Nhân Duyên Vào Đạo Phật

Thương Yêu

Đời sống mưu sinh, ngoài vấn đề tìm miếng ăn chốn ở, chúng ta còn tìm một việc cũng quan trọng không kém đó là thương yêu. Thương yêu của người này có thể căn nhẹ hơn người kia, có thể không mãnh liệt hơn người khác, tuy nhiên dù khác thế nào ai cũng cần có. Hay nói đúng hơn sống thiếu thương yêu thì mất ý nghĩa. Người ta có thể sống nhờ vật chất nhưng lại khó tồn tại nếu thiếu thương yêu. Thương yêu làm con người sống gần lại nhau, thương yêu làm môi trường, cảnh vật tươi đẹp ra.

Nhìn xem lịch sử thế giới, bao cuộc giết chóc xảy ra từ xưa đến nay, tất cả cũng vì mất thương yêu. Nếu con người khai thác tạo dựng thương yêu dồi dào đúng ý nghĩa hơn, thì lòng tham muốn thắng người, hơn người sẽ yếu hẳn đi.

Là người học Phật, chúng ta hẳn hiểu thương yêu mang lại hạnh phúc cho mình cho người, cho tất cả sự sống chung quanh ta tuy nhiên niềm thương yêu rốt ráo của người mong cầu giải thoát, phải là thương yêu với tinh thần từ bi trí huệ. Thương yêu theo tình cảm trí giác thường tình thường hay lo lắng, phập phòng. Nói cách khác sẽ khó được trọn vẹn, điều này người hiểu Phật pháp thấy rõ như thế. Tất nhiên hiểu như thế không phải mất đi hạnh phúc, ngược lại chúng ta càng phát triển được yêu thương chân thật hơn.

Sự thật vấn đề này, khi nghe đến những vị đắc đạo, trước kia quý vị đó cũng không khác chúng ta; cũng bân khuân nên thương yêu thế nào để khỏi kẹt vào phiền não mà phát sanh được trí huệ. Lại nữa, các vị hơn ai hết là người hành động thương yêu trọn vẹn. Chắc chắn một điều ta biết, người đắc đạo không thể là người có tình thương ích kỷ!

Người sống nhỏ nhoi với hạnh phúc hạn hẹp riêng mình, qua đó tình thương yêu của họ cũng hạn hẹp tương xứng, và những phiền não cũng nẩy mầm. Thương yêu không trí huệ, là thương theo sự sai sử của bản ngã đặt vào một vị trí cố định của vọng tưởng. Thương mà chẳng hiểu người mình thương sẽ được gì, thương mà chẳng biết kết cuộc tình thương chấm dứt ra sao. Hiểu Phật pháp chúng ta thấy, đời sống một chúng sanh không đơn thuần chấm dứt ở vài chục năm, không thể dứt khoát yêu thương trong một đời sống ngắn ngủi. Do đó theo luật nhân quả, yêu thương không trí huệ sẽ là những mắc xích đeo mang vào mình đến muôn kiếp...Trong kinh Niết Bàn, khi Phật sắp vào Niết Bàn, cư sĩ Thuần Đà than khóc van nài xin Phật hãy thương xót chúng đệ tử mà ở luôn nơi đời đừng nhập Niếp Bàn. Và Phật dạy như sau: ‘®g chẳng nên nói rằng thương xót các ông mà ở luôn nơi đời. Chính vì thuơng xót ông và các chúng sanh mà hôm nay Phật mới muốn nhập Niết Bàn. Vì sao thế? Chư Phật pháp nhĩ như vậy. Pháp hữu vi cũng thế. Nên chư Phật nói kệ rằng:

Các pháp hữu vi

Tánh nó vô thường

Sanh rồi chẳng trụ

Tịch diệt là vui.

Đó là lời dạy về tình thương đầy trí huệ của đấng Giác Ngộ mà phàm phu chúng ta nào ngờ được.

Với chúng ta càng thương càng khổ, mình khổ đã đành kẻ được thương cũng khổ theo. Bởi vì lấy dục ái mà thương nên người được thương cũng nhiễm ái; dục ái thương yêu là tham muốn yêu thương xác thân máu mủ, là hình ảnh tiếp xúc với căn thân ái dục, nên sinh ra vọng thức dục tình trở thành tình thương thô kệch.

Vọng thức nhiễm dục quá nặng, nên tình thương sâu đậm đến nỗi thân xác không còn ái dục được nữa, mà tư tưởng vẫn nuôi mãi dục ái kia, nên đeo đuổi nhau hoài trong luân hồi lục đạo. Thương yêu bằng trí huệ là thương bằng chân thức bằng giác niệm, và chân thức giác niệm đó phải lìa khỏi vọng tình của dục ái.

Nhìn lại con người chúng ta, chúng ta có thực hành được thương yêu không dục ái? Tất nhiên là không, vì giản dị rằng thế giới chúng ta đang sống là thế giới của dục ái (cõi dục). Thế giới mà con người tranh đấu không ngoài tham muốn thương yêu ái dục mà ra. Lẽ vậy thế giới có bao nhiêu người thì bấy nhiêu người nhiễm dục; và trong muôn người lớp lớp sinh sinh tử tử ấy, nếu có vị nào không nhiễm ái dục, thì vị đó đúng là Thánh nhân. Đức Phật là vị Đại Thánh tiêu biểu cho hình ảnh vô nhiễm dục ái mà chúng ta biết được. Tiếp nối sau là hình ảnh đệ tử đắc đạo của Ngài, đã thật sự thực hành thương yêu không dục ái. Vậy chúng ta là người học Phật nghĩa là đệ tử Phật, tất nhiên phải ý thức việc này, và sớm muộn gì phải yêu thương thuần theo trí huệ.

