Tôi Làm Việc, Tôi Hạnh Phúc

Đúng hay sai, vốn không thể kết luận

Lửa giận của con người khởi nguyên từ đâu? Bạn cho rằng lời nói, hành vi của một người nào đó khiến bạn muốn nín nhịn mà không nhịn nổi? Có phải những lời nói và hành vi này làm tất thảy mọi người tức giận? Không hẳn vậy. Bởi có người khó chấp nhận, có người lại không bận tâm. Đứng trên lập trường và cách nghĩ của bạn, những lời nói và hành vi này thật đáng giận.

Cũng giống như khi một tín đồ Cơ đốc giáo nêu kiến giải của mình về một số vấn đề nào đó, những tín đồ Cơ đốc giáo khác có một niềm tin tuyệt đối vào nó, nhưng những đệ tử Phật giáo đứng bên cạnh chưa hẳn đã hài lòng; khi Nhà nước ban hành một chính sách nào đó, người dân ở nơi này vỗ tay hoan nghênh nhưng người dân ở nơi khác lại lắc đầu ngao ngán; hoặc cùng một câu nói nhưng nam giới và phụ nữ có những phản ứng khác nhau sau khi nghe.

Nói thế để chúng ta có thể thấy rằng, không phải là lời nói và hành vi của người khác khiến chúng ta giận dữ mà là chính suy nghĩ và lập trường của chúng ta khiến chúng ta có cảm nhận sai lầm. Nói cách khác, không phải người khác làm ta giận bực mà là ta tự mình giận bực sau khi nghe và nhìn. Ta giận là vì ta cho rằng “mình đúng còn người khác sai”. Bởi thế, tức giận là một phản ứng tự nhiên khi chúng ta quá chấp trước ý kiến hoặc giá trị quan của mình. Muốn không tức giận, chúng ta cần vứt bỏ suy nghĩ “Tôi mới là người đúng”. Song, đó là một việc chẳng dễ dàng chút nào. Chúng ta hãy cùng xem ví dụ sau.

Có một ngọn núi sừng sững giữa đất trời. Người dân sống ở sườn bên phải của ngọn núi gọi nó là “núi Tây”, điều đó vốn chẳng có gì sai. Nhưng người dân sống ở sườn bên trái của ngọn núi lại đặt tên cho nó là “núi Đông”. Ai cũng giữ quan điểm của mình và dùng nó để phán định mọi sự trên đời. Người dân sống ở “núi Đông” cho rằng, không riêng mình anh ta mà tất cả mọi người trong bản đều gọi ngọn núi bằng cái tên đó nên anh ta hoàn toàn đúng. Đó là hành vi dùng quan điểm thống nhất của số đông làm ý kiến chủ quan của bản thân để nhận thức sự vật khách quan.

Có điều, đúng hay sai đâu phải do sự tồn tại khách quan mà do chủ quan của con người. Nó giải thích vì sao nhận thức đúng, sai của một con người về cùng một sự vật vẫn tồn tại qua bao năm tháng không hề đổi thay nhưng lại có sự thay đổi khi suy nghĩ cá nhân của anh ta đã khác trước và nơi ở đã chuyển dời. Ngay trong cùng một quốc gia, ví như ở Hàn Quốc chẳng hạn, nhận thức về cùng một sự vật qua các triều đại đã mỗi người mỗi khác, không thể thống nhất.

Với cá nhân con người cũng vậy. Khi các bạn độc giả trở thành người làm cha mẹ và nếm trải nỗi nhọc nhằn của quá trình nuôi con, bạn mới cảm thấu sâu sắc nỗi lòng cha mẹ mình và hiểu rằng: những nhận định đã hằn sâu trong nếp nghĩ thưở thiếu thời, tưởng chừng như không thể thay đổi, thực ra vốn dĩ hoàn toàn sai lầm.

Trên đời này làm gì có phải trái đúng sai. Vì vậy, khi nổi nóng, bạn cần thức tỉnh bản thân: “Mình lại cố chấp phiến diện rồi, mình lại cho rằng chỉ có mình mới là người đúng”. Sự thức tỉnh bản thân ấy cũng là một cách tu hành.

Nếu bạn không cảm nhận được mình đang nổi nóng thì sau khi cơn giận qua đi, bạn cần nhận thức rõ hơn về trạng thái tinh thần của mình lúc ấy đồng thời tiếp tục để tâm tới nó. Nếu lửa giận vẫn tiếp tục bốc lên, bạn hãy đứng trên lập trường của đối phương để so sánh hai tính cách và nghĩ thay cho họ. Dù bạn để cơn giận bùng nổ hay cố gắng kìm nén nó, bạn hãy cầu khấn với một trái tim chứa đựng niềm hối hận chân thành. Sự khấn cầu ấy không phải bằng cách bạn liên tục nói câu “Mình sai rồi”, mà trong khi cầu khấn, bạn cần suy nghĩ thật tỉ mỉ xem rốt cuộc thì mình sai ở đâu?

Khi ấy, bạn cần ý thức được rằng: “Tôi đã không thể thấu hiểu nỗi lòng của anh; thật ra, trong suy nghĩ của anh thì những lời nói, hành vi ấy hoàn toàn có thể tha thứ được. Nhưng tôi đã cố chấp quá mức nên giờ luôn canh cánh trong lòng vì đã hiểu nhầm anh, đã oán hận anh, tôi thật sự sai rồi!” Như thế, cơn thịnh nộ đang bốc lên trong đầu bạn sẽ tan theo gió mây. Bởi thế, trước tiên chúng ta cần thấu hiểu đối phương và cảnh tỉnh bản thân. Ân hận chính là cách để bạn vứt bỏ suy nghĩ “Chắc chắn là tôi đúng”, để từ đó biết nghĩ cho người khác.

Thiền tông luôn coi trọng sự tham ngộ “Vì sao ta phải nổi nóng như thế?” mỗi khi tức giận mà không đề cao hành vi điều chỉnh ngọn lửa hoặc sự hối hận sau khi sự việc qua đi. Chúng ta không nên bảo thủ với suy nghĩ “Tất cả là tại anh” hoặc “Tất cả là tại tôi” mà nên truy tìm nguồn cơn gây nóng giận.

Các bạn độc giả của tôi, các bạn có thể tự chọn cho mình một trong các biện pháp trên và tu hành với một trái tim chí thành chí nguyện, bạn sẽ thấy tâm hồn yên bình hơn rất nhiều so với hiện tại. Trong những biện pháp ấy, ăn năn day dứt có lẽ là lựa chọn dễ dàng hơn cả.

Chương 4:

Ở CHỐN CŨ HAY TÌM NƠI MỚI CAO HƠN?

Khi công việc không phù hợp với tính cách

Cá tính không phải là không thể thay đổi

Thế nào là công việc không phù hợp với cá tính? Đó là công việc không đúng với ước nguyện và không thể khơi dậy lòng nhiệt tình của chúng ta. Ví như có người bắt chúng ta hát hoặc vẽ tranh mà chúng ta hoàn toàn không có tư chất về hai lĩnh vực này, chúng ta đành thoái thác. Nhưng nếu không có sự lựa chọn nào khác ngoài hai công việc đó thì chúng ta buộc phải chấp nhận. Vì lẽ mưu sinh, chúng ta chỉ có thể làm việc “lùa vịt lên chuồng”, ngày ngày cần mẫn luyện thanh hoặc mài mòn từng cây bút màu để đạt tới tiêu chuẩn của công việc. Hoặc có người thuê chúng ta làm việc đồng áng, ban đầu có thể chúng ta không biết làm, nhưng nhờ chút kí ức của thời ấu thơ đã từng sống ở nông thôn, chỉ sau vài năm gắn bó với đồng ruộng, rất có thể chúng ta sẽ trở thành một anh nông dân cừ khôi. Vậy, nếu có người muốn chúng ta làm một hướng dẫn viên du lịch thì sao? Khi đó, nhờ tình yêu công việc, chúng ta miệt mài nghiên cứu bản đồ, tư liệu để có thể chắc chắn rằng mình sẽ mang lại cho khách du lịch sự phục vụ chu đáo và tuyệt vời nhất.

