Người Vô Sự

7- Thiền Sư khai thị

Các vị đại đức, phải tạo ra năm nghiệp vô gián thì mới được giải thoát.

Hỏi: ‘Năm nghiệp vô gián là gì?’

Thiền Sư đáp:

Năm nghiệp vô gián là giết cha, giết mẹ, làm Bụt chảy máu, chia rẽ tăng đoàn và thiêu đốt linh tượng. Cha ở đây có nghĩa là vô minh. Nếu quý vị ngưng được sự tìm cầu, dù cho trong một khoảnh khắc, cái sinh khởi và cái hoại diệt (của các Pháp) như tiếng vang âm hưởng với hư không, nếu quý vị trong trường hợp nào cũng vô sự được, thì đó là đã giết được cha vô minh. Mẹ đây là sự tham ái. Nếu quý vị trong khi đi vào cõi Dục để tìm cầu đối tượng của sự tham ái mà có thể, dù cho trong một khoảnh khắc, thấy được rằng các pháp đều Không và bất cứ nơi đâu cũng được vô trước, đó gọi là giết được mẹ tham dục. Bụt ở đây là sự vướng mắc vào các kiến giải phân biệt. Nếu quý vị đi vào trong pháp giới thanh tịnh mà không làm phát sinh những kiến giải phân biệt, dù chỉ trong một sát na, tới đâu cũng giữ được trí vô phân biệt của mình, đó là quý vị đã làm Bụt (của biến kế sở chấp) chảy máu. Tăng đoàn ở đây là sự vướng mắc vào các ý niệm phiền não và sở y. Nếu quý vị đạt được cái thấy là tất cả các phiền não và kết sử đều Không và chẳng có chỗ nương tựa (sở y), thì dù chỉ trong một khoảnh khắc, quý vị cũng đã phá được tăng đoàn của phiền não, kết sử và sở y. Kinh tượng ở đây là những ý niệm về nhân duyên, về tâm và về pháp. Nếu quý vị, dù chỉ trong một khoảnh khắc, thấy được tính Không của nhân duyên, của tâm và của pháp và đoạn trừ được tất cả những khái niệm mình có về nhân duyên, về tâm và về pháp, đó là quý vị đã thiêu đốt được các kinh tượng của khái niệm, của tâm và của pháp.

Này các vị đại đức! Nếu làm được như thế, các vị sẽ không còn bị kẹt vào các danh từ phàm và thánh.

Quý vị trong mỗi ý niệm đã quen nhìn vào nắm tay không và ngón tay chỉ, cho đó là sự thật, dựa trên căn cảnh mà hình dung ra các pháp hư ngụy không thật có. Các vị có mặc cảm tự ty, cho nên chỉ biết khúm núm co rút mình lại, và tiếp tục nói: ‘Ta chỉ là một kẻ phàm phu, còn vị ấy là một bậc thánh nhân.’ Bọn trọc đầu ngu ngốc kia ơi! Tại sao các ngươi lại chạy đi hối hả tìm cái chết bằng cách đội lốt sư tử lên đầu để kêu thành tiếng của những con dã can như thế? Là kẻ đại trượng phu mà tại sao các ngươi không thở ra được khí phách của kẻ đại trượng phu? Những gì đã có sẵn trong nhà mình mà mình không tin, lại cứ đi tìm kiếm ở những nhà khác? Tại sao lại cứ sa vào cái bẫy danh cú của cổ nhân, hết nương vào âm lại tựa vào dương, rốt cuộc chẳng tự mình đạt được gì cả. Gặp hoàn cảnh nào cũng bám vào, gặp đối tượng nào cũng nắm bắt, tiếp xúc tới đâu thì bị lừa gạt tới đó, quý vị không hề có tiêu chuẩn nhận thức nào cả.

Các bạn tu, các bạn đừng bị kẹt vào lời nói của ông thầy tu núi này. Tại sao? Tại vì những lời tôi nói không thực sự có nền tảng nào cả, đó chỉ là những bức vẽ nhất thời trên không gian, dù chúng là những hình tượng có màu có sắc. Này các bạn tu, đừng lấy Bụt làm tiêu chuẩn tuyệt đối. Theo tôi thì cái quan niệm ta có về Bụt ấy đó cũng như một cái hố xí, và theo nghĩa đó, Bồ-tát và La-hán cũng chỉ là những kẻ đem tới gông cùm. Vì vậy cho nên mới có hiện tượng Văn Thù mang gươm tới giết Cồ Đàm và Ương Quật Ma đem đao tới chém Thích Ca.

Này các bạn tu, Bụt không phải là cái gì mà quý vị có thể nắm bắt được, cho đến giáo lý ba thừa, năm tánh, đốn giáo, viên giáo, tích môn, bản môn... Tất cả chỉ là thuốc và bệnh cùng hiện khởi đối lập nhau nhất thời, không phải là những pháp có thật. Mà dù cho có cái gì đi nữa thì đó cũng chỉ là những cái giả bày như có thật, những biểu hiện tạm thời dưới dạng văn tự để cho công chúng có tạm thời mà sử dụng. Chỉ nói thế thôi!

Này các bạn tu, có một bọn thầy tu thực tập hướng nội công phu, nghĩ rằng mình đang mong cầu pháp xuất thế. Họ lầm. Cầu Bụt thì mất Bụt. Cầu Đạo thì mất Đạo. Cầu Tổ thì mất Tổ. Các đại đức! Đừng lầm. Tôi không cần quý vị giải thích kinh luận cho hay, không cần quý vị làm quốc vương hay đại thần, tôi không cần quý vị biện giải thao thao như một dòng sông, tôi cũng không cần quý vị trở thành những bậc thông minh và trí tuệ. Tôi chỉ cần quý vị có được kiến giải chân chính. Nếu quý vị có giảng giải được một trăm bộ kinh luận đi nữa thì quý vị cũng không bằng được một ông thầy tu tầm thường mà vô sự. Giảng giải được kinh luận một cách thao thao chỉ làm cho các vị thêm tự hào tự đắc và sinh ra khinh miệt kẻ khác. Đó cũng chỉ là tâm sự của bọn A-tu-la, chỉ nghĩ đến thắng bại. Vô minh và sự tranh chấp nhân ngã chỉ làm lớn lên cái nghiệp địa ngục. Tỳ khưu Thiện Tinh (Sunaksatra) đấy, thông giải được mười hai thể tài của kinh điển vậy mà vẫn phải rơi vào địa ngục như thường, không còn được ở lại trên trái đất. Hơn hết là nên vô sự và chấm dứt mọi tìm cầu, đói thì ăn, buồn ngủ thì nhắm mắt lại, kẻ ngu có thể cười ta, nhưng người trí sẽ hiểu được ta.

Này các bạn tu, đừng đi tìm cầu gì trong văn tự để cho tâm mình thêm động, trí mình thêm mệt và phổi mình phải hớp vào những luồng khí lạnh, vô ích. Chi bằng thấy được trong một khoảnh khắc rằng các hiện tượng duyên khởi là vô sinh và siêu việt được cả các vị Bồ-tát quyền học trong ba thừa.

Các vị đại đức, đừng chần chừ cho qua ngày tháng. Ngày xưa, khi chưa thấy đạo, còn đang ở trong vùng mờ mịt đen tối, tôi đã không lúc nào dám làm biếng, bầu máu nóng trong người luôn luôn thúc đẩy tôi bôn ba đi tham cầu học đạo. Sau đó nhờ đạt được trí lực, bây giờ mới có dịp ngồi đây nói chuyện với quý vị. Tôi khuyên quý vị là đừng vì chuyện cơm áo và danh lợi mà để thì giờ đi qua. Gặp được thiện tri thức là một điều hy hữu, cũng giống như gặp hoa ưu đàm đang độ nở, lâu lắm mới có một lần. Có những vị từ khắp nơi về đây nghe nói có lão già Lâm Tế, liền tìm tới định vấn nạn thử giăng bẫy để lừa tôi nói ra những lời ngôn giáo, nhưng các vị ấy đã thất bại. Và khi lão tăng này đã đưa toàn thân ra để phơi bày công dụng, thì quý vị ấy ngồi đó hai mắt tráo trưng, miệng câm như hến, hoang mang đến nỗi không biết trả lời tôi ra sao. Tôi xin nói cho quý vị biết: với sức dẫm đạp của rồng voi thì lừa ngựa không thể nào chịu nổi.

