.

Như tôi thấy, thánh tích nên được tôn kính, vì chúng tượng trưng cho hình ảnh của Như Lai và những xá lợi còn lại của ngài. Tuy nhiên, mong được giác ngộ chỉ bằng cách thờ phụng thánh tích là sai. Đây là một lỗi lầm đưa các ông vào bàn tay của quỉ và rắn độc. Lời Phật dạy đã lập nên công đức tu tập tôn kính, như thế hình tượng và thánh tích hiến dâng những phước đức giống nhau cho người và thần như đức Phật sống cống hiến vậy. Điều hoàn toàn đúng là, nếu các ông tôn kính và cúng dường Thế giới Tam Bảo², các ông tận diệt tội ác, được công đức, gỡ bỏ nghiệp đưa đến tái sinh trong các cõi ác³, và được quả báo sinh làm người hay thần. Nhưng tin rằng mình có thể đạt ngộ bằng cách đó là sai lầm.

Vì người đệ tử chân thực theo lời Phật dạy và cầu đạt quả Phật một cách trực tiếp, các ông phải đem hết tất cả nỗ lực tu tập hợp với những lời dạy ấy. Tu tập đúng phù hợp với những lời dạy này là tập trung ngồi thiền, yếu tố thiết yếu nhất trong Thiện viện ngày nay. Hãy suy nghĩ điều này thật kỹ.

2

Đạo Nguyên cũng nói:

Mặc dù giới luật và các qui định về ăn uống nên được duy trì, các ông đừng nên mắc sai lầm xem chúng là điều quan trọng hàng đầu và đặt căn bản sự tu tập của mình trên đó; cũng không nên coi chúng là những phương tiện để giác ngộ. Vì chúng hợp với sự hành xử của Thiền tăng và phong cách của người đệ tử chân thực, mà chúng được tuân giữ. Tuy nhiên, nói rằng chúng là tốt mà không làm cho chúng thành giáo lý thiết yếu nhất. Điều này không có nghĩa là các ông nên phá giới và trở thành phóng dật, nhưng nếu các ông bám vào chúng, cái thấy của các ông sai và các ông lạc mất Đạo.

Giới luật và các qui định về ăn uống được duy trì bởi vì chúng theo nghi thức Phật giáo và tượng trưng phong cách tự viện. Trong thời gian tôi sống ở các tự viện ở Trung Hoa, chúng dường như không đóng vai trò chính trong đời sống hằng ngày của tăng nhân. Để đạt Chân Đạo, các ông phải tu tập ngồi thiền và tham công án như đã được Phật và Tổ truyền xuống. Gogembō⁴, một học nhân ở chùa Kiến Nhân (Kenninji) và là đệ tử của Trụ trì Vinh Tây (Eisai)⁵, khi huynh ấy lưu trú ở một chùa Thiền ở Trung Hoa, đã nghiêm túc theo các qui định về văn uống và tụng Giới Kinh⁶ ngày đêm. Tôi đã chỉ dẫn cho huynh ấy về những điều trên và huynh ấy đã bỏ cách tu đó.

Hoài Tráng (Ejō) hỏi: “Ở Thiền viện thì nên theo các qui định do Bách Trượng (Po-chang)⁷ thiết lập không? Ngay từ đầu các qui định này nói, ‘Thọ nhận và giữ các giới luật là quan trọng hàng đầu.’ Giới luật đã được truyền xuống đến ngày nay dường như dạy những giới luật căn bản truyền từ Phật và Tổ. Qua sự truyền miệng từ thầy sang trò của Thiền, các giới luật từ Tây thiên⁸ truyền đến được dạy cho người học. Đây là những giới luật của hàng Bồ-tát ngày nay, và trong Giới Kinh nói rằng giới luật phải được trì tụng ngày đêm. Vậy tại sao thầy muốn chúng con ngừng tụng đọc giới luật?”

Đạo Nguyên nói: “Ông nói đúng. Người học nên cẩn thận giữ các qui định do Bách Trượng đặt định. Những qui luật này kêu gọi sự thọ nhận và tuân thủ các giới luật và để tu tập ngồi thiền. Tụng Giới Kinh ngày đêm và tuân giữ giới luật một cách đơn giản là tu tập thiền định, như các Thiền sư ngày xưa đã làm. Khi tu tập ngồi thiền, giới luật gì không được giữ, công đức gì không tạo được? Những hành động của các bậc Thiền sư xưa tất cả đều có ý nghĩa sâu xa. Không giữ quan điểm cá nhân, chỉ cùng đi với hội chúng và tu tập, tin tưởng vào hành động của các Sư xưa.

3

Một lần Đạo Nguyên huấn thị:⁹

Một ông tăng học với Thiền sư Phật Chiếu (Fo-chao ch’an-shih)¹⁰ bị bệnh và quyết định muốn có một ít thịt để ăn. Phật Chiếu cho phép. Một đêm nọ Phật Chiếu đến dưỡng đường nhìn thấy ông tăng đang ăn thịt dưới ánh đèn mờ. Một con quỉ, đậu trên đầu ông tăng, đang ăn thịt, mặc dù ông tăng nghĩ ông ta đang đút thịt vào miệng mình. Từ đó Thiền sư biết rằng, khi nào ông tăng dưỡng bệnh muốn ăn thịt, thì bị con quỉ lấy miếng thịt đi; vì vậy sư cho phép ông ta ăn thịt.

Trong vấn đề như thế này, các ông nên tập phán đoán có nên cho phép ăn thịt hay không. Một vấn đề tương tự xảy ra giữa những người theo Ngũ Tổ Pháp Diễn (Wu-tsu Fa-yen)¹¹. Vấn đề này được an bài như thế nào tùy thuộc vào khuynh hướng quan tâm của Thiền sư.

4

Một hôm Đạo Nguyên huấn thị:

Các ông nên hiểu rằng một người được sinh vào một nhà nào đó và muốn đi vào nghề nghiệp của gia đình ấy trước tiên phải tự rèn luyện mình theo phong cách đặc biệt của gia đình ấy. Gắng sức để có kiến thức và rèn luyện trong một lãnh vực bên ngoài tính đặc thù và khả năng của mình là một sai lầm.

Bây giờ, là những người xuất gia, nếu các ông vào nhà của Phật và trở thành tu sĩ, các ông phải học quán triệt những gì được cho là mình phải học. Học những điều này và duy trì những qui định ấy có nghĩa là ném sang một bên sự chấp ngã và làm đúng theo lời dạy của các Thiền sư. Điều kiện thiết yếu đòi hỏi là từ bỏ lòng tham quá độ. Để làm được điều này, các ông trước tiên phải tự giải thoát mình khỏi sự vị kỷ. Giải thoát khỏi vị kỷ là có cái hiểu sâu xa về vô thường. Đây là mối quan tâm trước tiên.