Dễ thấy rằng công việc không phù hợp với tư chất sẽ kém hiệu quả, làm chúng ta mệt mỏi và nhàm chán. Ngược lại, công việc phù hợp với cá tính lại được chúng ta dành nhiều thời gian và tâm huyết nên chẳng những đạt hiệu quả cao mà còn mang lại niềm vui thú cho chúng ta.

Vấn đề cá tính liên quan mật thiết tới “nghiệp” của mỗi người. Đó có thể là những trải nghiệm trong thời thơ ấu, chúng ta được sống trong môi trường như thế nào và đã thẩm thấu được những điều gì. Các lái xe người Ấn Độ đều có kỹ thuật điêu luyện, xử lý tình huống linh hoạt và thành thục là nhờ công luyện tập miệt mài từ nhỏ. Với họ, lái xe đã trở thành một bản năng. Ngoài ra, nếu cha là một người lái xe lão luyện thì con trai gần như không thua kém bố. Không giống với chúng ta tới một tầm tuổi nhất định nào đó mới học lái xe, họ tiếp xúc với ô tô từ nhỏ, sớm mong mỏi được biến trò chơi thời thơ ấu thành nghề nghiệp trong tương lai của bản thân. Trong suy nghĩ của họ, lái xe cũng là một môn nghệ thuật giống như môn nghệ thuật đi trên dây của các diễn viên xiếc. Bởi thế, lái xe là công việc phù hợp với cá tính của họ.

Cá tính không phải là không thể thay đổi. Quá trình rèn luyện và làm quen với một công việc từ khi còn nhỏ có ảnh hưởng rất lớn đối với “cá tính” con người. Với những việc đã trở thành thói quen, chúng ta làm dễ như trở bàn tay; với những việc chưa từng thực hiện, chúng ta không thể thành thạo. Ngoài tư chất thiên bẩm thì công việc còn có mối quan hệ mật thiết không thể tách rời với môi trường trưởng thành.

Cá hay tay gấu, thật khó lấy hay bỏ

Khi công việc không phù hợp với cá tính, chúng ta nên giải quyết ra sao? Chung quy lại chỉ một câu: “Làm cho cá tính và công việc phù hợp với nhau”. Ví như những người làm bác sĩ nếu cảm nhận sâu sắc rằng, nghề y không phù hợp với bản thân thì nên thay đổi, làm công việc mình yêu thích, hà tất phải tiếp tục vì một điều gì đó lớn hơn? Tất cả là bởi một chữ “tiền”.

Công việc bạn đang làm hoàn toàn trái ngược với mong muốn của bạn nhưng bạn không thể vứt bỏ nó trong niềm vui sướng hồ hởi là bởi nó có thể đảm bảo cho cuộc sống của bạn tránh khỏi phiền lo về kinh tế. Nếu làm công việc mình mong muốn, thù lao chẳng được bao nhiêu, thậm chí chỉ là con số không. Vậy là, bạn đành thuyết phục bản thân: hãy nghĩ đến miếng cơm manh áo mà gắng tiếp tục dù không yêu thích. Nếu thế, chắc chắn bạn phải chọn lựa. Khi đã quyết định chọn một chữ “tiền” thì đừng nên để tâm nhiều tới chuyện công việc có phù hợp với tư chất của bạn hay không mà nên miệt mài với nó.

Có không ít giáo viên, nhân viên quản lý hành chính người Nepal hoặc người Philippines chấp nhận tới Hàn Quốc làm nghề vặt vãnh, lẽ nào những công việc vụn vặt đó phù hợp với cá tính của họ? Đương nhiên không phải. Họ chọn làm việc tại Hàn Quốc là bởi, dù có làm công việc vặt vãnh đi nữa, thu nhập của họ vẫn cao hơn ở trong nước. Có phải cô gái nào làm việc trong các nhà hàng, quán bar cũng đều vui vẻ tiếp đón những người đàn ông đến tìm lạc thú bằng một tấm lòng chân thành, tha thiết? Tất nhiên là không. Họ cam chịu nỗi ê chề cũng bởi một chữ tiền. Với họ, đó không phải là cái nghiệp mà họ theo đuổi suốt đời. Họ chỉ mong sao có thể tích góp được một khoản tiền kha khá trong thời gian ngắn để sau đó sẽ thể hiện tài năng của mình trước cuộc đời.

Các bạn độc giả thân mến của tôi, nếu bạn chịu khó đi tìm câu trả lời từ trong sâu thẳm nội tâm mình, bạn sẽ phát hiện ra rằng, nỗi sầu khổ và chán chường do công việc không phù hợp với cá tính của mình bắt nguồn từ chính dã tâm của bạn.

Bạn luôn mơ ước có một công việc vừa phù hợp với cá tính của bản thân vừa lương cao bổng lộc nhiều. Tiếc thay, thực tế đâu như mộng tưởng. Nếu bạn thật sự khó có thể tiếp tục với công việc hiện tại, bạn nên xin thôi việc và tìm cho mình một công việc mới như mong đợi. Nếu công việc mới vẫn không khiến bạn hài lòng thỏa ý, bạn cũng đừng nên miễn cưỡng hay oán trách ông trời mà nên nhẹ nhàng nói lời tạm biệt với nó. Dù tiền lương một triệu hay ba mươi triệu đồng một ngày đi nữa, bạn cũng không màng tới và chấp nhận sống một cuộc sống eo hẹp, khó khăn hơn.

“Dẫu mang ngàn lạng vàng tới thỉnh mời, ta vẫn quyết chối từ”, bạn đã bao giờ suy nghĩ như thế? Nếu đã nghĩ vậy, sao không bắt tay hành động? Có lẽ, bạn sẽ nói rằng, trong bối cảnh nền kinh tế đang sa sút như hiện nay, làm sao có thể tùy tiện xin thôi việc? Kiếm một việc làm đương nhiên là khó, nhưng chỉ cần bạn nỗ lực một chút, bạn đâu đến nỗi túng bấn quá. Cùng lắm là quét dọn vệ sinh hay tìm công việc bán thời gian ngắn hạn, những công việc đó vẫn đảm bảo cho bạn cơm ngày ba bữa.

Hiện nay, trên toàn thế giới vẫn có khoảng 1,2 tỉ người sống trong cảnh “ăn bữa nay lo bữa mai”, phải vất vả bôn ba khắp nơi chỉ mong sao đủ ăn đủ mặc. Thử hỏi, 1,2 tỉ người ấy đâu còn tâm trí nào mà nghĩ liệu công việc cứu đói họ đang làm có khiến họ hài lòng hay không?

Thời gian gần đây, tôi thường hay nghe tin tức về CHDCND Triều Tiên. Được biết, vợ chồng nọ nghèo đến nỗi không nuôi nổi hai con. Cực chẳng đã, họ đành chia các con và mỗi người mỗi ngả. Lúc vẫy tay li biệt, họ hẹn nhau nếu may mắn sống qua những tháng ngày khốn khó thì vợ chồng con cái sẽ lại trùng phùng. Xem cảnh ấy, tim tôi như thắt lại, bao nỗi sầu khổ trong lòng bỗng đâu bay biến hết. Tôi tin rằng, những bạn độc giả vẫn thường kêu than mình khổ sở, hay oán hận cuộc đời khi xem cảnh này bất giác sẽ thấy mình không khổ nữa, không còn than trách nữa.

Bởi thế, nếu bạn chọn lẽ mưu sinh thì đừng nên day dứt về công việc có phù hợp với tính cách của bản thân hay không; còn như nếu muốn thể hiện tất cả tình yêu và lòng nhiệt huyết của mình thì điều đó cũng đâu có khó. Đất nước ta vẫn luôn quan tâm và cố gắng đảm bảo cho mỗi người ai cũng có cơm ăn áo mặc. Vậy nên, nếu bạn tình nguyện, hãy vứt bỏ cuộc sống xa hoa để cho cõi lòng mình được thanh thản và có ít điều ham muốn, sống một cuộc sống vô tư lự và tập trung toàn bộ trí lực vào công việc mình yêu thích.