Thực hành ban đầu tình thương không ái dục là giảm bớt phân biệt; muốn giảm bớt phân biệt trước phải giảm cường độ yêu thương của người mình thương yêu nhất. Tùy vào hoàn cảnh của mỗi người mà người mình thương yêu nhất có thể là cha mẹ, chồng vợ, con cái, anh chị em...

Người sống với tình thương trí huệ, thấy được người mình thương nhất không phải là một người, mà là hai người, rồi cố gắng tìm thêm ba người, bốn người, năm người cho đến được mười người thương nhất. Tìm được mười người thương nhất, tự nhiên nhìn lại người mình thương nhất ban đầu bây giờ đã không còn cường độ thương mãnh liệt nữa. Tìm được tình thương hài hòa bình đẳng trong gia đình thân tộc rồi, lại hóa rộng tình thương ra. Trước kia ta chỉ có một vài người bạn thân, giờ hãy làm sao có được nhiều bạn thân nữa. Nếu không thể tìm được nhiều bạn thân, thì ta hãy đối xử với người không phải là bạn như là đối xử với một người bạn, nghĩa là ta sẽ không còn ai là bạn thân như ngày xưa, mà chỉ là những người bạn bình thường. Điều này giúp ta có thể làm bạn bất cứ một ai.

Đây là bước thực hành căn bản, nhưng không phải dễ, vì con người chúng ta vốn tham ái chấp ngã nay phải san sẻ thương yêu tất cả, tức phá lòng tham si, ái ngã của mình, thành ra khi hành được như vậy bản ngã sẽ giảm đi nhiều, tức tham ái cá nhân không còn nữa. Tham ái bản ngã không còn nhiều, thì tình thương sẽ chan hòa ra, cho nên không cần phải thương yêu quá một ai để thành bi lụy.

Thương yêu sáng suốt trí tuệ như thế, ngẫu nhiên không còn ai là thù là ghét, vì chính sự thương yêu là điều dễ chịu mà ta còn khéo léo dè dặt không để mắc kẹt gây ra phiền não thì thù ghét để làm gì! Nhưng nói thật ra khi đạt được trí huệ giác ngộ rồi, thì cả đến ý niệm thương yêu để làm gì đó, cũng không còn vướng bận đến hành giả thật tu trên con đường giải thoát.

Tu Phật Không Phải Dễ

Ngày Phật còn tại thế, hàng Phật tử tại gia đâu phải ai cũng lãnh hội lời Phật dạy, thậm chí các vị tu sĩ sống gần Phật còn có vị chưa chứng quả mãi cho đến Phật vào Niết Bàn. Có vị còn phản lại giới luật, cho rằng gò bó, hạn cuộc đời sống tu sĩ, cả đến muốn chống lại Phật nữa. Đó là thời chánh pháp Phật còn hiện tiền, bây giờ nhìn lại chúng ta những người đang tập tành lê bước tìm bóng dáng Phật cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm có phải là chuyện dễ không?

Ngày còn Phật ở thế gian, pháp ngữ của Ngài vang vọng khắp không gian, vậy mà còn có người dửng dưng không hiểu; giờ đây pháp ngữ đó chỉ là những nét mực loang trên giấy bản, thì người ta có thể dễ cảm được chăng? Và không chỉ là pháp âm, mà hình tướng trang nghiêm siêu thoát của Phật tỏa ra vẻ đẹp sáng đến cả mười phương thế giới, hay hiểu đơn giản là loài chúng sanh nào cũng nhìn Ngài mê mẩn, nhưng vẫn có người như đui ra nghĩa là không cảm được gì, cho nên không duyên học đạo; thì thời nay chỉ là mường tượng miêu tả vẻ đẹp theo giác quan thô kệch ô nhiễm của con người thời mạt pháp, thì có dễ cho người ngộ đạo không?

Rồi cuộc đời của Phật đã cảm hóa được hàng vạn người, không phân biệt giai cấp, từ hàng vua chúa đến hạng cùng đinh; bất luận người nào khi hiểu lời dạy của Ngài tức thì giác ngộ chứng quả, hay ít ra cũng dứt đi tạo nghiệp mà quả thấp nhất là sanh vào cõi trời. Vậy mà cũng có người không muốn nghe, không muốn thấy sự thật đó, thế bây giờ tìm có được hình ảnh nào đáng so sánh phần trăm, phần ngàn như thời chánh pháp để cho người thời nay thức tỉnh không? Chưa nói là thời đó đời sống con người không phải như thời nay, họ không có nhiều thú vui cám dỗ; nhìn lại bây giờ phải biết vạn lần khó hơn để tìm về Phật đạo!...

Vài điểm để thấy đời nay tu Phật không phải là dễ, thử nhìn xem từ thời Lục Tổ Huệ Năng (638 713) đến nay, biết được có bao nhiêu người đắc đạo! Chỉ lác đác có vài chục người, trong khi có đến cả chục triệu người tu theo Phật (tính chung tu sĩ, cư sĩ). Có phải những người tu sau là tu sai! Điều này không thể khẳng định được, nhưng nói cho dễ nghe, là tu Phật không phải dễ, vì như trên đã nói cả thời còn Phật mà vẫn nhiều người không tu được.

