Người Vô Sự

Thầy Thanh Văn hồi còn năm, sáu tuổi, có ý nghĩ rằng Bụt rất ưa ăn chuối, tại vì ai tới chùa cũng cúng chuối. Bụt đợi cho đến khi chùa vắng lặng hoàn toàn, mới đưa cánh tay ra bẻ một trái chuối mà ăn. Đến khi thầy lớn lên thì cái thấy đó về Bụt không còn nữa, nó được thay thế bằng những cái thấy khác. Vì vậy, ta phải buông bỏ những cái tướng để sự thật có thể hiển bày ra được. Nếu chúng ta không buông bỏ cái tướng ông già Noel, thì làm sao ta thấy được ước mơ của bọn trẻ con và lòng thương yêu của những bậc cha mẹ? Ông già Noel có mặt trong những em bé, và có mặt trong những người cha, những người mẹ. Ông già Noel là một phẩm vật sáng tạo của tâm thức. Là sáng tạo phẩm thì nó phải có thật chứ sao không có thật được? Sáng tạo phẩm đó được nhận thức qua một hình thái trong văn hóa do con người vẽ ra. Người ta vẽ ra hình Bụt, người ta vẽ ra hình Chúa, người ta vẽ ra hình Bồ-tát, người ta vẽ ra hình ông già Noel.

Nhưng rốt cuộc ta cũng phải lớn lên trong đời sống tâm linh của ta. Ta phải phá tan những hình ảnh mà con người đã vẽ ra để có thể tiếp xúc với sự thật. Không phải Bụt không có, Chúa không có, tình yêu không có, bác ái không có. Đó là những thực tại, nhưng không phải là những đối tượng mong cầu đang có mặt ở ngoài ta. Nó không phải là cái gì khác (the other, l’autre), nó không phải là một thực thể độc lập có ngoài tâm thức ta, ngoài con người ta, ngoài sự sống của ta. Khi thấy được như vậy, thì ta không còn tìm cầu, không còn theo đuổi nữa. Ta không đánh mất bản thân của ta, không lâm vào cái mặc cảm ta là con số không. Lưỡi gươm trí tuệ là lưỡi gươm có thể chặt đứt được tất cả những khái niệm đó, những ảo ảnh đó, những tướng trạng đó, những hình thức đó. Vì vậy cho nên mới có hiện tượng Văn Thù mang gươm tới giết Cồ Đàm và Ương Quật Ma đem đao tới chém Thích Ca. Đây là hai câu chuyện có thể bổ túc cho nhau, cùng nói lên một cách tuyệt hảo cái giáo lý Vô tướng và Vô đắc. Trước hết ta hãy nói về chuyện Ương Quật Ma (Angulimala).

Trong thành Xá Vệ, ai cũng biết Ương Quật Ma là một kẻ sát nhân. Khi nghe tin Ương Quật Ma xuất hiện trong thành phố, mọi người đều sợ hãi. Có lần một toán cảnh sát năm mươi người đi vào rừng để tìm Ương Quật Ma... Nhưng năm mươi người đó đi vào rừng rồi không thấy trở về. Họ đã bị Ương Quật Ma giết hết. Điều này càng làm cho mọi người kinh sợ. Vua Ba Tư Nặc nghĩ rằng đối với Ương Quật Ma, một toán cảnh sát không đủ, phải huy động cả quân đội mới có thể bắt được Ương Quật Ma. Dân chúng trong thành Xá Vệ có hình ảnh về Ương Quật Ma như một ác quỷ không có khả năng hiểu và thương. Tất cả dân chúng trong thành người nào cũng đồng ý là gặp Ương Quật Ma thì phải giết, phải tiêu diệt. Chỉ trừ có một người, người đó nghĩ rằng trong Ương Quật Ma vẫn còn lại những hạt giống tốt. Người đó là đức Thế Tôn. Nhưng từ trước tới nay chưa ai có khả năng chạm vào hạt giống đó, cho nên Ương Quật Ma chưa bao giờ có cơ hội để trở thành con người tốt. Buổi sáng hôm đó, Thế Tôn cầm bát đi vào thành Xá Vệ để khất thực. Một Phật tử mời Ngài vào trong nhà và thưa rằng: ‘Bạch Đức Thế Tôn, đi khất thực ngày hôm nay rất nguy hiểm, tại vì Ương Quật Ma đang có mặt trong thành phố. Kính xin Đức Thế Tôn ở lại đây, con sẽ cúng dường cơm cho Ngài. Và xin Ngài nghỉ lại đây. Đợi con nghe tin tức, khi biết rằng tình trạng có an ninh, lúc đó con sẽ thỉnh đức Thế Tôn về lại tu viện Kỳ Viên.’ Nhưng Bụt nói: ‘Đạo hữu đừng lo! Không sao đâu! Nếu tôi có gặp Ương Quật Ma thì tôi cũng có cách để tự vệ. Đôi khi tôi có thể giúp được Ương Quật Ma nữa.’ Người Phật tử đó không tin lắm, tại vì ông thấy Bụt rất hiền từ, còn Ương Quật Ma rất hung hãn. Ương Quật Ma có một thanh đao, còn Bụt thì không có một vũ khí nào cả. Nhưng người Phật tử đó lầm! Bụt cũng có một thanh gươm, đó là thanh gươm trí tuệ. Ta sẽ chứng kiến cuộc so gươm của Bụt với thanh đao của Ương Quật Ma.

Ương Quật Ma đã giết rất nhiều người. Mỗi khi giết một người, anh cắt một lóng của ngón tay, và xoi một cái lỗ rồi xỏ thành một xâu chuỗi để đeo vào cổ. Ngày hôm đó, Ương Quật Ma đã có cái vòng của chín mươi chín lóng tay rồi. Ương Quật Ma muốn giết thêm một người nữa cho đủ số một trăm để được một xâu chuỗi làm hoàn toàn bằng xương người. Chữ mala trong danh từ Angulimala có nghĩa là xâu chuỗi. Đức Thế Tôn đang bưng bát đi từng bước thảnh thơi thì nghe có tiếng chân chạy rầm rập phía sau lưng. Với linh khiếu bén nhạy, Ngài biết rằng Ương Quật Ma đang đuổi theo, nhưng Ngài vẫn bình tĩnh đi. Ngày xưa, Siddhartha cũng giỏi về võ thuật. Nhưng vũ khí của đức Thế Tôn là lòng thương và trí tuệ. Kinh sách nói là mỗi khi gặp trường hợp nguy hiểm thì đức Thế Tôn hiện ra những phép thần thông. Nhưng đức Thế Tôn đâu cần phải thi thố những phép thần thông. Đức Thế Tôn có dư từ bi, có dư trí tuệ để vượt khỏi những tình trạng khó khăn. Đức Thế Tôn có niềm tin lớn nơi tình thương và trí tuệ của mình.

Đức Thế Tôn còn đang bước những bước vững chãi, thảnh thơi thì Ương Quật Ma lớn tiếng gọi: ‘Ông thầy tu, đứng lại!’ Bụt vẫn tiếp tục đi, không mau hơn cũng không chậm hơn. Phong độ của Ngài rất thảnh thơi và ung dung. Thấy vậy, Ương Quật Ma lớn tiếng hơn nữa: ‘Đứng lại! Ông thầy tu, đứng lại!’ Đức Thế Tôn làm như không nghe, cứ tiếp tục đi. Ương Quật Ma lấy làm lạ: ‘Từ trước đến nay, hễ mình lên tiếng một cái là ai cũng sợ run không cử động được nữa. Tại sao ông thầy tu này lại quá ung dung, hoàn toàn không sợ?’ Ương Quật Ma chạy mau tới để coi ông thầy tu này là ai mà cả gan như vậy. Chỉ trong khoảnh khắc là Ương Quật Ma đã đi ngang hàng với Bụt. Ương Quật Ma nói: ‘Ta bảo ông dừng lại, tại sao ông không dừng?’ Bụt vẫn đi, và với sự điềm tĩnh và giọng nói dịu dàng, Bụt nói: ‘Ương Quật Ma! Ta đã dừng lại từ lâu rồi, chính ngươi mới là người chưa dừng lại thôi.’ Ngay trong chiêu thức đầu, ta thấy thanh gươm của đức Thế Tôn đã huy động tới tám thành công lực. Từ trước đến giờ, chưa bao giờ Ương Quật Ma nghe một câu nói như vậy. ‘Ông nói sao? Ông đang đi rõ ràng mà tại sao ông nói ông đã dừng lại? Tôi không hiểu, ông cắt nghĩa đi!’ Đức Thế Tôn bình thản nói: ‘Ương Quật Ma, trên con đường tạo tác những ác nghiệp thì ta đã dừng lại từ nhiều kiếp rồi, nhưng trên con đường tạo tác ác nghiệp ngươi vẫn còn tiếp tục, vì vậy ngươi nên dừng lại.’ Câu nói này đã làm rúng động Ương Quật Ma.

Lúc ấy đức Thế Tôn mới dừng lại. Ương Quật Ma cũng dừng lại. Hai người nhìn nhau. Đức Thế Tôn nhìn thẳng vào Ương Quật Ma, nói: ‘Ngươi biết không! Ở đời ai cũng sợ đau khổ, ai cũng muốn sống, ai cũng sợ chết, vì vậy ta phải biết thương người.’ Ương Quật Ma la lên: ‘Trên đời này có ai thương ta đâu mà bảo ta thương họ? Loài người là loài độc ác nhất ở trên đời, ta muốn tiêu diệt hết loài người cho hả dạ.’ Đức Thế Tôn nói: ‘Ương Quật Ma, ta biết ngươi đã đau khổ nhiều. Cuộc đời đã bạc đãi ngươi, người ta đã không tử tế với ngươi, người ta đã làm khổ ngươi. Nhưng ngươi nên biết: hận thù chỉ làm cho ta thêm khổ đau, chỉ có lòng thương mới đem lại hạnh phúc cho ta mà thôi.’ Ương Quật Ma la lớn: ‘Tình thương hả? Ai là người biết thương? Ông chỉ cho ta coi?’ Đức Thế Tôn vẫn dịu dàng: ‘Ngươi đã từng gặp vị tỳ kheo hay tỳ kheo ni nào chưa? Các vị đó không những biết tôn trọng sinh mạng của những con người mà họ cũng biết tôn trọng sự sống của muôn thú, kể cả các loài cỏ cây và đất đá nữa. Nếu ngươi gặp được một vị tỳ kheo hoặc tỳ kheo ni, ngươi sẽ thấy rằng tình thương là cái gì có thật. Khi có tình thương trong lòng, ngươi không còn đau khổ nữa. Hận thù là một khối lửa đốt cháy ta, đốt cháy thế gian. Ngươi nên quay đầu lại, từ khước bạo động, trở về với con đường của hiểu và của thương.’ Những lời nói của Bụt tràn đầy tính chất từ bi, phát xuất từ trái tim. Ương Quật Ma là một người thông minh nhưng bị hận thù che lấp. Gặp được Bụt khai mở, anh có cơ hội để hạt giống trí tuệ được tưới tẩm. Ương Quật Ma nói: ‘Ta có nghe tới ông thầy tu rất dễ thương, tên là Gotama (Cồ Đàm). Có phải ông là Gotama không?’ Bụt nói: ‘Đúng! Ta là Gotama’. Ương Quật Ma nói: ‘Gotama ơi! Bây giờ trễ rồi. Dù ta có muốn ăn năn, dù ta có muốn từ bỏ con đường hận thù để đi theo con đường tình thương đi nữa thì đã muộn. Ta không có nẻo thoát, ta đã gây ra quá nhiều tội lỗi.’ Đức Thế Tôn im lặng một lúc, rồi Ngài nói: ‘Ương Quật Ma, nếu ngươi thật sự muốn chuyển hóa, muốn từ bỏ con đường bạo động, thì ta sẽ che chở cho ngươi. Ta có thể tiếp nhận ngươi vào tăng đoàn làm người xuất gia. Ngươi sẽ thực tập từ, thực tập bi, và ngươi sẽ trở thành một con người mới, ngươi sẽ làm lại cuộc đời mới.’ Nghe Bụt nói như vậy, Ương Quật Ma rút cây đao liệng xuống đất, quỳ xuống chắp tay lại và xin làm đệ tử của Đức Thế Tôn. Vào lúc ấy, các thầy, trong đó có thầy Xá Lợi Phất, đi tới. Thấy Đức Thế Tôn đang đứng đó, không bị thương tích gì cả mà Ương Quật Ma lại đang quỳ dưới chân Ngài, các thầy mừng rỡ. Đức Thế Tôn nói: ‘Thầy Xá Lợi Phất, thầy A Nan, các vị có cái y nào không? Bây giờ chúng ta làm lễ xuất gia cho Ương Quật Ma ngay tại đây.’ Thầy trò bao quanh lại làm thành một vòng tròn, và làm lễ xuống tóc cho Ương Quật Ma. Sau khi cạo đầu cho Ương Quật Ma, các thầy đắp y khất sĩ (sanghati) cho Ương Quật Ma. Bụt dạy thầy Xá Lợi Phất và các thầy khác đưa Ương Quật Ma về tu viện, và dạy cho thầy cách nâng bát, cách ngồi, cách đứng, cách đi, cách thở.

Chúng ta thấy câu chuyện Ương Quật Ma gặp Bụt là một cuộc đấu gươm rất ngoạn mục. Ương Quật Ma có thanh gươm của bạo động và hận thù. Đức Thế Tôn có thanh gươm của trí tuệ và từ bi.

Khi chúng ta dán được vào người nào đó cái nhãn hiệu sát nhân, cần phải đem xử trảm, thì chúng ta mới có thể chĩa súng bắn vào người ấy mà không gớm tay. Nhưng nếu ta còn thấy được đó vẫn là một con người, thì ta không thể nào bóp cò súng được. Vì vậy muốn giết ai đó, chúng ta phải cố nghĩ rằng: ‘Người này là ác quỷ, không còn một chút thiện trong tâm.’ Thanh gươm của đức Thế Tôn, trước hết là để chém đứt khái niệm đó. Muốn giết một người, người ta phải có khái niệm ác quỷ về người đó. Văn hóa của chúng ta bây giờ là đi dán nhãn hiệu cho nhau.

Ngày xưa, trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội ở Việt Nam là để đào tạo những người xuất gia trẻ và những thanh niên trẻ làm việc xã hội. Đường hướng của Trường là không theo bất cứ một phe nào trong hai phe chiến tranh: Cộng Sản và Cộng Hòa; đường lối của Trường là chấp nhận tất cả những người Việt là anh em. Mục tiêu của trường là làm lớn lên lòng thương yêu và hiểu biết, chấp nhận và ôm lấy cả hai phía. Nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội đã gặp rất nhiều khó khăn. Nếu Trường không theo bên này thì bên này nghi rằng Trường đang theo phía bên kia, và ngược lại. Vì vậy cho nên Trường bị đặt vào một tình trạng rất khó xử. Và trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội trở thành đối tượng hiểu lầm của cả hai phía. Một bên muốn dán cho Trường nhãn hiệu Cộng Sản, một bên muốn dán cho Trường nhãn hiệu phản quốc để có thể giết những tác viên của Trường. Đã có những bác, những chú, những chàng thanh niên, những cô thiếu nữ đã chết vì những nhãn hiệu đó. Nếu không dán nhãn hiệu, người ta không thể nào giết được.

Vào lúc nửa đêm hôm đó, có một toán người võ trang xông vào một trại công tác của trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội, bắt cóc năm người tác viên của Trường đi ra bờ sông Sài Gòn, trong số đó có một vị xuất gia trẻ. Người bắt cóc hỏi, tra gạn để biết chắc rằng năm người này có thật thuộc về Tổ chức gọi là Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội hay không. Năm tác viên của Trường nói: ‘Đúng, chúng tôi là nhân viên của trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội.’ Một người trong toán võ trang nói rằng: ‘Chúng tôi rất tiếc! Chúng tôi được lệnh phải bắn các anh.’ Nói xong, họ bắn năm người ngã gục bên bờ sông. Tại sao những người thanh niên với trái tim trong trắng, từ bỏ nếp sống xa hoa vật chất, đi vào chùa để được huấn luyện và để được đi vào thôn xóm giúp dân giúp nước lại bị sát hại một cách tàn nhẫn như vậy? Tại vì những Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội đã không theo họ (phe chống Cộng).