Các vị ấy đã đi khắp nơi, đã trỏ ngực vỗ sườn, nói rằng mình hiểu thiền hiểu đạo. Nhưng các vị ấy đã không thể không tới đây, có khi đi thành hai người, có khi đi ba người một lúc, nhưng rốt cuộc tới đây họ cũng chẳng phô trương được một cái gì cả. Úi chà! Các vị cứ khiêng cái thân và cái tâm ấy của quý vị đi khắp nơi để khua tung hai mảnh da môi, lừa gạt dân trong xóm, coi chừng có ngày sẽ bị ăn thiết bổng. Bọn họ không phải là thật người xuất gia đâu, kỳ thực họ đang bị lùa về cảnh giới A-tu-la. Chỗ chí lý của đạo không phải là dùng lý luận để đề cao giáo lý của mình và để chinh phục người đạo khác. Chư Bụt và chư Tổ nối tiếp nhau cũng (đi theo tinh thần này và) không có chủ đích nào khác. Nếu các ngài có thiết lập ngôn giáo thì những ngôn giáo này cũng chỉ nằm trong những mô thức giáo hóa đưa người vào các phạm trù ba thừa, năm tánh và quả báo trời người. Giáo pháp viên đốn thì không như thế. Đồng tử Thiện Tài thật ra chưa từng đi qua một cuộc tham vấn tìm cầu nào cả.

Các vị đại đức! Đừng sử dụng tâm ý một cách lầm lạc. Biển lớn không bao giờ chấp nhận tử thi. Mang gánh nặng của tâm lý tìm cầu mà rong ruổi khắp nơi trong thiên hạ, điều này chỉ gây thêm chướng ngại cho cái thấy của chính tâm mình. Nếu mặt trời không bị mây che thì khắp nơi bầu trời được chiếu sáng. Mắt không bị dụi thì sẽ không có hoa đốm trong hư không.

Này các bạn tu! Nếu các bạn muốn sống theo tinh thần của Pháp thì chỉ cần chấm dứt nghi ngờ. Triển khai ra thì ôm lấy cả pháp giới, thu vén lại thì tơ tóc cũng không dung, một mình sáng rỡ, chưa từng thiếu thốn. Cái mà tai không nghe, mắt không thấy, ta gọi nó là cái gì? Người xưa nói: Nói nó là một vật thì cũng không đúng. Quý vị hãy tự mình quán chiếu xem có cái gì khác hơn không? Nói mãi cũng không cùng, mỗi người phải tự nỗ lực. Xin chào quý vị!

Đối trị căn cơ

Quan Phủ Thường Thị họ Vương cùng với các quan thỉnh thiền sư lên pháp tọa. Thiền sư bước lên nói: ‘Hôm nay vì việc bất đắc dĩ thuận theo nhân tình cho nên tôi mới lên ngồi trên pháp tòa này. Nếu nói đến chuyện chính thức đề xuống việc lớn của truyền thống tổ tông Thiền, tôi sẽ không thể mở miệng ra được và quý vị cũng sẽ không biết đặt chân vào đâu. Nhưng hôm nay vì quan Thường Thị cứ thỉnh cầu mãi thì làm sao tôi còn có thể dấu kín được tông chỉ cương yếu của Thiền? Vậy thì có vị chiến tướng nào muốn phất cờ mở trận thì hãy xin ra đối diện với đại chúng đây để nêu ra vài chứng cứ xem sao?

Có một vị xuất gia bước ra hỏi:

- Đại ý của Phật pháp là gì?

Thiền sư hét.

Vị xuất gia kia lạy.

Thiền sư nói:

- Ông thầy này có thể nói chuyện được đấy.

Một vị khác hỏi:

- Thiền sư xướng lên khúc hát của truyền thống nào, và tiếp nối tông phong của ai?

Sư đáp:

- Ngày xưa hồi tôi còn ở với thầy Hoàng Bích, ba lần tôi đặt câu hỏi, ba lần bị đánh.

Vị này suy nghĩ. Sư liền hét. Sau đó sư còn đánh thêm cho một cái và nói:

- Thầy đừng có mong đóng cọc trong hư không.

Có vị tọa chủ lên hỏi:

- Giáo lý của ba thừa và của mười hai thể tài không lý không làm sáng lên được tính Bụt trong ta?

Thiền sư nói:

- Cỏ hoang của (vườn tâm) thầy, thầy chưa từng xới.

Tọa chủ thưa:

- Không có lý Bụt lại đánh lừa người?

Sư hỏi:

- Bụt ở đâu?

Vị tọa chủ không nói được.

Sư bảo:

- Có quan Thường Thị ở đây mà thầy lại muốn gạt ông thầy tu già này hả? Rút lui mau, rút lui mau! Để chỗ cho người khác hỏi.

Thiền sư lại nói:

- Vì việc lớn cho nên chúng ta mới thiết lập ra buổi tiệc pháp hôm nay. Còn ai muốn hỏi hay nói gì nữa không? Hãy mau ra đây. (Tôi nói trước cho quý vị biết) khi quý vị vừa mở miệng ra, thì quý vị đã đánh mất cái liên hệ rồi. Tại sao? Quý vị có nghe đức Thế Tôn nói rằng ‘pháp không dính tới văn tự, không thuộc nhân cũng không do duyên’ hay không? Chỉ vì đức tin của quý vị nơi tự thân còn chưa tới, cho nên hôm nay chúng ta chỉ có được những giây leo ký sinh (những lời nói lẻ), chỉ có tác dụng làm ủng trệ cái tâm của quan Thường Thị và của các quan khác, và làm cho Phật tính của quý vị ấy thêm lu mờ. Tốt hơn là nên rút lui.

Rồi thiền sư hét lên và nói: ‘Những người niềm tin bạc nhược kia ơi, bỏ ra cả ngày để chỉ nói qua nói lại như vậy cũng vô ích thôi! Quý vị đứng lâu mỏi chân rồi, vậy xin tạm biệt!’

Có lần thiền sư đến Hà phủ. Quan Thường Thị họ Vương thỉnh thiền sư lên pháp tòa.

Lúc bấy giờ có thầy Ma Cốc bước ra hỏi:

- Trong ngàn mắt ngàn tay của đức Đại Bi, con mắt nào là con mắt chính?

Thiền sư nói:

- Trong ngàn mắt ngàn tay của đức Đại Bi, con mắt nào là con mắt chính? Nói mau, nói mau!

Ma Cốc kéo thiền sư xuống tòa rồi tự ngồi lên trên tòa. Thiền sư đến gần, nói: ‘Thầy có khỏe không?.’ Ma Cốc còn đang lưỡng lự thì thiền sư kéo Ma Cốc xuống, rồi tự ngồi lên. Ma Cốc đi ra khỏi pháp đường. Thiền sư cũng đi xuống.

Một hôm thiền sư lên pháp đường nói:

- Trên đống thịt đỏ au này có một con người thật không có vị trí, thường đi ra đi vào ngay trước cửa mặt của quý vị. Ai chưa thấy được thì hãy nhìn kỹ xem, nhìn kỹ xem!

Lúc bấy giờ có một vị xuất gia đi lên, hỏi:

- Con người thật không có vị trí là gì?

Thiền sư từ thiền sàng bước xuống, nắm lấy vị ấy, bảo:

- Thầy nói đi, thầy nói đi (con người thật không có vị trí là gì?)

Vị ấy lưỡng lự. Thiền sư bèn thả vị ấy ra rồi nói:

- Con người thật không có vị trí là cái cọng cứt khô gì?

Nói xong liền quay về phương trượng.

Thiền sư vừa lên pháp đường thì có một vị xuất gia ra lạy. Sư hét. Vị xuất gia nói:

- Xin lão hòa thượng đừng thử con.

Thiền sư hỏi:

- Thầy nói tôi nghe đi, cái (tiếng hét) ấy đã rơi vào đâu?

Vị xuất gia liền hét.

Có một vị thầy khác lên hỏi:

- Đại ý của Phật pháp là gì?

Thiền sư hét. Thầy ấy lạy. Thiền sư hỏi:

- Khuyết điểm là ở chỗ nào?

Thầy ấy nói:

- Nếu tái phạm sẽ không tha thứ lần nữa.

Thiền sư liền hét.

Hôm ấy hai vị thủ tọa của hai thiền đường vừa thấy nhau thì đồng thời cùng hét. Có một thầy hỏi thiền sư:

- Trong trường hợp này có chủ có khách đàng hoàng không?

Thiền sư nói:

- Chủ khách rõ ràng đó.

Và thiền sư nói:

- Đại chúng, nếu quý vị muốn biết về nguyên tắc tứ tân chủ thì hãy tới hỏi hai vị thủ tọa hai thiền đường.

- Nói xong thiền sư bước xuống.

Thiền sư lên pháp đường, có một vị xuất gia hỏi:

- Đại ý Phật pháp là gì?

Thiền sư đưa phất trần lên. Vị ấy hét và bị thiền sư đánh cho một cái. Lại có một vị xuất gia khác lên hỏi:

- Đại ý Phật pháp là gì?