Chúng ta thử nhìn xem ngay chính bản thân mình, những người mới vào đạo hiểu được lấp lửng một vài giáo lý, một vài bài kinh có đủ để chứng đạo không? Đừng nghe tích sử của Lục Tổ người không biết chữ mà chứng đạo rồi móng tâm cho là dễ; không khéo đã không ra khỏi luân hồi mà còn ở vào thế giới thấp nhất của lục đạo. Lục tổ chỉ là người duy nhất từ đó tới nay, ngoài ra không thấy người thứ hai nữa. Một người phi thường liễu đạo như thế không cần suy nghĩ cũng biết là bậc Bồ Tát hóa thân, mà đã hóa thân đẹp lạ như thế tức phải tu hàng vạn kiếp mới được. Theo Phật Học Từ Điển của Đoàn Trung Còn giải thích, là thời gian từ Thánh quả Tu Đà Hoàn đến được quả Phật phải trải qua tám vạn kiếp, một tiểu kiếp được tạm tính là mười sáu triệu tám trăm ngàn năm(16, 800, ), vậy tám vạn kiếp tức tám nhân cho mười ngàn (8 x 10000) rồi nhân cho mười sáu triệu tám trăm ngàn (16, 800, ) năm, con số sẽ là một ngàn ba trăm bốn mươi bốn tỉ (1344, , , ). Đây lấy con số để tính mà tạm hiểu thời gian lâu vậy, thật ra còn lâu hơn nữa. Phật học Từ điển ĐTC giải thích thêm: Trong kinh, có chỗ thí dụ nầy để chỉ sự lâu dài của một Kiếp: Ví như có một hòn đá vuông vức 40 dặm. Cứ một trăm năm đem chiếc áo Tiên chỉ nặng ba thù mà phất vào hòn đá một lần. Lần hồi như vậy chừng nào hòn đá mòn và tiêu hết, đó là một Kiếp.

Chỉ đơn giản hiểu vậy thôi, chúng ta thấy chứng được quả Phật là việc không thể tưởng nổi. Với bậc Tu Đà Hoàn là bậc thấp trong tứ quả, phải trải qua thời gian lâu như vậy, thế mà đời nay đâu dễ thấy mấy ai đắc quả Dự Lưu này! Còn như các vị phát Bồ Đề Tâm, mang đủ hình tướng Bồ Tát lăn xả vào đời để được thành Phật, thì thời gian không thể tính được. Trong quyển Phật Giáo Khái Luận của Hòa Thượng Thích Mật Thể, đoạn viết về Kiếp có nói: Các bậc Bồ Tát tu hành phải trải qua tam A Tăng Kỳ kiếp mới thành Phật. A Tăng Kỳ ý nghĩa là vô số kiếp vậy.

Do đó chúng ta tu hành đời nay chớ móng tâm cho là dễ, hoặc cho Phật tại tâm, hoặc cho Phật với ta không khác hoặc chứng đạo chỉ trong sát na v.v...Những tư tưởng như thế chỉ để phương tiện an ủi nhắc nhở sách tấn trên đường hành đạo, chớ thực tế hoàn toàn cách xa.

Chúng ta dư biết tâm vô thường, có thể xoay chuyển từng sát na, và trong trần cảnh dục nhiễm lên đến cực điểm như thời đại hiện nay, ai dám tự hào tâm mình ngưng đọng. Nhưng tâm Phật không phải là tâm ngưng đọng! Dựa vào quả vị Phật thì không tưởng nổi, ta thử so tâm các vị Tổ thôi, chúng ta cũng khó mà với tới. Các Tổ cũng thời mang tâm vô thường nhưng vô thường trong sự tự tại để chuyển thành chân thường đạo, thành ra nhìn cách sinh hoạt của Tổ không khác người thường. Tuy vậy các Tổ cũng nghiêm mật tinh chuyên tu hành khó mà hiểu được, vì ở mức độ tu cao hành giả càng cảnh giác hơn. Lịch sử xưa nay cho thấy Tổ nào cũng gian truân tầm đạo hành đạo, và việc ngộ đạo để lại chứng tích thường xảy ra ở nơi không bị hoen ố của những hình thức danh vị sắc tướng... Suy ra các Ngài buộc phải hành đạo gian khổ như thế, vì các Ngài thấy rằng đời nay không thể với kiến thức Phật học mà chứng được đạo, và chỉ đôi mươi năm giữ giới mà tạo được chân tâm! Đọc trong Từ Bi Thủy Sám chúng ta thấy gương của Ngài Ngộ Đạt quốc sư, đã hơn mười đời sanh ra làm bậc cao tăng đức độ, vậy mà đời cuối sau không kềm hãm được tâm, để cho danh sắc động lòng mà móng tâm tự mãn, nên phải chịu quả báo oan gia hiện lên đòi oán. Mười đời làm Hòa Thượng cao tăng hẳn đã thông hiểu nhiều pháp Phật, hẳn thấm nhuần lý vô thường, vô ngã...và tưởng đã hồi hướng tiêu hết những oan gia nghiệp báo đời trước, ai ngờ khi móng tâm lên nghiệp báo kia vẫn quay về báo oán một cách dễ dàng. May thật Ngài đã nghiêm mật tu hành giới hạnh cả đến chín đời, chớ chỉ có một hai đời mà móng tâm vậy, thì chắc không có cơ hội sám hối mà phải đền mạng. Lại khi bị đền mạng, liệu tâm thức có đủ mạnh từ bi sáng suốt, để hòa vào ánh sáng Phật tức là vẫn kiên trì níu chặt chủng tử Phật pháp, hay sanh tâm buồn thảm tự tủi cho mình đã hành đạo mà vẫn chịu quả xấu rồi hóa thành hờn giận! Thế là xung khắc tâm thức, và khi được sanh làm tu sĩ trở lại, luôn mang tâm trạng giận hờn trong tâm mà không biết nguyên nhân gì, đến chừng gặp người của quá khứ tái sanh thì bao vấn đề rắc rối khởi lên, dù hoàn cảnh không gây hại lại được, nhưng tâm tư khó mà an lạc để tu!