Đa số người thế gian thích cho mình là tốt và muốn người khác cũng nghĩ về họ như vậy, nhưng điều như thế hiếm khi xảy ra. Tuy nhiên, nếu các ông bỏ dần sự chấp ngã và theo lời khuyên của thầy, các ông sẽ tiến bộ. Các ông có thể nói rằng các ông hiểu nhưng vẫn không thể bỏ được những điều nhất định; và tu tập ngồi thiền trong khi bám giữ những chấp trước khác nhau. Nếu các ông giữ thái độ đó, các ông đắm chìm trong mê hoặc.

Đối với một Thiền tăng, điều kiện tiên quyết chủ yếu để cải thiện là tu tập ngồi thiền thiền định. Không tranh biện ai khôn ai dại, ai trí ai ngu, chỉ ngồi thiền thôi. Rồi tự nhiên các ông sẽ được cải thiện.

5

Đạo Nguyên huấn thị:

Học nhiều đọc rộng cũng chẳng được gì. Hãy bỏ ngay đi. Chỉ tập trung tâm mình vào một điều, thấm nhập những gương xưa, học những hành động của các Thiền sư xưa, và thâm nhập vào một hình thức tu tập duy nhất. Đừng nghĩ mình là thầy của ai hay tiền bối của người nào.

6

Có lần Hoài Tráng hỏi:

“Câu nói:‘Không mờ nhân quả’¹² có nghĩa là gì?”

Đạo Nguyên nói: “Nhân quả bất động.”

Hoài Tráng hỏi: “Nếu là như vậy, làm sao tránh được?”

Đạo Nguyên đáp: “Nhân quả đồng thời hiện rõ.”

Hoài Tráng hỏi: “Nếu là như vậy, nhân có báo cho biết quả kế tiếp, hay quả có sinh nhân kế tiếp không?”

Đạo Nguyên nói: “Nếu mọi vật là như vậy, thì giống như Nam Tuyền chém mèo¹³. Bởi vì hội chúng không thể nói gì, Nam Tuyền chém con mèo làm hai. Sau đó, khi Nam Tuyền thuật lại chuyện này với Triệu Châu¹⁴, Triệu Châu bèn tháo dép rơm đội lên đầu và đi ra, hành sự tuyệt vời. Nếu tôi là Nam Tuyền, tôi sẽ nói: ‘Dù các ông nói được, tôi sẽ chém con mèo, và dù các ông không nói được, tôi cũng sẽ chém nó. Ai đang tranh cãi về con mèo? Ai có thể cứu được con mèo?’ Hoặc giả, tôi sẽ nói thay cho hội chúng: ‘Chúng con không nói được, bạch Hòa thượng. Xin hãy chém mèo đi.’ Rồi tôi lại có thể nói: ‘Thầy biết làm sao chém con mèo làm đôi bằng một nhát kiếm, nhưng thầy không biết làm sao chém con mèo thành một với một nhát kiếm’.

Hoài Tráng hỏi: “Thế nào là chém con mèo thành một với một nhát kiếm?”

Đạo Nguyên đáp: “Chính con mèo. Khi hội chúng không thể đáp được và nếu tôi là Nam Tuyền, tôi sẽ thả con mèo, vì hội chúng đã nói họ không thể trả lời được¹⁵. Một sư xưa nói: “Trong biểu hiện cái dụng đầy đủ, không có phương pháp nào cố định”.¹⁶

Đạo Nguyên tiếp: Việc “chém mèo” này là một biểu hiện đầy đủ của cái dụng trong Phật giáo. Nó là một chuyển ngữ¹⁷. Nếu không phải thì không thể nói núi, sông, trái đất rộng lớn là tâm, không xuất cách, thanh tịnh, và trong sáng. Rồi cũng không thể nói: ‘Tâm này là Phật’. Liền khi nghe chuyển ngữ này, thấy chính con mèo là thân Phật. Khi nghe lời này, người học nên hốt nhiên đạt ngộ”.

Đạo Nguyên nói: “Chém mèo là hành động của một vị Phật.”

Hoài Tráng hỏi: “Chúng con nên gọi hành động này là gì?”

Đạo Nguyên nói: “Hãy gọi là chém mèo.”

Hoài Tráng hỏi: “Đây sẽ là một tội ác?”

Đạo Nguyên nói: “Sẽ như vậy.”

Hoài Tráng hỏi: “Vậy làm sao chúng ta có thể thoát khỏi tội ác này?”

Đạo Nguyên nói: “Hành động của Phật và tội ác tách rời nhau, nhưng cả hai xảy ra tức thời trong một hành động”.¹⁸

Hoài Tráng hỏi: “Có phải đây điều mà các giới luật prātimokśa muốn nói?”¹⁹

Đạo Nguyên nói: “Phải, trong khi một quan điểm như thế²⁰ là hoàn toàn đúng, tốt hơn là không giữ nó”.

Hoài Tráng hỏi: “Câu nói ‘phạm giới’chỉ những tội ác phạm phải sau khi thọ giới, hay có thể chỉ những tội ác phạm phải trước khi thọ giới?”

Đạo Nguyên đáp: “Câu nói ‘phạm giới’ áp dụng cho những tội ác phạm phải sau khi thọ giới. Những tội ác phạm phải trước khi thọ giới có thể gọi là ‘tội lỗi’ hay ‘những hành động độc ác,’ nhưng không ‘phạm giới’”.

Hoài Tráng hỏi: “Trong bốn mươi tám giới phụ²¹, chữ ‘phạm’ áp dụng cho những tội ác trước khi thọ giới. Tại sao vậy?”

Đạo Nguyên đáp: “Không phải thế. Nó áp dụng cho người chưa thọ giới nhưng sắp thọ giới và sám hối những tội ác người ấy đã phạm cho đến lúc ấy. Thọ mười giới²², người ấy nói ‘đã phạm’ trong mỗi trường hợp mà hành động của người ấy trong quá khứ trái với bốn mươi tám giới. Những tội ác người ấy phạm phải trước đó không được xem là ‘phạm giới.’

Hoài Tráng hỏi: “Kinh nói rằng, khi một người nào đó cầu được thọ giới và sám hối những tội lỗi đã phạm trước đó, người ấy được dạy tụng mười giới chính và bốn mươi tám giới phụ. Tuy nhiên, ở một đoạn sau, Kinh ấy nói rằng không nên giải thích các giới luật cho những người chưa thọ giới. Hai việc đó có gì khác nhau?

Đạo Nguyên đáp: “Giữ giới và tụng giới luật khác nhau. Để sám hối, tụng Giới Kinh giống như tập trung tâm vào kinh. Do đó, ngay cả một người chưa thọ giới cũng muốn tụng Giới Kinh. Không có sự phản đối nào đối với việc giải thích Giới Kinh cho người ấy. Đoạn sau cấm dạy nó vì lợi ích đối với những người chưa thọ giới. Đặc biệt nên dạy nó cho những người đã thọ giới để giúp họ sám hối.”

Hoài Tráng hỏi: “Trong thọ giới, giới luật được giả định là không cho bất cứ người nào đã phạm bảy trọng tội²³ thọ giới, song trong kinh ấy nói rằng ngay cả bảy trọng tội cũng nên được sám hối. Tại sao như vậy?”