Không nỡ từ bỏ là có nguyên nhân

Vì sao có những người dẫu biết rõ hai con đường giải thoát mà vẫn vừa tiếp tục theo đuổi công việc vừa luôn miệng than khổ? Đó là bởi công việc hiện tại tương đối tốt, muốn tìm một điểm dừng chân tốt hơn thế đâu phải dễ. Tôi khuyên mọi người hoặc là chọn công việc mình yêu thích, hoặc là tìm một công ty có chế độ đãi ngộ để cần mẫn làm việc, đừng nên so đo công việc có phù hợp với cá tính mình hay không.

Những người lao động nước ngoài tới Hàn Quốc làm việc đâu có kêu than, bởi số tiền họ kiếm được ở đây nhiều hơn ở cố quốc, nên dẫu khổ dẫu mệt họ vẫn vui lòng. Tâm trí họ đâu còn chỗ cho suy nghĩ công việc có phù hợp với mình hay không nữa? Còn chúng ta, có một công việc tự tại nhẹ nhàng với mức lương tương đối lại thường “đứng núi này trông núi nọ”, chẳng bao giờ biết thế nào là đủ.

Nhiều bà nội trợ thường tìm tới tôi để kể lể nỗi khổ của mình. Họ than rằng, chồng họ không còn nề nếp như trước, hay say rượu, đêm không về nhà, tính tình hai vợ chồng không hợp nhau... Nghe họ tố khổ, tôi bắt đầu lo lắng không biết họ có vượt qua được những tháng ngày buồn bực đó hay không. Có thể tiếp tục được đến bây giờ, với họ quả là một điều không dễ dàng. Nhưng nói cho cùng, ngày ngày than khổ chẳng phải vẫn phải sống tới bây giờ hay sao?

- Nếu đã khổ như thế, chi bằng con hãy vứt bỏ mọi khổ đau, gửi mình nơi cửa Phật xem sao?

- Con có thể chứ ạ?

- Tất nhiên rồi.

- Ở đây không phải làm gì cả, liệu con có được ăn cơm hay không ạ?

- Sao con lại nghĩ rằng ở đây con được nhàn nhã rong chơi? Con người ai cũng phải làm việc con ạ!

- Vậy con phải làm những công việc nào ạ?

- Con xuống bếp nấu cơm cho chúng tăng ăn nhé!

- Con phải dậy từ mấy giờ ạ?

- 4h giờ sáng con nhé!

- 4h giờ sáng đã phải dậy rồi ư? Thế con có phải quản chuyện bếp núc không ạ?

- Có.

- Thế con có được ở một phòng riêng không ạ?

- Giá thuê phòng hiện nay cao như vậy, làm sao ta có thể dành riêng cho con một phòng được? Con phải ngủ cùng mọi người.

- Thế mức lương của con là bao nhiêu ạ?

- Ở đây thì làm gì có lương hả con?

- Vậy thì chí ít thầy cũng phải cho con một ít tiền tiêu vặt con mới sống được chứ ạ?

- Ở đây không cần dùng tới tiền tiêu vặt. Con cần tiền tiêu vặt để làm gì?

Trên đây là đoạn hội thoại của tôi với họ. Nghe xong, họ đều trả lời: “Thưa thầy, con thà chết còn hơn sống như thế”. Thực ra, trong thâm tâm, họ nghĩ, cho dù chồng có gặp gỡ ai đó ở bên ngoài, hoặc tính tình có thô lỗ cục cằn một chút nhưng có thể kiếm nhiều tiền hơn, có thể mang đến cho họ nhà cao cửa rộng, phòng ốc lộng lẫy, xe hơi sang trọng, cuộc sống xa hoa, họ vẫn chấp nhận. Nói cho cùng, tất cả đều xuất phát từ dã tâm của con người mà thôi.

Vì sao ta lại không nỡ dứt bỏ? Là vì dẫu có vứt bỏ cuộc sống hiện tại cũng không thể nhìn thấy tương lai tốt đẹp hơn ở phía trước. Những người kêu than công việc vất vả mà vẫn dùng dằng chưa dứt bởi công việc hiện thời khá tốt, mọi điều kiện đều có lợi. Muốn tìm một công ty tốt hơn thật khó hơn lên trời, hoặc giả tìm một công ty có điều kiện tương đương với công ty đang làm cũng không phải dễ.

Tôi từng tha thiết khuyên lơn những người sống trong đau khổ hãy gắng nguyện cầu với tấm lòng thành khẩn. Họ nói, họ không thích cầu nguyện. Họ không muốn tìm sự giải thoát trong sự đảo cầu chí thành chí nguyện. Bởi họ vẫn đủ sức chịu đựng nỗi đau khổ của những tháng ngày trước mắt. Dù không nhẫn nhịn nổi chồng, chán ghét vợ hay lo lắng vì con cái, nhưng trong lòng họ luôn thường trực suy nghĩ: “Liệu ngày mai có tốt hơn không? Sau này sẽ thay đổi ra sao?” Điều đó có nghĩa, thâm tâm họ vẫn còn hi vọng và họ vẫn cầm cự được với những tháng ngày trước mắt.

Bởi thế, các bạn độc giả thân mến của tôi, tuy các bạn luôn miệng kêu khổ, song đâu đã đến bước đường cùng. Nếu không, bạn hãy sớm nói lời tạm biệt với đau khổ. Hãy khép chặt cửa trái tim và tự hỏi, thực ra tất cả mọi người đều đang trăn trở với những yếu tố có lợi cho mình trong hoàn cảnh hiện tại.

Bởi chúng ta luôn ráng sức nắm chặt mọi thứ trong tay, không chịu buông bỏ nên chúng ta mới đau khổ đến vậy. Hãy thôi phàn nàn về công ty hay chồng hoặc vợ nữa để nhìn thẳng vào hiện thực.

Nỗi trăn trở, day dứt của bạn không phải bắt nguồn từ lợi ích của công ty mà xuất phát từ thực tế rằng, hoàn cảnh hiện tại vẫn còn nhiều điều có lợi cho bạn. Thay đổi công việc bởi niềm yêu thích đã vơi cạn hay vẫn còn vấn vương với chốn cũ và không nỡ rời bỏ hoàn toàn là lựa chọn của bạn. Bạn là người lựa chọn, ấy vậy mà lúc đau khổ bạn lại đổ lỗi cho người khác. Đây chính là nút thắt của vấn đề. Chỉ khi nhận thức rõ rằng, người gây ra tình cảnh đau khổ hiện thời không ai khác ngoài bản thân bạn thì vấn đề của bạn mới được giải quyết.

Nếu đã quyết định an phận thủ thường để lập thân trong một công ty nào đó, sao phải để nỗi lòng ghét bỏ đồng nghiệp và bất mãn với cấp trên tràn ngập trái tim bạn trong mỗi ngày làm việc? Nỗi chán chường, bực tức ấy chẳng những làm nhạt nhòa niềm tự hào của bạn với công việc, làm trầm trọng thêm tâm trạng ấm ức của bạn mà còn khiến công việc trở nên vô vị và tẻ ngắt, hiệu quả công việc cũng theo đó mà giảm thấp. Hậu quả ra sao? Cơ hội thăng tiến của bạn sẽ ít đi, nỗi bất mãn của sếp với bạn ngày càng tăng. Bởi thế, nếu quyết định ở lại, bạn hãy học cách thay đổi, và tự đáy lòng mình, hãy biết yêu tha thiết công việc đang làm!

Hãy thôi những khát khao thiếu thực tế và dừng lại ở những gì ta cần. Trên thế giới này không có cái “tôi” định hình bất biến, giống như nước kia không có dáng hình cụ thể, bởi dáng hình của nó luôn thay đổi một cách linh hoạt theo hình dạng của vật chứa. Cảnh giới cao nhất của tu hành là “hóa tác”, tức phải biết linh hoạt thay đổi theo hoàn cảnh. Nếu ông trời sắp xếp bạn là một nhân viên vệ sinh, hãy cố gắng để mọi thứ sáng bóng; nếu người ta yêu cầu bạn hát, hãy thoải mái ngân lên những thanh âm đẹp nhất từ thanh quản... Cúi mình thấp một chút, bạn sẽ thấy rằng, cuộc sống này tươi vui biết bao!