Với chúng ta thì sao, ai biết mình đời trước đã có tu? Và đời trước tu thế nào? Theo kinh điển Phật dạy, muốn biết tương lai nhìn hiện tại đang làm, muốn biết quá khứ nhìn hiện tại đang hưởng. Cũng có thể rõ ràng, chúng ta là người có duyên với Phật pháp, và ít nhiều trong quá khứ đã hành qua nên bây giờ mới ham thích đạo giải thoát vậy. Nhưng bên cạnh sự ham thích đó, chúng ta đã đạt được gì gọi là an lạc trong pháp vị giải thoát! Điều này chỉ trong tâm mỗi người chúng ta tự biết mà thôi, nhưng lược qua lịch sử truyền thừa Phật pháp tính từ thời tượng pháp trở lại đây, ta cũng có thể suy ra pháp vị giải thoát đâu thấy có mấy người được hưởng. Biết rằng các vị chứng pháp không tuyên bố ra, nhưng sự thị tịch của các Ngài có thể cho thấy. Tóm lại chẳng có mấy người, và nếu chúng ta muốn hiếu kỳ, để diện kiến cho được các bậc chân sư chứng đạo, thì hẳn nơi ấy không là nơi mà chúng ta thường ồn ào hoạt động cho bản ngã, nói cách khác không dễ gì tìm thấy trong sinh hoạt của phố thị hiện ta đang sống. Vậy thì cho thấy các Ngài cũng lượng sức mà tu, và dứt khoát hành đạo, chỉ khi cảm thấy khả năng có thể, mới âm thầm đi vào phố thị bằng mọi hình thức hóa duyên độ chúng. Tuy nhiên đa số là thầm lặng tịnh tu để chờ đợi nhân duyên, thành ra ngày nay không còn thấy nhiều người ngộ đạo như xưa là vậy.

Lần nữa nhìn lại chúng ta, những người sơ cơ vào đạo, tâm tánh thô thiển cộc kềnh, thân thể biếng lười dã dượi; tinh tấn được một ngày thì chín ngày giải đãi. Hàng ngày lại đón nhận bao duyên cảnh sắc trần, phóng tâm đối đãi, nên tâm đã không dừng lại được, còn bị cuốn mất lăn xăn lục đục giỏi lắm chỉ nhìn được tâm chớ bắt được tâm là chuyện không tưởng. Thành ra người tu sơ cơ trong thời đại này chỉ là xoa dịu, vổ về, những lỗi lầm trong quá khứ, và phương pháp sám hối nghiệp nhân đã phạm, là thực tế và tưởng như ý nghĩa nhất cho việc tu hành của chúng ta. Ấy thế trước kia ta cho rằng việc sám hối là hình thức, và tội phước vốn là không, cần gì phải lo sợ chấp chặt mà phiền não! Nào ngờ mới thấy, biết bao người sống đời tu niệm, nghiền ngẫm kinh sách có được mấy vị hành xử tự tại xem tội phước vốn không! Do đó chưa phải là căn cơ trung thượng thì muôn vàn khó khăn trên đường đạo, nếu không bị sa đọa vì ngã mạn tự cao là vạn may rồi. Vầy thì người sơ cơ như chúng ta phải đồng ý rằng tu Phật không phải dễ.

Ghì Chú

Thù: một cách cân ngày xưa. Hai mươi bốn thù là một lạng, một lạng ngày xưa là nửa lạng bây giờ.

Tu Phật Không Hẳn Là Khó

Khi đấng giác ngộ vừa thành đạo, Ngài liền băn khoăn, làm thế nào đem giáo pháp giải thoát giảng dạy cho chúng sanh. Vì chân lý mà Ngài khám phá ra đi ngược lại điều thế gian chấp giữ; thế gian vui sướng trong dục ái đã lâu, bỗng dưng đạo lý xuất hiện cho rằng hãy lìa bỏ đó sẽ được hạnh phúc! Vậy ai là người tin nổi? Rõ ràng đang sung sướng hạnh phúc ngay khi sống đời hưởng thụ khoái lạc, nay từ bỏ hưởng thụ thì cái gì gọi là hạnh phúc?

Tất cả sự thể như thế, là do không thấy giáo pháp giải thoát, đây là điều cơ bản, chớ không phải nhân loại không biết khổ trước khi thái tử Sĩ Đạt Đa ra đời. Tứ Diệu Đế chỉ là chân lý mà Đức Phật tìm ra trong khi thành đạo, chân lý ấy vạch rõ nhân sinh là vậy, và siêu sinh tử cũng từ đó mà ra. Chính thế mà ngay trong thời Phật, vẫn có nhiều đạo sĩ lãnh hội được chân lý cuộc đời, nhưng họ chỉ giác ngộ ở góc độ tâm thức tối thiểu của họ, nên quả vị chứng ngộ cũng là tương ứng. Và người mà giác ngộ quán triệt toàn vẹn chân lý chỉ có đạo sĩ Cồ Đàm.

Nhưng rồi đức Phật đã quan sát tâm thức chúng sanh trong hiện kiếp này, tuy lăn lộn trong sanh tử đục dơ như bùn đen hối hám ví như hoa sen trong đầm, nhưng khi vượt khỏi, ngoi đầu lên mặt nước tức thì đơm hoa ngát hương thơm. Trong đầm sen có vô số cánh sen, tất cả đều muốn vươn mình lên tỏa nhụy, dù là cành thấp nhánh cao. Chúng sanh cũng vậy, sở dĩ còn lặn hụp trong sanh tử vì chưa thấy giáo pháp giải thoát. Quan trọng hơn, không phải ai cũng không thấy, và không phải người nào cũng si mê. Tất cả tất cả là nhân duyên sớm muộn, Ngài ưu tư và rồi quyết định khai mở đạo vàng.