Thiền sư cũng đưa phất trần lên. Vị ấy hét. Thiền sư cũng hét. Vị ấy do dự, liền bị thiền sư đánh. Thiền sư mới bảo:

- Này đại chúng, người vì pháp thì không sợ táng thất thân mạng. Hai mươi năm về trước hồi còn ở với tiên sư Hoàng Bích, ba lần tới hỏi về đại ý Phật pháp ba lần tôi được ban cho một gậy, cũng giống như được tiên sư sờ đầu bằng một cành ngãi cứu (armoise) vậy. Đến hôm nay tôi vẫn còn nhớ đến lần được Ngài đánh. Vậy thì ai có thể lên đây giúp tôi sống lại giây phút ấy?

Lúc bấy giờ có một vị xuất gia rời chỗ ngồi trong chúng đi lên, nói:

- Con đây có thể làm được việc ấy.

Thiền sư cầm gậy đưa cho vị kia. Vị kia ngần ngại khi tiếp nhận cây gậy. Thiền sư liền đánh cho vị ấy một gậy.

Thiền sư lên pháp đường, có vị xuất gia hỏi:

- Chuyện đầu lưỡi gươm bén là chuyện gì vậy?

Thiền sư nói:

- Nguy rồi! Nguy rồi!

Vị kia lưỡng lự, liền bị thiền sư đánh cho một cái.

Lại có người hỏi:

- Trong trường hợp người hành giả Thạch Thất giả gạo, giây phút anh ta quên mất việc dậm chân xuống chày thì anh ta đi đâu?

Thiền sư nói:

- Chìm xuống suối sâu.

Thiền sư lại nói:

- Dù có ai tới với tôi đi nữa thì tôi cũng không phụ lòng người ấy. Luôn luôn tôi biết kẻ ấy từ đâu tới. Nếu người ấy tới với tư thế ấy, thì người ấy cũng giống như tự đánh mất mình, nếu người ấy không tới với tư thế ấy, thì cũng như không có dây mà người ấy tự trói mình. Này quý vị, bất cứ lúc nào cũng vậy, đừng có đắn đo suy nghĩ loạn lên như thế. Hiểu hay không hiểu đều là sai lầm. Tôi nói huỵch toẹt ra như thế đó. Thiên hạ có nói hành tôi thì cứ nói, không sao. Quý vị đứng lâu mỏi chân rồi, xin hẹn dịp khác!

Thiền sư lên pháp đường, và khai thị:

- Một người đứng trên chót vót đỉnh cô phong không có đường ra, còn một người đứng giữa ngã tư không tiến thối được. Giữa hai kẻ ấy, ai tới trước, ai tới sau? Đừng giả bộ làm Duy Ma Cật cũng đừng đóng vai Phó đại sĩ. Xin chào quý vị.

Thiền sư lên pháp đường, nói:

- Có một người đang mãi mãi ở ngoài đường mà chưa hề lìa khỏi nhà cửa, có một người đã lìa nhà cửa, nhưng mà không đang ở ngoài đường. Trong hai người ấy, ai là kẻ đáng được thiên và nhân cúng dường?

Nói xong liền bước xuống.

Thiền sư lên pháp đường. Có vị xuất gia hỏi:

- Câu nói thứ nhất là gì?

Thiền sư đáp:

- Ấn tam yếu nhấc ra, điểm son rõ

Không hề lưỡng lự, chủ khách phân.

- Còn câu nói thứ hai?

- Diệu giải ngại gì câu vấn đáp

Cơ quan thi thiết chẳng ngăn dòng.

- Còn câu nói thứ ba?

- Hãy nhìn con rối đang trình diễn

Có người dây kéo núp bên trong.

Thiền sư lại nói:

- Một câu nói phải có đủ ba huyền môn. Một huyền môn phải có đủ ba yếu lĩnh. Phải có quyền phải có dụng. Các vị hiểu như thế nào?

Nói xong, thiền sư bước xuống.

Tổ Hoàng Bích vào nhà bếp, hỏi thầy đầu bếp:

- Thầy làm gì đó?

Thầy đầu bếp trả lời:

- Con đang nhặt gạo cho chúng tăng.

Tổ Hoàng Bích hỏi:

- Mỗi ngày ăn nhiều ít?

Thầy đầu bếp nói:

- Hai thạch rưỡi.

Tổ Hoàng Bích:

- Như thế có nhiều quá hay không?

Thầy đầu bếp:

- Vậy mà còn sợ thiếu đấy.

Tổ Hoàng Bích liền đánh thầy đầu bếp một cái.

Thầy đầu bếp thuật chuyện này cho thiền sư Lâm Tế nghe. Thiền sư nói:

- Tôi sẽ hỏi ông già cho thầy về việc này.

Thiền sư vừa đến đứng bên tổ Hoàng Bích thì tổ liền kể lại câu chuyện. Thiền sư nói:

- Thầy đầu bếp không hiểu, xin hòa thượng cho một câu trả lời để con chuyển lại cho thầy ấy.

Rồi thiền sư hỏi:

- Như thế có nhiều quá hay không?

Tổ Hoàng Bích nói:

- Tại sao (thầy ấy) không nói ngày mai lại phải ăn thêm một bữa nữa?

Thiền sư nói:

- Nói ngày mai mà làm gì? Phải ăn ngay ngày hôm nay chứ!

Nói xong thiền sư đánh tổ một cái. Tổ Hoàng Bích nói:

- Cái thằng điên này hôm nay dám tới đây vuốt râu hùm hả?

Thiền sư liền hét và đi ra.

Sau đó có dịp Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn về chuyện này:

- Hai vị tôn túc kia nói với nhau như thế là có ý gì?

Ngưỡng Sơn:

- Thầy nghĩ gì?

Quy Sơn nói:

- Nuôi con mới biết công lao mẹ hiền.

Ngưỡng Sơn nói:

- Không phải vậy đâu.

Quy Sơn nói:

- Vậy thì sao?

Ngưỡng Sơn nói:

- Cái đó cũng nghiêm trọng chẳng khác như đưa giặc về phá nhà.

Thiền sư hỏi một vị xuất gia:

- Thầy từ đâu tới?

Vị này hét.

Thiền sư liền chào và mời vị kia ngồi xuống. Vị kia lưỡng lự, bèn bị thiền sư đánh.

Thiền sư thấy một vị xuất gia đến, liền nâng phất trần lên. Vị xuất gia làm lễ, liền bị thiền sư đánh.

Lại một vị xuất gia khác đến, thiền sư cũng nâng phất trần lên. Vị này tỏ ra không quan tâm đến. Thiền sư cũng đánh vị này luôn.

Một hôm, thiền sư cùng thiền sư Phổ Hóa đi phó trai tại nhà một thí chủ.

Thiền sư hỏi:

- Sợi lông nuốt cả biển cả, hạt cải đựng được núi Tu Di, đó là diệu dụng thần thông, hay sự thực vốn là như thế?

Phổ Hóa kéo đổ cả mâm cơm. Thiền sư nói:

- Sao mà thô tháo như thế? (Sao không có uy nghi tế hạnh gì cả?)

Phổ Hóa nói:

- Đây là đâu mà nói thô nói tế?

Ngày hôm sau thiền sư lại cùng Phổ Hóa đi phó trai. Thiền sư lại hỏi:

- Hôm nay thức ăn cúng dường cũng tương tợ như hôm qua, phải không?

Phổ Hóa cũng kéo đổ bàn cơm như hôm trước. Thiền sư nói:

- Được thì được đấy, nhưng mà thô tháo thì vẫn rất thô tháo.

Phổ Hóa nói:

- Đồ đui! Trong Phật pháp thì có gì là thô có gì là tế?

Thiền sư bèn le lưỡi.

Một hôm đó, thiền sư cùng với hai vị trưởng lão Hà Dương và Mộc Tháp ngồi sưởi chân trong tăng đường. Thiền sư nói:

- Ngày nào Phổ Hóa cũng làm kẻ điên ngoài phố chợ. Chẳng biết ông ta là phàm hay là thánh.

Ngay lúc ấy Phổ Hóa đi vào. Thiền sư liền hỏi:

- Thầy là phàm hay là thánh?

Phổ Hóa nói:

- Thầy hãy nói đi: tôi là phàm hay là thánh?

Thiền sư hét. Phổ Hóa lấy tay chỉ ba người và nói:

- Hà Dương là cô dâu mới, Mộc Tháp là thiền lão bà, còn Lâm Tế là một đứa bé con, nhưng nó lại có được một con mắt.

Thiền sư nói:

- Tên giặc này!

Phổ Hóa vừa đi ra vừa kêu: Có giặc! Có giặc!

Một hôm Phổ Hóa đang ăn bắp cải sống ở tăng đường. Thiền sư liền nói:

- Lớn như một con lừa!