Bạch Đại sư, con muốn hỏi:

Con làm việc cho một công ty nhỏ đã hai năm rồi. Công ty chỉ có ba người: giám đốc, con và một em sinh viên làm thêm. Sếp chẳng mấy khi có mặt tại công ty, còn em sinh viên cũng chỉ tới buổi đực buổi cái nên hầu như ngày nào cũng chỉ có mỗi mình con ở trong văn phòng. Việc cũng chẳng có gì nhiều, chỉ là sắp xếp và chỉnh lý lại nghiệp vụ ngân hàng và các khoản mục kế toán đã chốt sổ. Con không thể chịu nổi cảnh ngày lại ngày một mình cô đơn trong căn phòng lạnh lẽo, ngay một người để trò chuyện cũng không có. Con cũng tìm hiểu qua một số công việc khác, nhưng giờ con đã gần 40 tuổi, hơn nữa lại chẳng có sở trường nào nổi trội cả, vì thế muốn tìm một công việc thật khó vô cùng. Tình cảnh này khiến lòng con trĩu nặng, u uất buồn khổ.

Sếp con kiêu căng ngạo mạn, thích chỉ tay năm ngón, hay bực tức quát tháo làm con thấy lòng tự trọng của mình bị tổn thương ghê gớm. Bữa trưa, sếp muốn ăn mì tôm cũng bắt con cúc cung phục vụ, úp mì mang đến tận nơi. Ăn xong, sếp vội vã đi ngay, để bàn bừa bộn bắt con dọn dẹp. Khi muốn uống cà phê cũng vậy, sếp lười chẳng muốn đụng tay. Đã hơn một lần con tự hỏi, lẽ nào mình thực sự mong muốn một cuộc sống bị chà đạp lòng tự tôn như thế ư? Nhưng con không thể tìm được công việc mới nên đành cắn răng nhẫn nhịn. Con sống độc thân nên mỗi khi tan sở về đến nhà cũng chỉ một thân một mình. Gần đây, tâm trạng con càng trở nên sa sút hơn, con chẳng còn chút tinh thần nào cả. Có lúc, con đột nhiên nổi giận, làm ầm ĩ ngay giữa văn phòng. Con thấy mình lúc đó thật đáng sợ!

Con biết, mỗi người nên có một mục tiêu riêng cho cuộc đời mình. Nhưng đáng buồn thay, dù con người đặt ra mục tiêu với hừng hực khí thế và lòng tự tin, nỗ lực phấn đấu hết mình, vất vả đủ đường để thực hiện mục tiêu, vậy mà hiện thực lại không giống với mong muốn. Đại sư vẫn thường nói, chúng ta không nên theo đuổi cảm giác thành tựu và cảm giác hạnh phúc sau khi thực hiện mục tiêu mà nên cảm nhận hạnh phúc trong từng giây phút hiện tại. Bởi vậy, mỗi sáng sớm sau khi tỉnh dậy, con vẫn cầu nguyện với tấm lòng thành khẩn và nghĩ tới những việc sẽ khiến người khác cảm kích. Trước khi bắt đầu một ngày làm việc mới, con luôn soi gương xem nụ cười tươi rạng từ trong thâm tâm có bừng nở hay không. Tuy nói như vậy, nhưng làm sao con có thể cảm nhận hạnh phúc khi chỉ một mình cô lẻ trong văn phòng lặng vắng bóng người? Ở trong một môi trường quạnh quẽ như thế, lại phải chịu đựng ánh nhìn khinh miệt, con phải làm sao để cảm nhận được hạnh phúc bây giờ?

Tìm hạnh phúc trong những điều kiện đã định

Chúng ta hãy cùng phân tích trường hợp của người phụ nữ vừa rồi. Sếp vắng mặt ở công ty, bên cạnh không có người chỉ trỏ này nọ, chẳng phải con được làm việc trong một môi trường thật thanh tịnh đó sao? Xung quanh không có nhiều đồng nghiệp, chẳng phải con đã bớt đi được những mối quan hệ xã hội khiến con người thêm đau đầu khổ não hay sao? Dân văn phòng vẫn thường than rằng công việc quá nhiều, áp lực quá nặng, một công việc nhàn nhã thảnh thơi như con là mơ ước của biết bao người.

Thường thì khi một ông chủ thuê nhân viên, nếu thấy công việc của người nhân viên đó không xứng đáng với tiền công chi trả, ông chủ sẽ nghĩ thêm việc yêu cầu nhân viên thực hiện. Khi nhất thời chưa nghĩ ra công việc nào đáng kể, họ đành sai nhân viên đi pha cà phê, úp mì tôm hoặc thu dọn bàn làm việc. Ở những công ty lớn và hoạt động có quy phạm, mỗi nhân viên đều có công việc riêng cần hoàn thành nên ông chủ không thể tùy tiện sai họ làm những việc vụn vặt. Còn những công ty nhỏ thuê con với mục đích trợ giúp các công việc vặt thì việc ông chủ sai con pha cà phê hay thu dọn bàn làm việc không phải là quá đáng. Vì sao? Bởi đó là lý do ông chủ thuê con.

Thử hỏi, con đã tận tâm và làm hết trách nhiệm với công việc hay chưa? Lúc nào trong đầu con cũng thường trực suy nghĩ sẽ đi khỏi công ty nếu tìm được một nơi khác tốt hơn. Có lẽ, con không phải là một nhân viên trung thành son sắt với công ty. Xét từ góc độ này thì công ty con đang làm đã mở lòng từ bi mà thu nạp một “người thất nghiệp”. Bởi một nhân viên như con chỉ coi công ty là điểm dừng chân tạm thời, chỉ mong tìm cơ hội để bay đi càng sớm càng tốt. Liệu ông chủ có thích thái độ không mấy mặn mà với công ty và vẻ mặt lúc nào cũng muốn ra đi của con? Thêm vào đó, tự con cũng nhận thấy rằng, bản thân mình chẳng có tài năng nào đặc biệt, đã gần 40 tuổi rồi vẫn còn độc thân, tính cách cũng không có gì quá hấp dẫn.

Vấn đề của con không nằm ở công ty mà nằm ở chỗ con không thể nhận thức về điều kiện của bản thân và hoàn cảnh hiện tại một cách khách quan. Chắc chắn, con đã vẽ ra trong đầu mình một bức tranh thật tươi đẹp: tiền đồ của công ty vô cùng rộng mở và con đường đời của bản thân cũng thật bằng phẳng. Con ngày một đằm sâu trong mộng tưởng mà không sao thoát ra được. Thêm vào đó, cuộc sống độc thân lại càng khiến con chìm đắm trong ảo vọng.

Con là một người phụ nữ cô đơn. Đáng lẽ, con nên tìm cho mình một người đàn ông đáng tin cậy để cùng nhau tận hưởng và chia sẻ vẻ đẹp cuộc sống. Nhưng đến tận bây giờ, con vẫn chưa kết hôn, điều đó cho thấy tiêu chuẩn của con quá cao. Bởi thế, trước tiên con nên nới lỏng những yêu cầu của mình. Có vậy, con mới có cơ hội bước vào cuộc sống hôn nhân, hoặc chí ít cũng là tìm một người yêu để thổi luồng sinh khí mới, mang đến hương vị mới cho cuộc sống vốn khô khan, buồn tẻ của mình. Tốt nhất, con nên từ bỏ công việc hiện tại và cố gắng tìm cho mình một công việc nào đó xứng đáng để con gắn bó suốt cuộc đời.

Ngoài ra, con cũng nên tìm cho mình những nguồn vui khác. Nếu muốn cuộc sống của mình có thêm hương vị mới, con không thể không tiêu đến tiền. Đó cũng là mục đích con kiếm tiền. Nếu phải dùng đến tiền để làm phong phú thêm cuộc sống của bản thân, thì việc người khác nhờ con pha cà phê hay bưng bát mì có can gì? Nhưng những lúc đó, con lại mê mải trong giấc mộng hão huyền do mình tự dệt. Chính vì thế, con mới nảy sinh tâm lý bài xích và chán ghét nó.

Hơn nữa, nếu công việc của con quá nhàn rỗi và thư thả thì con cũng đừng nên dằn vặt mình phải làm sao để nói lời tạm biệt với công ty mà hãy dùng thời gian đó để “nạp điện” cho mình. Nếu hiện thời không có kĩ năng sở trường nào, con hãy gắng học lấy một kĩ năng nào đó, ví như những thao tác máy tính liên quan tới công việc hoặc tiếng Anh giao tiếp... để thể hiện tài năng và vốn kiến thức của con. Biết đưa niềm vui vào trong công việc con đang tích cực thực hiện, tự nhiên con sẽ thấy mình vui lên rất nhiều.