Từ đó hàng đệ tử của Ngài có đủ hạng người trong xã hội; từ giai cấp vương quyền vua chúa đến hàng cùng đinh nô lệ. Cho thấy đạo vàng chẳng phân biệt ai, vấn đề chỉ có hành đúng theo lời Phật dạy hay không. Xem sử tích đệ tử của Ngài, có vị đệ tử Tỳ Kheo mang một quá khứ khủng khiếp; trước kia là tên giết người hàng loạt, vậy mà Phật chẳng những cảm hóa được con người ghê gớm đó, mà còn chỉ dạy tu hành để trở thành bậc Thánh vô sanh (A La Hán).

Nêu ra ví dụ và ý niệm cụ thể việc hóa duyên cứu độ chúng sanh của Phật để thấy, chúng ta dù là hạng căn cơ thấp kém sống cách Phật quá xa, nhưng vẫn cảm được niềm thâm cảm tôn kính đó. Trong niềm thâm cảm tôn kính này, rõ ràng ta đã cảm nhận được chân lý, bởi vì truyền sử của Thái tử Tất Đạt Đa bỏ thành ra đi học đạo rồi thành Phật không phải là điểm mà thế gian truyền tụng. Người ta có thể vẽ ra, hay thêu dệt nhiều chuyện còn đẹp hơn nữa. Tuy nhiên điều ta không thể nào không bị giao động cảm xúc, là những gì Đức Phật tìm ra. Tức thì ta hiểu, không một người nào có thể hiểu điều Phật nói mà vẽ đặt ra được. Điều đó chính là chân lý, là điều mà không bị không thời gian chi phối được. Do đó đời trước đời nay chân lý chẳng có gì sai khác. Sông Hồng của ngày xưa nơi kim thân Phật đã nhiều lần nhúng mình, bây giờ nó vẫn còn đó dù cuộc tuần hoàn có thay đổi nhưng nước vẫn là nước. Và nhiều di tích còn lại đủ chứng minh kim thân đấng Điều Ngự đã từng đi lại trên thánh địa này (Ấn Độ). Những hình ảnh vật thể qua thời gian đó vẫn còn, huống gì chân lý siêu việt có thể bị lung lạc với một thời gian quá ngắn vậy ư!

Chúng ta có thể nói, hễ còn giáo pháp giải thoát thì còn có người giải thoát; giải thoát bằng cách nào thì tùy vào căn cơ hoàn cảnh của mỗi người. Cũng như hình ảnh của sen, đã hóa thân là sen thì phải nở hoa tỏa nhụy. Trong kinh Pháp Hoa, Phật dạy, sự xuất hiện của Ngài không ngoài mục đích làm cho chúng sinh thấy được tri kiến Như Lai, nghĩa là giác ngộ đạo lý giải thoát để rồi sẽ thành Phật như Ngài. Ý nghĩa rõ ràng như vậy, cho thấy Phật thấy tận suốt tâm thức chúng sanh có được Phật tánh đầy đủ, và dù thời gian lâu xa thế nào, một khi đã có chủng tử Phật tức đường về Phật quả sẽ thành.

Trước đây ta cho là khó tu, điều này không phải là sai nhưng không tuyệt đối; bây giờ ta chẳng thấy khó nữa. Tuy nhiên khó dễ đều do lòng người, thành công hay thất bại chỉ do ở chính ta mà thôi. Nhưng đã có duyên với đạo giải thoát rồi, chắc chắn ta sẽ không thất bại, vì cuối cùng đoạn đường tươi đẹp đó cũng phải sáng ra trước mắt. Lại nữa trong sự luân hồi đau khổ của một chúng sanh đến mức không còn chịu đựng, tức thì sẽ ngừng lại mà tìm kiếm nơi an nghỉ. Bấy giờ chúng sanh nào có duyên nuôi được chủng tử giải thoát sẽ quay về mà tìm, còn không có duyên thì con đường quay về cũng chỉ mà lâu xa hơn thôi. Nhưng cái lâu xa đó chúng ta không thể đoán định được, vì Thân người khó được, Phật pháp khó nghe. Chỉ lạc mất thân người, cũng là điều vô vàn khó khăn để được trở lại, vì có không biết bao nhiêu chúng sanh đau khổ khác, lại mang hình tướng không phải là người. Thậm chí cả mang thân trời cũng chưa phải là sung sướng! Đến khi được lại thân người cũng vô vàn khó khăn gặp được Phật pháp. Nên nói Phật pháp khó nghe là vậy. Chỉ có khó nghe thôi, còn phải hiểu và tu hành nữa!

Chúng ta nay đã là thân người, đã nhận thức tu Phật không phải dễ, điều này quả là một đại nhân duyên; khi hiểu tu Phật là khó cũng có nghĩa đã thấy được phần nào con đường giải thoát. Thế thì dù đang mang căn tánh hạ thô ta vẫn vui mừng nhìn lại mình đang vững bước vào niềm tin chánh pháp vậy.

Ghi Chú

Cồ Đàm: một tên gọi của đức Phật Thích Ca.

Đọc Tụng Kinh Phật

Khi nghiên cứu đạo giải thoát, không một học giả nào lại không lên tiếng sững sờ chới với về lượng kinh điển của nhà Phật. Người thì ví như rừng, kẻ ví như biển...ai lạc vào rồi hẳn phải chơi vơi không biết đâu là hướng đến hướng ra. Quay cuồn lặn hụp như thế đến hết đời cũng chẳng biết mình đã tới đâu! Có thể khẳng định rằng, nếu chọn một chú bé thuộc dạng thông minh; nuôi dưỡng giảng dạy Phật học cho chú ngay khi bắt đầu tập nói, như thế đào tạo chú đến trưởng thành, và tiếp tục tạo đủ điều kiện cho vị này học đến già; đến lúc không còn học được nữa, thì lúc bấy giờ ta có thể tin tưởng rằng vị này làu thông hết kinh điển? Xin thưa chẳng bao giờ! - và có lẽ phải nhiều đời sanh ra để học như vậy mới được phần nào thôi! Nhưng lạ một điều là càng học lại càng thua người không học! Đức Phật há chẳng dạy là xưa nay Như Lai chưa nói một lời!