Phổ Hóa liền giả tiếng lừa kêu. Thiền sư nói:

- Tên giặc này!

Phổ Hóa vừa đi ra vừa kêu: Có giặc! Có giặc!

Phổ Hóa thường đi rung chuông ngoài phố chợ và nói:

- Phía sáng tới thì đánh phía sáng, phía tối đến thì đánh phía tối, bốn phương tám hướng đến, thì xoay vần mà đánh, hư không đến thì ta đây đánh hết mình.

Thiền sư sai một vị thị giả đi, dặn khi nghe Phổ Hóa nói như thế thì níu thầy ấy lại và hỏi: ‘Nếu không có cái gì tới thì sao?’ (Vị thị giả làm y như thế). Phổ Hóa đẩy thị giả ra và nói:

- Ngày mai sẽ có trai tăng ở Đại Bi Viện.

Nghe kể lại câu chuyện, thiền sư nói:

- Xưa nay mình vẫn nghi cái anh chàng này.

Có một vị lão túc tới tham vấn, không làm lễ chào hỏi cũng không vấn an. Vị này hỏi:

- Làm lễ là phải hay không làm lễ phải?

Thiền sư hét. Vị lão túc làm lễ. Thiền sư nói:

- Hay thay, bọn giặc cỏ này.

Vị lão túc la: ‘Giặc cỏ! Giặc cỏ!’ Và đi ra.

Thiền sư nói:

- Đừng nói vô sự là tốt.

Lúc bấy giờ có một vị thủ tọa đang đứng hầu một bên thiền sư. Thiền sư hỏi:

- Có lỗi hay không có lỗi?

Vị thủ tọa đáp:

- Cả hai đều có lỗi.

Thiền sư hỏi:

- Lỗi ở chỗ nào?

Vị thủ tọa đi ra.

Thiền sư nói:

- Đừng nói vô sự là tốt.

Sau này có người kể lại câu chuyện với Nam Tuyền. Nam Tuyền phê bình:

- Ngựa quan đạp nhau.

Nhân vào phó trai ở một doanh trại của quân đội, thiền sư gặp một viên sĩ quan đứng đón ở cửa. Trỏ vào một cây cột trần, thiền sư hỏi:

- Cái này là phàm hay thánh?

Vị sĩ quan không nói được.

Thiền sư đánh vào cây cột trần và nói: ‘Dù có nói được hay không thì nó cũng chỉ là một cây cột gỗ.’ Bèn đi vào.

Thiền sư hỏi viện chủ: ‘Thầy vừa từ đâu về?’

Viện chủ: ‘Đi ra quận bán lúa về.’

Thiền sư: ‘Bán được hết không?’

Viện chủ: ‘Bán được hết.’

Thiền sư lấy gậy vạch một đường trước mặt, hỏi:

- Bán được cái này không?

Viện chủ hét. Thiền sư đánh.

Vị điển tọa tới. Thiền sư kể lại câu chuyện. Vị điển tọa nói:

- Viện chủ không hiểu được ý của hòa thượng.

Thiền sư nói:

- Còn thầy, thầy hiểu không?

Điển tọa nghiêng mình làm lễ, cũng bị thiền sư đánh luôn.

Có vị tọa chủ (giảng sư) tới thăm viếng, thiền sư hỏi:

- Tọa chủ giảng những kinh luận nào?

Tọa chủ:

- Con còn dở lắm, chỉ giảng sơ sài được luận Bách Pháp Minh Môn.

Thiền sư nói:

- Có kẻ thông suốt cả giáo lý ba thừa và mười hai thể tài, lại có kẻ không biết gì về giáo lý tam thừa và mười hai thể tài, hai kẻ ấy giống nhau hay khác nhau?

Tọa chủ nói:

- Hiểu được thì giống nhau, không hiểu được thì khác nhau.

Lúc ấy Lạc Phổ đứng sau lưng làm thị giả, nói:

- Thưa tọa chủ, ở đây là đâu mà nói giống nhau hay khác nhau?

Thiền sư quay lại hỏi:

- Thị giả, vậy thì chú nghĩ sao?

Thị giả liền hét. Sau khi tiễn tọa chủ đi, thiền sư hỏi thị giả:

- Hồi nảy chú hét tôi hả?

Thị giả nói: ‘Vâng.’ Thiền sư bèn đánh thị giả.

Thiền sư nghe Đức Sơn đời thứ hai có nói: ‘Nói được thì lãnh ba mươi gậy, không nói được cũng lãnh ba mươi gậy’, bèn sai Lạc Phổ đi đến, dặn rằng:

- Sau khi hỏi: ‘Nói được sao cũng lãnh 30 gậy?’, chú hãy đợi cho Đức Sơn đánh thì hãy giật gậy và đẩy cho ông ta một cái mạnh, xem ông ta hành xử ra sao?

Lạc Phổ làm y như lời dặn. Đức Sơn thấy thế liền rút vào phương trượng. Lạc Phổ về thuật lại cho thiền sư hay. Thiền sư nói:

- Từ trước tới nay, ta đã từng nghi ông già ấy. Tuy nhiên, chú thấy thế nào?

Lạc Phổ còn đang lưỡng lự thì bị thiền sư đánh.

Quan Thường Thị họ Vương một hôm đến thăm thiền sư. Hai người cùng đứng trước tăng đường nhìn vào. Quan hỏi:

- Các thầy ở đây có học kinh không?

Thiền sư nói: ‘Không học kinh.’

Quan hỏi:

- Vậy các thầy có học thiền không?

Thiền sư nói: ‘Cũng không học thiền.’

Quan hỏi:

- Kinh cũng không học, thiền cũng không học, thì làm cái gì nữa?

Thiền sư nói:

- Tôi chỉ dạy họ làm Bụt làm Tổ thôi.

Quan Thường Thị nói:

- Bụi vàng tuy quý, nhưng rơi vào mắt cũng xốn lắm.

Thiền sư bảo:

- Vậy mà xưa nay tôi cứ ngỡ ông là một kẻ tầm thường.

Thiền sư hỏi Hạnh Sơn:

- Thế nào là khoảng đất trống và con trâu trắng?

Hạnh Sơn rống ra tiếng trâu!

Thiền sư: ‘Thầy câm hả?’

Hạnh Sơn nói: ‘Còn hòa thượng thì sao?’

Thiền sư nói: ‘Con vật này!’

Thiền sư hỏi Lạc Phổ:

- Lâu nay, một người dùng gậy, một người dùng tiếng hét. Người nào thân thiết hơn?

Lạc Phổ:

- Cả hai đều không thân thiết.

Thiền sư hỏi:

- Thầy hiểu nghĩa chữ thân thiết thế nào?

Lạc Phổ hét, và bị thiền sư đánh.

Thấy một vị xuất gia đến, thiền sư đưa hai tay ra. Vị xuất gia không nói gì. Thiền sư hỏi: ‘Thầy có hiểu không?’

Vị xuất gia: ‘Con không hiểu.’

Thiền sư nói: ‘Núi Côn Lôn khó mở, ta cho ngươi hai đồng.’

Đại Giác đến tham vấn. Thiền sư đưa phất trần lên. Đại Giác trải tọa cụ. Thiền sư ném phất trần xuống đất. Đại Giác liền lấy tọa cụ lên, đi vào tăng đường.

Trong chúng các thầy bàn với nhau:

- Thầy này có quen thân gì với thiền sư của chúng mình không, tại sao không lễ bái mà cũng không bị ăn đòn?

Nghe nói thế, thiền sư cho gọi Đại Giác đến. Thiền sư nói:

- Đại chúng đây nói rằng thầy chưa chào hỏi tôi.

Đại Giác trả lời:

- Thiền sư mạnh giỏi không?

Rồi trở vào với chúng.

Trong thời gian hành cước, thiền sư Triệu Châu có dịp ghé lại thăm thiền sư, gặp lúc thiền sư đang rửa chân. Triệu Châu hỏi:

- Mục đích của Bồ Đề Đạt Ma qua đây là gì?

Thiền sư nói:

- Đúng vào lúc tôi đang rửa chân.

Triệu Châu tới gần ghé tai làm bộ nghe. Thiền sư nói:

- Bây giờ tôi phải lại đổ thêm một chậu nước dơ nữa hay sao?

Triệu Châu liền bỏ đi.

Có thượng tọa Định đến tham vấn, hỏi:

- Đại ý của Phật pháp là gì?

Thiền sư từ thiền sàng bước xuống, nắm lấy thượng tọa Định, đánh cho thượng tọa một cái, rồi thả thượng tọa ra. Thượng tọa Định đứng yên.

Có một vị xuất gia đứng đó nói:

- Thượng tọa Định, sao không lạy xuống đi!

Thượng tọa Định lạy xuống thì bỗng dưng đại ngộ.