Với con, ta có hai lời khuyên: thứ nhất, con quá cô đơn, con nên tìm một người bạn đồng hành để mình không lẻ loi; thứ hai, tạm thời con chưa thể tìm được công việc mới, bản thân con cũng thừa nhận mình không có sở trường nào, vì vậy con nên tận dụng cơ hội để “nạp điện” cho mình, đầu tư cho bản thân.

Nếu con chỉ coi đi làm là một sinh kế và không thể nào yêu thích công việc thì con hãy tập trung tinh thần vào những việc thú vị khác. Nếu không, con nên dồn sức học tập những kĩ năng cần thiết cho công việc để nâng cao năng lực của bản thân và được người khác thừa nhận.

Qua lời kể của con, ta có thể biết rằng, điều kiện hiện tại chỉ cho phép con ở lại công ty con đang làm, chưa thể tìm được chốn nương thân mới. Vậy tại sao trong một ngày dài đằng đẵng, từ buổi bình minh bước chân đi làm tới buổi chiều sau khi làm nốt những công việc cuối cùng và xách túi ra về, con không chọn cho mình một ngày vui vẻ? Con hãy gạt bỏ thái độ phải phục tùng mệnh lệnh một cách tiêu cực như hiện nay; trước khi sếp chưa kịp sai khiến, con nên chủ động, ân cần hỏi: “Sếp đã đói chưa ạ? Sếp có muốn em nấu mì hay pha cà phê cho sếp không ạ?” Làm vậy sẽ xoa dịu nỗi kiêu căng của sếp với con. Giữa hai người với nhau, không thể có nụ cười nhạt nhẽo giả tạo ngoài mặt mà trong lòng thầm oán hận và nguyền rủa.

Con vẫn còn độc thân, đó là một niềm may mắn lớn. Bởi lẽ, với tính cách của con thì những tháng ngày sau hôn nhân quả khiến người ta đau đầu mệt mỏi. Vì thế, thầy khuyên con hãy nên coi sếp như người chồng tương lai để luyện tập trước những thói quen cần thiết cho cuộc sống vợ chồng. Ví như sự ân cần, dịu dàng: “Anh muốn uống một cốc trà xanh dịu mát hay một cốc cà phê thơm nồng? Tối nay anh muốn ăn gì?”

Một vài lần đầu con có thể không vui vẻ, trong lòng dội tiếng phản kháng và cảm thấy vô cùng xấu hổ. Nhưng khi con đã luyện tới mức thành thục và nhẹ nhàng, nó không những khiến cuộc sống công sở của con thêm phần thú vị mà còn góp phần làm cuộc sống của vợ chồng con sau này thắm thiết hơn. Nếu con làm không tốt, nó sẽ trở thành hàng rào ngăn cản bước chân con trong công ty và khiến cuộc sống gia đình con sau này khó bề yên ổn. Ngoài ra, con cần vứt bỏ suy nghĩ “Chỉ vì mình là phụ nữ nên sếp mới sai mình đi pha cà phê như vậy”. Chính bởi con thường xuyên suy nghĩ như thế nên con mới thấy mình khổ sở. Hơn nữa, đó cũng không phải là bản chất của vấn đề, suy nghĩ chỉ càng làm con thêm phiền não.

Khi đã làm tất cả những việc nêu trên mà tình hình không có gì tiến triển, thì ta khuyên con hãy nên tĩnh tâm và chí thành cầu nguyện. Ý niệm cầu nguyện của con phải đủ mạnh. Chắp tay quỳ gối vái 108 vái tất sẽ làm con đau lưng mỏi gối, thế nên con phải có một trái tim như sắt đá mới có thể kiên trì đến cùng, nếu không con sẽ dễ dàng bỏ dở giữa chừng. Khi muốn buông xuôi, con hãy nghĩ đến nỗi nhọc nhằn của mình lúc trước để phấn chấn tinh thần và bền bỉ liên tục.

Những người ngày ngày cần mẫn chắp tay quỳ gối vái 108 vái có sự khác biệt rất lớn với những người không làm điều đó. Người không làm thường biếng nhác, còn người làm đều đặn mỗi ngày thì tinh thần vững như bàn thạch và biết kiên trì, bền bỉ trong mọi việc.

Bạch Đại sư, con muốn hỏi:

Con là một phụ nữ 29 tuổi chưa chồng. Mỗi khi bắt đầu một công việc mới, con luôn lo lắng, hành động do dự; khi làm việc theo nhóm, con thường né tránh việc khó bởi sợ không hoàn thành nhiệm vụ được giao. Để thay đổi tính cách đó, con đã chuẩn bị cho mình tâm thái làm trước nghĩ sau và bắt đầu cố gắng tu thân, học múa và chơi loại nhạc cụ mà từ trước đến nay con vẫn ao ước được học, đến lớp nghe giảng bài... Nhưng khi vào công việc thì tình hình chẳng thay đổi là bao.

Điều đáng nói là, công việc hiện nay của con phải tâm sự nhiều với các em thanh thiếu niên, giúp các em tháo gỡ khó khăn, khúc mắc trong lòng. Con thấy công việc của mình chật vật. Có em thì bố mẹ hay say rượu và có khuynh hướng bạo lực, có em từng tự làm tổn thương mình, có em gặp trở ngại về tính cách, có em trót dại mang thai, có em vì phải ở nhà một mình cô quạnh lâu ngày nên sống khép kín... Tâm sự và khuyên lơn những thanh thiếu niên như thế khiến tâm tình con nặng trĩu, tim đập thình thịch và cả người rung lên bần bật. Hết việc về nhà, con vẫn cảm thấy tâm trạng mình bị đè nén, nặng tới khó thở. Cuối tuần hoặc những ngày nghỉ, khi nhận điện thoại xin tư vấn của các em, con thấy mình khó gánh nổi trọng trách trên vai. Một mặt con thầm cầu nguyện mong sao các bạn trẻ ấy đừng gọi điện cho con nữa, một mặt con thấy cắn rứt vì ý nghĩ trốn tránh trách nhiệm đó.

Nhưng, con không thể bỏ công việc này được. Không chỉ bởi vấn đề kinh tế mà còn bởi tư vấn tâm lý là công việc phù hợp với cá tính của con và do con chọn lựa. Càng cắn răng chịu đựng, con càng thấy mình mệt mỏi khổ sở, dường như con khó có thể tiếp tục được nữa. Con vẫn thường động viên mình đừng nên bi quan và u uất như thế, hãy thử nghĩ tích cực và lạc quan hơn một chút, nhưng tình hình vẫn chẳng khả quan hơn chút nào. Sự việc kéo dài đến tận ngày hôm nay, con lại càng cảm thấy công việc tư vấn tâm lý có lẽ không thích hợp với mình. Rốt cuộc, có nên tiếp tục công việc hay không trở thành nỗi sầu khổ trong lòng con. Bản thân con cũng không thể hiểu rõ mình đang nghĩ gì, tại sao lại khiến mình bị ức chế như thế, tại sao lại ép buộc bản thân phải chạy trốn công việc?

Tiêu tiền để giải trí, kiếm tiền phải lao động

Công việc chuyên môn của con là tư vấn tâm lý. Sau khi tốt nghiệp đại học, con thi và được cấp Chứng chỉ hành nghề. Song khi thực sự ngồi vào bàn tư vấn cho những thanh thiếu niên đang mê man không rõ phương hướng, con mới phát hiện công việc thật nặng nề, thậm chí nặng tới mức khiến con sợ hãi. Câu trả lời của thầy là bao giờ cũng có hai con đường. Con có thể chọn một nghề nào đó hợp với con theo lẽ tự nhiên, tức nghiệp thức của con; hoặc con có thể chọn nghề phù hợp với tư chất thiên bẩm của con. Tại sao cả cơ thể và trái tim con đều lên tiếng phản kháng? Là vì con chưa làm tốt nhất có thể. Con không cần cảm thấy tiếc cho một tấm giấy Chứng chỉ hành nghề và cho dù trước đây con đã từng nhọc nhằn mười năm hay ba mươi năm khổ luyện đi nữa, con cũng đừng luyến tiếc khi vứt bỏ nó. Ngoài những công việc khiến con rã rời chân tay, những công việc khác như quét dọn vệ sinh hay gõ chuông đồng hồ đều có thể giúp con nuôi sống bản thân.