Như Lai đã không nói gì cả, thì pháp mà người đó học tất nhiên làm sao thành được cái gì! Nói là học cái không không, hóa ra mình là người bất thường, nhưng quả thật trong thời Phật hiện tiền, các vị chứng đạo đâu có sách mà học, đâu có ai là học giả. Thời tượng pháp và cận đại sau này, dù đã có kinh sách truyền tụng nhưng quý Tổ chứng đạo đa số ở nơi làng mạc hẻo lánh, nơi ấy làm sao có phương tiện nghiên cứu học hỏi nhiều.

Vậy ra học kinh không là cứu cánh sao? - Tất nhiên là cứu cánh ban đầu và phương tiện về sau, nghĩa là ban đầu nhờ gặp kinh sách chúng ta mới biết được pháp giải thoát, nhưng về sau đã hiểu biết rồi phải xem đây chỉ là phương tiện, hầu tránh kẹt cứng vào những gì đã học. Cũng từ việc chấp chặt như thế mà Phật đã dạy, xưa nay Ngài chẳng nói một lời. Do vậy nếu người không hiểu sẽ cho rằng quái lạ, không biết phải tu thế nào, vì bấy lâu nay ôm kinh mà đọc gần như muốn thuộc lòng cả một cuốn kinh, chẳng hạn kinh Kim Cương hay Vô Lượng Thọ vậy. Còn các mật chú như chú Đại Bi, chú Lăng Nghiêm thì thâm nhập vào tâm rồi, vậy lãng phí à!

Thế nghĩ ra chỉ có đạo giải thoát mới dạy như vậy, vì muốn đưa chúng sanh vào sự giải thoát đúng nghĩa của giải thoát. Ngón tay chỉ mặt trăng, chiếc bè đưa qua sông mang ý nghĩa tượng trưng. Chúng ta chỉ nhờ ngón tay mà thấy mặt trăng, nhờ chiếc bè mà qua được sông; khi đã thấy được trăng, đã qua được bờ thì nên quên hẳn nó đi, để còn làm chuyện khác! đừng dại cho ngón tay là cứu cánh, cho chiếc bè là đệ nhất nghĩa...tất cả tất cả chỉ là phương tiện. Thế nên Phật nói, chẳng nói một lời là như thế.

Vậy hiện nay chúng ta phải đọc kinh hằng ngày, và chỉ có một vài bài kinh đổi đi đổi lại thế có tác dụng gì không? Trong khi đọc cả pho kinh còn phải bỏ! Chúng ta không từ bỏ bất cứ phương tiện nào, nếu phương tiện đó hợp lý và hợp với khả năng cảm tính của ta theo đường hướng chánh pháp. Nhưng khi đã biết chúng chỉ là phương tiện, thì phải sống đúng với phương tiện đó. Tất nhiên đọc kinh nghiên cứu, tụng kinh tu niệm là điều phải làm của người Phật tử tại gia và xuất gia. Người nào tự xưng mình là Phật tử, mà khinh thường việc tụng kinh là người liều lĩnh tự cho mình có thể bơi vượt qua biển Đại Tây Dương. Và việc gì xảy ra cho người đó! Người đó sẽ chết đuối giữa chừng biển.

Người Phật tử nhờ vào kinh điển để tìm lại hình bóng Phật, để lắng nghe pháp âm vi diệu của Ngài, để nhìn xem mình đã sanh ở đâu ngay thời Ngài còn tại thế. Cuộc luân hồi không tưởng, đâu biết chừng thời ấy mình đã là người Ấn Độ sanh trong dòng Tỳ Xá (thương gia, bình dân) hay Thủ Đà La một giai cấp cùng đinh hèn hạ! Rồi duyên ngộ nào đó gặp Phật và đệ tử Ngài đi qua, chỉ len lén nhìn trộm dung tướng của Ngài, trong tâm móng lên lòng kính mộ; nhờ được như thế mà phước báo hơn hai ngàn năm sau, sanh ra khỏi đất Ấn, và hoàn cảnh bây giờ được tương đối đầy đủ. Do chút nhỏ nhân duyên vậy giờ mới cảm tình với đạo giải thoát chăng!

Vậy lấy việc tụng kinh để mong giữ được tâm ngưỡng mộ, tri ân mơ màng hình dung lại thời mà mình đã thấy trộm Ngài, và mong sao còn gặp lại Ngài trong kiếp sống khá hơn. Hãy thử đọc vài lời kinh rồi mường tượng lại xem sao: ...Một thuở nọ, đức Bạt Già Phạm đi châu du giáo hóa các nước, đến thành Quảng Nghiêm, ở nghỉ dưới cây Nhạc Am, ...

Tùy vào lòng tôn kính tri ân của mỗi người, việc đọc tụng kinh điển có thể mang đến sự giác ngộ. Lục Tổ Huệ

Năng, Ngài chỉ nghe người khác tụng kinh, và chỉ lọt vào tai một câu, khiến Ngài giác ngộ; chúng ta vì vô minh dầy đặc không được như Ngài, thì nay ôm giữ kinh tụng mãi không lẽ không có ngày giác ngộ sao! Trong kinh Đại Thừa Vô Lượng Nghĩa, ở phẩm thứ ba, ‘Mười Công Đức’ Ngài Đại Trang Nghiêm Bồ Tát xưng tán sự cao siêu mầu nhiệm của kinh Vô Lượng Nghĩa; như khi nghe kinh này các hàng Bồ Tát, Quỷ Thần...các chúng sanh, không ai là không phát tâm Bồ Đề và chứng được Thánh quả. Ca tụng xưng tán rồi, Ngài lại thưa hỏi đức Phật,: Bạch đức Thế Tôn! Kinh này do từ nơi nào tới? Sẽ đi về nơi nào? Và trụ ở nơi chốn nào?...