Ma Cốc đến tham vấn, vừa trải tọa cụ vừa hỏi:

- Mười hai mặt của Quan Âm, mặt nào là mặt chính?

Thiền sư từ thiền sàng bước xuống, một tay nắm tọa cụ, một tay kéo Ma Cốc tới gần, hỏi:

- Quan Âm mười hai mặt bây giờ đang đi đâu?

Ma Cốc xoay mình lại, định lên thiền sàng ngồi thì thiền sư nắm lấy gậy định đánh. Ma Cốc giật gậy. Cả hai sau đó cùng nắm gậy đi vào phương trượng.

Thiền sư hỏi một thầy:

- Có lúc tiếng hét giống như lưỡi gươm báu của Kim Cương Vương ; có lúc tiếng hét giống như sư tử lông vàng đang ngồi xổm ; có lúc tiếng hét giống như chiếc sào dò bóng cỏ ; có lúc tiếng hét không có tác dụng của tiếng hét. Thầy hiểu không?

Vị xuất gia lưỡng lự, liền bị thiền sư đánh.

Thiền sư hỏi một ni sư:

- Thiện lai hay ác lai?

Ni sư hét. Thiền sư cầm gậy nói:

- Nói đi, nói đi!

Ni sư hét thêm một tiếng thứ hai nhưng vẫn bị thiền sư đánh.

Long Nha hỏi:

- Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn độ qua có mục đích gì?

Thiền sư nói:

- Đem thiền bản lại đây cho ta.

Long Nha đưa thiền bản. Thiền sư tiếp lấy thiền bản và đánh Long Nha. Long Nha:

- Đánh thì cứ đánh nhưng mục đích của tổ sư vẫn chưa thấy rõ ràng.

Sau đó, Long Nha đến thăm Thúy Vi, và hỏi:

- Tổ sư từ Ấn độ qua có mục đích gì?

Thúy Vi nói:

- Đem bồ đoàn lại đây cho ta.

Long Nha đưa bồ đoàn. Thúy Vi tiếp lấy bồ đoàn và đánh Long Nha. Long Nha nói:

- Đánh thì đánh nhưng mục đích của tổ sư cũng vẫn chưa thấy rõ ràng.

Sau này, Long Nha làm Viện chủ, có một vị xuất gia đi vào thiền thất hỏi:

- Trong thời gian hòa thượng đi hành cước có tham vấn hai vị tôn túc, vậy hòa thượng có công nhận (tuệ giác) của hai vị ấy không?

Long Nha nói:

- Công nhận thì có công nhận, nhưng mục đích của tổ sư vẫn chưa thấy rõ ràng như thường.

Đồ chúng của thiền sư Kỉnh Sơn có tới 500 vị, nhưng trong số ấy có rất ít người đến tham thỉnh thiền sư. Tổ Hoàng Bích phái thiền sư đến thăm Kỉnh Sơn. Trước khi đi, tổ hỏi:

- Con đến đấy sẽ làm gì?

Thiền sư nói:

- Đến đó con mới biết sẽ làm gì.

Đến nơi, còn mang nguyên áo nón du hành, thiền sư đi thẳng vào pháp đường để gặp Kỉnh Sơn. Kỉnh Sơn vừa ngửng đầu lên thì thiền sư liền hét. Kỉnh Sơn vừa mở miệng chưa kịp nói gì thì thiền sư đã phất tay áo đi ra.

Ngay sau đó có một thầy hỏi Kỉnh Sơn:

- Cái ông thầy kia mới tới, có nói qua nói lại gì với hòa thượng không mà hét như vậy?

Kỉnh Sơn nói:

- Thầy ấy từ đạo tràng của Hoàng Bích tới đấy. Nếu muốn biết thì đi hỏi ông ta đi.

Năm trăm đồ chúng của Kỉnh Sơn sau đó bị phân tán quá hơn một nửa.

Một hôm ngoài phố chợ, Phổ Hóa ngỏ lời xin chiếc áo một tấm. Ai cũng cho áo, nhưng Phổ Hóa không nhận. Nghe vậy thiền sư bảo viện chủ mua cho Phổ Hóa một chiếc quan tài. Lúc Phổ Hóa về, thiền sư nói:

- Tôi vừa mới may cho thầy một chiếc áo một tấm rồi đó.

Phổ Hóa liền vác chiếc quan tài đi qua phố chợ, nói:

- Lâm Tế vừa may cho tôi một chiếc áo một tấm. Bây giờ tôi sẽ đi ra cửa Đông để thoát hóa hình hài này.

Người ngoài chợ đi theo Phổ Hóa để xem. Nhưng tới nơi Phổ Hóa lại nói:

- Ngày hôm nay tôi chưa thoát hóa đâu. Ngày mai tôi sẽ thoát hóa tại cửa Nam.

Ngày hôm sau Phổ Hóa cũng nói là chưa thoát hóa, đợi ngày hôm sau nữa mới thoát hóa ở cửa khác. Ba ngày như vậy nói mà không làm nên không còn ai tin nữa. Đến ngày thứ tư chẳng có ai đi theo, Phổ Hóa một mình đi ra ngoài thành phố, tự nằm vào trong quan tài và đậy nắp lại, nhờ một người qua đường đóng đinh áo quan. Tin tức chuyền đi, lập tức người trong thành phủ đổ ập tới rất đông. Họ đòi mở quan tài ra. Nắp quan tài mở ra thì không thấy Phổ Hóa trong ấy nữa. Người ta chỉ nghe tiếng chuông rung trong hư không càng lúc càng xa.

Trong một buổi tham vấn chiều, thiền sư khai thị: ‘Có lúc đoạt người không đoạt cảnh, có lúc đoạt cảnh không đoạt người, có lúc đoạt cả người cả cảnh, có lúc không đoạt người cũng không đoạt cảnh.’

Lúc bấy giờ có một vị xuất gia hỏi: ‘Đoạt người không đoạt cảnh là sao?’

Thiền Sư đáp: ‘Nắng dậy gấm thêu đầy mặt đất

Hài nhi tóc rủ bạc như tơ.’

Hỏi tiếp: ‘Đoạt cảnh không đoạt người là sao?’

Thiền Sư đáp: ‘Lệnh vua truyền khắp trong thiên hạ

Biên thùy tướng sĩ khói mây tan.’

Hỏi: ‘Còn đoạt cả người cả cảnh là sao?’

Thiền Sư đáp: ‘Hai quận Biện Phần không liên lạc

Dân chúng một mình một cõi riêng.’

Hỏi: ‘Còn không đoạt người cũng không đoạt cảnh là sao?

Thiền Sư đáp: ‘Vua bước lên điện báu

Ông già quê hát ca.’

Du hành

Trong thời gian còn tu học với tổ Hoàng Bích, sự tu tập của thiền sư rất thuần nhất. Vị thủ tọa có ý khen rằng tuy thầy thuộc về lớp sau nhưng thầy có những điểm đặc biệt. Thủ tọa hỏi:

- Thầy ở đây lâu chưa?

Thiền sư đáp:

- Được ba năm.

Thầy thủ tọa:

- Đã từng được tham vấn sư tổ chưa?

Thiền sư đáp:

- Con chưa từng tham vấn và cũng chẳng biết tham vấn về đề tài gì.

Thủ tọa bảo:

- Tại sao thầy không tới hỏi hòa thượng đường đầu ‘đại ý của Phật pháp là gì?’

Thiền sư liền tới hỏi tổ Hoàng Bích câu ấy. Hỏi chưa hết câu đã bị tổ đánh. Thiền sư trở về. Vị thủ tọa hỏi: ‘Sao?’

- Con chưa hỏi xong câu hỏi thì bị đánh. Con không hiểu tại sao.

- Vậy cứ tới hỏi lại lần thứ hai xem sao!

Thiền sư tới hỏi lần thứ hai. Và cũng bị tổ Hoàng Bích đánh. Như thế cho đến ba lần.

Thiền sư trở về hỏi vị thủ tọa:

- Cảm ơn Thủ tọa đã từ bi chỉ bảo cho con tới tham vấn hòa thượng, nhưng ba lần con hỏi là ba lần con bị hòa thượng đánh. Con tự hận là vì có nhiều chướng duyên nên không lãnh hội được ý chỉ sâu sắc của hòa thượng. Nay con xin giã từ đi nơi khác.

Thủ tọa nói:

- Nếu thầy đi thì nên tới từ giã hòa thượng trước khi đi.

Thiền sư lạy rồi rút lui. Vị thủ tọa tới hòa thượng thưa:

- Cái thầy còn trẻ tới tham vấn ấy có thể là một pháp khí tương lai đấy, vậy khi thầy ta tới từ giã xin hòa thượng dùng phương tiện để tiếp độ thầy ấy một chút. Trong tương lai thầy ấy có thể trở nên một cây đại thụ làm bóng mát cho rất nhiều người trong thiên hạ.