Sở dĩ mình biết câu chuyện này là vì một trong năm người đó còn sống sót kể lại. Không khí hận thù cao ngất. Năm đó, cũng có một toán người võ trang khác tới trụ sở trường Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội ở Phú Thọ Hòa, và quăng lựu đạn để tàn sát những tác viên xã hội. Đêm hôm đó có nhiều người Thanh Niên Phụng Sự Xã Hội bị thương nặng, hai người chết: một người tên Liên, một người tên Vui. Họ cũng liệng một trái lựu đạn vào phòng tôi, nhưng tấm màn che cửa phòng hất trái lựu đạn ra ngoài.

Trong hận thù, người ta không thấy được con người, người ta chỉ thấy được quỷ dữ. Quỷ dữ chỉ là khái niệm. Chỉ nhìn thấy quỷ dữ, người ta mới có khả năng ném lựu đạn, hay bắn súng vào mà thôi. Trong khi đó, những thanh niên kia là những người thánh thiện, những người có trái tim thương yêu và hiểu biết.

Chúng ta giết nhau vì chúng ta dán nhãn hiệu cho nhau. Vì vậy cho nên chúng ta phải dùng đến lưỡi gươm trí tuệ để chặt đứt những hình ảnh, những khái niệm và tất cả những nhãn hiệu, dù đó là nhãn hiệu Bụt, Ma, Ki-tô hay Sa-tăng. Tất cả những nhãn hiệu đó cần phải chặt đứt.

Nhân danh Chúa người ta đã tàn phá, nhân danh Bụt người ta cũng có thể chém giết. Nếu Bụt và Chúa chỉ là những ý niệm của chúng ta, chúng có thể còn tai hại hơn những cái hố xí. Cái hố xí còn có ích lợi cho con người. Còn ý niệm của chúng ta thì có thể đưa tới cuồng tín, tiêu diệt con người, tiêu diệt tình thương, do đó ý niệm còn nguy hiểm hơn là những cái hố xí. Cho nên lời tuyên bố của Tổ Lâm Tế vẫn còn từ bi lắm.

Sau khi bắt được ông Saddam Hussein, Tổng thống Bush có tuyên bố: ‘Thế giới sẽ dễ chịu hơn nếu không có mặt của ông!’ (Mr. Saddam, the world will be a better place without you.) Câu nói đó có nghĩa là: ‘Tôi muốn loại ông ra khỏi sự sống.’ Chúng ta muốn hỏi Tổng thống Bush: ‘Có bao nhiêu người cần được loại ra khỏi sự sống, thì trái đất này mới là chỗ đáng sống?’ Sau khi biết tin ông Saddam Hussein bị bắt, thì có những cuộc biểu tình được tổ chức tại nhiều thành phố ở Iraq. Điều đo chứng tỏ có nhiều người đã không sợ hãi, đã tham dự vào cuộc biểu tình. Không lý tất cả những người này theo phe và có cảm tình với ông Saddam Hussein đều nên giết chết hay sao? Có biết bao nhiêu người đang không có cảm tình với Hoa Kỳ, không những ở nước Iraq, mà ở những nước xung quanh. Nếu cần loại trừ tất cả những người đó, thì bao nhiêu người cần bị loại trừ, một triệu, hai triệu hay năm trăm triệu?

Cố nhiên là trong cuộc sống, con người có thể tạo ra nhiều lầm lỡ. Ông Saddam Hussein đã làm những lầm lỡ: ông đã từng độc tài, ông đã từng sát hại. Cũng như Ương Quật Ma đã từng lầm lỡ, đã từng sát hại, nhưng Ương Quật Ma đã có cơ hội được gặp đức Từ Bi. Ương Quật Ma có một khối hận thù rất lớn. Những người được gọi là quân khủng bố, họ cũng có hận thù rất lớn, họ đã từng đau khổ, và họ đã dùng năng lượng hận thù của họ để biến thành hành động. Nói như thế không có nghĩa là những người tự cho mình ‘không phải là quân khủng bố’ là những người không có hận thù. Những người đó cũng có hận thù. Họ gọi những kẻ thù của họ là quân khủng bố, nhưng chính họ cũng là quân khủng bố. Họ cũng sử dụng súng bom, họ cũng tàn sát xóm làng, họ cũng giết hại đàn bà và trẻ em.

Hận thù bên nào mà không có? Hiểu lầm bên nào mà không có? Ta cho ta là thánh thiện, là đi trên con đường chánh, là không có tội lỗi, là không có hận thù; ta cho người kia là quỷ dữ, là hận thù, là sự đe dọa cho văn minh, cho an ninh thế giới. Tất cả những khái niệm đó, tất cả những hình ảnh đó, cần phải được tiêu diệt bằng lưỡi gươm của trí tuệ. Hơn bất cứ lúc nào, chúng ta phải sử dụng thanh gươm trí tuệ để chặt đứt tất cả những ý niệm đó. Chính vì những ý niệm đó, chính vì những nhãn hiệu chúng ta dán lên cho những con người khác, chúng ta mới có khả năng bóp cò súng tiêu diệt họ.

Câu chuyện của Ương Quật Ma cho chúng ta thấy rằng nếu chúng ta chuyển hướng, lấy trí tuệ và tình thương làm tiêu chuẩn, thì thế giới này sẽ có hy vọng.

Sau khi xuất gia, Ương Quật Ma đã trở thành một vị khất sĩ giỏi. Thầy tu tập chuyển hóa mau chóng hơn nhiều vị khất sĩ khác. Cho đến nỗi các bạn đồng tu đã đặt cho Ương Quật Ma một cái tên mới là Ahimsa, tức là bất bạo động. Có một lần Ương Quật Ma đi khất thực về khóc với đức Thế Tôn. Bụt hỏi: ‘Tại sao con khóc?’ Ương Quật Ma nói rằng: ‘Bạch Đức Thế Tôn, trên đường đi khất thực con gặp một người đàn bà sắp sinh nở, nhưng bà đau quá sinh nở không được. Bà nhờ con đem tâm từ bi để chú nguyện cho bà, mà con không biết làm sao để chú nguyện cho được. Con thấy người ta sắp chết mà mình không cứu được cho nên con khổ quá.’ Đức Thế Tôn dạy: ‘Thầy Ahimsa, thầy hãy trở lại chỗ người đàn bà đó và nói rằng: Từ khi tôi sinh ra cho đến bây giờ, tôi chưa bao giờ sát hại một người nào, nhờ công đức đó mà bà có thể sinh con một cách bình an.’ Thầy Ahimsa la lên: ‘Bạch Đức Thế Tôn, con không thể nói được như vậy! Từ khi sinh ra, con đã sát hại rất nhiều.’ Đức Thế Tôn nói: ‘Không! Ta không muốn nói tới ngày sinh ra của cái sắc thân này. Thầy hãy đi nói với người phụ nữ kia rằng: Từ ngày tôi sinh ra trong đạo pháp cho đến bây giờ, tôi chưa bao giờ sát hại bất cứ một sinh mạng nào, dù nhỏ như một con sâu con kiến. Nhờ công đức đó, tôi cầu cho bà sinh cháu bình an.’ Đức Thế Tôn vừa dứt lời, Ương Quật Ma liền chạy vụt đến nơi người đàn bà đang nằm đau đớn chờ sanh, và nói câu đó với bà. Thật mầu nhiệm! Bà sinh em bé ra được một cách dễ dàng. Một hôm khác, trên đường khất thực về, có một người ngày xưa nhận ra được thầy là Ương Quật Ma ngày trước. Ông ta đã dùng gậy đánh thầy tơi bời, nhưng vì thầy thực tập pháp bất bạo động nên không chống trả. Mình mẩy của thầy sưng lên bầm tím, có chỗ chảy máu. Hôm đó, thầy phải lết về tu viện. Đức Thế Tôn thấy Ương Quật Ma như vậy, liền bảo các thầy khiêng thầy Ương Quật Ma vào hậu liêu và chăm sóc. Trong khi các thầy chăm sóc cho Ương Quật Ma, lấy nước muối rửa các vết thương và băng bó, thì đức Thế Tôn nói: ‘Con hãy ráng chịu đựng đi. Đây là cái quả cuối cùng mà con phải nhận chịu trước khi con trở thành A-la-hán.’

Sự chuyển hướng của Ương Quật Ma là một thành công lớn. Không phải chỉ của Ương Quật Ma mà của cả một truyền thống và của tất cả chúng ta. Ta chuyển hướng, thì ta được sinh ra trở lại lần thứ hai. Chúng ta phải để cho Ương Quật Ma có một cơ hội sinh ra lần thứ hai. Chúng ta phải để cho Saddam Hussein sinh ra lần thứ hai. Người ta sẽ đưa ông ra tòa, nhưng ai là người có quyền xử trị Saddam Hussein?

Phúc Âm có nói: ‘Ai là người thấy mình không có tội thì hãy ném viên đá vào người đàn bà này.’ Tất cả chúng ta đều có lầm lỡ trong quá khứ, đã gây khổ đau cho người khác. Chúng ta phải biết rằng trong con người chúng ta cũng có hạt giống của bạo động, của hận thù, của vô minh. Nhưng chúng ta cũng phải tin rằng trong con người của chúng ta cũng có hạt giống của hiểu biết, của thương yêu, của khả năng chuyển hướng.

Nếu các nhà lãnh đạo như thủ tướng Tony Blair, Tổng thống Georges Bush v.v... có được những nhà cố vấn có khả năng tưới tẩm hạt giống hiểu và thương trong họ, thì các vị đó sẽ có những chính sách khác hơn, sẽ không mỗi ngày tạo ra thêm nhiều hận thù, nhiều khổ đau. Từ ngày khởi sự cuộc chiến ở Iraq, hận thù đã được tưới tẩm rất nhiều, và người Mỹ đã tạo thêm nhiều kẻ thù cho nước Mỹ. Nước Mỹ là một nước rất đẹp, trẻ em Mỹ rất dễ thương, và chúng ta muốn cho nước Mỹ phồn thịnh, đẹp đẽ để làm chỗ nương tựa cho nhiều quốc gia khác. Nhưng nước Mỹ đang đi trên con đường tạo ra rất nhiều kẻ thù cho chính nước Mỹ. Vì an ninh mà nước Mỹ đã tạo ra một tình trạng không an ninh. Hàng ngàn thanh niên Mỹ đang chết tại Iraq, gần mười ngàn lính Mỹ đã bị thương, có những người bị thương rất nặng. Vì vậy cho nên lời dạy của Tổ Lâm Tế vẫn còn có hiệu lực cho đến ngày hôm nay.

Chúng ta phải dùng lưỡi gươm trí tuệ để chặt đứt những tri giác sai lầm, những cái thấy hẹp hòi của chúng ta về chính chúng ta và về người khác. Chúng ta đừng tự dán cho chúng ta nhãn hiệu của sự thánh thiện, của sự vô tội. Chúng ta đừng vội dán vào người nhãn hiệu của tội lỗi, của tàn ác. Tại vì trong tất cả chúng ta, người nào cũng có hạt giống của tàn ác, của hận thù, của vô minh, nhưng đồng thời người nào cũng có hạt giống của tình thương, của sự hiểu biết. Chúng ta hãy tổ chức cuộc sống hằng ngày như thế nào và thiết lập liên hệ giữa con người với con người, giữa quốc gia và quốc gia như thế nào, để cho mọi người đều có cơ hội trở về tưới tẩm hạt giống tốt ở trong con người của mình. Đó là con đường tương lai của chúng ta.

Khi niệm Bụt, có thể ta không biết Bụt là ai, và ta là ai. Ai là người niệm Bụt? Ai là Bụt? Ta cầu nguyện Chúa, nhưng có thể ta chưa biết Chúa là ai, ta không biết ta là ai. Ta có thể nhân danh ta, ta có thể nhân danh Chúa để sát hại. Vì vậy cho nên lưỡi gươm thần của trí tuệ rất quan trọng. Chúng ta phải là những chiến sĩ, phải sử dụng được lưỡi gươm thần trí tuệ để chặt đứt tất cả những ảo giác, những tri giác sai lầm của chúng ta. Hãy phá bỏ tất cả những nhãn hiệu mà chúng ta thường muốn dán vào nhau để có thể tiêu diệt lẫn nhau. Đây là vấn đề chính của xã hội, của thế giới chúng ta ngày hôm nay. Chúng ta tu để làm gì? Chúng ta tu là để lột ra khỏi bản thân và lột ra khỏi người khác những nhãn hiệu. Bên này dán nhãn hiệu cho bên kia, bên kia dán nhãn hiệu cho bên này, để rồi hai bên có thể giết nhau. Lưỡi gươm trí tuệ là để phá bỏ những nhãn hiệu đó, tại vì những nhãn hiệu đó đưa tới sự giết chóc, đưa tới sự hận thù, đưa tới sự tiêu diệt, dù đó là nhãn hiệu Bụt, nhãn hiệu Chúa, nhãn hiệu Bồ-tát, nhãn hiệu La hán, nhãn hiệu Cộng sản, nhãn hiệu khủng bố, nhãn hiệu dân chủ, nhãn hiệu tự do, nhãn hiệu văn minh.

Này các bạn tu, Bụt không phải là cái gì mà quý vị có thể nắm bắt được, cho đến giáo lý ba thừa, năm tánh, đốn giáo, viên giáo, Tích Môn, Bản Môn... Tất cả chỉ là thuốc và bệnh cùng hiện khởi đối lập nhau nhất thời, không phải là những pháp có thật.

Câu ‘Bụt không phải là cái gì mà quý vị có thể nắm bắt được’ rất quan trọng (the Buddha is not something that you can grasp). Ta có khuynh hướng muốn nắm bắt những điều ta cho là tốt đẹp. Bụt là đối tượng của sự ham muốn; Thượng Đế là đối tượng ham muốn của mình. Nhưng bản chất của Bụt và của Thượng Đế là vô đắc. Vô đắc nghĩa là không thể nắm bắt được. Khi ta nghĩ rằng đối tượng của sự nắm bắt nằm ở ngoài ta, vì ta không có, nên ta chạy theo để nắm bắt. Đó là ta đang nắm bắt một hình ảnh của trí óc tạo ra hơn là nắm bắt sự thật.

Ví dụ, một đợt sóng chạy đi tìm nước, mục đích để nắm bắt nước. Ta không phải là đợt sóng, ta là quan sát viên, cho nên ta thấy rất buồn cười. Buồn cười cho đợt sóng đang chạy để nắm bắt nước. Sóng ngu ngốc thế nào thì ta cũng ngu ngốc như thế ấy. Bụt không phải là cái gì ta có thể nắm bắt được. Đợt sóng có quan niệm về nước. Thì ta có một ý niệm về Bụt, về Thượng Đế. Sóng chạy đi tìm nước, còn ta thì tìm đủ cách để nắm bắt Bụt và Thượng Đế bằng lý thuyết, bằng tưởng tượng. Đối tượng của sự nắm bắt đó không có thật.

Những gì ta học trong kinh điển, trong giáo lý ba thừa cũng vậy. Thừa nghĩa là cỗ xe. Ba thừa gồm: Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ-tát thừa. Ta phân biệt ra giáo lý ba thừa. Nghĩ rằng giáo lý ba thừa là cái gì có thật ở ngoài, rồi chạy theo nắm bắt giáo lý ấy. Chữ tánh là dịch từ chữ gotra. Tánh có nghĩa là họ. Ở trong bản chữ Nho, chữ tánh (?) được viết có chữ ‘nữ’ bên trái và chữ ‘sinh’ bên phải. Tánh này là chủng tánh, là căn cơ của mình. Chủng tánh tức là hạt giống, như trồng hạt đậu phụng thì mọc lên cây đậu phụng; trồng hạt bắp thì mọc lên cây bắp. Trong quá trình thực tập có sự phân ra thành năm loại chủng tánh để diễn tả trình độ của sự tu chứng.

Thứ nhất là hạt giống Bồ-tát, gọi là Bồ-tát định tánh. Định tức là có sẵn. Người ấy sanh ra đã có tâm Bồ-tát; người ấy làm gì cũng muốn làm cho mọi người, chứ không muốn làm riêng cho mình. Ví dụ, nấu ăn, quét nhà. Ta nấu ăn không phải cho riêng ta mà vì muốn cúng dường đại chúng; ta tự động quét dọn cho đại chúng thừa hưởng. Tâm ấy là tâm Bồ-tát. Có những người đã có sẵn tâm Bồ-tát, không cần phải đào luyện mới có tâm Bồ-tát, cho nên gọi là Bồ-tát định tánh.