Đạo Nguyên đáp: “Quả thật chúng nên được sám hối. Sự cấm đoán đối với những người thọ giới như thế có nghĩa là kiểm tra tạm thời²⁴. Đoạn trước trong bản văn tuyên bố rằng ngay cả một người phạm giới, nếu người ấy sám hối và rồi thọ giới trở lại, trở nên thanh tịnh. Nếu sám hối, người ấy trở nên thanh tịnh. Điều này khác với chưa thọ giới.”

Hoài Tráng hỏi: “Nếu cho phép sám hối bảy trọng tội, có thể cho phép thọ giới sau đó không?”

Đạo Nguyên trả lời: “Có. Đây là tục lệ đã được Trụ trì Vinh Tây thiết lập. Một khi sự sám hối của một người đã được chấp nhận, người ấy phải thọ giới lại. Ngay cả trong trường hợp bảy trọng tội, bất cứ người nào sám hối cũng nên được cho phép thọ giới lại nếu người ấy muốn như vậy. Nếu ngay cả một Bồ-tát phạm giới, ngài cũng phải được cho thọ giới lại, vì ngài đã làm thế vì người khác.”

7

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Không nên chưởi mắng hay khiển trách tăng nhân bằng những lời thô bạo; cũng không nên khinh thị họ bằng cách chỉ ra những lỗi lầm của họ. Dù cho họ là người xấu, cũng không nên khinh miệt hay hành hạ họ. Dù cho lúc đầu họ có vẻ xấu đến đâu, khi nhiều hơn bốn người cùng nhau tu tập, họ tạo thành một tăng-già, làm phong phú đất nước. Họ đáng được kính trọng nhiều nhất. Nếu đệ tử của các ông có lỗi, dù họ là tăng nhân hay trưởng lão hay Sư hay thầy dạy của chùa, các ông nên chỉ dạy và hướng dẫn họ với lòng từ bi. Hãy đánh những kẻ phải đánh, mắng những kẻ phải mắng, nhưng không cho phép chính mình thốt ra những lời vu khống và chê bai. Tiên sư của tôi, sư Như Tịnh (Ju-ching)²⁵, khi làm sư của chùa ở núi Thiên Đồng (T’ien-t’ung), đánh các ông tăng ngủ gật trong các thời ngồi thiền trong thiền đường bằng trúc bề, rầy la và mắng họ. Song tăng chúng vui khi bị sư đánh, và ca ngợi sư vì thế.

Một lần, sau khi thuyết pháp, sư nói: “Tôi đã già rồi, đã rút lui khỏi hội chúng, và bây giờ sống trong một ngôi chùa nhỏ và nuôi dưỡng cái thân già này. Song, là thầy của hội chúng, tôi làm hòa thượng đường đầu của ngôi chùa nhỏ này để tôi có thể diệt sự mê hoặc của mỗi người nơi các anh và dạy Đạo cho các anh. Đó là lý do đôi khi tôi dùng lời quở trách; và đôi khi tôi đánh các anh bằng trúc bề. Nhưng tôi thực sự không có lòng nào như thế. Tuy nhiên, tôi dùng những phương tiện giáo huấn này là đứng vào chỗ của Phật. Chư tăng, hãy từ bi mà cho phép vậy.” Khi Như Tịnh dứt lời, tất cả tăng chúng đều khóc.

Tất cả các ông nên dạy và hướng dẫn theo cách này. Chỉ vì các ông giữ cương vị đứng đầu của chùa hay hòa thượng trưởng lão, các ông không có quyền lăng nhục tăng nhân, thô bạo ra lệnh quanh họ như họ là vật tùy thuộc của mình. Lỗi còn nhiều hơn đến đâu khi chọn lấy điểm yếu của một người nào đó và phê bình họ khi chính các ông không giữ một địa vị cao như thế! Hãy rất thận trọng về điều này.

Nếu các ông thấy điểm yếu của những người khác và xem đó là xấu và nếu các ông muốn hướng dẫn những người như thế với lòng lân mẫn, các ông phải làm như thế mà không nói trực tiếp đến các lỗi của họ như thế các ông không làm họ nổi giận.

8

Một lần Đạo Nguyên kể câu chuyện này:

Khi vị Tả Tướng quân quá cố của Kamakura (Minamoto Yori-moto)²⁶ khi còn trẻ được gọi là Hyōenosuke. Một hôm ông dự một bữa tiệc lớn ở gần hoàng cung. Khi ông ngồi gần vị Hội Trưởng Hội Đồng Quốc Gia, một người khách tỏ ra mất trật tự, và vị Hội Trưởng ra lệnh cho Yoritomo bắt người ấy.

Yorimoto từ chối: “Ngài hãy ra lệnh cho Rikuhara”²⁷, ông nói, “Ông ta là tướng quân của dòng họ Taira.”

Vị Hội Trưởng Hội Đồng Nhà nước nói: “Nhưng hiện giờ anh ở ngay đây.”

Yoritomo đáp: “Tôi không đủ tư cách bắt người đó.”

Quả thật những lời nói của Yoritomo đáng ngưỡng mộ. Với thái độ này về sau ông đã cai trị quốc gia. Người học ngày nay nên noi gương ông ấy. Đừng khiển trách người khác nếu các ông không ở địa vị để làm như thế.

9

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Một lần có một vị tướng quân tên là Lỗ Trọng Liên (Lu Chung-lien)²⁸, người làm việc cho Bình Nguyên Quân (P’ing-yüan Chün)²⁹ và hàng phục được kẻ thù của triều đình. Khi Bình Nguyên Quân ca ngợi tài năng của ông, tìm cách thưởng ông nhiều vàng và bạc, Lỗ từ chối, nói: “Nhiệm vụ của một tướng quân là hàng phục kẻ thù; không phải là để được khen ngợi và sở hữu.” Sự vô ngã và hoàn toàn của Lỗ Trọng Liên được người ta biết đến.

Như vậy, ngay cả trong hạng người thường, những người trí tuệ ý thức trách nhiệm và thể hiện nhiệm vụ của họ đến mức đầy đủ nhất. Không cầu sự ban thưởng đặc biệt nào. Những người học nên cẩn thận làm như vậy. Khi vào Phật giáo họ nên làm việc vì Phật giáo mà không nghĩ đến chuyện được cái gì. Nhiều giáo lý khác nhau, cả Phật giáo và không phải Phật giáo, tất cả đều khuyến dụ chống lại sự thâu tóm sở hữu.

10

Một lần, sau khi bàn về giáo pháp, Đạo Nguyên huấn thị:

Áp đảo người khác bằng tranh luận khi người ấy sai và mình đúng là không tốt. Song bỏ cuộc một cách dễ dàng, nói, “Tôi sai,” khi mình có mọi lý do tin rằng mình đúng, thì cũng không tốt. Cách tốt nhất là buông bỏ cuộc tranh luận một cách tự nhiên, mà không chèn ép người khác hay nhầm lẫn mà nhận rằng mình sai. Nếu mình không lắng nghe những tranh luận của người ấy và không để chúng làm phiền mình, người ấy sẽ làm giống như vậy và không trở nên tức giận. Đây là điều nên cẩn thận coi chừng.