Vấn đề ở chỗ, một người làm việc chuyên nghiệp như con luôn muốn sắp xếp mọi điều. Trên thực tế, con đâu cần phải sống khổ sở như thế? Chẳng phải người ta vẫn nói công việc không phân biệt phú quý sang hèn hay sao? Lựa chọn tốt nhất là con nên tìm cho mình một công việc phù hợp với thiên chức, có thể phát huy tối đa năng lực tiềm ẩn của con. Khi làm việc đó, con sẽ cảm nhận được niềm vui đang dào dạt trong tâm mình. Và đương nhiên, con vẫn có thù lao. Không đi theo hướng đó, con vẫn còn một lựa chọn khác, ấy là hãy trở về với công việc hiện tại của con, tuy không phù hợp với cá tính nhưng vẫn có thể giúp con kiếm tiền để có công cụ mang đến những niềm vui và giải phóng áp lực cho mình.

Nhiều người trong chúng ta hiện nay chọn nơi tiêu tiền và nơi kiếm tiền khác nhau. Cùng một việc, anh bỏ tiền ra là để mua vui, còn tôi thu tiền bởi tôi đang lao động. Lao động và giải trí được phân tách hoàn toàn. Nhưng lao động là để kiếm tiền, nên với chúng ta đó là việc bất đắc dĩ phải làm, bởi thế mới có câu “nô lệ của đồng tiền”. Con người tất nhiên phải cần đến tiền, nhưng miệt mài trong cuộc kiếm tiền mà không biến mình thành nô lệ của nó và giữ tư thế của người làm chủ, chúng ta mới tìm được niềm vui trong lao động và cảm nhận được ý nghĩa của nó. Nếu chúng ta bị bắt buộc phải hành động, tất sẽ thấy buồn khổ. Nỗi đau khổ của chư vị chẳng qua cũng bắt nguồn từ lòng tham và sự nhu nhược trước đồng tiền mà thôi.

Nếu các vị chấp nhận mang theo hành trang nặng nề trèo lên đỉnh núi tuyết thì chẳng phải vì có người trả tiền cho các vị hay sao? Ngược lại, nếu tự bỏ tiền ra để nộp các khoản phí chăm sóc xe, phí hội viên thì dù có thở dốc và mệt đứt hơi khi leo đến đỉnh núi, các vị cũng không hề oán than bởi đó là một niềm vui, một cách giải trí chứ không phải là lao động. Sở dĩ con thấy công việc chỉ đường cho những thanh thiếu niên có bệnh tâm lý là vất vả, khổ sở, vì con coi đó là lao động, là công việc, là hành động con bắt buộc phải làm để kiếm tiền.

Trên đời này đâu có công việc nào dễ dàng. Với những người đam mê y học, họ có thể tự học và rèn luyện để bắt mạch thật chuẩn, châm cứu thật thành thạo. Họ vui vẻ và không biết mệt mỏi khi được làm công tác cứu người. Những người ấy, nếu trở thành bác sĩ, chẳng phải là sự kết hợp tuyệt vời giữa niềm đam mê với công việc hay sao? Họ làm không phải vì tiền mà vì niềm yêu thích, thế nên họ không quá coi trọng tiền bạc mà luôn tập trung sức lực vào mong muốn làm nghề y của bản thân. Ngày nay, nhiều người không hứng thú với nghề y, nhưng vì lòng ham tiền bạc, họ đành khoác lên mình tấm áo blouse trắng. Trong mắt người khác, họ có một công việc đáng mơ ước, mức lương cao khiến ai ai cũng ngưỡng mộ. Còn bản thân họ lại thấy mình không vui vẻ khi làm việc, làm việc thì vất vả mà báo đáp chẳng là bao.

Con giúp những bạn trẻ đang gặp khó khăn, nghe họ thổn thức kể lể những nỗi đau trong lòng, đó là một công việc thật ý nghĩa. Giống như bác sĩ chữa bệnh cho bệnh nhân, người bệnh trong lòng luôn cảm kích; người luật sư minh oan cho thân chủ, thân chủ coi họ là cha mẹ tái sinh, còn những bạn trẻ đáng thương được con giúp đỡ sẽ cảm kích con vô cùng. Tại sao con lại thấy công việc mệt mỏi và căng thẳng? Bởi lẽ, con đã ép mình phải giải quyết thật thỏa đáng những vấn đề vốn không dễ giải quyết trong hiện thực cuộc sống. Điều đó vô hình trung đã tạo gánh nặng cho con.

Một anh bác sĩ là người quen của thầy mỗi khi khám bệnh cho bệnh nhân đều cảm thấy áp lực. Anh sợ rằng mình sẽ có sai sót trong quá trình trị bệnh. Sau một thời gian nghe kinh, anh thấy cõi lòng mình rộng mở và suy nghĩ khoáng đạt hơn: “Điều mình cần làm là phải đem hết khả năng của mình để chữa bệnh cho bệnh nhân với kỹ thuật thành thục nhất, khỏi bệnh hay không còn phải phụ thuộc vào bệnh nhân. Nếu bệnh nhân phẫn nộ và kháng nghị vì chưa thể khỏi bệnh thì đó cũng là điều dễ hiểu”. Trước đây, anh lo lắng vì anh buộc phải chữa khỏi bệnh cho bệnh nhân. Từ khi thay đổi suy nghĩ, anh hiểu ra rằng, “trên thực tế mình không thể làm thay bệnh nhân, mình chỉ giúp đỡ họ bằng cách sử dụng mọi y thuật mà mình biết”. Nhờ thế, anh không còn căng thẳng hay sợ hãi khi đối diện với bệnh nhân nữa mà luôn điềm tĩnh và bình thản sử dụng y thuật của mình để cứu giúp bệnh nhân, được các bệnh nhân xa gần ca tụng.

Nhiều người tỏ lòng cảm kích với thầy: “Sau khi lắng nghe lời khuyên của thầy, cuộc đời con quả có thay đổi”. Nếu thầy ép buộc bản thân phải hóa giải nỗi khúc mắc trong lòng của tất cả mọi người, để họ trở ra về với nụ cười mãn nguyện thì có lẽ, thầy không thể tâm sự được với họ. Trên thực tế, dù người nào hay với bất cứ vấn đề nào, thầy cũng luôn tiếp nhận với tâm thái thoải mái và trả lời họ một cách chân thành nhất. Chỉ cần nói hết những điều mình biết là thầy đã thấy không hổ thẹn với lòng.

Vứt bỏ quan niệm hi sinh hôm nay cho ngày mai

Điều đầu tiên tôi muốn nói với các vị là, trên thế giới này chẳng ai giúp được ai cả. Cho dù bạn sẵn lòng trợ giúp, chưa chắc người ta đã nhận được sự giúp đỡ của bạn. Khi bạn yêu một người, trái tim bạn đong đầy tình yêu thương dành cho người đó, nhưng có đáp lại hay không lại là quyền của người ấy. Cha mẹ yêu thương con cái, dành toàn bộ tâm huyết cho con, nhưng với con trẻ mà nói, tình yêu thương đó rất có thể sẽ trở thành gánh nặng. Bởi thế, chúng ta đừng nên tình nguyện nói “Tôi yêu người đó, tôi giúp đỡ người đó”. Chúng ta chỉ nên làm việc mình nên làm, còn như có giúp đỡ được người khác và người khác có vui lòng lắng nghe lời khuyên của chúng ta hay không, quyền quyết định nằm ở chính họ.

Chúng ta cần học cách nói thẳng: “Biết thì bảo là biết, không biết thì bảo là không biết”. Hơn nữa, chúng ta cũng cần ý thức được rằng “Tôi đã chuyên tâm vào lĩnh vực này, nên so với những người bình thường khác, tôi ít nhiều cũng giúp đỡ được người cần giúp đỡ, bởi thế tôi phải làm hết sức mình”.