Thứ hai là Thanh-văn định tánh. Nhìn quanh, ta có thể nhận ra những người có Thanh-văn định tánh: làm phần của mình xong, rút về phòng lo chuyện của mình thôi, không nghĩ đến người khác, ai làm gì mặc kệ. Có tính cách Tiểu-thừa, gọi là Thanh-văn định tánh. Theo định nghĩa trong văn học Phật giáo Đại-thừa thì tất cả những người nào trực tiếp được học hỏi giáo lý thì gọi là Thanh-văn.

Thứ ba là Độc-giác định tánh. Độc-giác là một mình mình tìm ra sự giác ngộ. Có những người tự mình tìm ra con đường giác ngộ nhờ quán chiếu lý nhân duyên, được gọi là Duyên-giác.

Thứ tư là Tam-thừa Bất-định tánh. Tức là những người có cả ba loại giống: Bồ-tát, Thanh-văn và Độc-giác. Ví dụ, gặp trường hợp này thì hạt giống Thanh-văn biểu hiện, gặp trường hợp kia thì hạt giống Duyên-giác biểu hiện, gặp trường hợp khác thì hạt giống Bồ-tát biểu hiện. Bất-định tánh là tánh không có sẵn, nhờ nhân duyên mà tánh đó phát hiện ra. Đây là quan niệm của Pháp Tướng Tông.

Cuối cùng là Vô-tánh hữu tình. Không phải một trong bốn tánh trên là Vô-tánh. Hữu tình tức là các loài sinh vật (living being). Những loài này không có cơ duyên đi theo một trong bốn con đường kia, như là không có hạt giống (vô chủng tánh), vì vậy mà trầm luân mãi từ kiếp này sang kiếp khác. Quan niệm về Vô-tánh hữu tình không phù hợp lắm với quan điểm của kinh Pháp Hoa, tức là tất cả chúng sanh đều có Phật tánh.

Trong đời sống thường nhật, thỉnh thoảng ta có thể gặp một người như gỗ đá. Những lời thuyết pháp hay, những cái đẹp, những cái lành... cũng không ảnh hưởng được người ấy, họ giống như vô tri. Những người như vậy hoàn toàn không có cơ hội trong tương lai, đó có thể gọi là vô tánh hữu tình. Sau đó, các Tổ vì lòng từ bi giải thích là nếu những người ấy biết thực tập năm giới, thì từ từ trong một thời gian nào đó, một kiếp nào đó, họ gieo duyên được và hạt giống của Thanh-văn hay Độc-giác sẽ phát sanh ra trong ruộng tâm của mình. Giáo lý Ngũ Tánh xuất hiện trong kinh Lăng Già và kinh Giải Thâm Mật. Kinh Lăng Già và kinh Giải Thâm Mật (Langtasravaba) là hai kinh chứa đựng những yếu tố để thành lập ra giáo lý Duy Biểu.

Có những người ta thấy không có nhu yếu của đời sống tâm linh. Họ chỉ biết đi tìm kiếm những những tiện nghi của đời sống: ăn, ngủ. Nghe nói đến đời sống tâm linh, họ dửng dưng; những người đó được coi như thuộc về loại Vô-tánh hữu tình (Living beings without any spiritual tendency). Nhìn sâu, ta thấy không phải những người đó không có bốn tánh kia, nhưng vì hạt giống giác ngộ, hạt giống thương yêu, hạt giống hiểu biết bị chôn lấp quá sâu; chỉ khi nào cơ duyên đến, họ gặp được thiện tri thức giỏi có khả năng đào xới, giúp họ tiếp xúc được những hạt giống ấy.

Trong nhà thiền, có câu chuyện của hai vị Tổ nổi tiếng: các thiền sư Bá Trượng và Linh Hựu. Một buổi chiều, Tổ Bá Trượng hỏi thầy Linh Hựu: ‘Lửa trong lò còn không?’ Ngài Linh Hựu nói: ‘Bạch Thầy, lửa tắt lâu rồi, chắc chắn là không còn nữa.’ Tổ Bá Trượng lấy cây khơi lò một hồi thì có một đóm lửa nhỏ, Tổ hỏi: ‘Thế cái này là cái gì?’

Câu chuyện đó giải thích một cách gián tiếp về Vô-tánh hữu tình. Ta thấy người đó hình như không còn một điều gì tốt đẹp cả. Lời nói không dễ thương, hành động không dễ thương, tư tưởng cũng không dễ thương, hình như không còn một chút gì dễ thương trong người đó. Kỳ thực, nhìn sâu ta sẽ thấy cũng còn một chút dễ thương trong lòng người đó, cho nên chúng ta đừng dễ bị lừa, đừng nghĩ rằng đã thuộc chủng loại vô-tánh hữu tình thì không có khả năng chuyển hóa. Những người ta nghĩ là vô-tánh, chúng ta càng phải lân mẫn và giúp đỡ nhiều hơn.

Đốn giáo là giáo lý đưa tới sự giác ngộ một cách rất mau chóng, giống như mì gói ăn liền (instant noodle) hay cà phê uống liền (instant coffee). Đốn giáo ngược với tiệm giáo, tức là phải tu lâu ngày. Viên giáo là giáo lý tròn đầy, là giáo lý được diễn bày chiều sâu tuyệt đối chứ không nửa vời. Viên giáo ngược lại với Biệt giáo. Biệt giáo là giáo lý dạy riêng cho từng căn cơ, từng loại tâm lý. Viên giáo là giáo lý chung cho tất cả, ai nghe giáo lý đó cũng có thể thừa hưởng được.

Tất cả chỉ là thuốc và bệnh cùng hiện khởi đối lập nhau nhất thời, không phải là những pháp có thật.

Những giáo lý ta học, ta tin là chân lý tuyệt đối, phải thờ phụng, phải bảo vệ; ta liều chết vì Đạo, ta trở thành Thánh tử đạo. Theo tinh thần của đạo Bụt, giết người vì Đạo là chuyện ngu xuẩn (vô minh). Vì một lý tưởng, vì một giáo lý, vì một Tổ chức tôn giáo mà ta phải đi giết người, ta phải bỏ bom, ta phải ôm súng... đó là điều không thể chấp nhận được trong Phật giáo. Lý tưởng của ta là lý tưởng từ bi, nếu ta giết người là ta đang giết lý tưởng của ta. Chỉ có ta là người có thể tiêu diệt lý tưởng của chính mình, chứ không phải những người ngoại đạo. Vì vậy khi người ta đàn áp Phật giáo, ta không chống lại bằng phương tiện bạo động, ta chỉ có thể bảo vệ được bằng trí tuệ và từ bi mà thôi.

Đạo Bụt truyền khắp thế giới, nhưng chưa làm nhân loại đổ một giọt máu nào. Không cần gươm, không cần súng, không cần những trận thánh chiến, tại vì giáo lý kia dù có hay bao nhiêu, dù có mầu nhiệm tới đâu, nó cũng chỉ là thuốc để trị bệnh, nó không phải là cái để ta bảo vệ bằng súng đạn. Đây cũng là tinh thần của giới Tiếp Hiện. Bảo vệ đạo Bụt bằng cách sống tỏa rạng tinh thần đạo Bụt, mà không phải bằng cách chống lại và tàn sát. Giáo lý đạo Bụt là những phương tiện hướng dẫn tu tập mà không phải là những chân lý để thờ phụng và bảo vệ. Ta không nên chết về cái đó và cũng không nên để người khác chết về cái đó. Không sát hại, là tinh thần của đạo Bụt. Tinh thần này nằm rất sâu trong đạo Bụt. Trong kinh Mười Nguyện Phổ Hiền 4 có câu:

Nếu có chúng sanh nào dại dột

Bằng thân, bằng ý hoặc bằng lời

Bài báng phá hoại đạo giải thoát

Xin cho nghiệp chướng được tiêu trừ

Con nguyện không cầm súng tới bắn người ấy, mà con còn thương những người ấy nữa. Ta sợ người ấy bị đọa vào những con đường đau khổ, cho nên ta cầu nguyện cho họ, ta sám hối thay cho họ. Trái tim của người Phật tử phải như vậy. Đó là tinh thần của đạo Bụt: có nhiều tình thương, và tình thương đó ôm lấy được những người ta cho là đàn áp Phật giáo, phá hoại Phật giáo.

Mà dù cho có cái gì đi nữa thì đó cũng chỉ là những cái giả bày như có thật, những biểu hiện tạm thời dưới dạng văn tự để cho công chúng có tạm thời mà sử dụng. Chỉ có thế thôi!

Khi dùng danh từ Bụt, Bồ-tát, giáo lý Tam thừa, Vô tác, Vô nguyện, Không hay Vô tướng, ta đừng coi những điều ấy là chân lý tuyệt đối muôn đời. Ta phải coi đó là những vị thuốc. Ta có bệnh cho nên ta cần có thuốc, vì vậy cho nên mới có hiện tượng Văn Thù mang gươm tới giết Cồ Đàm và Ương Quật Ma đem đao tới chém Thích Ca.

Văn Thù là ai? Văn Thù là vị Bồ-tát được coi là người hiểu Bụt nhiều nhất. Văn Thù là Pháp vương tử, tức là người con của Pháp vương, là con nối dõi của Bụt. Văn Thù là đại diện cho trí tuệ đệ nhất. Đoạn văn này lấy nguồn cảm hứng trong Hội thứ tư của kinh Bảo Tích (Ratnakuta) gọi là Thiện Trú Thiên Tử Hội. Hội tức là một pháp hội (dharma festival). Trong hội này có một nhân vật tên là Thiện Trú Thiên Tử, nhân vật này ưa đặt những câu hỏi.

Hôm đó có mặt của năm trăm vị Bồ-tát, họ vừa tu chứng và đắc được ngũ thông. Các vị Bồ-tát ấy nhờ đắc được túc mạng thông, cho nên nhớ lại được tất cả những kiếp trước của mình. Trong năm trăm vị Bồ-tát này, có những vị ngày xưa đã làm chảy máu một vị Bụt; có vị đã giết cha giết mẹ (không nhất thiết phải cầm dao cầm súng giết mà sống trụy lạc hoặc làm hại tới gia phong cũng có thể làm cho cha mẹ âu sầu mà chết); vu khống người có đạo đức, có chứng ngộ, làm cho người đó mất thanh danh... Các vị Bồ-tát đó vì quá hối hận mà sinh ra có mặc cảm tội lỗi. Và vì cái mặc cảm tội lỗi ấy, các vị bị bế tắc, không đi tới được nữa trên con đường giải thoát, dù đã chứng được túc mạng thông.

Biết được điều đó, Bụt muốn khai thông cái bế tắc ấy cho năm trăm vị Bồ-tát. Bụt vận dụng thần thông để truyền thông với Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi cũng đang có mặt ở trong Hội. Lúc đó, Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi biết ý định của Bụt. Ngài đứng dậy, rút thanh gươm ra, xông tới trước mặt Bụt ra vẻ sẽ giết Bụt. Đây là một vở kịch rất ngoạn mục để khai mở cho năm trăm vị Bồ-tát. Khi Văn Thù Sư Lợi rút thanh gươm ra, xông tới Bụt, Bụt nói: ‘Nhữ trú! Nhữ trú! Bất ưng tạo nghịch! Vật đắc hại ngã. Ngã tức bị hại, vi thiện bị hại.’ Bụt tiếp: ‘Hà dĩ cố? Văn Thù Sư Lợi tùng bản dĩ lai, vô ngã, vô nhân, vô hữu trượng phu. Đãn thị nội tâm, kiến hữu ngã nhân, nội tâm khởi thời, bỉ dĩ hại ngã. Tức danh vi hại.’ Đây là nguyên văn bằng tiếng Hán-Việt trong Đại Tạng Kinh.

Trượng phu là dịch từ chữ purusa, tiếng Phạn, nghĩa là con người. Có một chữ nữa là pudgala, Bổ-đặc-già-la, cũng có nghĩa là con người. Trượng phu là người. Điều ngự trượng phu là một trong mười danh hiệu của Bụt, tức là người có thể điều phục được con người, nhiếp phục được con người. Con người cũng như con ngựa hoang. Điều ngự trượng phu là purusa-damya-sārathi. Kinh Kim Cương nói: không có ngã, không có nhân, không có chúng sanh và không có thọ giả. Làm sao có con người, nếu không có các loài cỏ cây, cầm thú và đất đá? Bây giờ con người đang tiêu diệt các loài cầm thú, cỏ cây và đất đá, tức là con người đang trên đường tự tiêu diệt mình. Có phải như vậy không? Con người đang làm ô nhiễm đất đai, đang tàn phá cỏ cây, đang tàn phá cầm thú. Tội ấy phát xuất từ vô minh. Tại vì thấy mình (ta) là khác, người (nhân) là khác, chúng sanh là khác.

‘Đãn thị nội tâm kiến hữu ngã nhân.’ Nghĩa là ‘Chỉ ở trong tâm thấy có ta và người.’ Cũng có nghĩa là sự phân biệt ta và người là một sáng tạo của tâm; sự phân biệt ta và người là do tâm làm ra. Ví dụ như cha với con. Khi con giận cha, thì thấy mình và cha là hai thực tại khác biệt, cha không dính gì với mình, và mình là một thực tại khác biệt không dính gì tới cha; không thấy được mình là sự tiếp nối của cha, và cha đang có mặt đầy đủ trong từng tế bào của mình. Tại vì thấy như vậy, nghĩ như vậy, cho nên mình mới dám nói: ‘Tôi không biết ông đó. Tôi không muốn dính líu gì tới ông đó cả.’ Có những người trẻ bây giờ khi giận cha, họ nói như vậy đó. Trong thực tế, mình là sự tiếp nối của cha mình, mình là cha mình, cha mình là mình. Vì vậy cho nên, ta (ngã) và người (nhân) là những sáng tạo phẩm của tâm thức, sự thật không phải như vậy. Nếu có những đứa con khi giận mẹ giận cha đến nỗi giết mẹ giết cha, là do từ vô minh ấy mà ra.

Tổ Lâm Tế cũng có nói gặp Phật giết Phật là như vậy. Khi ta gặp người này, ta nghĩ người này là Phật, thì ta phải giết ý niệm về Phật đi; khi ta gặp người kia, ta nghĩ rằng người đó là Ma, thì ta phải giết ý niệm về Ma đi. Phải giết những ý niệm của ta, tại vì ý niệm không phản chiếu được sự thật của thực tại. Sự thật là không có ngã, không có nhân, không có ta, không có trượng phu. Đoạn kinh này còn có nghĩa là: Nếu trong quá khứ ta đã có những lầm lỗi, ta có nói những câu, ta đã làm những hành động gây khổ đau cho người khác và cho ta, thì đó là do vô minh mà ra. Khi ta làm khổ người kia tức là ta làm khổ ta; ta giết người kia tức là ta giết ta. Bây giờ tỉnh ngộ ra, ta thấy rõ ràng ngày xưa ta tưởng là ta giết người ấy, kỳ thực là ta tự giết ta. Nguồn gốc của tất cả là do u mê, ngu si của ta. Bây giờ nhờ tu tập mà chuyển hóa được những u mê, ngu si đó, cho nên ta không còn mặc cảm tội lỗi nữa.

Có lần trên ti-vi chiếu hình hai người con trai của ông Saddam Hussein vừa bị giết. Có thể, những người giết hai đứa con của ông Saddam Husein thì mừng vui, vì họ cho đó là kẻ thù của họ. Kỳ thực, nhìn sâu ta sẽ thấy nếu những đứa con của ta có hận thù, khổ đau, tri giác sai lầm, thì những người bị giết ấy cũng có những hận thù, khổ đau, tri giác sai lầm không khác. Ta giết con của người kia cũng là giết con của ta. Những người lính Mỹ khi qua Iraq, họ mang tâm niệm: ‘vì nhân loại, vì dân chủ, vì tình thương’. Họ được un đúc những ý niệm ấy từ báo chí, và từ cấp trên của họ. Những người trong kháng chiến Iraq, khi ôm trái bom nhảy vào đám người Mỹ để cùng chết chung, thì những người Iraq ấy cũng được un đúc bởi ý niệm: ‘công việc này là yêu nước yêu nòi.’