11

Đạo Nguyên huấn thị:

Trong cuộc diễn hành nhanh chóng của vô thường, sinh và tử là chuyện lớn. Trong cuộc đời ngắn ngủi này, nếu các ông muốn tu học, chỉ tu học Phật giáo. Viết văn và làm thơ, về lâu về dài, là vô dụng; như thế, không nên bỏ tu học. Khi tu học Phật giáo, đừng ôm lấy quá nhiều sự vật bên ngoài. Hãy bảo đảm đứng xa những giáo lý có tính cách kinh điển của các tông phái Phật giáo hiển và mật.

Ngay cả các Ngữ lục của các Tổ sư Thiền cũng không nên học quá nhiều ở mức rộng. Người chậm lụt và kém căn cơ tập trung vào một việc còn thấy khó, nói chi đến tập trung vào nhiều việc cùng một lúc, giữ tâm tĩnh lặng và ý nghĩ hài hòa còn khó hơn biết chừng nào!

12

Đạo Nguyên huấn thị:

Có một câu chuyện kể làm thế nào Thiền sư Trí Giác (Chih-hsüeh)³⁰, cách đây vài thế kỷ, tư duy về sự tham cầu Đạo và trở thành Thiền tăng. Vốn là một quan chức, ông bẩm sinh rất thông minh và nổi tiếng là thiện lương và trí tuệ. Một lần, trong khi ông trấn nhậm một châu, ông lấy công quĩ ban phát cho dân. Một trong những cộng sự của ông báo cáo điều này về triều đình. Khi hoàng đế nghe chuyện, lấy làm kinh ngạc; và triều thần cũng hoang mang về hành động của Trí Giác. Tuy nhiên, tội của ông là một trọng tội, và ông bị tuyên án tử hình.

Hoàng đế bàn vấn đề với triều thần, nói: “Đây là một ông quan tài năng và thông tuệ. Ông ấy phải có một động cơ đặc biệt nào đó mà phạm tội này. Có lẽ ông ấy đã hành động vì một lý do sâu kín nào đó. Nếu ông ấy tỏ vẻ hối hận khi sắp bị chém, hãy chém ngay. Nếu ông ấy trên mặt không tỏ vẻ gì, chắc chắn ông ấy phải có một động cơ nào đó sâu xa hơn. Trường hợp đó, đừng để ông ấy chết.”

Khi sứ giả của hoàng đế mang Trí Giác ra và sắp chém đầu, quả thật sư không tỏ vẻ hối hận mà sắc mặt còn tỏ vẻ hoan hỉ. Trí Giác nói: “Ta hiến sinh mạng ta trong lần sinh này cho tất cả chúng sinh.”

Sứ giả kinh ngạc và tâu sự việc này lên hoàng đế. “Đúng y như trẫm đã nghĩ,” Hoàng đế nói. “Ông ấy phải có một động cơ sâu hơn. Trẫm đã nghĩ như thế ngay từ đầu.” Rồi hoàng đế yêu cầu giải thích.

Trí Giác tâu: “Thần đã nghĩ đến việc từ quan hồi hưu, buông bỏ mạng sống của thần, cho của bố thí, và kết giao với chúng sinh khắp mọi nơi. Thần có ý định tái sinh làm một tăng nhân và nhất tâm tu tập Phật giáo.” Hoàng đế xúc động sâu xa và cho phép sư làm tăng nhân.

Hoàng đế ban cho sư danh hiệu Diên Thọ (Cho Được Sống Lâu Thêm) để mừng cho sư được hoãn hành hình. Tăng nhân ngày nay nên phát khởi thái độ tương tự như thế ít nhất cũng một lần. Họ nên sẵn sàng hy sinh mạng sống, tăng thêm lòng bi mẫn sâu hơn đối với tất cả chúng sinh, khởi lòng ham muốn phó thác thân mình cho Phật Đạo. Nếu họ có dấu vết nào của tấm lòng bi mẫn như thế, họ nên giữ không để bị mất. Trừ phi họ có thể khởi lòng bi mẫn như thế ít nhất một lần, thì không thể thức tỉnh với Phật giáo.

13

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Mục đích thức tỉnh với những câu chuyện xưa của các bậc Tổ của Thiền là để biến đổi dần dần những gì các ông hiểu và suy nghĩ cho đến bây giờ, dưới sự hướng dẫn của một Thiền sư. Ngay như Phật mà các ông biết cho đến bây giờ là được phú bẩm với những tướng khác biệt³¹, chiếu hào quang, và như Thích-ca Mâu-ni và Phật A-di-đà, có hạnh thuyết pháp và đem lợi ích đến cho người, các ông phải tin nếu như Thiền sư bảo các ông rằng Phật là một con cóc hay một con trùng. Các ông sẽ phải bỏ những niềm tin mà các ông đã giữ cho đến bây giờ. Nhưng nếu các ông tìm kiếm các tướng của Phật, sự chiếu hào quang, và những đức hạnh liên hệ của ngài trên con trùng, các ông sẽ không thay đổi được những cái thấy độc đoán của mình về Phật. Hãy thừa nhận những gì các ông thấy bây giờ ngay trước mắt là Phật. Nếu các ông theo lời của Thiền sư nói và hồi hướng những cái thấy mê hoặc và chấp trước, các ông sẽ tự nhiên hợp với Phật Đạo.

Song người học ngày nay bám vào những cái thấy mê hoặc và giữ những ý niệm cá nhân của họ, nghĩ rằng Phật là cái này hay cái kia. Nếu những cái đó khác với những gì họ tưởng tượng, họ phủ nhận rằng cái này có thể là vậy và lang thang lạc mất, tìm kiếm một cái gì đó tương tự với những gì ý niệm mê hoặc của họ tạo ra. Họ hiếm khi tạo được sự tiến bộ theo Phật Đạo.

Khi được bảo buông cả tay chân, sau khi leo đến đầu cây sào trăm trượng, và tiến tới một bước nữa mà không quan tâm đến thân mình³², họ nói: “Ấy là chỉ vì hôm nay tôi còn sống mà tôi có cơ hội học Phật giáo.” Họ không thực sự theo thầy họ. Nên hiểu điều này một cách triệt để.

14

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Người trên thế gian này thường cố gắng học nhiều thứ cùng một lúc và kết quả không làm được điều gì tốt. Thay vì họ nên học một thứ cho tốt để họ có thể làm được ngay trước cả đám đông. Phật giáo siêu việt thế gian tầm thường là một giáo pháp mà từ vô thủy không bao giờ dễ học³³. Ngày nay nó vẫn như vậy. Khả năng học của chúng ta cũng có giới hạn. Trong lãnh vực cao rộng vô cùng của Phật giáo, nếu chúng ta cố gắng học nhiều khía cạnh, chúng ta không thể nắm vững ngay cả một khía cạnh. Dù hiến mình cho một khía cạnh duy nhất, một người với căn cơ thấp thấy khó làm được gì nhiều trong một kiếp. Người học phải tập trung vào một thứ duy nhất.