Khi thiền sư tới từ biệt tổ, tổ nói:

- Con không nên đi đâu cả, chỉ nên đi tới thầy Đại Ngu ở đầu sông Cao An mà thôi. Thầy Đại Ngu sẽ giúp con.

Thiền sư liền đi tới Đại Ngu. Đại Ngu nói: ‘Thầy từ đâu tới?’

Thiền sư nói: ‘Từ tu viện Hoàng Bích tới.’

Đại Ngu: ‘Hoàng Bích có nói gì không?’

Thiền sư:

- Ba lần tôi tới hỏi về đại ý Phật pháp, ba lần tôi bị đánh. Tôi không biết là tôi có lỗi hay không có lỗi.

Đại Ngu nói:

- Hoàng Bích như một bà ngoại từ mẫn đã hết lòng hết sức giúp thầy vượt qua những khó khăn, vậy mà thầy lại còn nói có lỗi hay không có lỗi!

Nghe thế, thiền sư đại ngộ. Thiền sư nói:

- Thì ra Phật pháp của hòa thượng Hoàng Bích đâu có gì ghê gớm lắm đâu!

Đại Ngu nói:

- Cái con quỷ đái dầm này, vừa than có lỗi không lỗi đó thì nay lại dám nói Phật pháp của Hoàng Bích không có gì là ghê gớm! Thầy thấy được cái gì, nói nghe xem, nói nghe xem!

Thiền sư mới thụi vào hông Đại Ngu ba cái. Đại Ngu đẩy thiền sư ra, nói:

- Thầy của ông là Hoàng Bích, chuyện này chẳng có dính líu gì đến tôi.

Thiền sư liền từ giã Đại Ngu trở về với tổ Hoàng Bích. Thấy thiền sư trở về, Hoàng Bích nói:

- Cái anh chàng này cứ đi đi về về như thế bao giờ mới chấm dứt?

Thiền sư nói:

- Chỉ vì hòa thượng từ bi quá nên con phải trở về.

Làm lễ xong, thiền sư đứng hầu một bên. Hoàng Bích hỏi:

- Đi đâu về thế?

- Mới đây theo lời dạy đầy tình thương của hòa thượng, con đã đến tham vấn Đại Ngu. Nay con mới về.

Hoàng Bích: ‘Đại Ngu có nói gì không?’

Thiền sư liền kể lại đầu đuôi câu chuyện. Hoàng Bích nói:

- Cái lão Đại Ngu kia, đợi khi có dịp nắm được lão, ta sẽ đánh cho lão một trận.

Thiền sư liền nói:

- Đâu có cần đợi làm gì, hòa thượng? Hãy tiếp nhận ngay bây giờ đi.

Nói xong thiền sư liền thụi vào Hoàng Bích. Hoàng Bích la:

- Cái thằng điên này, dám tới hang cọp vuốt râu hùm hả?

Thiền sư bèn hét.

Hoàng Bích nói:

- Thị giả đâu, dẫn thằng khùng này vào trong tăng đường đi.

Sau này Quy Sơn có dịp kể lại chuyện này cho Ngưỡng Sơn và hỏi Ngưỡng Sơn:

- Hồi ấy Lâm Tế tiếp nhận năng lượng từ Đại Ngu hay từ Hoàng Bích?

Ngưỡng Sơn nói:

- Nếu không cỡi đầu cọp, thì làm sao vuốt được đuôi cọp?

Thiền sư đang trồng tùng. Tổ Hoàng Bích hỏi:

- Trong núi sâu trồng tùng làm gì nhiều thế?

Thiền sư đáp:

- Trước là để làm cảnh cho sơn môn, sau là để làm tiêu chuẩn cho các thế hệ tương lai.

Nói xong, thiền sư lấy cuốc dộng xuống đất ba lần.

Hoàng Bích nói:

- Tuy là vậy nhưng thầy cũng đã bị tôi cho ăn ba chục gậy rồi (là ít) đấy.

Thiền sư lại dộng cuốc xuống đất ba lần nữa, rồi rên lên ư ử. Hoàng Bích nói:

- Tông phong của ta đến thế hệ của ngươi sẽ được hưng thịnh lớn trên đời.

Sau này Quy Sơn lặp lại lời này hỏi Ngưỡng Sơn:

- Lúc ấy Hoàng Bích chỉ phó chúc cho một mình Lâm Tế hay còn phó chúc cho ai khác?

Ngưỡng Sơn:

- Còn chứ, nhưng tại vì hòa thượng quá lớn tuổi rồi nên tôi không nói làm chi đó thôi.

Quy Sơn nói:

- Tuy vậy tôi cũng muốn biết, thầy cứ nói xem.

Ngưỡng Sơn:

- Một người chỉ ngón tay về phương Nam, cả nước Ngô lẫn nước Việt đều tuân hành theo lệnh. Gặp gió lớn thì ngừng. (tiên đoán về hòa thượng Phong Huyệt)

Thiền sư một hôm đứng hầu thiền sư Đức Sơn. Đức Sơn nói:

- Hôm nay tôi mệt.

Thiền sư nói:

- Ông già này đang nói mơ gì đó?

Đức Sơn liền đánh.

Thiền sư lật đổ thiền sàng. Đức Sơn mới ngưng.

Thiền sư đang xới đất trong một buổi chấp tác toàn chúng, thì thấy Tổ Hoàng Bích tới, liền chống cuốc đứng yên. Hoàng Bích hỏi:

- Anh chàng này mệt rồi hả?

Thiền sư nói:

- Cuốc chưa nhấc lên mà mệt gì.

Hoàng Bích liền đánh thiền sư một cái. Sư giật lấy gậy của Hoàng Bích xô một cái, Hoàng Bích ngả xuống. Tổ Hoàng Bích gọi:

- Thầy Duy Na, thầy Duy Na, tới đỡ tôi dậy đi.

Thầy Duy Na tới gần nói:

- Tại sao hòa thượng lại để cho anh chàng điên này làm một điều vô lễ như thế?

Hoàng Bích đứng lên được rồi liền đánh thầy Duy Na. Thiền sư thấy thế dộng cuốc xuống đất và nói:

- Ở các nơi khác thì người ta hỏa táng. Còn ở đây thì chỉ chôn sống.

Sau này Quy Sơn có dịp hỏi Ngưỡng Sơn:

- Tại sao Hoàng Bích lại đánh vị Duy Na?

Ngưỡng Sơn:

- Tên giặc thiệt thì đã chạy mất, còn người đuổi giặc lại bị ăn đòn.

Có một hôm ngồi ở tăng đường, thiền sư thấy Tổ Hoàng Bích đến, liền nhắm mắt lại. Hoàng Bích giả làm bộ sợ, đi về phương trượng. Thiền sư đi theo về phương trượng lễ tạ. Lúc ấy có thầy thủ tọa đang đứng hầu bên tả Hoàng Bích. Hoàng Bích nói:

- Thầy này còn trẻ, nhưng là kẻ biết được vấn đề.

Thủ tọa nói:

- Chân hòa thượng không chấm đất, mà hòa thượng lại ấn chứng cho cái anh chàng trẻ này.

Tổ Hoàng Bích lấy tay tự vả vào miệng Tổ một cái. Thầy thủ tọa nói:

- Nếu hòa thượng biết thì không sao.

Thiền sư đang ngủ trong tăng đường. Hoàng Bích thấy thế, lấy gậy gõ vào thiền sàng một cái. Thiền sư ngửng đầu lên thấy Hoàng Bích, liền nhắm mắt ngủ lại. Hoàng Bích lại gõ thêm một tiếng, rồi đi lên lầu trên. Thấy vị thủ tọa đang ngồi thiền, Hoàng Bích nói:

- Lầu dưới, người trẻ đang ngồi thiền, tại sao trên này thầy còn ngồi với vọng tưởng?

Thủ tọa nói:

- Cái ông già này làm gì thế?

Hoàng Bích gõ thêm một cái trên thiền sáng rồi đi ra.

Sau này Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn câu chuyện Hoàng Bích vào tăng đường ấy có nghĩa gì. Ngưỡng Sơn nói:

- Một lá bài hai mặt.

Một hôm có buổi chấp tác của cả đại chúng, thiền sư đi sau. Tổ Hoàng Bích quay lại, thấy thiền sư tay không, hỏi:

- Cuốc để đâu?

Thiền sư nói:

- Có một người lấy đi mất rồi.

Hoàng Bích nói:

- Tới gần đây để cùng đàm luận.

Thiền sư đến gần. Đưa cuốc lên trời, Tổ nói:

- Cái này đây trong thiên hạ không ai giật khỏi tay ta.