Cả hai bên đều có ý niệm của mình, và nhìn nhau như kẻ thù. Trong khi đó họ không biết rằng người kia với mình là một, người kia chết thì mình cũng chết. Dầu có sống sót trở về, họ cũng không còn là người trước khi ra trận. Họ đem về rất nhiều thương tích. Những thương tích đó sẽ tiếp tục làm khổ họ, làm khổ gia đình họ, làm khổ xã hội họ. Những người lính sống sót, sau khi trở về thường sống trong khoắc khoải, trong lo sợ, trong những niềm hối hận. Người nào cũng cần có một bác sĩ tâm lý trị liệu để chăm sóc, nếu họ là người có tiền, và được chánh phủ nâng đỡ. Nếu không, thì họ sống đêm ngày trong những hình ảnh ghê rợn, trong những kỷ niệm tàn ác. Họ đã bắn, đã đâm, đã chém, và những hình ảnh đó đi theo họ suốt đời, khiến họ có nhiều mặc cảm.

Điều này đúng không chỉ cho những người cầm gươm cầm súng, mà cũng đúng với chúng ta. Gươm súng của chúng ta là sự giận dữ, là lời nói, là hành động, Những lời nói ấy, những hành động ấy còn mãi, chúng đi theo ta như bóng với hình, và chúng ta không làm sao thoát ra được, và chúng ta cũng có rất nhiều mặc cảm.

Giáo lý của Phẩm Thiện Trú Thiên Tử Hội dạy rằng: Sở dĩ hồi xưa chúng ta làm như vậy, sở dĩ chúng ta vụng về như vậy, tàn ác như vậy, tại vì chúng ta si mê: Chúng ta không thấy người kia chính là ta; cha ta tức là ta, mẹ ta tức là ta; anh ta tức là ta, chị ta tức là ta. Ngày xưa, tôi cũng đã nói những điều mà bây giờ nghĩ lại thấy rất dại dột, tại vì mình còn non dại chưa biết. Ví dụ tôi muốn đi tu. Khi còn nhỏ, tôi đã nói rằng: ‘Giữa mẹ và lý tưởng đi tu, con chọn lý tưởng đi tu.’ Ngày xưa tôi đã lỡ nói câu ấy, và tôi đã đau khổ. Ta có thương mẹ thật, nhưng nói như vậy là rất ngu. Ngu là vì ta đã có một quan niệm lưỡng nguyên giữa ta và mẹ. Ta không thấy rằng mẹ với ta là một. Ta nghĩ đi tu tức là bỏ mẹ, ta lo lắng, sợ bỏ mẹ lại sẽ không có ai chăm sóc. Kỳ thực đi tu không phải là bỏ mẹ, đi tu cũng là tu cho mẹ, tại vì mẹ cũng có ở trong ta. Sự thật là như vậy. Những người trẻ bây giờ phải học được bài học ấy. Đừng có những lầm lỡ như vậy trong khi nói năng, hay trong khi hành động. Nếu ta đã có những lời nói lầm lỡ, hay những hành động lầm lỡ, thì ta có thể làm mới lại được. Ngồi cho thật yên, ta nói: ‘Mẹ ơi! Con hối hận quá, con đã nói một câu rất dại dột.’ Tự nhiên, mẹ sẽ tha thứ cho ta. Tại vì mẹ luôn luôn có đó trong mỗi tế bào của cơ thể ta. Không có lý do gì ta mang theo mặc cảm tội lỗi đó mà không đi tới được trên con đường giải thoát tâm linh.

Năm trăm vị Bồ-tát sau khi xem vở kịch ngoạn mục giữa Bụt và Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thì tất cả những mặc cảm tan biến hết, các vị thấy rõ ràng là mình có thể giải thoát được.

Nếu giết được ý niệm về ngã, nhân và trượng phu, ta thấy không có mặc cảm nào còn bám víu theo mình nữa. Cho nên có thể áp dụng phương pháp tâm lý trị liệu theo như trong giáo lý này thì rất hay. Những nhà tâm lý trị liệu cho rằng nếu một người có mặc cảm tự ti (low selfsteem) thì người đó bệnh, cho nên người đó phải có đức tự tin là họ cũng giỏi bằng người ta, hoặc họ có thể hơn người ta thì tự nhiên người đó hết bệnh. Đó là lý thuyết của nhiều nhà tâm lý trị liệu bây giờ.

Theo giáo lý của đoạn kinh này, không những mặc cảm tự ti đưa tới bệnh, mặc cảm tự tôn cũng đưa tới bệnh, mà mặc cảm bằng người cũng đưa tới bệnh như thường. Ba mặc cảm: hơn, thua, bằng, đều căn cứ vào ngã. Lấy được ý niệm về ngã ra thì ta hết bệnh. Cả ba mặc cảm tự tôn, tự ti và bằng đều căn cứ trên ngã, nhân và trượng phu. Do đó phương pháp trị liệu cao nhất được tìm thấy trong giáo lý của kinh này.

Với đoạn kinh này, Tổ Lâm Tế đã sử dụng rất hay. Một lần nữa chúng ta thấy Tổ Lâm Tế có học kinh luận rất đàng hoàng. Những lời nói của Ngài đều có nguồn gốc trong kinh điển mà Ngài đã học, nhưng Ngài rất giải thoát đối với kinh điển.

Này các bạn tu, có một bọn thầy tu thực tập hướng nội công phu, nghĩ rằng mình đang mong cầu pháp xuất thế.

Chúng ta biết khi Tổ Lâm Tế nói câu này thì xung quanh Ngài có rất nhiều thiền viện nổi tiếng, và có rất nhiều người đang tu tập thiền định. Ai cũng nghĩ rằng, tu tập thiền định là mong cầu pháp xuất thế, để vượt thoát cõi đời đầy khổ đau này. Câu có một bọn thầy tu là Tổ nói hầu hết tất cả thầy tu trong hoàn cảnh ấy. Giáo lý của thiền sư Lâm Tế là để đối trị căn cơ của thời đại ấy.

Có một bọn thầy tu tức là có những người xuất gia tưởng mình đang đi trên con đường chánh, tưởng mình đang đi tìm cầu pháp xuất thế, và cứ tin chắc chắn là mình đang đi trên con đường chính. Lời nói vọng về một ngàn mấy trăm năm sau, chúng ta cũng đang được nghe nói về ‘bọn đó’. Bọn nào? Có thể là chúng ta. Chúng ta là đương sự. Chúng ta không phải là những thầy, những sư cô vào thời đại đời Đường.

Họ lầm.

Quý vị làm vậy là lầm. Quý vị nghĩ quý vị đang hạ thủ công phu, quý vị đang buông bỏ thế giới bên ngoài để trở về nội tâm, để đi tìm pháp xuất thế, quý vị làm như vậy là lầm. Tại vì sao?

Cầu Bụt thì mất Bụt, cầu Đạo thì mất Đạo, cầu Tổ thì mất Tổ.

Câu này rất rõ ràng. Nghĩa là một khi ta có ý niệm tìm cầu là đã thất bại. Ta đi tìm cầu cái gì? Ta đi tìm cầu giải thoát, ta đi tìm cầu pháp xuất thế, ta đi tìm cầu Niết Bàn, hay ta đi tìm cầu Tịnh Độ. Ngay thái độ và ý nguyện tìm cầu ấy đã làm chướng ngại lớn cho chính ta.

Ngay trong phần đầu của Lâm Tế Lục, chúng ta đã thấy được giáo lý này, đó là chúng ta không nên tìm cầu. Ở đây chỉ là sự lặp lại. Không nên tìm cầu ở bên ngoài, mà cũng không nên tìm cầu ở bên trong. Ngoại hướng đã không được mà nội hướng cũng không xong. Tại vì ngoài với trong là hai ý niệm. Những người tu Tịnh Độ thì đi tìm Tịnh Độ. Họ nghĩ rằng Tịnh Độ ấy nằm ở phương trời nào đó, và chỉ có thể đạt được trong tương lai sau khi chết. Tất cả những gì họ thực tập bây giờ, như là niệm danh hiệu Bụt A Di Đà, chẳng qua là để hy vọng một ngày nào đó nắm được Tịnh Độ ấy mà thôi. Cũng như ngày ngày ta dành dụm tiền bạc để vào trương mục ngân hàng, mong rằng ngày mai ta sẽ có một số tiền đủ lớn để mua được một căn nhà, một khu vườn, hoặc làm một dự án gì đó. Cái hy vọng tìm cầu ấy không phải là cái hy vọng tìm cầu có thể đưa ta tới giải thoát. Nhưng phần lớn những người tu Tịnh Độ thì đầu tư vào cõi Tịnh Độ, những người tu thiền thì đầu tư vào giác ngộ.

Một bên cầu Tịnh Độ, một bên cầu giải thoát và giác ngộ. Hai bên đều có sự tìm cầu và đối tượng tìm cầu. Chính vì có đối tượng tìm cầu cho nên mới có sai lầm. Trong cái ý hướng tìm cầu, ta có tư tưởng chối bỏ một cái và chạy theo một cái khác. Người tu Tịnh Độ chối bỏ cõi Ta bà. Người tu thiền chối bỏ pháp thế gian để đi tìm pháp xuất thế gian. Có hai con đường: một là con đường tìm cầu bên ngoài, và hai là con đường tìm cầu bên trong (nội hướng). Theo Tổ, cả hai con đường đều sai lạc nếu sự tìm cầu vẫn còn. Cầu Bụt thì mất Bụt, cầu Tổ thì mất Tổ, cầu Đạo thì mất Đạo. Rất đơn giản.

Chúng ta hãy tưởng tượng một đợt sóng trên đại dương đang đi tìm nước. Sóng mà đi tìm nước là một chuyện rất buồn cười. Càng tìm cầu càng không thấy. Vì vậy chìa khóa của sự tu tập nằm ở chỗ không tìm cầu. Sóng đã là nước, tại sao còn chạy đi tìm nước nữa? Cái tuệ giác ấy, ta thấy bàng bạc từ đầu tới cuối Lâm Tế Lục. Ngôn ngữ của Tổ tuy khác, nhưng không có gì rắc rối, hay khó hiểu cả. Cũng như ngôn ngữ của chúng ta trong hiện đại: ‘Đã về, đã tới.’ (No where to go, nothing to do.). Nếu đợt sóng biết nó là nước, thì nó đâu cần phải bôn ba đến một phương trời khác để tìm nước, chỉ khi nào có sự bừng tỉnh, thì nó mới chấm dứt sự tìm cầu.

Chúng ta khổ đau vì chúng ta sống trong một thế giới gọi là Thế gian (Lokadhatu). Ta và hoàn cảnh của ta thuộc về thế gian, gọi là Thế Gian pháp (Lokadharma). Chúng ta chán San Diego cho nên chúng ta đi lên Escondido, tại vì Escondido có Tịnh Độ. Chúng ta đi tìm pháp xuất thế gian. Xuất thế gian pháp là pháp vượt ra ngoài thế gian (Lokottaradharma). Trong sự chán ngấy thế gian và ý muốn đi tìm pháp xuất thế, ngay đó đã có sự trở ngại rất lớn cho ta. Giáo lý kinh Hoa Nghiêm cho biết rằng cái một chứa đựng cái tất cả. Vậy thì cái chúng ta gọi là Thế Giới, nó chứa đựng Pháp Giới trong nó. Thế Giới (Lokadhatu) thực tại có sinh, có diệt, có còn, có mất, có trong, có ngoài, có trên, có dưới. Loka là Thế, dhatu là Giới. Giới còn gọi là cõi. Pháp Giới (Dharmadhatu) là thế giới trong đó không còn sinh diệt, không còn tới đi, không có trên dưới, v.v... Người có tu có thể tiếp xúc được Pháp Giới. Hai thế giới này, một thuộc về Tích Môn (Thế Giới) và một thuộc về Bản Môn (Pháp Giới).

Trong thế giới của Tích Môn, cái này nằm ngoài cái kia; cha nằm ngoài con, con nằm ngoài cha; mặt trời nằm ngoài trái khổ qua, và trái khổ qua nằm ngoài mặt trời. Nhưng khi đi tới thế giới của Bản Môn, nhìn trong cha ta thấy con, nhìn trong con ta thấy cha; nhìn vào trái khổ qua ta thấy mặt trời và đám mây. Có một điều chúng ta có thể học ở đây là muốn tìm thế giới Bản Môn, ta phải biết tìm ngay trong thế giới của Tích Môn. Cũng như muốn đi tìm nước thì phải tìm ngay ở trong sóng. Nếu chối bỏ tất cả sóng thì không còn nước nữa. Tích Môn, Bản Môn là hai cái tên của cùng một thực tại. Khi sống sâu sắc, ta tiếp xúc được chiều sâu của thực tại. Khi sống hời hợt, ta dễ bị những đợt sóng của Tích Môn dồi dập, làm cho ta lên xuống.

Phần lớn chúng ta sống rất hời hợt trong đời sống hằng ngày. Chúng ta ăn cơm, chúng ta uống nước, chúng ta đi từ xóm Trong Sáng lên xóm Vững Chãi, chúng ta không sống được sâu sắc những giây phút đó của cuộc sống. Bước chân của chúng ta không chạm được vào Bản Môn; khi uống trà, khi thở, ta cũng không chạm được vào Bản Môn. Chúng ta sống rất hời hợt trong thế giới Tích Môn. Không cần phải liệng bỏ thế giới Tích Môn đi thì ta mới tìm thấy được thế giới Bản Môn. Thế giới Tích Môn là thế giới Bản Môn. Nếu sống cho thật sâu sắc trong thế giới Tích Môn, ta có thể tiếp xúc được thế giới Bản Môn. Nếu ta uống trà một cách hời hợt, tâm không có mặt, thì tách trà đó thuộc về Tích Môn. Nhưng cũng tách trà đó, nếu ta uống với niệm và tuệ, thì tách trà đó thuộc về Bản Môn. Trong thế giới Bản Môn, ta uống trà cũng là uống một đám mây, và uống cả mặt trời ở trong tách trà đó. Ta thấy trà không chỉ là trà. Trà còn là núi, là rừng, là muôn thú, là đám mây, là mặt trời, là những tinh hà. Uống trà như vậy, ta tiếp xúc với Bản Môn, và ta thấy rõ pháp xuất thế gian nằm ngay trong thế gian pháp. Vì vậy thái độ rời bỏ pháp thế gian để đi tìm pháp xuất thế gian, là sự sai lầm căn bản.

Đây không phải là một điều thần bí, không hiểu được. Đây là những điều có thể được diễn bày một cách rất đơn giản, ai cũng có thể hiểu được, kể cả những em bé mười hai tuổi. Ngay trong giây phút hiện tại, ngay ở đây, ta có thể sống như một vị Bụt, ta có thể sống như một vị Bồ-tát với sự an lạc rất lớn. Vấn đề là ta có muốn hay không. Mỗi giây phút của sự sống hiến tặng cho ta một cơ hội để ta sống sâu sắc. Chúng ta nên ăn mừng Bản Môn đang có mặt. Cái gọi là Tịnh Độ, là giải thoát, giác ngộ, là pháp xuất thế gian đang có mặt ngay ở đây, trong giây phút hiện tại. Chúng ta phải trở về nương tựa vào giây phút đó mới được. Taking refuge in the wonderful moment.

Ví dụ, từ xóm Trong Sáng lên thiền đường Thái Bình Dương, quý vị đi lên đó để làm gì? Mục đích của quý vị có phải là thiền đường Thái Bình Dương hay không? Vào thiền đường Thái Bình Dương cũng để ngồi và thở thôi, đâu có làm gì. Vậy thì tại sao trên con đường từ xóm Trong Sáng lên thiền đường Thái Bình Dương, quý vị không hưởng được những bước chân an lạc, những hơi thở an lạc? Nếu tiếp xúc được sâu sắc những bước chân, những hơi thở, thì suốt thời gian đi lên thiền đường Thái Bình Dương là quý vị đang sống trong Tịnh Độ, đó là sự giác ngộ trong hiện tại.