Hoài Tráng hỏi: “Nếu là như vậy, chúng con nên tu theo loại pháp tu nào? Chúng con nên tập trung sự tu tập của mình vào khía cạnh nào của giáo lý Phật giáo?”

Đạo Nguyên đáp: “Cái đó tùy thuộc vào tài năng và căn cơ của người học, nhưng trong Thiền, pháp tu chính yếu là ngồi thiền. Ngồi thiền thích hợp với tất cả mọi người, dù căn cơ của họ cao, trung bình, hay thấp.”

“Khi tôi ở Trung Hoa, trong hội chúng của sư Như Tịnh, tôi trở nên ý thức được sự thật này và từ đó về sau tôi tu tập ngồi thiền ngày đêm. Nhiều tăng nhân đã bỏ cuộc khi trời rất lạnh hay rất nóng, sợ rằng sẽ bị bệnh. Nhưng vào những lúc đó tôi tự nghĩ: ‘Dù tôi có bị bệnh hay chết, tôi cũng phải tu tập ngồi thiền. Nếu tôi không tu luyện lúc mình khỏe mạnh, thì thân này của tôi dùng để làm gì? Dù tôi có bị bệnh hay chết, thì đó cũng là số phận của tôi. Tôi có thể đòi hỏi gì hơn là học dưới một Thiền sư ở đại Tống Trung Hoa, chết ở đây, và có những tăng nhân tốt chôn cất tôi? Nếu tôi chết ở Nhật Bản, những hòa thượng trưởng thượng như thế sẽ không dự dám tang tôi. Nếu tôi tu tập mà chết trước khi đạt giác ngộ, tôi chắc chắn rằng kiếp tới của tôi sẽ là kiếp làm người theo Phật giáo. Sống lâu mà không tu tập dường như là sống không có mục đích. Sống như vậy để làm gì? Sau khi quan tâm rất nhiều để bảo vệ thân mình chống lại bệnh tật, thật đáng thương nếu tôi bị tai nạn chết đuối dưới biển hay gặp phải một cái chết bất ngờ nào khác.’ Đây là những ý nghĩ đi qua tâm tôi khi tôi ngồi tinh tấn ngày đêm. Như vậy, tôi không bao giờ bị bệnh lần nào.

“Mỗi người trong các ông nên tận sức tinh tấn tu tập. Trong mười người các ông, nên cả mười đạt được ngộ. Tiên sư tôi, Như Tịnh, khuyến khích tăng chúng cách này.”

15

Đạo Nguyên huấn thị:

Từ bỏ mạng sống hay lóc thịt, tay, hay chân nếu người ta cảm thấy quá suy sụp thì dễ. Tương tự, trong những chuyện thế gian, người ta cũng có thể làm điều giống như thế bởi vì sự ràng buộc với danh và lợi. Nhưng khi cái tâm đến tiếp xúc với sự cố và sự vật, thì khó mà hài hòa. Khi người học mang lòng tham phế bỏ mạng sống của mình, họ nên làm cho tâm họ bình tĩnh một lúc. Họ nên xem mình phải nói gì hay làm gì cho phù hợp với sự thật; nếu phù hợp, thì họ nên nói và làm điều đó.

16

Đạo Nguyên huấn thị:

Những người học Đạo không nên lo lắng về quần áo hay thức ăn. Họ chỉ nên theo những qui tắc của Phật giáo và đừng can dự vào những chuyện thế gian. Phật nói: “Về quần áo, hãy dùng những y phục làm bằng vải rách đã bị vất đi; về thức ăn, hãy dùng những gì có thể xin được.” Trong bất cứ loại thế giới nào, hai thứ này sẽ không bao giờ hết. Đừng quên vô thường nhanh chóng, cũng đừng để mình bị những việc thế gian làm phiền một cách không cần thiết. Trong khi còn ở trong cuộc tồn sinh ngắn ngủi như sương này, hãy chỉ nghĩ đến Phật giáo, và đừng can dự vào bất cứ vấn đề nào khác.

Có người hỏi: ‘Người ta nói rằng dù danh và lợi khó ném bỏ sang một bên, chúng là những chướng ngại to lớn đối với tu tập, và như vậy phải từ bỏ. Vì lý do này tôi đã làm như thế. Mặc dù quần áo và thức ăn là những việc nhỏ, chúng quan trọng đối với người tu tập. Mặc áo rách và xin ăn là những dấu hiệu của bậc thượng tăng. Đây là tục lệ ở Ấn độ. Trong các chùa ở Trung Hoa, tăng nhân dùng chung vật dụng nhà bếp và những vật tùy thuộc nên họ không cần lo những thứ đó. Trong các chùa ở Nhật Bản không có những vật tùy thuộc như thế, và tục lệ khất thực, phần lớn, không được truyền cho. Trong những điều kiện này, một người thấp kém và yếu đuối có thể làm gì? Nếu có người giống như tôi tìm sự cúng dường từ tín đồ, người ấy có tội vì nhận sự bố thí mà mình không có danh phận thọ nhận. Chúng ta không thích hợp ăn thực phẩm kiếm được bằng cách làm công việc của nông dân, thương gia, chiến sĩ, hay thợ thủ công. Song nếu mọi thứ đều để cho số phận, chúng ta dường như được phần đạm bạc nhất. Khi đói và lạnh đến, chúng ta lo âu và thấy sự tu tập của mình bị cản trở. Có người cho tôi lời khuyên như sau: ‘Cách hành sự của huynh hoàn toàn sai. Dường như huynh hoàn toàn không ý thức về thời gian và hoàn cảnh chúng ta sống. Chúng ta sinh trong hạ đẳng và trong thời đại suy đồi. Cách tu luyện của huynh sẽ chỉ đưa đến sự suy thoái. Hãy dàn xếp với người trong giáo xứ, hay lập cam kết với một người bảo trợ; và rồi huynh có thể rút lui an ổn vào một nơi yên tĩnh huynh có thể bình yên tu tập Phật giáo mà không phải lo về thực phẩm hay quần áo. Đây không phải là lòng tham giàu sang hay của cải. Rồi huynh có thể tu tập với phương tiện sống bảo đảm trong một lúc.’ Tôi đã lắng nghe những gì người ấy nói nhưng không tin ông ta. Người ta nên có thái độ nào?

Đạo Nguyên trả lời: “Cách hành xử của Thiền tăng là chỉ học theo phong cách của Phật và Tổ. Mặc dù ở Ấn độ, Trung Hoa, và Nhật Bản khác nhau, người học Đạo chân thật không bao giờ hành xử theo cách ông miêu tả. Chỉ đừng để tâm mình bám vào những chuyện thế gian mà nhất tâm học Đạo. Phật nói: ‘Đừng sở hữu gì cả trừ y bát của mình, và hãy cho người đói những thứ còn lại từ những gì các ông đã xin được.’ Nếu để dành một miếng nhỏ từ những gì ông nhận được, thì tránh được sự vội vã đi tìm các thứ hơn nhiều.