Thiền sư liền giật lấy cuốc của Hoàng Bích, đưa lên và nói:

- Vậy tại sao bây giờ nó nằm trong tay con đây?

Hoàng Bích nói: ‘Hôm nay đã có rất nhiều người chấp tác rồi.’ Nói xong liền trở về tăng viện.

Sau này Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn:

- Cây cuốc đang nằm trong tay Hoàng Bích tại sao lại vào tay Lâm Tế?

Ngưỡng Sơn:

- Giặc là tiểu nhân, nhưng nếu có trí, thì tiểu nhân có thể hơn người quân tử.

Thiền sư đem thư của Tổ Hoàng Bích cho Quy Sơn. Lúc ấy Ngưỡng Sơn làm tri khách. Tiếp thư, Ngưỡng Sơn hỏi:

- Cái này là thư của Hoàng Bích, còn thư của người đưa thư đâu?

Thiền sư liền thụi Ngưỡng Sơn một cái. Ngưỡng Sơn ôm lấy Thiền sư, nói:

- Sư anh biết được như thế là hay rồi, chúng ta hãy thôi đừng đối đáp nữa.

Và cả hai cùng đi tới Quy Sơn. Quy Sơn hỏi:

- Học chúng của sư anh Hoàng Bích có được bao nhiêu vị?

Thiền sư đáp: ‘Có bảy trăm vị.’

Quy Sơn: ‘Trong số ấy ai là người dẫn dắt?’

Thiền sư: ‘Người ấy vừa mới trao thư cho thầy đấy.’

Rồi thiền sư hỏi: ‘Ở đây hòa thượng có bao nhiêu vị trong học chúng?’

Quy Sơn nói: ‘Một ngàn năm trăm vị.’

Thiền sư nói: ‘Nhiều quá nhỉ!’

Quy Sơn nói: ‘Học chúng của sư anh Hoàng Bích ta cũng rất đông.’

Thiền sư chào từ giã Quy Sơn. Ngưỡng Sơn đưa Thiền sư ra, nói:

- Nếu mai này sư anh đi lên miền Bắc, sư anh sẽ có một chỗ cư trú.

Thiền sư nói: ‘Sao có thể như thế được?’

Ngưỡng Sơn nói:

- Cứ đi đi thì biết. Sau này sẽ có một người phụ tá cho sư anh, người này sẽ là có đầu mà không có đuôi, có thỉ mà không có chung.

Sau này thiền sư lên Trấn Châu quả gặp Phổ Hóa ở đấy. Khi thiền sư xuất hiện làm việc hóa độ, thì có Phổ Hóa phụ tá. Chưa ở với Phổ Hóa bao lâu thì Phổ Hóa đã đi, toàn thân không còn lưu dấu vết.

Giữa mùa an cư kết hạ, thiền sư đến thăm Tổ Hoàng Bích, thấy Tổ đang xem kinh. Thiền sư nói:

- Lâu nay con cứ tưởng thầy là một con người, ngờ đâu thầy chỉ là một vị hòa thượng già, đậu đen ngậm đầy miệng.

Thiền sư ở lại vài hôm rồi tới từ giã Tổ Hoàng Bích mà đi. Tổ nói:

- Nhà ngươi bỏ an cư tới đây là đã phá hạ, mà tới đây rồi lại không ở cho hết hạ lại còn bỏ đi.

Thiền sư nói:

- Con chỉ tạm đến đây vài ngày để thăm thầy thôi.

Hoàng Bích liền đánh và đuổi đi. Đi được vài dặm đường, thiền sư bỗng có nghi vấn về việc này, cho nên trở lại để ở cho hết hạ.

Hết hạ rồi, một hôm thiền sư đến từ giã Tổ Hoàng Bích. Tổ hỏi:

- Thầy đi đâu?

Thiền sư nói:

- Nếu không phải đi Hà Nam thì đi Hà Bắc.

Tổ liền đánh. Thiền sư nắm Tổ lại không cho Tổ đánh tiếp, rồi thụi Tổ một cái. Tổ cười lớn và gọi:

- Thị giả, đem thiền trượng và kỷ án của sư ông Bách Trượng đến đây cho ta.

Thiền sư nói:

- Thị giả, đem lửa tới đây cho ta.

Tổ Hoàng Bích nói:

- Nói gì thì cứ nói, nhưng con hãy mang những thứ này theo với con. Sau này con sẽ có thể ngồi trên lưỡi của thiên hạ cho xem.

Sau này, Quy Sơn có dịp hỏi Ngưỡng Sơn:

- Lâm Tế có hơi bất nghĩa với Hoàng Bích không?

Ngưỡng Sơn nói: ‘Không.’

Quy Sơn nói: ‘Nghĩa là thế nào?’

Ngưỡng Sơn nói: ‘Biết ơn mới có thể đền ơn.’

Quy Sơn nói:

- Từ xưa tới nay đã có trường hợp nào như thế chưa?’

Ngưỡng Sơn:

- Có chứ, nhưng chuyện đã xảy ra quá xưa rồi, mình không muốn nhắc đến.

Quy Sơn:

- Tuy nhiên tôi vẫn muốn nghe. Nói đi.

Ngưỡng Sơn:

- Trong hội Lăng Nghiêm, thầy Anan tán thán Bụt: ‘Đem hết thân tâm này ra để cứu độ chúng sinh trong các cõi nhiều như vi trần thì mới gọi là báo đáp được ân đức của Bụt.’ Đó chẳng phải là báo ân sao?

Quy Sơn nói:

- Đúng vậy! Đúng vậy! Cái thấy của mình ngang bằng cái thấy của thầy làm cho mình chỉ có được một nửa uy đức tâm linh của thầy. Cái thấy của mình nếu hơn cái thấy của thầy thì mình mới xứng đáng là sự tiếp nối của thầy.

Thiền sư đến thăm tháp của Tổ Bồ Đề Đạt Ma. Vị tháp chủ hỏi:

- Hòa thượng lễ Bụt trước hay lễ Tổ trước?

Thiền sư đáp:

- Tôi không lễ Bụt mà cũng không lễ Tổ.

Tháp chủ:

- Bụt và Tổ có oán cừu gì với hòa thượng mà hòa thượng không lễ?

Thiền sư liền phất tay áo ra đi.

Trong một chuyến hành cước, thiền sư ghé đạo tràng của thiền sư Long Quang. Khi Long Quang lên pháp đường, thiền sư ra hỏi:

- Không đưa mũi giáo ra, làm sao để chiến thắng?

Long Quang cứ ngồi yên. Thiền sư nói:

- Làm kẻ thiện tri thức lớn mà không thi triển phương tiện quyền xảo gì hết sao?

Long Quang trừng mắt nhìn thiền sư, nói: ‘Hừ!’

Thiền sư lấy tay chỉ Long Quang và nói:

- Ông già này hôm nay thua cuộc rồi!

Thiền sư đến Tam Phong. Hòa thượng Bình hỏi:

- Từ đâu tới?

- Từ đạo tràng Hoàng Bích.

Bình nói:

- Hoàng Bích có nói gì không?

Thiền sư nói:

- Hôm qua trâu vàng lâm khốn đốn

Đến nay chửa thấy vết chân nào.

Bình nói:

- Gió thu lồng sáo ngọc

Ai chính kẻ tri âm?

Thiền sư:

- Vạn trùng quan san đà vượt thấu

Mà không ở lại chốn trời xanh.

Bình: ‘Câu hỏi của thầy hơi cao đấy.’

Thiền sư:

- Rồng sinh ra Kim phụng

Phá vỡ trời lưu ly.

Bình: ‘Thôi ngồi xuống uống trà đi.’ Rồi hỏi:

- Mấy hôm trước đây, thầy ở đâu?

Thiền sư:

- Tôi ở đạo tràng Long Quang.

Bình: ‘Long Quang gần đây ra sao?’

Thiền sư liền bỏ đi ra.

Thiền sư đến viếng đạo tràng của thiền sư Đạo Từ. Đạo Từ đang ngồi trong phương trượng. Thiền sư hỏi:

- Ngồi yên trong thất thì thế nào?

Từ đáp:

- Xanh xanh tùng đứng ngàn đông lạnh

Tay già hoa nở vạn miền xuân.

Thiền sư:

- Viên trí xưa nay từng siêu việt

Ba non mở được vạn trùng quan.

Từ bèn hét. Thiền sư cũng hét.

Từ hỏi: ‘Thế nào?’ Thiền sư phất tay áo bỏ ra.

Thiền sư đến Nhượng Châu, gặp thiền sư Hoa Nghiêm. Hoa Nghiêm giả bộ dựa trên chiếc gậy để ngủ. Thiền sư nói:

- Hòa thượng, ngủ làm gì?

Nghiêm nói:

- Vị thiền khách này không giống những vị thiền khách khác.