Tịnh Độ mà quý vị đi tìm ở tương lai, ở một nơi khác là Tịnh Độ ảo tưởng. Sự giác ngộ cũng vậy, cũng không phải là điều mình đi tìm cầu ở tương lai và nơi khác. Ta chỉ có thể tiếp xúc được trong giây phút hiện tại. Trong khi đi cầu, trong khi đi tiểu, trong khi chải răng, ta phải tiếp xúc được với Tịnh Độ, với Bản Môn, với Vô thượng Bồ Đề. Vô thượng Bồ Đề có mặt trong lúc ta đang chải răng đó. Quý vị có biết chải răng hay chưa? Nếu chưa biết, thì quý vị phải học chải răng. Quý vị có biết đi tiểu hay chưa? Nếu chưa biết, thì quý vị phải học đi tiểu. Quý vị đã biết đi cầu hay chưa? Nếu chưa biết, thì quý vị phải học đi cầu. Đi tiểu, đi cầu, hay chải răng như thế nào để cho Tịnh Độ có mặt trong giây phút đó, để cho Vô thượng Bồ Đề có mặt trong giây phút đó. Điều ấy chúng ta có thể làm được. Nhưng chúng ta làm không phải trong tinh thần tìm cầu, tại vì cái ta muốn tìm cầu nằm ngay trong giây phút hiện tại. Mỗi giây phút như vậy là một cơ hội cho chúng ta ăn mừng, tiếng Anh là celebrating life, celebrating the Pure Land.

Vào lúc sáu giờ sáng, từ trên xóm Vững Chãi đi xuống thiền đường Thái Bình Dương chỉ cần năm hay mười phút là chúng ta đã tới nơi. Chúng ta đi như thế nào để trong năm, mười phút đó chúng ta tiếp xúc được Tịnh Độ, chúng ta đạt tới giải thoát. Từ dưới xóm Trong Sáng đi lên thiền đường Thái Bình Dương, chúng ta đi như một ngày hội. Chúng ta không nói tíu ta tíu tít như hồi còn là sinh viên nữa. Chúng ta đi trong im lặng hùng tráng, cái im lặng sấm sét. Mặt tươi mát, mỗi người trong chúng ta tỏa chiếu ra nguồn năng lượng của chánh niệm, của chánh định, của niềm vui, của người không đi tìm cầu, của người vô sự. Có gì để mà tìm nữa? Tôi thấy một số người trong chúng ta trên con đường từ dưới xóm Trong Sáng đi lên thiền đường Thái Bình Dương đã tiếp xúc được Tịnh Độ, tiếp xúc được Bản Môn, đã đi vào pháp giới. Tùy theo cách ta đi. Ta đi với niệm, với định, ta chế tác và tỏa chiếu ra năng lượng của niệm, của định, của hạnh phúc, của giác ngộ ngay trong khi đi, thì ta nuôi dưỡng ta, ta nuôi dưỡng những người khác. Đi như vậy rất đẹp. Đi như vậy thì làm sao Tịnh Độ không biểu hiện ra? Đi như vậy là gì, nếu không phải là ăn mừng sự sống?

Trong ta có nguồn năng lượng rất hào hùng. Nó biểu lộ ra bằng cái gọi là im lặng hùng tráng khi chúng ta đi với nhau. Mỗi người chúng ta là một vị Bồ-tát, mỗi người chúng ta là một vị Bụt, không có gì phải mặc cảm thua kém. Chúng ta là con của Bụt, chúng ta phải là Bụt. Con của Bụt không thể đóng vai chồn cáo, dã can. Con của Bụt phải đích thực làm con của Bụt. Mà làm con của Bụt không khó: Đi như Bụt, thở như Bụt, mỉm cười như Bụt. Thấy được Niết Bàn, Tịnh Độ ngay trong giây phút hiện tại thì là con của Bụt. Chúng ta đi như vậy cũng giống như đi chơi, đi chơi trong Bản Môn, đi chơi trong Tịnh Độ, đi chơi trong Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Cuộc đời đáng sống, nếu chúng ta biết đi như vậy. Mỗi bước như vậy nuôi dưỡng bản thân của chúng ta, nuôi dưỡng Tăng thân. Mỗi chúng ta có khả năng đem tới yếu tố của sự trị liệu, của sự làm mới cho tăng thân bằng cách đi, đứng, mỉm cười, và thở. Những vị nào mới trở về Tăng thân sau bao nhiêu năm lao khổ cực nhọc, các vị có cơ hội trùng tu lại thân của mình, quý vị có cơ hội trùng tu lại tâm của mình. Chỉ cần vài ba ngày, vài ba tuần là trùng tu lại được thân và tâm.

Để có thể tham dự vào thế giới của chư Bụt và chư vị Bồ-tát, chúng ta không cần đi đâu xa, thế giới đó nằm ngay tại đây. Tịnh Độ là một cái gì dễ thiết lập, chỉ cần có những trái tim mang chất liệu giác ngộ tới sống chung với nhau. Trong kinh A Di Đà có nói: ‘Chư thượng thiện nhân, câu hội nhất xứ’. Nghĩa là khi những con người lành quy tụ lại với nhau, họ tạo thành Tịnh Độ. Tịnh Độ không phải là công sức của một cá nhân, dầu cá nhân đó là Bụt A Di Đà. Tịnh Độ là công sức của một tăng thân. Và các bậc thượng thiện nhân ấy, người nào cũng đóng góp một bàn tay để xây dựng Tịnh Độ. Chúng ta cũng vậy. Chúng ta là Sa di, Sa di ni, Tiếp hiện cư sĩ, hay chúng ta là người thọ năm giới, hay sắp sửa thọ năm giới, chúng ta đều có thể là thượng thiện nhân, những con người lành. Chúng ta có khả năng đóng góp vào sự tạo dựng Tịnh Độ chứa đựng suối nguồn hạnh phúc, bằng cách đi của chúng ta, bằng cách ngồi của chúng ta. Tịnh Độ là tâm thức cộng đồng của chúng ta tạo ra. Mỗi hành động như vậy đều có khả năng trang nghiêm Tịnh Độ. Trang nghiêm Tịnh Độ tức là làm cho Tịnh Độ càng ngày càng đẹp ra.

Vào lúc năm giờ rưỡi, sáu giờ sáng, không khí của núi rừng Lộc Uyển rất thơm tho, rất tinh khiết. Tưởng tượng có ba mươi người, năm mươi người, bảy mươi người, hai trăm người, người nào cũng đi trong im lặng hùng tráng, và tiếp xúc một cách sâu sắc với không khí núi rừng, với Tịnh Độ đang có mặt. Nó hào hùng biết bao nhiêu. Đi để có thời giờ tiếp xúc với Tịnh Độ, với Bản Môn. Cố nhiên đang đi mà nói chuyện phiếm là ta phá hoại Tịnh Độ. Nếu cần nói một câu gì thì ta ngừng lại, ngừng lại hoàn toàn rồi mới nói câu đó với tất cả tâm của ta trong chánh niệm. Nói xong rồi, ta tiếp tục đi. Đi thì không nói, nếu nói tức là không phải đang đi. Nếu ta nói là ta đang đánh mất những bước chân trong Tịnh Độ. Phương pháp của chúng ta ở đây là mỗi bước chân đưa vào Tịnh Độ. Không được đánh mất một bước chân nào. Không có một bước chân nào giẫm ra ngoài Tịnh Độ. Bước nào cũng phải bước trong Tịnh Độ. Đây không phải là luật. Đây là sự ăn mừng. Tại sao ta không ăn mừng? Tại sao Tịnh Độ có đó, hạnh phúc có đó, ta không thừa hưởng? Đây không phải là vấn đề luật lệ, mà là vấn đề uổng phước của chúng ta.

Cũng như khi tôi viết Bông Hồng Cài Áo, tôi ví mẹ là xôi, mẹ là chuối; anh không ăn xôi, ăn chuối thì tội nghiệp cho anh vậy thôi. Tôi không cấm anh đi chơi, cấm anh đi khiêu vũ, cấm anh đi tìm danh lợi. Tôi chỉ nhắc cho anh nhớ để sau này anh đừng hối hận. Sự thật là như vậy. Sự thật là Tịnh Độ, Niết Bàn, và những mầu nhiệm của sự sống, đều có mặt ngay trong giờ phút hiện tại. Anh không phải đi tìm cầu. Tại sao anh bỏ hết cuộc đời của anh để ép xác, làm cho tàn rụi thân và tâm để đi tìm cầu một điều gì mới được? ‘Tìm Bụt thì mất Bụt, tìm Tổ thì mất Tổ, tìm Tịnh Độ thì mất Tịnh Độ’, đó là thông điệp của Tổ, rất rõ ràng.

Ngày xưa Siddhartha cũng đi tìm cầu, tới nỗi da bọc xương, sắp chết. May nhờ có em bé cho uống ít sữa, nếu không thì Siddhartha cũng đã tiêu vong. Chúng ta phải học bài học đó. Chúng ta phải trùng tu lại thân của mình, phải trùng tu lại tâm của mình. Những ngày tháng cuộc đời hiến tặng cho mình sự sống, thì mình phải tiếp nhận với tất cả trái tim và sống cho xứng đáng.

Tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã không có cơ hội ấy. Bây giờ Tổ tiên, ông bà, cha mẹ ở trong ta đang trông đợi ta làm chuyện đó cho họ. Tại sao ta không làm? Tại sao ta không dừng lại được? Tại sao ta phải đi tìm cầu? Đây là hành động của thương yêu. Ta đi là đi cho mẹ, ta đi là đi cho cha, ta đi là đi cho Bụt. Với tình thương và ý thức ấy, mỗi bước chân, mỗi hơi thở trở thành một nguồn an lạc. Chúng ta không có đi tìm. Chúng ta trở thành người vô sự. Không có công việc (business) nào cần phải thực hiện, gọi là vô sự (no business, even spiritual business).

Có một vị Lạt Ma Tây Tạng - Trungpa Rinpoche - người sáng lập ra Naropa Institute ở Denver. Ông có viết một cuốn sách gọi là Duy Vật Tâm Linh, Spiritual Materialism. Materialism là chủ nghĩa duy vật, spiritual là tâm linh. Trong giới tâm linh cũng có sự làm ăn (business). Tổ chức một khóa tu cũng là làm ăn (business), làm chùa cũng là làm ăn (business), tổ chức giáo hội cũng là làm ăn (business)..., vì đằng nào ta cũng muốn thành công. Sự tự hào, sự thành công, danh và lợi đóng một vai trò rất quan trọng trong đó. Tuy gọi là tâm linh, nhưng kỳ thực nó chứa đựng sự hưởng thụ và tìm cầu. Chúng ta dịch ra tiếng Việt là làm ăn đạo đức, làm ăn tôn giáo, hay chủ nghĩa làm ăn. Cố nhiên, có thực mới vật được đạo, tức là phải có những điều kiện vật chất mới có thể tổ chức tu học được. Nhưng ta có thực sự sử dụng những điều kiện ấy để xây dựng tâm linh không? Hay ta nhân danh tâm linh để làm ăn, để làm chùa ngày càng lớn, để cơ sở của ta ngày càng quan trọng, để danh của ta ngày càng đi xa, để lợi của ta ngày càng thu thập nhiều? Đó gọi là làm ăn tâm linh, làm ăn đạo đức. Nhìn lại bản thân, nhìn lại xung quanh, ta sẽ thấy điều ấy. Tổ đã thấy điều ấy.

Các đại đức! Đừng lầm. Tôi không cần quý vị giải thích kinh luận cho hay.

Cố nhiên, khi thấy một thầy, một ni sư giảng giải kinh luận hay, ta rất mừng, cho rằng: ‘Đạo Bụt có tương lai’. Nhưng Tổ nói: ‘Điều ấy có thật sự quan trọng không? Quý vị giải thích kinh luận cho thật hay là quý vị đang làm ăn (business).’ Có phải là ta đang làm ăn (business) hay không? Nếu sau khi quý vị giảng xong, người ta tới cúng dường rồi quý vị nhận, thì đó là làm ăn chính hiệu con nai, còn đính chánh gì nữa.

Chúng ta nhớ tới một câu chuyện trong kinh A Hàm:

Sáng hôm đó, đức Như Lai cùng chúng đệ tử ôm bình bát đi khất thực ngang qua một cánh đồng, thì gặp ông chủ ruộng người Bà la môn, đang điều khiển những nông dân cấy ruộng đầu mùa. Ông có tới năm trăm con bò, năm trăm lưỡi cày. Ông rất hãnh diện về công tác của ông. Thấy Bụt đi khất thực, ông chận lại hỏi:

- Quý thầy, quý thầy đang làm gì đó? Chúng tôi có ruộng, chúng tôi có đất, chúng tôi có bò, chúng tôi có hạt giống, chúng tôi có nhân công, chúng tôi cày, chúng tôi bừa, chúng tôi xới, chúng tôi gặt, rồi chúng tôi mới ăn. Còn quý vị không làm gì cả. Quý vị chỉ cầm bình bát đi xin ăn, tôi thấy điều này không đúng.

Bụt trả lời:

- Có chứ! Chúng tôi cũng có ruộng, chúng tôi cũng có bò, chúng tôi cũng có hạt giống, chúng tôi cũng có cày đó chứ.

- Ruộng đâu? Bò đâu? Hạt giống đâu?

Bụt nói:

- Ruộng của chúng tôi là đất tâm. Hạt giống của chúng tôi là hạt giống chánh niệm, hạt giống từ bi, hạt giống trí tuệ. Kéo cày là sự thực tập hằng ngày. Chúng tôi gieo những hạt giống tốt, chúng tôi cũng phân bón rồi gặt hái những hoa trái của hiểu và thương. Gặt hái xong rồi chúng tôi đem phân phát cho nhân loại. Chúng tôi là những người cày ruộng đích thực đó.

Bụt đã dùng những hình ảnh của thi ca để đáp lại. Bụt nói rất hay. Ông Bà-la-môn, người chủ ruộng, cảm phục quá nói: ‘Cơm trưa của tôi đâu, đem tới đây để tôi cúng dường ông thầy này. Ông thầy nói hay quá!’ Khi ông đem cơm tới cúng dường cho Bụt, Bụt nói: ‘Không! Chúng tôi không đổi giáo pháp với những vật cúng dường.’ Đức Thế Tôn không chịu ăn cơm ấy, lấy lý do là Ngài không đổi pháp để lấy cơm. Ông Bà La Môn nói: ‘Cơm này để cúng dường cho ngài mà ngài không ăn, thì ai có khả năng ăn cơm này?’ Đức Thế Tôn nói: ‘Trong thế giới vũ trụ này, không ai có khả năng ăn cơm này, ăn vào là chết liền, tại vì nó đã bị một đức Thế Tôn từ khước. Trưởng giả nên kiếm chỗ nào có nước trong mà không có các sinh vật sống trong đó, hay một miếng đất không có sinh vật, rồi đổ xuống.’ Vị trưởng giả nghe lời, đổ cơm xuống chỗ có nước trong, thì nước nóng lên như hỏa diệm sơn vậy.

Phải nhớ như vậy! Chúng ta đi thuyết pháp không phải để được cúng dường, chúng ta không đổi giáo pháp với vật cúng dường. Trở thành một vị giảng sư, giảng kinh luận hay, vẫn có thể đi vào trong lĩnh vực của sự làm ăn, đổi chác như thường. Quý thầy, quý sư cô giảng giải kinh luận hay, thì có thể Ban Giám hiệu trường Cao cấp Phật học mừng, nhưng Tổ Lâm Tế không mừng. Thành ra phải nhớ rằng: chúng ta học giỏi, thuyết giảng hay, không phải để làm ăn, để đổi chác những của cúng dường.

Không cần quý vị làm quốc vương hay đại thần.

Đệ tử của tôi, tôi không cần có chức vụ lớn trong xã hội. Tôi (Lâm Tế) không cần quý vị có Ph. đi (Ph.D), Ph. đứng, Ph. nằm gì hết. Những thứ đó chỉ là danh lợi. Tôi không tự hào khi có những người đệ tử có bằng tiến sĩ y khoa, tiến sĩ luật khoa hay có vai vế trong xã hội. Không! Không! Quốc vương, đại thần, đối với tôi là con số không. Tôi không cần có những người đệ tử làm lớn ở trong quốc hội, trong chánh quyền.

Tôi không cần quý vị biện giải thao thao như một dòng sông.