Điều thứ hai tôi cần nhấn mạnh với các vị là, chúng ta vừa không thể làm ngơ trước nỗi đau khổ của người cầu cứu tới sự giúp đỡ của chúng ta, vừa không thể dấn mình quá sâu vào nỗi đau đó. Ví như con, con không thể để mình bị vương vấn bởi niềm thống khổ của những thanh thiếu niên đang cần lời chỉ dẫn của con, nếu không, một người làm bác sĩ tâm hồn như con lẽ nào cũng bị căn bệnh tinh thần?

Con không nên dấn sâu vào nỗi đau khổ của người khác để rồi không thoát ra được và càng không thể thờ ơ, lãnh đạm trước nỗi đau của họ. Khi chuông điện thoại reo vang, con hãy mạnh dạn nhấc điện thoại lên và nỗ lực hết mình để tư vấn cho các bạn trẻ. Như thế mới là cách hay. Con đừng nên thúc ép bản thân: “Mình nhất định phải giúp các em trị liệu thật tốt”. Thầy hi vọng con có thể hiểu rõ nông nỗi sự tình để tư vấn cho các em, làm một điều thiện. Chỉ cần làm hết khả năng của mình, con sẽ không phải hối hận hay nuối tiếc. Nếu đã như vậy mà tình hình vẫn không tiến triển thì con nên từ bỏ công việc. Về sau, khi không thể tìm được công việc nào khác, con hãy nghĩ tới việc quay trở về với nghiệp ban đầu. Chỉ có điều, tới lúc đó, con phải liên tục tiêu phí tiền bạc vào những chỗ khác để giải phóng áp lực của bản thân.

“Rút cục mình nên làm như thế nào? Mình có thể giúp gì cho họ?”, những điều trăn trở này chỉ làm con thêm phiền não. Gạt bỏ nỗi âu lo đó, con sẽ thấy mình dễ dàng thấu hiểu nỗi lòng của các bạn trẻ, có thể đối diện với họ một cách thoải mái hơn. Con nói rằng công việc của mình quá vất vả nên thầy cũng không dám khuyên con tiếp tục. Chỉ có điều, thầy nhận thấy công việc của con rất có ý nghĩa, xứng đáng để con theo đuổi suốt đời. Hơn nữa, nó vẫn giúp con kiếm tiền, chẳng phải là điều tốt đẹp hay sao?

Lời khuyên của thầy là: Nếu con cảm thấy công việc hiện thời không phù hợp với cá tính của con thì nên dứt khoát từ bỏ và tìm một công việc mới thích hợp hơn. Nếu con không nỡ rời bỏ công ty vì một chữ “tiền” thì nên tích cực tìm cho mình những niềm vui mới để thấy rằng công việc không còn khô khan, nhàm chán nữa. Con nên biết sống hạnh phúc trong từng phút giây của hiện tại. Hãy vứt bỏ quan điểm “Hi sinh hôm nay cho ngày mai”, bởi lẽ ngày mai vẫn còn chưa tới, hiện tại mới là thứ con cần nắm giữ, hãy để mình sống hạnh phúc trong từng phút giây này.

Chương 5:

BẠN CÓ PHẢI LÀ NGƯỜI LẠC HẬU?

Rũ bỏ áp lực thăng chức

Đâu là sức mạnh đích thực?

Những người đi làm thường lo lắng bởi việc chức vụ lên hay xuống, tiền lương tăng hay giảm. Với họ, điều đó đã trở thành áp lực nặng nề. Con người trên đời này khát khao điều gì nhất? Có lẽ là tiền chăng? Song, nếu ngẫm nghĩ kỹ hơn sẽ thấy rằng tiền không phải là tất cả những gì con người ham muốn. Thứ con người khao khát có được trong tay ấy chính là sức mạnh để chi phối người khác. Ai cũng mong điều đó. Vậy, sức mạnh đến từ đâu? Trước tiên, từ sự sung túc về của cải tiền bạc, đó gọi là “tài lực”.

Yếu tố thứ hai tạo nên sức mạnh là địa vị. Địa vị càng cao thì sức mạnh càng lớn, người ta gọi đó là “quyền lực”. Đối với những người đi làm, sự thăng tiến về chức vụ cũng đồng nghĩa với sự nâng cao địa vị của bản thân. Vì sao sau khi thăng chức, con người lại thấy mình có sức mạnh? Bởi lẽ, ở địa vị cao, họ có thể ra lệnh cho một số người, có thể bắt người khác phải tuân lệnh vâng lời.

Ngoài tiền và quyền, trên đời vẫn còn một thứ ẩn chứa sức mạnh to lớn, đó chính là đạo đức. Khi bạn rơi vào vòng tranh chấp với người khác, bạn không có tiền, không có quyền, thế cô lực mỏng nhưng chỉ cần chân lý thuộc về bạn thì bạn vẫn là người mạnh. Hành vi của cấp trên không đúng, cấp dưới có quyền phản kháng bởi đằng sau họ có sự hậu thuẫn vững chắc của đạo đức và công lý. Những bạn học sinh, sinh viên dẫu không có tiền bạc và quyền thế nhưng vẫn dám đối chọi và đấu tranh với những kẻ cường quyền là vì họ tràn đầy niềm tin vào chân lý.

Pháp luật là hình thức thể hiện trực tiếp nhất của đạo đức và chân lý trong cuộc sống. Một người nếu đi ngược lại các pháp chế và quy ước đã định của xã hội tất sẽ làm mất quyền lực đang nắm giữ trong tay. Xã hội luôn đề cao chính nghĩa, đạo đức và luân lý trở thành một sức mạnh to lớn để chống lại cường quyền và bạc tiền ức vạn. Bởi thế, trong tương lai, đạo đức sẽ chiếm vị trí hàng đầu trong xã hội mà không phải là tiền hay quyền.

Sức mạnh cũng cần trải qua quá trình tích lũy. Tiền bạc và địa vị cần phải tích lũy đủ về lượng mới có thể hình thành sức mạnh to lớn. Nhưng, tuân thủ những quy định của phạm trù đạo đức, tiến gần tới con đường hạnh phúc vô biên của đời người lại là điều vô cùng đơn giản.

Tự làm chủ cuộc sống

Theo giáo lý nhà Phật, siêu thoát và cõi Niết Bàn có nghĩa là cho dù người đời bình luận thế nào, giàu nghèo sang hèn, phú quý thấp kém ra sao, được người khác trọng vọng xu nịnh hay rẻ rúng khinh miệt, có đủ sức mạnh hô phong hoán vũ hay thế cô lực mỏng… tất cả đều không vương vấn cõi lòng ta. Cũng chính bởi ta không tham quyền lực nên mới không bị trói buộc. Một người, nếu quá coi trọng đồng tiền, sẽ biến thành kẻ tham phú phụ bần; nếu quá ham mê quyền lực sẽ biến thành kẻ khom lưng uốn gối trước quyền quý cao sang nhưng thích diễu võ giương oai trước bàn dân thiên hạ; nếu quá theo đuổi thể diện sẽ tự chuốc lấy đau khổ bởi những mối quan hệ xã hội hời hợt của mình, khi có được thể diện rồi lại biến thành một kẻ kiêu căng ngạo mạn và vô lễ.

Tất cả những điều ấy không hề quan trọng trong đời người. Khi bạn không còn coi vật chất tầm thường là trọng tâm trong cuộc đời nữa, bạn có thể nói với mọi người một cách chân thành và thẳng thắn rằng: “Không coi vật chất là vui, không xem những gì đã qua là buồn” và nắm chắc cuộc đời mình trong tay.

Con người ta thường đánh mất quyền chủ động với cuộc đời mình. Bị tiền và quyền chi phối, họ vứt bỏ cái tôi cá nhân, thậm chí xa rời chính nghĩa. Dù đã gắn bó keo sơn với công ty 20 năm, nhưng nếu công ty khác cho họ một địa vị cao hơn, họ vẫn sẵn sàng rời bỏ chốn cũ và cho đó là điều đương nhiên. Bởi lẽ, địa vị là thứ họ luôn ngưỡng vọng và theo đuổi.