Trả lời cho Bồ Tát Trang Nghiêm, Phật dạy ...Này thiện nam tử! Kinh này vốn nó từ trong nơi nhà chư Phật mà tới, nó đi đến chỗ hết thẩy chúng sinh phát tâm Bồ đề, và trụ ở nơi các vị Bồ tát sở trụ...

Phật dạy còn nhiều, nhưng ta thấy ở câu vốn nó từ trong nơi nhà chư Phật mà tới, khiến chúng ta thật vững tâm không sợ lạc đường, và không phải chỉ có kinh Vô Lượng Nghĩa mà các kinh khác nói ra cũng từ nơi nhà chư Phật mà tới. Thế thì dù ta đọc kinh có phần nào phân tâm vọng tưởng trong đó, ta cũng đã ở ngay trong nhà chư Phật rồi. Như được nhất tâm trì tụng thời công đức nào mà không phát ra. Tiếp theo Phật lại dạy công đức mà chúng sanh đạt được do nhân duyên nghe qua hoặc trì tụng: ‘Này thiện nam tử! Kinh này, một là hay khiến cho các bồ tát chưa phát tâm, thì phát tâm Bồ đề, không có lòng nhân từ thì khởi ra lòng nhân từ, người hay sát hại thì khởi ra tâm đại bi, người hay ghen ghét thì khởi ra tâm tùy hỉ; người tham ái chấp trước thì khởi ra tâm hỉ xả; người sẻn tham thì khởi ra tâm bố thí; người kiêu mạn nhiều thì khởi ra tâm giữ giới; người giận dữ nhiều thì khởi ra tâm nhẫn nhục; người hay lười biếng thì khởi ra tâm tinh tiến; người hay tán loạn thì khởi ra tâm thuyền định; với người si mê thì khởi ra tâm trí tuệ; người chưa hay độ người thì khiến cho phát tâm độ người, người hay làm thập ác, thì khiến cho phát tâm làm thập thiện; người tu pháp hữu vi thì khiến cho chí cầu đạo vô vi; người tâm thoái chuyển thì khiến cho tâm bất thoái; người làm hạnh hữu lậu thì khiến cho phát tâm vô lậu người nhiều phiền não thì khiến cho phát tâm trừ diệt. Này thiện nam tử! Đó là năng lực thứ nhất bất khả tư nghị công đức của kinh này vậy ’.

Đọc đoạn công đức đây, chúng ta thấy, chẳng có gì là huyền bí khó hiểu, ngược lại thì rõ ràng thực tế mà ai trong chúng ta cũng có thể đạt được công đức này. Phật dạy rõ như thế cho thấy, lời Ngài dạy cách đây hơn hai ngàn năm trăm năm nay, chỉ là làm sao cho con người rửa sạch tâm mình cho thanh tịnh. Và công đức trì tụng, tức nhắc lại lời Phật dạy chỉ để tu cho được pháp thiện, phát được tâm Bồ Đề. Tuy nhiên cũng xin nhớ rằng ứng nghiệm của kinh không thể nghĩ bàn, vì vốn nó từ trong nơi nhà chư Phật mà tới, nên khi trì tụng chính điểm thời gian đó ta đã ở ngay trong nhà chư Phật. Ở ngay trong nhà chư Phật thì đã đầy đủ tất cả pháp tu, do đó khi thân trang nghiêm cung kính, miệng đọc lên lời Phật, ý nhiếp

định theo thân và khẩu, nơi đây ta đã hòa vào an định của pháp vị giải thoát, từ đó mà có sự cảm ứng bất khả tư nghì là vậy. Thế là tụng kinh nhất tâm có thể nhiếp được ba nghiệp sinh ra công đức thù thắng, hóa giải được những phiền não thô tế trong và ngoài. Hơn nữa thù thắng của lời kinh còn vang động đến mười phương không gian nữa, việc này ta thấy lời kinh đã chữa được nhiều bệnh và hàng phục cả đến các loài phi nhân.

Ghi Chú

Bạt Già Phạm: một danh hiệu khác của đức Phật, với nghĩa đầy đủ phước trí.

Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm. (Đừng sanh vọng tâm trụ chấp một nơi nào) lời kinh trong Kinh Kim Cương mà Lục Tổ Huệ Năng, nghe qua liền giác ngộ.

Niệm Phật

Phương pháp niệm Phật cũng chỉ là cách đọc tụng kinh mà ra, hay nhiếp tâm Thiền quán vậy. Người Phật tử niệm Phật là việc tự nhiên và đáng làm. Bao giờ tâm chúng ta có thể luôn luôn sống trong chánh niệm, thì chừng ấy chúng ta mới dám buông bỏ tâm niệm Phật ra, nhưng xét lại đời nay vô vàn khó khăn để luôn sống được trong chánh niệm. Dễ hiểu, vì ta đang sống trong thế giới động, ví như con bọ chuột leo vào lòng quay; hễ bước chân tới trước là vòng bắt đầu lăn trục, càng bước càng quay nhanh. Thế mà bọ chuột chẳng chịu nằm yên thành ra vòng quay chẳng được ngừng. Chúng ta chẳng khác gì, đã lỡ nằm ì trên trục quay, nên ít muốn dừng chân; vì hấp lực cuộc đời mãi nhởn nhơ trước mặt khó mà giằn được. Người hiểu việc này đâu phải ít, tuy thế hiểu là hiểu và quay vẫn là quay; lắm lúc ta cũng ngưng quay được một thời gian khá dài, nhưng thân ngưng quay mà tâm lại móng quay, thế là ta vẫn bị quay ngay khi nằm ì ra đó. Cho nên cả khi giờ tụng kinh, thiền tọa ta cũng bị quay luôn! Nghĩa là miệng tụng kinh mà tâm không tụng, thân ngồi thiền mà tâm ở đâu đâu. Vậy chắc chắn hễ còn nằm trong vòng quay, sớm muộn gì cũng bị quay, chỉ trừ các vị Bồ Tát lớn, các vị mới sanh ra đã sống trong an định rồi, khi xuất gia tu đạo thì an định còn mạnh hơn nữa. Tuy nhiên quá khứ ban đầu, sơ cơ vào đạo các vị cũng như chúng ta, chỉ vì từ nhiều đời tu niệm nên rõ hiểu được vòng quay mà vững tâm vậy. Nói thế nghĩa là đời nay bên cạnh ta vẫn có các vị xuất hiện, giả hình là bị quay nhưng bên trong thật an định. Chúng ta nên cẩn thận dè dặt chớ phán đoán ai, mà chỉ nhìn lại mình, nếu cảm thấy mình vẫn an lạc trong vòng quay thì mình có thể tự tin đã có lực tu trong quá khứ, còn không thì nên tìm phương cách để an tâm dẫn thân ra vòng quay sanh tử.