Thiền sư nói:

- Thị giả! Đem trà lại mời hòa thượng.

Thiền sư Hoa Nghiêm mới gọi thầy Duy Na tới, dặn:

- Sắp cho vị thượng tọa này ngồi ở ghế thứ ba.

Thiền sư đến thăm thiền sư Túy Phong. Túy Phong hỏi:

- Thầy từ đâu tới?

- Từ đạo tràng Hoàng Bích tới.

- Hoàng Bích có nói câu gì để khai thị cho người ta không?

- Hoàng Bích không nói câu gì cả.

- Tại sao lại không được?

- Dù có nói thì cũng không lặp lại được.

Túy Phong nói: ‘Cứ thử lặp lại xem.’

Thiền sư nói: ‘Một mũi tên bay vào trời Tây.’

Thiền sư đến thăm thiền sư Tượng Điền, hỏi:

- Không phải phàm mà cũng không phải thánh, thầy thấy sao nói liền đi.

Tượng Điền nói:

- Ông thầy già này chỉ như thế này thôi.

Thiền sư liền hét và nói:

- Một bọn trọc đầu đông đảo tới đây để mong tìm được cái chén bát nào?

Thiền sư đến thăm thiền sư Minh Hóa. Minh Hóa hỏi:

- Đi đi tới tới hoài như thế để làm cái gì?

Thiền sư nói:

- Chỉ để cho mòn đôi giép cỏ.

Minh Hóa hỏi:

- Cuối cùng để làm gì?

Thiền sư nói:

- Ông già này chẳng biết thế nào là trò chuyện cả sao?

Thiền sư đi thăm thiền sư Phụng Lâm, nửa đường gặp một bà già. Bà hỏi:

- Thầy đi đâu?

Thiền sư: ‘Tôi đi thăm Phụng Lâm.’

Bà nói: ‘Lúc này Phụng Lâm không có nhà.’

Thiền sư: ‘Thế Phụng Lâm đi đâu?’

Bà già bước đi. Thiền sư gọi: ‘Này bà!’ Bà quay đầu lại, thì bị thiền sư đánh.

Thiền sư tới Phụng Lâm. Phụng Lâm hỏi:

- Tôi có chuyện muốn hỏi. Được không?

Thiền sư nói:

- Làm sao xẻ thịt gây vết thương?

Lâm:

- Biển lặng trăng không bóng

Cá đớp vì tự mê.

Thiền sư:

- Trăng biển đã không bóng

Cá lội làm sao mê?

Lâm:

- Thấy gió biết sóng dậy

Nhìn nước biết buồm xuôi

Thiền sư:

- Một vầng chiếu rọi non sông lĩnh

Cười lên một tiếng đất trời kinh

Lâm:

- Muốn đem ba tấc soi trời đất

Đối cơ một cú nói lên xem

Thiền sư:

- Gặp người kiếm khách nên trình kiếm

Chẳng phải người thơ chẳng tặng thơ

Nghe như thế, Phụng Lâm mới thôi. Thiền sư lúc ấy lại nói một bài kệ tụng:

Đạo lớn đại đồng

Đừng ngó tây đông

Lửa đá không kịp

Chớp lòe chẳng thông.

(Sau này) Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn:

- ‘Lửa đá không kịp, chớp lòe chẳng thông’, xưa nay các bậc thánh tăng lấy gì để giúp người?

Ngưỡng Sơn: ‘Thầy nghĩ sao?’

Quy Sơn: ‘Chỉ có ngôn thuyết, không có ý nghĩa gì thật.’

Ngưỡng Sơn nói: ‘Không phải thế đâu!’

Quy Sơn: ‘Vậy thì thầy hiểu thế nào?’

Ngưỡng Sơn nói:

- Chính thức, thì một cây kim không lọt vào được. Tư riêng thì xe ngựa đều có thể chạy qua.

Thiền sư đến thăm thiền sư Kim Ngưu. Trông thấy thiền sư, Kim Ngưu đưa ngang cây gậy ngồi xổm chận đường vào cửa. Thiền sư lấy gậy đập xuống ba cái và đi vào trong pháp đường, ngồi vào ghế thứ nhất. Kim Ngưu vào thấy thế hỏi:

- Thói thường thì khi chủ khách gặp nhau, mỗi người đều thực tập uy nghi. Thượng tọa từ đâu tới mà hành xử vô lễ như thế?

Thiền sư nói:

- Hòa thượng đang nói cái gì thế?

Kim Ngưu sắp mở miệng thì bị thiền sư đánh một cái. Kim Ngưu giả bộ ngả xuống. Thiền sư lại đánh thêm một cái nữa. Ngưu nói:

- Hôm nay tôi không gặp may.

Sau này Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn:

- Trong hai vị tôn túc ấy có ai thắng ai bại không?

Ngưỡng Sơn nói:

- Thắng thì thắng hết, bại thì bại hết.

Lúc sắp thoát hóa, thiền sư ngồi trên đơn và nói:

- Sau khi tôi chết, đừng để cho chánh pháp nhãn tạng của tôi bị tiêu diệt, nghe không.

Thầy Tam Thánh bước ra thưa:

- Chúng con sẽ không dám làm cho chánh pháp nhãn tạng của thầy tiêu diệt đâu.

Thiền sư hỏi:

- Thế thì sau này có người đến hỏi thầy, thầy sẽ trả lời người ấy làm sao?

Tam Thánh liền hét.

Thiền sư nói:

- Có ai ngờ rằng chính con lừa mù này sẽ làm cho chánh pháp nhãn tạng của tôi bị tiêu diệt hay không?

Nói xong, ngồi đoan nghiêm mà thị tịch.

Thiền sư tên húy là Nghĩa Huyền, họ Hình, người Nam Hoa thuộc quận Tào Châu. Hồi còn nhỏ đã thông minh khác thường. Lớn lên nổi tiếng là có hiếu. Sau khi xuất gia rồi thọ Giới Lớn, được cư trú tại học viện, có dịp học hỏi và nghiên cứu giới luật, và bác lãm về Kinh Luận. Nhưng một hôm sư than thở: ‘Tất cả những thứ này đều là phương thuốc độ đời, không phải là tinh hoa được truyền lại từ ngoài kinh và giáo (giáo ngoại biệt truyền). Liền khoác áo du phương, ban đầu tới học với thiền sư Hoàng Bích. Sau đó lại đi yết kiến thiền sư Đại Ngu. Những cơ duyên và ngữ cú này đều có ghi chép ở phần hành lục. Sau khi được thiền sư Hoàng Bích ấn chứng, thiền sư liền tìm lên Hà Bắc, cư ngụ tại vùng Đông Nam thành Trấn Châu, tiếp cận bờ sông Hô Đà, trụ trì tại một thiền viện nhỏ. Tên Lâm Tế là do cuộc đất mà được đặt ra. Lúc bấy giờ thiền sư Phổ Hóa đã có mặt ở đấy rồi, khùng khùng điên điên trong nhân gian, là thánh hay phàm chẳng ai biết được. Thiền sư tới đó thì trước hết phụ tá cho Phổ Hóa. Khi sự nghiệp hóa độ của thiền sư bắt đầu hưng thịnh thì Phổ Hóa thoát hóa toàn thân, rất phù hợp với lời tiên đoán của thiền sư Ngưỡng Sơn về sự xuất hiện của một ‘Tiểu Thích Ca.’ Gặp thời chiến tranh, thiền sư liền bỏ nơi ấy ra đi. Quan Thái Úy Mạc Quân Hòa biến ngôi nhà trong thành của mình thành ra một ngôi chùa cũng lấy tên là chùa Lâm Tế và mời thiền sư đến cư trú ở đấy.

Sau đó thiền sư phất áo đi về phương Nam tới phủ Hà Bắc. Quan Thường Thị họ Vương là phủ chủ đã tôn kính tiếp mời thiền sư như một vị đạo sư của mình.

Ở đấy không lâu, thiền sư về chùa Hưng Hóa ở phủ Đại Danh và ở tại tăng đường phía Đông. Một hôm, không bệnh tật gì, thiền sư vén áo ngồi yên, nói chuyện với đệ tử là Tam Thánh vài câu, rồi im lặng qua đời. Đó là ngày mồng mười tháng giêng năm Đinh Hợi, niên hiệu Hàm Thông thứ tám đời Đường. Môn đồ đem toàn thân thiền sư nhập tháp ở phía Tây Bắc phủ Đại Danh. Vua sắc ban cho thiền sư tên thụy là Tuệ Chiếu Thiền Sư, tháp hiệu là Trừng Linh.

Nay chắp tay cúi đầu ghi lại đại lược.

Tiểu sư nối dòng pháp là Bảo Thọ ở Trấn Châu hiệu là Diên Chiểu kính ghi chép.