“Trong một tác phẩm không phải của Phật giáo, người ta nói: ‘Sáng nghe Đạo, chiều chết cũng vui’³⁴. Dù cho các ông phải chết vì đói và lạnh, hãy theo lời dạy của Phật giáo dù trong một ngày hay chỉ trong chốc lát. Trong mười ngàn kiếp (kalpa) và một ngàn đời, bao nhiêu lần chúng ta sinh và bao nhiêu lần chúng ta chết! Tất cả điều đó đến từ sự mê hoạc bám vào thế gian của chúng ta. Nếu chỉ một lần trong đời này, chúng ta theo các giáo lý Phật giáo và rồi chết vì đói, chúng ta thực sự đã đạt được bình yên vĩnh viễn.

“Sự thực, trong tất cả kinh điển Phật giáo mà tôi đã đọc không thấy có một vị Phật hay Tổ nào ở Ấn Độ, Trung Hoa hay Nhật Bản chết vì đói và lạnh. Trong thế gian này mỗi người trong khi còn sống đều có phần quần áo và thực phẩm được phân bố. Người ta không có được những thứ đó bằng cách tìm kiếm, cũng không phải người ta không có được dù cho họ không tìm. Hãy để nó cho số mệnh và đừng để nó làm phiền ông. Nếu ông nói rằng đây là thời đại suy đồi và không phát tâm cầu Đạo trong đời này, thì ông mong đạt được Đạo vào đời nào? Dù ông không phải là một người như Tu-bồ-đề hay Ma-ha Ca- diếp³⁵, ông nên học Đạo theo khả năng mình.

Một bản văn không phải của Phật giáo nói: “Những ai thích đàn bà đẹp sẽ thích một người đàn bà dù cho người đàn bà ấy không đẹp như Tây Thi (Hsi Shih) hay Mao Tường (Mao Ch’iang)³⁶. Những ai thích ngựa tốt sẽ thích con ngựa dù nó không tốt như Fei-t’u hay Lu-erh³⁷. Những ai thích vị ngon sẽ thích thưởng thức cái vị dù nó không phải là gan rồng hay tủy phượng’³⁸. Đó chỉ là vấn đề mỗi người thể hiện sở thích của mình. Đây là chuyện của hạng người thường và cũng áp dụng cho những người theo Phật giáo.

“Ngay cả đức Phật đã không hiến hai chục năm đời ngài để làm lợi ích cho thời đại suy đồi này ư!³⁹. Vì thế, người và thần vẫn cúng dường cho các Thiền viện. Dù cho Như Lai sở hữu các năng lực thần thông có công đức vĩ đại nhất, ngài đã phải ăn hạt thóc dành cho ngựa⁴⁰ để trải qua một mùa mưa⁴¹. Làm sao các đệ tử trong thời đại suy đồi này muốn những thứ dễ hơn?”

Có người hỏi: “Thay vì phạm giới, thọ nhận sự bố thí của người và thần một cách vô ích, lãng phí di sản của Như Lai mà không phát tâm cầu Đạo, thì làm như cư sĩ, làm công việc họ làm, và tu Đạo trong khi chúng ta còn sống, không tốt hơn sao?”

Đạo Nguyên nói: “Ai nói phá giới và không có tâm cầu Đạo? Tất cả những gì ông nên làm là phát cái tâm này và cần mẫn tu tập Phật giáo. Người ta nói rằng dù giữ giới hay phạm giới, dù một người mới bắt dầu tu hay tu đã lâu vẫn được bình đẳng thọ nhận sư hộ trì của Như Lai. Không có gì nói rằng nếu ông phạm giới, ông nên quay về đời sống thế tục; hay nếu ông không có tâm cầu Đạo, ông không nên tu. Ai có tâm này ngay từ đầu? Điều đúng là nếu phát khởi cái gì khó phát khởi, nếu tu tập cái gì khó tu tập, chắc chắn ông sẽ tiến bộ. Mọi người đều có tánh Phật. Đừng tự hạ mình.

“Sách Văn Tuyển (Wen-hsüan) nói: ‘Nước nhà hưng thịnh vì một người. Đạo của thánh hiền xưa bị hủy diệt bởi những kẻ ngu theo’⁴² Những lời này có nghĩa là, nếu một bậc hiền đến với một nước, nước ấy hưng thịnh; nếu một kẻ ngu đến, đạo của thánh hiền suy vong. Hãy suy nghĩ kỹ điều này.

17

Trong khi nói về nhiều đề tài khác nhau, Đạo Nguyên nói:

Khi những người đàn ông và đàn bà bình thường tụ lại với nhau, dù trẻ hay già, họ rất thường bàn tán về những sự việc có tính chất không chính đáng. Điều này làm tâm họ lệch hướng và khiến cho cuộc nói chuyện sống động. Nó đem lại cho họ sự thích thú và làm giảm bớt sự nhàm chán, nhưng loại nói chuyện này nhanh chóng bị cấm đối với tăng nhân. Ngay cả giữa những cư sĩ với nhau, nó cũng hiếm khi xảy ra khi những người tốt, tỉnh táo, và lịch sự cùng nhau bàn luận những vấn đề nghiêm trang. Thông thường nó liên kết với say sưa và phóng túng. Tăng nhân phải tập trung vào một mình Phật giáo mà thôi. Chỉ một vài tăng nhân hồ đồ và vị kỷ đắm mình vào cuộc nói chuyện không trang nhã.

Trong các chùa ở Trung Hoa không có vấn đề như thế, vì các tăng không can dự vào cuộc nói chuyện tầm phào. Ngay cả ở Nhật Bản, trong khi Vinh Tây, Trụ trì chùa Kiến Nhân (Kenninji), lúc còn sống, tăng chúng cũng không bao giờ can dự vào cuộc nói chuyện như thế. Ngay cả sau khi sư tịch, trong khi một vài đệ tử của sư vẫn ở lại chùa, thực sự không có cuộc đàm thoại giải đãi nào. Tuy nhiên, trong bảy hay tám năm thời gian qua, một vài người trẻ tuổi đã bắt đầu can dự vào những cuộc nói chuyện nhỏ nhoi. Một chuyện đáng tiếc nhất.

Trong giáo lý Phật giáo có viết rằng những lời bộc bạo đôi khi đưa người ta đến giác ngộ nhưng cuộc nói chuyện vô giá trị cản trở Chân Đạo. Khi ngay cả những lời nói đột phát từ môi và những lý thuyết vô dụng đều là những chướng ngại Chân Đạo, thì cuộc nói chuyện không trang nhã sẽ có thể xúi giục tâm nhiều hơn thế. Các ông phải rất cẩn hận về điều này. Không những các ông phải biết kiêng loại nói chuyện này mà còn phải biết đó điều là xấu, các ông cũng phải biết cách dần dần bỏ nó sang một bên.