Thế nào Tổ cũng có những người học trò giỏi, biện giải thao thao như một dòng sông. Nhưng ngài không hãnh diện (proud), cũng không thích những điều ấy.

Tôi cũng không cần quý vị trở thành những bậc thông minh và trí tuệ.

Đệ tử của Tổ thông minh lắm, và kiến thức cũng rộng lắm, kiến thức bao gồm cả cổ kim, từ văn chương cho đến triết học. Đệ tử tôi như vậy đó. Nhưng Tổ không tự hào về những người đệ tử như vậy.

Tôi chỉ cần quý vị có được kiến giải chân chính.

Kiến giải chân chính là gì? Theo ý Tổ: Kiến giải chân chính là không tìm cầu, không trốn chạy một điều gì để đuổi theo một điều gì khác. Ta là con cháu của Tổ, ta có thể dùng ngôn từ khác, nhưng tuệ giác vẫn là tuệ giác ấy. Ta có thể giải thích là kiến giải chân chính là trong mỗi bước chân ta có thể tiếp xúc được Tịnh Độ, có thể tiếp xúc được Bản Môn, có thể tiếp xúc được Vô thượng Bồ Đề. Trong mỗi hơi thở, ta tiếp xúc được Bụt, được Pháp, được Tăng có mặt trong giây phút hiện tại.

Nếu quý vị có giảng giải được một trăm bộ kinh luận đi nữa thì quý vị cũng không bằng một ông thầy tu tầm thường mà vô sự.

Giảng hết kinh Hoa Nghiêm, tới kinh Pháp Hoa rồi kinh Duy Ma Cật, thao thao bất tuyệt, kinh nào giảng cũng hay. Đệ tử nghe mê mệt, và họ cứ đòi nghe hết kinh này đến kinh khác. Nghe suốt đời, và ta cũng giảng suốt đời. Mà người giảng, người nghe đều không hưởng được một chút pháp lạc nào của giải thoát, của giác ngộ, của Tịnh Độ. Người giảng không có Tịnh Độ, người nghe cũng không có Tịnh Độ. Người giảng không có Niết Bàn, người nghe cũng không có Niết Bàn. Vậy thì giảng để làm gì? Nghe mà làm gì? Có phải để tự hào là ta giảng hay, là ta được nghe những điều rất mầu nhiệm, và để tự hào là truyền thống của ta rất tuyệt?

Hầu hết tất cả các truyền thống đều cho mình là ‘số một’ (number one): Tôn giáo mình là hay nhất; kinh điển mình là tuyệt nhất. Nuôi dưỡng niềm tự hào đó để làm gì? Trong khi đó ta không thật sự nếm được cái hạnh phúc mà Bụt muốn ta nếm, Tổ muốn ta nếm. Ta chỉ biết tự hào là: ‘Tôi đang đi trên con đường chánh. Tôi đang ở trong truyền thống rất hay, rất đẹp. Tôi có thể diễn giải được những ý tưởng mầu nhiệm sâu sắc như vậy. Mỗi ngày, tôi được nghe những ý tưởng mầu nhiệm sâu sắc như vậy. Tôi cảm thấy rất tự hào được sống trong truyền thống như vậy.’ Rốt cuộc, chỉ có nói mà không có ăn. Chỉ có những chiếc bánh vẽ mà không phải là bánh thật. Không thật sự được ăn bánh.

Giảng giải được kinh luận một cách thao thao chỉ làm cho các vị thêm tự hào tự đắc và sinh ra khinh miệt kẻ khác.

Tổ la ai vậy? Tổ la rầy các thầy, các sư cô trong thời của Tổ hay Tổ đang la rầy ta? Giảng giải kinh luận một cách thao thao chỉ làm cho ta tự hào, tự đắc, khinh miệt kẻ khác giảng giải không hay bằng ta. Ta tự cho ta là number one.

Đó cũng chỉ là tâm sự của bọn A-tu-la.

Bản tính của loài A-tu-la là tranh đua, hơn thua, háo thắng, đầy giận hờn. Loài A-tu-la ưa gây chiến với chư thiên, khi đánh thua, thì chun vào trong cọng sen để núp.

Chỉ nghĩ đến chuyện thắng bại thôi.

A-tu-la đang ở đâu? Thắng, bại ở đâu? Bây giờ các cảnh ấy đang xảy ra trong lĩnh vực quân sự, chính trị, ngay cả trong lĩnh vực tôn giáo. Loài A-tu-la đang đánh nhau đó, quý vị có thấy không? Bên nào cũng có súng, bên nào cũng có đạn, bên nào cũng có những người cảm tử muốn chết. Chúng ta đang sống trong thế giới của A-tu-la. Ai cũng nghĩ đến chuyện thắng bại. Trong giới tôn giáo (giới tâm linh), chúng ta đang làm ăn, và chúng ta cũng nghĩ đến chuyện thắng bại. Thành ra tôn giáo cũng có thể trở thành một thị trường tâm linh.

Nếu quý thầy, quý sư cô trong chùa mình ngủ ít hơn, hay chỉ ngủ ngồi không nằm, thì thế nào bổn đạo cũng sẽ đông hơn chùa người ta. Ta phải tu rất nghiêm chỉnh, thì người ta mới tuân phục. Người ta thấy ta tu rục thì người ta mới cúng dường nhiều, yểm trợ nhiều. Còn đi thiền hành gì mà cà lơ thất thơ, thì làm sao giải quyết được vấn đề sinh tử? Thiền hành gì mà hết ngắm trời đến ngắm đất như đi chơi vậy? Đó cũng là hình thái của sự cạnh tranh tâm linh, cũng gọi là làm ăn (business), cũng gọi là duy vật tâm linh (sipiritual materialism), cũng là tâm niệm của loài A-tu-la.

Vô minh và sự tranh chấp nhân ngã chỉ làm lớn lên cái nghiệp địa ngục.

Là người xuất gia đang ở trong đạo tràng, trông bên ngoài thì sự thực tập có vẻ nghiêm mật, nhưng sự thật bên trong người đó lại có sự tranh đua nhân ngã. Ta nghĩ là ta đang tu, đang hướng tới giải thoát, nhưng kỳ thực ta đang làm lớn lên cái nghiệp địa ngục. Tổ có khắt khe quá hay không? Tổ có hai con mắt rất sáng, thấy được tất cả những tim, gan, phèo, phổi của ta, và Tổ nói cho ta biết vậy thôi. Ta không che giấu gì được.

Tỳ khưu Thiện Tinh (Sunaksatra) đấy, thông giải được mười hai thể tài kinh điển.

Mười hai bộ kinh là trường hàng, trùng tụng, cô khởi, nhân duyên, vô vấn tự thuyết, thí dụ, bổn sự, bổn sanh, phương quảng, vị tằng hữu, luận nghị, thọ ký. Thể tài nào tỳ khưu Thiện Tinh nói cũng thao thao bất tuyệt.

Vậy mà vẫn phải rơi vào địa ngục như thường, không còn được ở lại trên trái đất.

Nhân vật này được nhắc tới trong kinh Đại Niết Bàn và kinh Lăng Nghiêm. Thầy Thiện Tinh cũng đang có mặt ở đây. Vì vậy không phải là vấn đề học Phật để trở thành nhà học giả Phật học, không cần phải có bằng tiến sĩ Phật học, cũng đừng nói tới những bằng khác như là tâm lý học hay xã hội học. Hãy bỏ hết tất cả những điều ấy. Tại sao ta đã đi tu rồi lại phải ra đời học những điều ấy?

Hiện bây giờ, các trường đại học bên Mỹ, bên Anh, môn Phật học được dạy theo cách rất khoa học. Họ có những nguồn cung cấp tài liệu mà trong các trường cao cấp Phật học không có. Họ thừa hưởng được khoa bác ngữ học, khảo cổ học, sử học. Và căn cứ vào những kiến thức đó, họ có khả năng nói cho ta biết, kinh Đại Thừa nào xuất hiện vào thời đại nào, ở địa phương nào. Họ đưa ra những bằng cớ khá đích xác.

Nhưng khi có bằng tiến sĩ Phật học rồi, tất cả những giận hờn, ganh tị, tìm cầu, tham đắm của ta vẫn còn y nguyên không khác. Cái học đó, chỉ giúp cho ta thành giáo sư Phật học và đi dạy lại thôi. Thế hệ này truyền tới thế hệ khác những kiến thức khô khan về Phật học mà không ảnh hưởng gì đến sự sống của ta: ta vẫn không có hạnh phúc, không có giải thoát. Ta không biết đi, không biết đứng, không biết nằm, không biết ngồi, không biết ăn, không biết sống đời sống của mình, thì thử hỏi học Phật để làm gì? Đó là tỳ kheo Thiện Tinh. Tỳ kheo Thiện Tinh ở đâu cũng có cả: ở trường Cambrigde, trường Oxford, ở Trung Quốc, ở Việt Nam... Tỳ kheo Thiện Tinh hiện cũng đang có mặt ở đây.

Hơn hết là nên vô sự và chấm dứt mọi tìm cầu.

Mỗi người trong chúng ta nên tự hỏi là ta đang tìm cầu cái gì? Ta muốn làm giáo thọ? Ta muốn làm trụ trì? Ta muốn trở nên một học giả? Ta muốn trở thành Tổ, thành Bụt? Tất cả đều là sự tìm cầu. Ta thử hỏi đám mây trên trời đang tìm cầu cái gì. Mây muốn trở thành cái gì? Ta thử hỏi bông hoa vừa mới nở sáng nay ở ngoài núi: ‘Bông hoa muốn trở thành cái gì? Muốn tìm cầu cái gì?’ Thì bông hoa sẽ nói cho ta biết. Nếu ta có chút năng lượng của niệm, của định, của tuệ thì ta nghe được câu trả lời của bông hoa.

Hơn hết là nên vô sự. Bỏ hết tất cả mọi mưu toan, mọi dự án, mọi tìm cầu. Buông hết!

Đói thì ăn.

Đói mà được ăn là một trong những chuyện rất mầu nhiệm. Quý vị có biết ăn cơm không? Ngồi ăn thế nào để cho ta trở thành một đức Thế Tôn, một vị Bồ-tát, hoàn toàn không tìm cầu nữa dù ăn muesli hay ăn pancake. Ngồi ăn mà thấy hạnh phúc quá chừng! Được ngồi đây, được ăn chén cháo này, và thành Phật trong khi ăn cháo. Tiếp xúc sâu sắc với Tịnh Độ, với Bản Môn, với pháp giới ngay trong khi ăn bát cháo này. Đừng mong ăn cho mau để còn phải đi làm cái này cái kia. Làm cái gì nữa? Phải ăn làm sao cho có hạnh phúc mới được! Đại chúng đã sắp đặt để ta có thể ăn như vậy trong buổi sáng, để ta có thể ăn như vậy trong buổi trưa. Ở đây, chúng ta học đi, học ngồi, học ăn, học thở như thế nào, để cho ta trở thành Bụt, thành Tổ, ngay trong giây phút hiện tại.

Trong Lâm Tế Lục có một đoạn nói về quan thủ phủ họ Vương tới thăm Tổ, và hỏi:

- Ở đây các thầy có tập tụng kinh không?

Tổ nói:

- Không! Ở đây các thầy không có tập tụng kinh.

- Ở đây các thầy có tập ngồi thiền không?

- Không! Ở đây các thầy không có tập ngồi thiền.

Quan mới nói:

- Tu mà không tụng kinh, không ngồi thiền thì làm cái gì?

Tổ nhìn ông cười nói:

- Ở đây chúng tôi chỉ muốn làm Tổ, làm Bụt thôi chứ không muốn làm gì hết.

May quá! Quan thủ phủ họ Vương hiểu liền. Ông nói:

- A, may quá! Té ra vàng bột quý như vậy mà rơi vô mắt mình cũng đui như thường.

Tổ gật đầu, khen:

- Vậy mà bấy lâu tôi cứ tưởng ông là một người tầm thường.

Làm Bụt trong khi mình ăn sáng; làm Tổ trong khi mình chải răng. Đó là sự thực tập của chúng ta.

Này các bạn tu, đừng đi tìm cầu gì trong văn tự để cho tâm mình thêm động, trí mình thêm mệt và phổi mình phải hớp vào những luồng khí lạnh, vô ích. Chi bằng thấy được trong một khoảnh khắc rằng các hiện tượng duyên khởi là vô sinh và siêu việt được cả các vị Bồ-tát quyền học trong ba thừa.

Văn tự tức là kinh điển, là kinh luận mà mình tin là có hàm chứa những tư tưởng uyên áo. Người tu ai cũng muốn học kinh, học luận, và tin tưởng rằng trong khi học kinh, học luận, họ có thể tìm được những tư tưởng uyên áo có thể khai mở trí tuệ cho mình. Đoạn văn này nói ngược lại: đừng hòng tìm giải thoát, giác ngộ, hạnh phúc trong văn tự. Lời tuyên bố này không phải là không có duyên cớ. Đó là cái tật của người đương thời. Họ không chịu thực tập, họ không có khả năng an trú trong giây phút hiện tại để tiếp xúc với những mầu nhiệm của sự sống. Họ không có khả năng sống thảnh thơi, giải thoát. Họ nghĩ rằng giải thoát chỉ có thể tìm thấy trong những tư tưởng uyên áo, vì vậy mới có phong trào học Phật. Chỉ học Phật thôi thì không thể nào giải thoát được. Học Phật, ta có thể trở thành nhà Phật học, ta có thể có bằng tiến sĩ Phật học, nhưng ta không có giải thoát, không có an lạc, không có giác ngộ. Đó là tình trạng đã xảy ra trong thời đại của Tổ.

Chúng ta học rất nhiều: học kinh, học luật, học luận. Có nhiều người trở thành giảng sư, giảng giải rất giỏi, rất hay. Nhưng tất cả những cái họ học không giúp họ tháo gỡ được những phiền não, những khổ đau, không giúp họ dừng lại được, và sống thảnh thơi như một vị Bụt, một vị Bồ-tát, hay một người vô sự. Tình trạng đó nhan nhản trong xã hội thời của Tổ. Nhìn lại tình trạng xã hội trong thời đại chúng ta, chúng ta thấy các hiện tượng đó vẫn còn tiếp tục.

Tại các trường đại học lớn Tây phương đều có chương trình học Phật. Chúng ta có thể đậu bằng tiến sĩ Phật học, chúng ta có thể trở thành học giả, nhưng tất cả những tham giận, kiêu căng, lầm lạc, si mê ở trong ta vẫn còn y nguyên một khối. Ta có khuynh hướng cho rằng có bằng cấp thì ta có một vị thế nói người ta mới nghe, và có bằng cấp thì mới được làm những vai trò quan trọng. Vì vậy sinh ra một cuộc chạy đua để đạt tới một địa vị, danh vọng. Mà chính trong thời đại của chúng ta, cái tệ lậu đó cũng giống y hệt thời đại của Tổ Lâm Tế. Tổ Lâm Tế đang ngồi đó, và ngài đang nói thẳng với chúng ta, chứ không phải ngài chỉ nói với những người đương thời mà thôi. Chúng ta đang tiếp tục lầm lạc như những người đương thời của Tổ. Tuy la rầy, nhưng ngài nói một cách rất dễ thương.

Này các bạn tu, đừng đi tìm cầu gì trong văn tự để cho tâm mình thêm động.

Tâm mình vốn đã động rồi, còn thêm động vì tìm cầu.

Trí mình thêm mệt.

Trí mình đã mệt rồi, học kinh mệt thêm nữa.

Và phổi mình phải hớp vào những luồng khí lạnh, vô ích. Chi bằng thấy được trong một khoảnh khắc rằng các hiện tượng duyên khởi là vô sinh và siêu việt được cả các vị Bồ-tát quyền học trong ba thừa.

Tổ khuyên chúng ta hãy nhìn sâu vào sự vật và vào thực tại trong ta và chung quanh ta, để thấy rằng tất cả đều do những nhân duyên hòa hợp làm hiện khởi. Nếu nhìn kỹ, chúng ta sẽ thấy tính vô sinh của tất cả các pháp, trong đó có bản thân ta.