Hạnh phúc hay bất hạnh của mỗi cá nhân đều do tự thân quyết định. Nó không hề bị sự chi phối của người khác. Hiểu rõ điều này, bạn sẽ không để người khác cầm lái con thuyền cuộc đời mình. Bạn không những cảm nhận được sự bình yên và dịu lắng trong tâm hồn mà còn có thể hiên ngang ngẩng cao đầu trước người đời. Bởi lẽ bạn không bị thế giới bên ngoài chi phối nữa mà chủ động nắm giữ cuộc đời mình; không bị tiêm nhiễm bởi những thói tật của thế giới bên ngoài nữa mà đang cố gắng làm trong sạch nó. Đó mới là cuộc sống đích thực, là lời Phật Tổ khuyên răn người trần phàm. Nhưng trong con mắt của thế nhân, lời giáo huấn của Phật Tổ là không tưởng.

Thử ví dụ một chút thôi, giả sử tất cả mọi người trong xã hội đều hút thuốc, chỉ trừ riêng một mình tôi. Mọi người hút thuốc và luôn muốn được thưởng thức thứ thuốc ngon và nổi tiếng. Còn tôi, không hút thuốc, thấy mọi người coi thuốc lá như sinh mệnh của mình mà lòng thầm đau xót nên gắng tìm lời khuyên nhủ: “Hút thuốc có hại cho sức khỏe đấy, nên cai thuốc đi!” Chẳng ai chịu nghe lời. Thực tế thì, dù thuốc có ngon, có nổi tiếng đi nữa, không hút vẫn cứ là lựa chọn tốt nhất bởi hút thuốc chắc chắn làm tổn hại sức khỏe.

Người thế tục thường bận mải trong cuộc kiếm nhiều tiền hơn nữa, thăng chức cao hơn nữa, tiếng tăm vang dậy hơn nữa. Sự theo đuổi vĩnh viễn không có điểm dừng ấy biến kẻ theo đuổi nó giống như một ngụy quân tử luôn khao khát được thưởng thức thứ thuốc ngon hơn, nổi tiếng hơn. Càng dấn sâu trong nó, bạn càng khó rút chân ra khỏi bùn lầy bởi lòng tham vô đáy.

Đừng làm nô lệ nữa

Chúng ta cần mẫn làm việc là vì cái gì? Có lẽ, bạn sẽ nói rằng để kiếm nhiều tiền hơn và có địa vị cao hơn. Các bạn độc giả yêu quý của tôi, thực ra đích đến cuối cùng mà bạn theo đuổi là hạnh phúc và tự do. Bạn gắng giành lấy tiền tài, quyền lực, chức vị, cuối cùng vẫn là để mình tự do hơn. Nhưng khi đã ở nơi quyền cao chức trọng, tiền nhiều bạc tỷ, bạn có thật sự thấy mình hạnh phúc và tự do? Không hẳn. Đôi khi bạn còn trở nên bất hạnh hơn. Không phải là tôi muốn khuyên các bạn biếng nhác công việc mà tôi chỉ muốn chia sẻ với các bạn rằng: Nên làm việc ở mức độ vừa phải, không nên coi tiền bạc và địa vị là mục tiêu cuối cùng.

Chúng ta hãy thử xem cuộc sống của những người ở ngôi cao. Hoàng đế thời xưa phải xây dựng thành quách trong lãnh thổ của mình, xây tường cao bao quanh cung cấm, cung điện vòng trong vòng ngoài. Thế vẫn chưa đủ, còn phải cử lính ngày đêm canh gác cạnh mỗi cổng thành. Để làm gì? Để người sống ở bên trong yên tâm hoàn toàn. Nhưng trong mắt người ở bên ngoài, những tòa cung điện nguy nga ngang dọc như bàn cờ có khác nào khu nhà giam thâm nghiêm, kiên cố. Như thế, làm sao gọi là tự do?

Các bạn thử nhìn lại y phục của mình một chút nhé! Giả sử những thứ bạn mang trên mình có giá trị không nhỏ, khi bước đi trên phố, dù cảm thấy đôi chân mình mỏi rã rời, bạn cũng không dám tùy tiện tìm một nơi ngồi nghỉ, bởi hàng hiệu đắt tiền bạn đang mặc không thể vương nửa hạt bụi.

Tôi có quen một người. Bẵng đi một thời gian đột nhiên không thấy anh tham gia pháp hội. Vài tháng sau, anh mới xuất hiện trở lại. Tôi bèn hỏi chuyện:

- Sao thời gian gần đây không thấy anh tới?

- Dạ, con mới chuyển nhà.

- Chuyển nhà đâu có ảnh hưởng tới việc anh lên chùa?

- Ngày trước, con sống ở chung cư, bây giờ con có nhà riêng rồi.

Không rõ ý anh, tôi hỏi thêm lần nữa:

- Điều đó thì có can hệ tới chuyện anh tham gia pháp hội cơ chứ?

- Có chứ ạ, vì con phải trông nhà mà.

Các bạn thấy đấy, sống trong một căn nhà cao cấp và sang trọng, con người cũng bị trói buộc. Nếu trong nhà bày biện những đồ vật trân quý, chúng ta tự biến mình thành người lính canh không thể rời nơi canh gác nửa bước. Không ít người trong chúng ta đã vô tình trở thành “người gìn giữ trang phục” hay “người coi nhà”. Hiện tượng đảo điên này trong xã hội không còn hiếm nữa.

Chúng ta hãy lấy một ví dụ khác. Nhiều thí chủ tha thiết yêu cầu tôi: “Thầy hãy đưa chúng con dạo chơi nơi vui vẻ một vòng nhé!” Tôi gật đầu bảo họ: “Được rồi, vậy chúng ta thuê xe để thầy đưa các con đi ngắm cảnh mọi nơi nhé!” Khi xuất phát, trong số 40 người đăng ký chỉ rơi rớt còn lại 20 người. Nhìn những chỗ trống trên xe, tôi thấy hơi khó chịu bèn hỏi một thí chủ khác: “Mọi người có thực sự muốn dạo chơi nơi vui vẻ hay không?” Khi đó, thầy nhiệt tình hẹn với mọi người là xuất phát từ lòng tốt muốn mọi người được vui chơi thoải mái, chứ đâu phải từ lòng riêng là muốn góp nhặt cho đủ số người?

Thẳng thắn mà nói thì tôi cũng vì thế thật. Chỉ là trong phút chốc, mọi dự tính ban đầu của tôi đều đảo lộn cả. Tôi muốn thuê chiếc xe này cho mọi người, kết quả lại phải nhờ đến số người ở trên xe bù đắp chi phí thuê xe. Và như thế, chúng ta bất giác đã trở thành tên nô bộc trung thành của đồng tiền và địa vị, thành kẻ phục dịch của áo quần hay phòng ốc, hoặc mù quáng theo đuổi tiếng tăm thể diện.

Cho dù bây giờ bạn sở hữu ngàn vạn quan tiền, quyền khuynh thiên hạ, có mối bang giao rộng rãi, thì khi muốn có được trái tim tĩnh tại và thanh thản, hãy coi tất cả những thứ ấy như mây bay gió thoảng, để không bị những vật ngoài thân trói buộc và tới với niềm hạnh phúc và tự do thực sự. Nếu bạn nhận thức rõ rằng vật ngoài thân kia thực chất chỉ là thứ trói buộc tự do của con người, khiến con người mãi mãi ở xa thật xa hạnh phúc đích thực thì bạn sẽ không còn tận tâm tận lực, trằn trọc suy tư nhằm theo đuổi chúng nữa.

Lầu cao lạnh lẽo xiết bao, chúng ta hà tất phải dồn hết sức mình trèo tới nơi cao để đổi lại sự lạnh lẽo? Tất cả chỉ là vật ngoài thân mà thôi, vì sao ta phải khổ sở tranh đoạt nó? Điều chúng ta cần quan tâm là mình sẽ sống một cuộc đời ra sao và hướng tới nơi nào. Nhưng chúng ta hiện nay, lòng tham vật chất còn quá sâu nặng đến nỗi không thể ngừng tay khi nên dừng.

Cuộc đời mà chúng ta phải tranh đấu để có được không phải là cuộc đời mê man trong những ham muốn tột cùng mà không thể quay đầu trở lại.