18

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Đa số cư sĩ thích công khai những hành vi tốt và giấu đi những hành vi xấu của họ. Vì một thái độ như thế gây ác cảm với các thần hộ vệ⁴³,[43] những hành động tốt không được báo đáp, và những hành động xấu, được thực hiện trong bí mật, bị trừng phạt. Điều này đem lại ấn tượng rằng không có báo đáp cho những hành vi tốt và Phật giáo cống hiến ít lợi ích. Dĩ nhiên, cái thấy này sai và phải được sửa lại bằng mọi phương tiện.

Các ông nên làm điều tốt một cách bí mật khi không ai nhìn thấy, và nếu làm sai, các ông nên sám hối. Bằng cách này những hành động tốt sẽ được báo đáp một cách bí mật. Sự sám hối công khai những việc làm sai sẽ gột bỏ tội ác, như thế lợi ích tự nhiên tích lũy trong thế giới hiện tại cũng như trong các thế giới vị lai.

Một cư sĩ từ thính chúng lên hỏi: “Ngày nay, khi các cư sĩ cúng dường cho tăng nhân và qui y Phật giáo, kết quả có khuynh hướng có nhiều bất hạnh. Họ trở nên có thành kiến và không muốn nương tựa Tam Bảo. Việc này thế nào?”

Đạo Nguyên trả lời: “Đây không phải là lỗi của tăng nhân hay của Phật giáo, nhưng đó là chính các cư sĩ đã sai. Đây là lý do: các ông có thể cung kính cúng dường cho những tăng nhân mà họ dường như trì giữ giới luật, theo đúng các qui định về ăn uống, và hành trì kỷ luật nghiêm chỉnh; song các ông không bố thí cho những tăng nhân phạm giới một cách vô liêm sỉ, uống rượu, ăn thịt bởi vì các ông xem họ là không xứng đáng. Một cái tâm phân biệt theo cách này vi phạm các nguyên tắc của Phật giáo. Vì thế, dù cho các ông qui y Phật giáo, thì cũng không có công đức hay đáp ứng nào. Các giới luật có những đoạn cảnh cáo thái độ này. Khi các ông gặp một vị tăng, hãy cúng dường cho vị tăng ấy, bất chấp vị ấy đạo đức hay không. Bất kể thế nào, hãy cố gắng tránh phán đoán đạo đức bên trong hay diện mạo bên ngoài của vị tăng ấy.

“Trong thời suy đồi này, quả thực có những tăng nhân mà bề ngoài của họ hiếm khi có thể biểu hiện gì, nhưng có những tăng nhân khác mà ý nghĩ và hành động của họ thì tệ hơn vô cùng. Đừng phân biệt tốt và xấu, nhưng bày tỏ sự kính trọng đối với bất cứ người nào nếu người ấy là đệ tử của Phật. Nếu các ông cúng dường và tỏ lòng kính trọng một cách không thiên vị, thì lúc nào các ông cũng sẽ là đang theo ý Phật và sẽ tức thời được lợi ích.

“Hãy nhớ bốn câu này: ‘Hành động không ai thấy, báo đáp không ai thấy; hành động không ai thấy, báo đáp có người thấy; hành động có người thấy, báo đáp không ai thấy; và hành động có người thấy, báo đáp có người thấy.’ Những gì các ông làm trong đời này có thể được báo đáp trong đời này, đời kế tiếp, hay trong một tương lai nào đó. Hãy học kỹ nguyên lý này.”

19

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Giả sử có người nào đó đến nói với ông về chuyện của mình và yêu cầu ông viết một lá thư xin ơn huệ hay giúp y trong một vụ kiện. Ông có từ chối ngay mặt y, nói rằng: “Bây giờ tôi là một tăng nhân đã rút lui khỏi thế gian và không có việc gì liên quan đến chuyện thế tục không?” Điều này phải được xét cẩn thận theo các hạn từ về thời gian và cơ hội.

Trong khi dường như điều này có thể là thái độ đúng đối với một tăng nhân, nếu ông nghĩ về chuyện đó, thực sự những gì ông đang nói là: “Tôi là một tăng nhân đã rút lui khỏi thế gian, và nếu tôi nói rằng tôi không nói gì, có thể tôi sẽ bị nghĩ là xấu.” Điều này chứng tỏ sự chấp ngã và và quan tâm đến danh tiếng của mình. Vào lúc như thế này, hãy suy nghĩ cho thấu triệt vấn đề, và nếu có thể giúp được người ấy dù chỉ chút ít, hãy làm như thế mà không lo người khác sẽ nghĩ gì về mình. Nếu người bạn nhận lá thư mà phật lòng, cảm thấy rằng ông đã cư xử theo cách không xứng đáng là một tăng nhân, vậy thì có phải là rất tệ vì mất đi tình bạn của một người rất ít hiểu biết không? Mối quan tâm đầu tiên bên trong của ông là giải thoát mình khỏi những ràng buộc vị kỷ và những ý nghĩ về danh tiếng của mình, dù cho bên ngoài ông đang làm một điều hoàn toàn không thích đáng với vị trí của mình.

Khi có người xin một vị Phật hay một vị Bồ-tát giúp đỡ, các ngài tự nguyện cúng dường thịt và tay chân của mình. Vậy thì tại sao lại quay lưng với một người đến xin ông viết cho một lá thư chỉ vì ông sợ những gì người ta sẽ nói? Điều này chứng tỏ sự chấp ngã của ông sâu đến đâu. Dù cho người ta phê bình hành động của ông không xứng đáng là một tăng nhân, nếu ông giúp người khác ngay cả một chút thôi và không có tham vọng vì danh hay lợi, là ông đang theo Chánh Đạo. Có nhiều tấm gương thuộc loại hành xử này nơi các bậc thánh hiền ngày xưa. Chính tôi đã làm như vậy. Làm ơn viết một lá thư cho một người nào đó yêu cầu là một việc đơn giản, dù nó có thể làm những người trong đạo hay bạn bè tức giận.

Hoài Tráng nói: “Những gì thầy nói hoàn toàn đúng. Yêu cầu một điều gì tốt sẽ làm lợi ích cho người khác thì được thôi. Nhưng thầy nói thế nào nếu yêu cầu ấy có thể khiến cho ngươi khác bị lấy mất đi những vật tùy thuộc hay có điều gì xấu xảy ra cho người ấy? Có nên nói ra một yêu cầu như thế?

Đạo Nguyên đáp: “Quyết định điều gì đó tốt hay xấu không thuộc về chúng ta. Một ý hay là nên bảo cho người yêu cầu viết lá thư biết và thêm vào trong lá thư rằng ông đang viết theo yêu cầu của y và chính ông không biết gì về công đức trong trường hợp của y. Người được lá thư nên có khả năng tự phán đoán cho mình. Đây là những điều chúng ta không biết, và trong đó không có điểm nào để cho chúng ta bóp méo sự việc bằng cách nói với y những điều đó. Giả sử có người bảo ông đưa ra một yêu cầu mà ông biết là xấu về một người bạn mà người bạn ấy nghĩ ông cao cả và có niềm tin nhiều nhất vào sự phán đoán của ông. Trong trường hợp này, hãy viết những điều không hài lòng mà ông không đồng ý đúng y theo cách ông đã nghe những điều đó từ người khác. Và hãy thêm rằng người nhận lá thư nên dùng quyền quyết định của riêng mình mà xử sự nếu thấy nó thích hợp. Nếu làm theo cách này, không ai có lý do để hối tiếc. Đây là những điều xảy ra khi ông gặp người ta hay khi những hoàn cảnh đặc biệt phát sinh; vì vậy phải suy nghĩ thấu đáo những điều này. Điểm chính là trong bất cứ tình thế nào ông cũng phải loại bỏ những ràng buộc với danh và ngã.”