Vô sinh có nghĩa là không phải từ không mà trở thành có, và cũng không thể từ có mà trở thành không. Vô sinh tức là bất diệt. Chữ vô sinh là đại diện cho tám cái không: không sinh, không diệt, không có, không không, không đến, không đi, không một, không nhiều. Cũng như khi nói về con mắt, con mắt là đại diện cho tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Mỗi khi nghe chữ vô sinh, ta biết rằng vô sinh tức là bất diệt, vô khứ, vô lai, phi hữu, phi vô, phi nhất, phi dị. Một cái đại diện cho tám cái. Chứng quả vô sinh tức là chứng quả bất diệt, chứng quả vô lai vô khứ. Đức Thế Tôn có nói là người nào thấy được tự tánh duyên khởi là người đó thấy được Bụt, thấy được tự tánh duyên khởi là thấy được tự tánh vô sinh. Như vậy, chúng ta đâu cần phải học kinh từ năm này sang năm khác, tháng này sang tháng khác, vấn đề là phải quán chiếu.

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta phải có niệm, chúng ta phải có định. Với năng lượng của niệm và định, chúng ta nhìn vào đám mây, hạt sỏi, bông hoa, hay em bé, chúng ta thấy được tính duyên sinh, duyên khởi của tất cả các pháp. Nhìn sâu hơn, chúng ta sẽ thấy được tính vô sinh của chúng. Nếu thấy được như vậy tức là thấy được Bụt nơi đám mây, nơi hạt sỏi, nơi bông hoa, nơi em bé, và ở nơi chính mình. Có cái thấy như vậy rồi, ta không cần phải trải qua những mười giai đoạn tu tập, gọi là mười địa (từ sơ địa cho đến thập địa). ‘Mười địa đi lên không khó khăn’. Tổ nói rằng những vị Bồ-tát đi qua mười địa là những vị quyền thừa, những vị quyền học. Tại sao phải cần đi qua mười địa? Ngài còn nói những vị Bồ-tát đi qua mười địa chẳng qua chỉ là những người làm thuê, làm mướn chứ không phải là con nhà giàu. Tổ muốn nhắc cho mình nhớ đến câu chuyện Người Cùng Tử trong kinh Pháp Hoa.

Tổ Lâm Tế là người đầu tiên dám nói các vị Bồ-tát đi qua mười địa đều là người làm công. Còn làm công là còn mặc cảm. Còn biết mình là con Bụt, mình là Bụt, thì tại sao phải đi qua mười địa ấy? Tại sao không làm Bụt liền trong giây phút hiện tại? Đó mới đích thực là Đốn giáo. Đốn giáo tức là giáo lý viên đốn, thành tựu ngay trong hiện tại mà không cần phải trải qua thời gian. Nếu thật sự có tu tập thì điều này chúng ta có thể làm được. Muốn làm Bụt, ta có thể làm Bụt ngay bây giờ, tại sao phải trải qua vô lượng kiếp mới có thể thành Bụt? Cũng như đợt sóng muốn làm nước, nó làm nước liền lập tức, tại sao phải trải qua mười kiếp sóng thì mới thành nước được? Vô lý lắm!

Nếu ta đi tất tả, ta đi với sự lo lắng, chưa dừng lại được, thì ta là chúng sanh. Nếu ta dừng lại được, ta đi được những bước chân thanh thản, an lạc, giải thoát, đó chính là Bụt đang đi. Ta không có mặc cảm gì cả. Nói rằng ta không có khả năng đi như Bụt là không đúng. Ta có khả năng bước những bước trong chánh niệm, tại vì chúng ta đều có hạt giống chánh niệm, chánh định. Chỉ cần chạm vào hạt giống chánh niệm, chánh định thì tức khắc năng lượng niệm, định phát hiện ra, và chúng ta có thể đi như một vị Bụt, đi như con sư tử. Đi như một vị Bụt là chuyện mà chúng ta có thể làm được ngày hôm nay.

Tháng ba năm ngoái (năm 2002), tôi có qua Đại Hàn. Đại Hàn là một nước giàu có, sung túc. Khi tới Đại Hàn, hàng trăm ký giả chĩa những chiếc máy chụp hình tối tân vào tôi. Họ đổ xô lại, vây quanh. Đi trong hoàn cảnh như vậy rất khó. Phía sau mình có cả ngàn người, phía trước mình thì thiên hạ đổ xô, nếu không quen, nếu không thực tập vững thì mình không đi được. Trong hoàn cảnh khó khăn như vậy, tôi nghĩ: ‘Tại sao mình phải đi? Tại sao mình không để cho Bụt đi?’ Chỉ trong một chớp nhoáng, tôi trở thành Bụt, và tôi đã đi một cách thản nhiên, rất tự tại, không ngán gì cả. Lúc đó, bước tới đâu thì rừng người rẽ ra tới đó để Bụt đi. Tôi nói: ‘Đó là Bụt đang đi chứ không phải là chúng sanh đang đi.’ Chúng ta có thể làm được như Bụt. Ta muốn thì ta thành Bụt ngay trong tích tắc: có thảnh thơi, có an lạc liền. Tại sao ta cứ tiếp tục tất tả, lo lắng? Sự thực tập của ta là Đã Về Đã Tới. Thật sự, ta đã về đã tới rồi. Nếu ta không tận hưởng sự Đã Về Đã Tới thì uổng biết bao nhiêu. Ta đâu có gì cần phải làm. Ta đâu có gì cần phải tu. Ta có thể thành Bụt trong chốc lát, rất mau. Mỗi bước chân của ta đặt trên mặt đất là thể hiện thần thông. Nó đem tới sự vững chãi, thảnh thơi, và an lạc cho ta, tại sao ta không hưởng thọ mà phải lao tác mệt nhọc? Ta đâu cần phải nỗ lực tu trì. Có chánh niệm phát khởi thì tự nhiên chúng sanh trở thành Bụt liền, không khó.

Đây là điều Tổ căn dặn: Chúng ta có thể làm được như Bụt nếu chúng ta có niệm, có định. Nhìn vào thực tại, chúng ta có thể thấy được tất cả đều là những biểu hiện do nhân duyên tới với nhau mà thành. Nhìn sâu thêm một chút nữa, chúng ta thấy rằng tất cả đều là vô sanh. Bản thân của chúng ta cũng là vô sanh bất diệt. Tại sao chúng ta phải lo lắng? Tại sao chúng ta phải đi tìm giải thoát? Ta đang là vô sanh bất diệt rồi, tại sao ta phải sợ? Sợ cái gì? Đám mây kia biết mình là vô sanh bất diệt, nên nó hạnh phúc vô cùng. Là đám mây bay trên trời, nó cũng vui; đến khi trở thành nước rơi trên ruộng đồng, nó cũng vui. Tại vì nó thấy được tính vô sinh bất diệt của nó. Đó là công việc của người tu: thấy cho được tính vô sinh bất diệt của mình để không còn sợ hãi, không còn lo lắng, không còn chạy tìm. Trong ba cánh cửa giải thoát, có cánh cửa gọi là vô nguyện (apranihita). Vô nguyện là không còn tìm cầu một điều gì. Chúng ta tìm cầu cái gì? Chúng ta tìm cầu chức vụ giám hiệu, hay viện trưởng, hay hòa thượng? Chúng ta có cần được tấn phong lên chức hòa thượng không thì mới có hạnh phúc? Hạnh phúc của chúng ta có thể có được trong giây phút hiện tại. Cũng như đợt sóng không cần tìm cầu nước, tại vì nó là nước trong giây phút hiện tại rồi.

Chi bằng thấy được trong một khoảnh khắc rằng các hiện tượng duyên khởi là vô sinh.

Người nào thấy được tính duyên khởi là người đó thấy được Bụt. Bụt không phải là một thực tại ngoài ta, Bụt là bản chất của chính ta. Đó không phải là chuyện cần học hỏi từ năm này sang năm khác, chỉ cần nhìn cho kỹ, quán chiếu cho sâu hơn. Câu nói này của Tổ mang đến cho chúng ta rất nhiều hy vọng, một đức tự tin lớn: Người suốt đời không tu học, đến giờ hấp hối trên giường bệnh, chỉ còn một giờ nữa là đi, thì người đó vẫn còn cơ hội. Trong một giờ đồng hồ, mình vẫn có thể quán chiếu và có thể thấy được tự tánh duyên khởi là vô sinh, rồi mình ra đi trong sự giác ngộ đó, trong cái thấy đó. Không cần trải qua mười địa, không cần trải qua mười năm Phật học. Đạt tới vô sinh thì khi chết, chết rất bình an, chết với nụ cười. Đây là tiếng nói của lạc quan, hy vọng và hạnh phúc.

Duyên sinh là dịch từ chữ Pratyaya Jāta. Nhưng có chữ hay hơn nữa, đó là chữ khởi và chữ biểu. Khởi là khởi sự, là dấy lên, là bắt đầu có mặt. Duyên sinh cũng là duyên khởi. Sinh khởi tức là từ không có mà trở thành có. Nhưng chúng ta nên dùng chữ ‘biểu’ hơn là chữ ‘khởi’. Biểu (vijnāpti) là biểu hiện. Chữ duyên biểu hay hơn chữ duyên khởi, hay duyên sinh. Duyên biểu nghĩa là khi các điều kiện tập hợp với nhau đầy đủ thì có sự biểu hiện, chứ không phải sinh ra. Biểu hiện (manifestation) tức là từ cái thể ẩn tàng trở thành lộ ra. Nó đã có mặt từ lâu rồi, nhưng ta chưa nhận thức ra đó thôi. Ví dụ, nhìn đám mây, ta chưa thấy mưa, nhưng mưa đã có sẵn ở trong mây rồi. Chỉ cần điều kiện khí lạnh đi tới thì mưa bắt đầu biểu hiện, mưa không phải là từ không mà trở thành có. Nếu dịch ra tiếng Phạn, ta có thể dịch là Pratyaya vijnāpti. Chữ sinh hàm ý từ không mà trở thành có, chữ biểu là từ hình thái này biểu hiện ra hình thái khác. Chỉ có sự biểu hiện chứ không có sự tạo sinh, như câu thơ trong Trường Ca Avril: ‘Em không phải tạo sinh mà chỉ là biểu hiện’. You are not a creation, you are a manifestation. Có khi nó chưa biểu hiện, nhưng không phải là nó không có. Những cái chưa biểu hiện, ta gọi là vô biểu (avijnāpti). Ví dụ như trong bàn tay có khả năng viết bút pháp (calligraphy), nhưng ta không thấy. Chỉ khi nào có tờ giấy, có bút lông, có bàn tay cầm bút chấm vô mực, thì bắt đầu có sự biểu hiện của thư pháp. Bàn tay này có khả năng viết, nhưng tại vì những điều kiện chưa đầy đủ để nó biểu hiện nên ta chưa thấy, ta không thể nói là không có.

Người Cơ Đốc giáo nói rằng Chúa sinh ra ở máng lừa. Đó là sinh ra hay là biểu hiện? Trước khi Chúa sinh ra ở máng lừa, Chúa đã có chưa? Cố nhiên, người Cơ Đốc giáo sẽ nói: ‘Chúa Giê-su là con của Thượng Đế thì đã có sẵn trước khi sanh rồi.’ Nếu vậy thì đó là hình thái Chúa biểu hiện chứ không phải là Chúa mới được sinh ra. Họ phải công nhận sự thật đó. Họ không thể nói trước khi sinh ra ở máng lừa thì Chúa Ky Tô không có. Nếu Chúa biểu hiện dưới hình thức một đứa bé ở trong máng lừa, thì Chúa cũng có thể biểu hiện dưới những hình thức khác.

Có một loại năng lượng, gọi là giới thân. Khi giới tử vừa mới thọ giới xong thì tự nhiên có giới thân sinh ra trong mình. Ta mới thọ xong năm giới, hay mười giới, hay giới lớn, thì trong người ta có một năng lượng rất hùng hậu. Đó là một thứ năng lượng vô biểu, một loại vô biểu sắc. Năng lượng đó được toát ra qua cách biểu lộ niềm hạnh phúc. Khi những người trẻ quỳ xuống để tôi cắt tóc và tiếp nhận mười giới, tự nhiên, khuôn mặt của họ sáng lên, đẹp ra, như có nguồn năng lượng mới. Tất cả chúng ta, ai cũng đã chứng kiến điều ấy. Vừa xong lễ xuất gia, những người mới xuất gia ấy đã biến thành người khác, là nhờ cái vô biểu sắc ở trong con người của họ, căn cứ trên giới pháp mà biểu lộ ra. Gọi là vô biểu sắc, vì khi người đó ngủ mình không trông thấy (không có nghĩa là nó không có). Người ấy thức dậy thì năng lượng của giới biểu hiện ra trong sự đi, đứng, nằm, ngồi, ánh mắt, nụ cười, trong cách hành xử. Nguồn năng lượng ấy nuôi dưỡng người đó trên đường tu tập.

Công phu tu tập của chúng ta là sống đời sống hằng ngày như thế nào để có niệm và có định, để có thể thấy được tất cả các hiện tượng trong ta và chung quanh ta đều là những biểu hiện căn cứ trên duyên khởi. Thấy được như vậy thì tiếp xúc được tính duyên sinh, không còn sợ hãi sinh, tử, tới, đi, còn và mất nữa. Giác ngộ trở thành ra cái mình sống trong từng giây phút của đời sống hằng ngày. Như vậy, chúng ta không phải đi qua những giai đoạn của các vị Bồ-tát quyền học. Quyền tức là phương tiện.

Hôm qua ngồi đọc lại, tôi thấy Lâm Tế Lục như một bản nhạc. Đọc tới đâu, y như ta nghe nhạc tới đó, rất hay, rất vui, rất dễ, không có gì là khó khăn.

Các vị đại đức, đừng chần chừ cho qua ngày tháng.

Tổ nói với ai vậy? Ai động lòng khi nghe câu: đừng chần chừ cho qua ngày tháng?

Ngày xưa, khi chưa thấy đạo, còn đang ở trong vùng mờ mịt đen tối, tôi đã không lúc nào dám làm biếng, bầu máu nóng trong người luôn luôn thúc đẩy tôi bôn ba đi tham cầu học đạo.

Đó là năng lượng của tuổi trẻ. Tổ cũng đi qua những giai đoạn mình đang đi qua. Tổ không làm biếng.

Sau đó nhờ đạt được trí lực, bây giờ mới có dịp ngồi đây nói chuyện với quý vị.

Năng lượng ấy đạt được nhờ sự quán chiếu (trí lực), chứ không phải nhờ học hỏi ở trong văn tự. Sở dĩ làm được như vậy, cũng một phần là gặp gỡ được các bậc thiện tri thức (Tổ Hoàng Bá và Tổ Đại Ngu).

Tôi khuyên quý vị là đừng vì chuyện cơm áo và danh lợi mà để thì giờ đi qua.

Cơm áo tức là những tiện nghi về vật chất: một ngôi chánh điện, một ngôi tăng xá, thêm một cây đèn Dược Sư, một chiếc xe hơi. Rất uổng! Chúng ta đi tu không phải để làm chùa, để lập hội, để tổ chức. Mà đi tu là để có hạnh phúc, để có thảnh thơi, để thành Phật.

Gặp được thiện tri thức là một điều hy hữu.

Thiện tri thức là bậc thầy. Bậc thầy đích thực là bậc thầy có thảnh thơi. Đời ta mà được gặp thiện tri thức là ta có phước đức lớn. Mặc dù thiện tri thức đó có thể nhỏ tuổi hơn ta, có thể là sư em của ta. Hy hữu là ít có.

Cũng giống như gặp hoa ưu đàm đang độ nở, lâu lắm mới có một lần.

Ưu đàm, tên khoa học là Ficusglomerata - thuộc về gia đình cây sung - thường cái hoa nằm ở trong trái, ít khi nó nở bung ra. Khi gặp được thiện tri thức, ta phải biết lợi dụng cơ hội ấy, tại vì vị đó có tuệ giác, ta phải nương vào vị đó để cùng có tuệ giác, có thảnh thơi, có vô ưu. Ta không cần những kiếm chác những tình cảm vụn vặt từ người ấy. Ta không cần vị đó tỏ một vài lời khen ngợi; ta không đòi uống trà với vị đó mỗi ngày một lần; ta không cần được đối xử đặc biệt (special treatment), dù ta là đệ tử ruột hay là bạn thân của người ấy cũng vậy. Chỉ cần nhìn vị thiện tri thức ấy hành xử như thế nào trong những trường hợp khác nhau, thì chúng ta học được những tuệ giác khác nhau. Không hẳn là suốt ngày phải ngồi kè kè bên vị đó, bắt vị đó để ý tới ta.