20

Trong một thuyết thoại buổi tối Đạo Nguyên nói:

Trong thế gian này, cả cư sĩ và tăng nhân đều có khuynh hướng công khai những hành vi tốt và che giấu những hành vi xấu của họ. Vì thế, đời sống bên trong và bên ngoài của họ không tương ưng. Họ nên cố gắng làm cách nào đem cái ngã bên trong và cái ngã bên ngoài của họ lại với nhau, sám hối những lỗi lầm của mình, che lại những đức hạnh chân thật bên trong, kìm chế tô điểm bề ngoài của mình, tin tưởng người khác vì những điều tốt mà họ đã làm, và nhận sự chê trách vì những điều xấu mà họ đã làm.

Có người nói: “Như thầy nói, chúng tôi nên cố gắng giấu đi đức hạnh chân thật bên trong của mình và kìm chế sự biểu lộ bên ngoài. Phật và các Bồ-tát biểu lộ tâm bi mẫn vĩ đại của các ngài vì tất cả chúng sinh là điều căn bản. Nếu các tăng nhân và cư sĩ vô minh thấy một tu sĩ khó phân biệt được, họ có thể lăng mạ hay chỉ trích và như thế chuốc lấy quả báo vì lăng nhục tu sĩ. Không biết đạo đức chân thực bên trong của một tu sĩ, đôi khi các cư sĩ cung kính cúng dường bởi vì cái vẻ bề ngoài và nghĩ rằng điều đó sẽ mang lại cho họ phúc đức. Thầy nghĩ thế nào về điều này?

Đạo Nguyên trả lời: “Nói rằng người ta sẽ tự kìm chế sự biểu lộ bề ngoài và rồi chỉ hành động một cách độc đoán cũng là trái với lý luận. Nói rằng người ta sẽ không biểu lộ đức hạnh chân thật của mình ra bên ngoài và rồi hành xử một cách xấu xa trước những người tu tại gia thì rõ ràng là một sự vi phạm giới luật nghiêm trọng. Có những người cố gắng tạo ấn tượng chính họ là những người Phật giáo sở hữu những thành tựu hiếm thấy hay cố gắng che giấu những khuyết điểm của họ, nhưng con mắt của các thần hộ vệ và Tam Bảo thấu suốt khắp mọi nơi. Các ông được cảnh báo cẩn thận không sở hữu một cái tâm không biết xấu hổ cầu sự tôn kính của những người khác. Bất cứ việc gì xảy ra, hãy xem sự việc chỉ theo cách làm sao khiến cho Phật giáo hưng thịnh và làm sao lợi ích cho tất cả chúng sinh. Có câu nói: ‘Hãy biết trước khi nói, hãy xem xét trước khi hành động.’ Hãy luôn luôn thận trọng. Hãy xét chân nghĩa của bất cứ điều gì đến trước mình.

“Ngay trước mắt mình, các ông có thể thấy rằng những giây phút đi qua không có dừng lại, những ngày trôi đi trong quá trình biến dịch không ngừng, và tất cả là vô thường chóng vánh. Đừng chờ đợi sự chỉ dạy của thầy hay kinh điển. Hãy dùng mỗi giây phút thoáng qua, và không kể ngày mai. Chỉ nghĩ đến hôm nay và giờ này, vì ngày mai là cái không chắc chắn; và không ai biết tương lai sẽ mang đến cái gì. Hãy quyết tâm theo Phật giáo như là mình chỉ có ngày hôm nay để sống. Theo Phật giáo có nghĩa là, trong tất cả mọi cơ hội và kể cả nguy hiểm đến tính mạng, hãy làm cho nó hung thịnh và đem lại lợi ích cho tất cả chúng sinh.”

Có người hỏi: “Người ta phải đi xin để nâng cao Phật giáo chăng?”

Đạo Nguyên trả lời: “Phải, đúng vậy, nhưng phải theo tập tục của xứ sở. Trong bất cứ trường hợp nào, nó phải được thực hiện để truyền bá lợi ích cho tất cả chúng sinh và làm tiến bộ sự tu luyện của mình. Nếu ông mặc y đi lang thang quanh quẩn dọc theo những con đường dơ bẩn, chiếc y của ông sẽ dính bẩn. Cũng vậy, vì người Nhật nghèo, không thể đi xin theo cách đã được qui định trước⁴⁴. Nhưng có phải điều này có nghĩa là chúng ta phải đi lùi trong sự tu tập của mình và giới hạn những lợi ích mà chúng ta mang đến cho người khác không? Nếu ông chỉ tuân theo tục lệ của xứ sở và tu tập Phật giáo cho mọi người thấy, thì người dân thuộc mọi tầng lớp sẽ tự nguyện cúng dường. Khi điều này xảy ra, ông có thể tiếp tục cách tu tập của mình, và đồng thời mang lại lợi ích cho người khác. Phải nghĩ thấu đáo việc đi xin, xem xét thời gian và hoàn cảnh. Không quan tâm những gì người ta nghĩ và quên cái được cá nhân, ông nên có kế hoạch để làm bất cứ điều gì khiến cho Phật giáo tiến tới và lợi ích tất cả chúng sinh.”

21

Đạo Nguyên huấn thị:

Này những người học, có một điểm quan trọng cần phải xem xét khi các ông bỏ những mối quan tâm thế gian sang một bên. Các ông phải từ bỏ thế gian các ông đã biết, gia đình, thân và tâm của các ông. Hãy xét kỹ điều này.

Mặc dù họ đã chạy trốn thế gian và giấu mình trong sâu trong rừng núi, có một ít người không thể phá vỡ mối quan hệ gia đình đã tiếp tục qua nhiều thế hệ; họ cũng không thể dứt bỏ sự suy nghĩ đến những thành viên của gia đình và thân nhân. Có những người khác đã dứt bỏ thế gian, gia đình và ảnh hưởng của thân nhân, song còn quan tâm đến thân họ và tránh bất cứ điều gì đem lại sự đau đớn. Họ lưỡng lự trong việc nhận lấy bất cứ sự rèn luyện Phật giáo nào có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe của họ. Những người như thế chưa ném bỏ thân của họ sang một bên. Rồi có những người chịu sự rèn luyện cực nhọc mà không quan tâm đến thân họ, song vẫn giữ tâm họ cách xa Phật giáo. Họ từ chối bất cứ khía cạnh Phật giáo nào không hợp với những ý niệm có trước của họ. Những người như thế chưa ném bỏ tâm họ sang một bên.