Ngày xưa có một thầy rất mê Bụt. Bụt nói pháp thoại, thầy cứ ngồi đó ngắm Bụt mà không để tâm nghe giảng. Bụt đi đâu thầy cũng muốn đi theo. Thầy có sự vướng mắc (attachment) với Bụt ở trong lòng. Thầy tên là Vakkali. Nhưng Bụt rất tinh ý. Bụt biết là thầy Vakkali bị vướng mắc vào mình, nên Bụt không cho ông làm thị giả nữa, đi đâu Bụt cũng không cho đi theo. Thầy Vakkali thất tình, thầy leo lên núi dự tính nhảy xuống tự tử. Bụt biết và cứu được thầy, và chữa lành được bệnh vướng mắc của thầy. Rốt cuộc, thầy cũng tu hành thành công, dù đã bắt đầu bằng sự vướng mắc vào vị thiện tri thức. Chúng ta cũng vậy. Khi có một vị thiện tri thức, chúng ta phải biết thừa hưởng sự có mặt của người đó, đừng đi tìm những tiện nghi tình cảm, những sự mơn trớn, vỗ về mà uổng. Vị thiện tri thức đó có thể nhỏ tuổi hơn ta, có thể là sư em của ta, cũng có thể là một vị cư sĩ. Ta phải rất cẩn thận, gặp được một vị thiện tri thức trong đời là một hạnh phúc lớn.

Có những vị từ khắp nơi về đây nghe nói có lão già Lâm Tế, liền tìm tới định vấn nạn thử giăng bẫy để lừa tôi nói ra những lời ngôn giáo, nhưng các vị ấy đã hoàn toàn thất bại.

Nghe tiếng Tổ Lâm Tế là người cừ khôi, có rất nhiều người tới để đọ sức. Họ cố lừa để Tổ tuyên bố một câu nào đó về chân lý, để trích dẫn là Tổ Lâm Tế đã nói câu này, Tổ Lâm Tế đã nói điều kia. Nhưng Tổ không bao giờ bị lọt vào những cái bẫy đó. Tổ không tuyên bố một điều gì cả. I have nothing to declare. Tổ là một ông già gân!

Và khi lão tăng này đã đưa toàn thân ra để phơi bày công dụng

Tức là có một cuộc thiền chiến (zen battle) giữa Tổ Lâm Tế với những người tự xưng là thiền sư. Tổ vận dụng hết sức của mình để đối phó với những trường hợp ấy.

Thì quý vị ấy ngồi đó, hai mắt tráo trưng, miệng câm như hến, hoang mang đến nỗi không biết trả lời tôi ra sao.

Ngài chỉ cần hỏi một vài câu là họ bế tắc. Trước đó, họ tự hào tự phụ cho rằng là mình thông hiểu giáo lý, thông hiểu thiền, mình nắm hết tất cả giáo lý của ba thừa, năm tánh. Nhưng đến khi gặp Tổ thì hai mắt của họ tráo trưng, miệng câm như hến, hoang mang đến nỗi Tổ chỉ hỏi một câu thì chịu thua. Thực ra, Tổ không hề hỏi tới một câu giáo lý. Những câu Tổ hỏi như: ‘Anh ăn cơm chưa?’ thì chịu, không làm sao trả lời được.

Tôi xin nói cho quý vị biết: với sức dẫm đạp của rồng voi thì lừa ngựa không thể nào chịu nổi.

Đối với những người có kiến thức Phật học, chỉ có thể làm ăn ở ngoài đời, chứ đem đọ sức với các thiền sư thứ thiệt, những người có đạo lực, có giải thoát, có giác ngộ, có hùng lực, thì làm sao mà đối trị được.

Các vị ấy (mang danh là đại thiền sư) đã đi khắp nơi, đã trỏ ngực vỗ sườn, nói rằng mình hiểu thiền hiểu đạo. Nhưng các vị ấy đã không thể không tới đây.

Không thể không tới được, tại vì đã lỡ nghe tiếng ông già gân!

Có khi đi thành hai người, có khi đi ba người một lúc, nhưng rốt cuộc tới đây họ cũng chẳng phô trương được một cái gì. Úi chà! Các vị ấy cứ khiêng cái thân và cái tâm ấy của quý vị đi khắp nơi để khua tung hai mảnh da môi, lừa gạt dân trong xóm.

Thiền sư đi làm ăn mà, chỉ có hai mảnh da môi, ngoài ra không có gì hết (lips service!) Úi chà! Các vị ấy cứ khiêng cái thân và cái tâm ấy của quý vị đi khắp nơi. Phải khiêng đi, tại vì cái thân tâm ấy của họ đâu có đi nhẹ nhàng như thân tâm của người giải thoát.

Coi chừng có ngày sẽ bị ăn thiết bổng.

Tề thiên đại thánh có cây thiết bổng (gậy sắt). Mỗi lần Tề thiên phang cho một cái là không còn gì.

Bọn họ không phải là thật người xuất gia đâu, kỳ thực họ đang bị lùa về cảnh giới A-tu-la.

Loài A-tu-la rất ưa tranh đấu, ưa chiến thắng, ưa chứng tỏ rằng: Ta đây là number one, các người không thể nào đối địch với ta. Đó là tâm trạng của A-tu-la, là sẵn sàng đánh nhau. Ta có võ khí tinh vi nhất trên thế giới, ta có quân lực mạnh hơn hết trên thế giới. Ta là đệ nhất, hễ ai nói trái ý ta là không được. A-tu-la có mặt trong giây phút hiện tại, tâm trạng A-tu-la là tâm trạng của nhiều người ngay trong giây phút hiện tại.

Chỗ chí lý (ultimate aim) của đạo không phải là dùng lý luận để đề cao giáo lý của mình và để chinh phục người đạo khác.

‘Đạo tôi hay nhất! Đạo tôi là con đường duy nhất để đi tới sự cứu rỗi, giải thoát.’ Suốt đời chúng ta đi làm công việc bênh vực một chủ thuyết, một truyền thống. Chúng ta không có thì giờ để sống giải thoát, an lạc và thảnh thơi. Khi chúng ta có một buổi tập hợp, một hội nghị để đối thoại giữa các tôn giáo với nhau, thì ai cũng đều mang theo tâm trạng của A-tu-la. Tuy là nói tập hợp để giao lưu tôn giáo, giao lưu văn hóa và đối thoại, kỳ thực, ai cũng mang tâm niệm muốn chiến thắng, muốn người khác theo đạo mình, bằng cách nêu ra cho mọi người thấy thần học của mình là đệ nhất, giáo lý của mình là tuyệt đối, không có con đường nào hay bằng con đường của mình, không có tôn giáo nào hay bằng tôn giáo của mình... Đó là tâm trạng A-tu-la. Điều ấy không phải chỉ có trong các tôn giáo khác mà có mặt ngay trong Phật giáo. Chỉ muốn làm nhà truyền đạo chứ không muốn làm hành giả (practitioner); chỉ muốn nói chứ không muốn làm. Đó là tâm trạng của rất nhiều người. ‘Sẵn sàng đi rao giảng giáo lý của mình, chứ không sẵn sàng sống với giáo lý của mình.’ Tổ rầy la ai vậy? Tổ đang rầy la chúng ta đó!

Chư Bụt và chư Tổ nối tiếp nhau cũng (đi theo tinh thần này và) không có chủ đích nào khác. Nếu các ngài có thiết lập ngôn giáo thì những ngôn giáo này cũng chỉ nằm trong những mô thức giáo hóa đưa người vào các phạm trù ba thừa, năm tánh và quả báo trời người.

Ba thừa là Thanh văn thừa, Duyên Giác thừa và Phật thừa. Năm tánh là Bồ-tát định tánh, Độc Giác định tánh, Thanh văn định tánh, Tam thừa bất định tánh và Vô tánh hữu tình.

Đó cũng chỉ là phương tiện, không phải là cứu cánh. Cứu cánh không nằm trong giáo lý, cứu cánh không nằm trong lý thuyết. Cứu cánh tức là sống bằng trí tuệ của mình, sống bằng tình thương của mình, sống với hạnh phúc của mình, ngay trong giây phút hiện tại.

Giáo pháp viên đốn thì không như thế.

Viên là tròn, đốn là lập tức. ‘Giáo pháp viên đốn’, bốn chữ này cho biết rằng sự thực tập của Tổ là hoàn toàn ‘đốn’, không cần đi ngang qua những giai đoạn của ba thừa, mười địa. Viên là trong trường hợp nào cũng áp dụng được. Đốn là lập tức bây giờ và ở đây. Nếu có Niết Bàn, thì Niết Bàn có thể được tiếp xúc ngay bây giờ và ở đây. Nếu có Tịnh Độ, thì Tịnh Độ có ngay bây giờ và ở đây. Nếu có giác ngộ, thì giác ngộ có ngay bây giờ và ở đây. Không đợi giây phút nào cả, mau hơn là mì gói ăn liền, cũng như Long nữ thành Phật, mau lắm.

Đồng tử Thiện Tài thật ra chưa từng đi qua một cuộc tham vấn tìm cầu nào cả.

Trong kinh Hoa Nghiêm có chuyện chú bé Sudana đi tham vấn với năm mươi ba vị thiện tri thức. Sudana (Thiện Tài đồng tử) là chú điệu (baby monk) của Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi. Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: ‘Con đi tham học với những vị thiện tri thức trên thế giới đi.’ Thế là chú bé Thiện Tài bắt đầu đi. Chú đã đi tham vấn với năm mươi ba vị thiện tri thức, trong đó có những người ngoại đạo, có những đứa trẻ. Tổ cho rằng câu chuyện Sudana đi tham vấn năm mươi ba vị thiện tri thức không phải là một sự thật lịch sử, nó chỉ là những dữ kiện xảy ra trong tâm mình. Khi đã đọc qua những giai đoạn tham vấn của Thiện Tài đồng tử đối với các vị thiện tri thức, chúng ta thấy rằng không cần phải đi qua các vị ấy vẫn có thể đạt tới cái thấy viên đốn của Đại thừa. Đối với giáo pháp viên đốn thì không cần đi qua những giai đoạn, thành ra năm mươi ba cuộc tham đó, chỉ xảy ra trong tâm, và xảy ra rất mau. Vì vậy cho nên Tổ mới nói Thiện Tài đồng tử thật ra chưa từng đi qua một cuộc tham vấn tìm cầu nào cả là vậy.

Các vị đại đức! Đừng sử dụng tâm ý một cách lầm lạc.

Tâm ý của chúng ta là phương tiện rất nhiệm mầu. Sử dụng tâm ý để tiếp xúc với những mầu nhiệm của sự sống trong giây phút hiện tại, để có an lạc, giải thoát, giác ngộ ngay trong giây phút này. Đó là sử dụng đúng. Còn sử dụng tâm ý để đi tìm cầu, để chất chứa thêm kiến thức, để so sánh, để thuyết phục..., sử dụng tâm ý như vậy là sai lầm.

Biển lớn không bao giờ chấp nhận tử thi.

Đây là một câu nói của đức Thế Tôn. Người nào không giữ giới, tự nhiên người đó không thể nào ở trong chúng được. Cũng như ta liệng một thây người xuống biển, sóng thế nào cũng đẩy cái thây người đó lên bờ. Nếu ta là một cái xác chết (tử thi), thì ta không thể nào ở trong thế giới của Hoa nghiêm, Tam bảo, của giác ngộ, giải thoát được. Hãy tự hỏi: ‘Mình là một cái xác chết hay một sinh vật linh động?’

Mang gánh nặng của tâm lý tìm cầu mà rong ruổi khắp nơi trong thiên hạ, điều này chỉ gây thêm chướng ngại cho cái thấy của chính tâm mình.

Đây là tình trạng của rất nhiều người. Giáo lý của Tổ là không tìm cầu một điều gì; tất cả những cái chúng ta đi tìm cầu, chúng ta đã có sẵn rồi.

Nếu mặt trời không bị mây che thì khắp nơi bầu trời được chiếu sáng.

Chỉ cần mây tan thì mặt trời ló dạng. Chúng ta không cần phải đi tìm mặt trời, tại vì mặt trời đã có sẵn.

Mắt không bị dụi thì sẽ không có hoa đốm trong hư không.

Sở dĩ ta thấy hoa đốm trong hư không là vì ta cứ tiếp tục dụi vào con mắt.

Này các bạn tu! Nếu các bạn muốn sống theo tinh thần của Pháp thì chỉ cần chấm dứt nghi ngờ.

Nghi ngờ cái gì? Nghi ngờ là ta không có một chút giá trị, ta chỉ là một con số không. Không biết ta có thể giác ngộ được không? Giải thoát được không? Hạnh phúc được không? Hay ta mãi mãi sẽ là con ma đói. Người ta nói ta có Phật tánh, có thể thành Phật trong giây lát, ta có thể tin được điều ấy không? Không biết Bụt có đoái tưởng tới ta không? Có thương ta không? Chúng ta có rất nhiều sự nghi ngờ.

Triển khai ra thì ôm lấy cả pháp giới, thu vén lại thì tơ tóc cũng không dung, một mình sáng rỡ, chưa từng thiếu thốn. Cái mà tai không nghe, mắt không thấy, ta gọi nó là cái gì? Người xưa nói: Nói nó là một vật thì cũng không đúng. Quý vị hãy tự mình quán chiếu xem có cái gì khác hơn không? Nói mãi cũng không cùng, mỗi người phải tự nỗ lực. Xin chào quý vị!

Chữ ‘trân trọng’ có nghĩa là xin giữ gìn cho cẩn thận, tiếng Anh là take good care of yourself. Take good care of yourself trở thành ra goodbye. Do đó chữ ‘trân trọng’ trở thành ra Xin chào quý vị! Goodbye! Câu cuối này có dáng dấp của một công án. Kỳ thực không phải như vậy. Câu nói sau cùng này không biết có phải là do Tổ nói hay người ta thêm vô sau. Nhưng dù có thêm vô cũng không sao. Nếu đọc kỹ thì câu này ta cũng thấy có bản chất của Niết Bàn: Triển khai ra thì ôm lấy cả pháp giới, thu vén lại thì tơ tóc cũng không dung. Tức là đến khi nó lớn thì nó vô cùng lớn; đến khi nó nhỏ thì nó vô cùng nhỏ.

Cái mà tai không nghe, mắt không thấy, ta gọi nó là cái gì? Trong kinh Như Thật Ngữ, đức Thế Tôn giảng về Niết Bàn. Niết Bàn là cái ta không thể nói được, không thể diễn tả được, tại vì Niết Bàn là sự vắng mặt của tất cả những ngôn từ, những ý niệm về sinh, diệt, tới, đi, có, không, còn, mất. Đức Thế Tôn nói rằng: ‘Có một cái không sinh, không diệt, không tới, không đi, không có, không không, không còn, không mất. Nếu không có cái ấy thì sanh, diệt, tới, đi, có, không, còn, mất, không có chỗ để trở về. Cái ấy gọi là Niết Bàn.’ Ta không cần phải đi tìm cầu Niết Bàn. Niết Bàn có mặt ngay trong giây phút hiện tại.

Lâm Tế Lục cũng nói giống như vậy. Khi tiếp xúc được bản chất của mình - vì nền tảng hiện hữu của mình là Niết Bàn - thì mình vượt thoát được có, không, còn, mất, tới, đi, sinh và diệt. Và điều ấy đem lại hạnh phúc rất lớn cho mọi người, tại vì nó lấy ra tất cả mọi ưu tư, lo lắng, sợ hãi của con người. Mỗi phút trong đời sống hằng ngày trở thành một niềm vui lớn. Chúng ta không còn đi tìm kiếm một điều gì nữa. Tất cả những điều chúng ta muốn tìm đã có mặt. Cái đó tiếng Anh dịch là This is it! This is it! Tiếng Huế dịch là Hắn tề! tiếng Nam dịch là Nó kìa! Tiếng Bắc dịch là Nó đấy!

Đi tìm gì nữa? Nó kìa! Hắn tề! Nó đấy! Đó là điều Tổ dặn chúng ta phải nhận diện cho ra, chứ không phải đi tìm. Nếu quý vị không có hạnh phúc trong giờ phút hiện tại là tại vì quý vị đó mà thôi.