Niệm Phật có lợi điểm dễ dàng hơn tụng kinh, vì niệm Phật không cần phải tìm nơi để niệm, không cần phải có hình tượng trước mặt, không cần phải nhang đèn, chuông mõ... những việc mà tụng kinh cần có. Do không cần hình thức như thế, niệm Phật ở đâu cũng được và cả đến thân thể bệnh hoạn, thì niệm Phật vẫn được, lúc này là niệm ở tâm. Tuy ban đầu niệm Phật rất dễ quên, do không có giờ giấc chuẩn bị tươm tất sẵn sàng như tụng kinh ngồi thiền, nên tư tưởng ta hay phan duyên theo trần cảnh. Tuy nhiên thực tập hoài rồi cũng thành thói quen; khi thành thói quen, lợi ích sẽ không lường được, nó sẽ ngăn chặn được những tư tưởng xấu móng phát lên. Mà tư tưởng phức tạp của con người chúng ta, phải nói là đầy ắp trong tạng thức, không biết lúc nào bộc phát ra. Niệm Phật lại là cách luyện tâm. Tâm ta vô thường khó kiềm hãm, ta cố niệm Phật luôn luôn khiến nó phải đứng lại không lăn xăn thay đổi, hóa cái tâm thường thành cái chân tâm. Ta cũng không phải gắng công niệm Phật với tâm niệm đạt được cái gì, mà chỉ niệm cho được thành thói quen. Thói quen đó là chủng tử huân tập vào A Lại Da Thức làm nên một nền tảng giác ngộ chắc chắn trong tương lai.

Trở lại việc tụng kinh, ta thấy công đức rất lớn, nhưng sau công đức đó ta hay dễ lơ đãng để xuôi tâm về dục lạc hiện tại, hay chìm trong phiền não vi tế được giấu kín đằng sau cái lạc phúc thế gian. Do đó ta thường chỉ tìm được an lạc ngay giờ kinh, hoặc chỉ được vài tiếng sau khi công phu trì tụng; rồi dễ dàng trở lại với trạng thái bình thường trước đó. Có thể là công phu trì tụng chưa đủ, có thể vì trở lại công việc ít liên quan gắn bó đến việc tu niệm nên dễ tiêu công đức là vậy. Niệm Phật tuy không thể lắng lòng nghe được pháp ngữ của Phật như tụng kinh, nhưng quy về tự tánh giác ngộ thì không khác, vì tụng kinh chỉ để tu cho được pháp thiện và phát được tâm Bồ Đề thì niệm Phật cũng là việc căn nhắc đạt được thiện tâm.

Thiền

Thiền là một pháp tu không thể thiếu trong nhà Phật, dù là tu theo tông phái nào cũng đều nên thực tập. Trong Phật Học Từ Điển ĐTC, giải thích: ..Thiền là một cõi đạo nói không cùng, biên ra không xiết. Ấy là môn giải thoát. Những nhà học đạo giữ giới cần phải thiền định. Nhờ thiền định mới đắc Trí huệ, giải thoát khỏi các sự phiền não: tham, sân, si. Thật vậy trong Lục Độ: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ đã nói về thiền, và do thiền là tâm mối của người tu Phật, nên người học Phật nào lại chẳng không nghe. Nhưng thiền không phải do đức Phật tìm ra, vì trước khi Ngài thành đạo cũng có các môn thiền của những đạo sĩ khác. Tuy vậy thiền để vào giải thoát thì duy nhất chỉ Phật tìm ra. Thiền lưu truyền đến ngày nay đã gần thành môn khoa học, người không biết đạo Phật họ cũng học thiền, cả luôn tôn giáo khác cũng học thiền mà không phân biệt chi cả. Quyển ‘The Elements of MEDITATION’ (Những yếu tố về Thiền) của giáo sư David Fontana, phần trang tựa sau sách có ghi ‘Thiền là một kỹ thuật thời xưa tạo cho sự thư thả thân và tâm, cũng như làm phát triển tinh thần của cá nhân’ (Meditation is an ancient technique which is used for physical and mental relaxation as well as for personal and spiritual growth...) . Định nghĩa về thiền gần đây hơn, trong quyển BUDDHA A Beginner’s Guide (Hướng dẫn Phật pháp cho người bắt đầu) xuất bản năm nay (2000), Tác giả viết: "....Thiền là yếu tố quan trọng trong việc thực hành Phật pháp, nó được phát triển phù hợp với giới hạnh bên trong" (Meditation is a vital component of Buddhist practice, to be developed in conjunction with inner discipline and morality).

Chúng ta thấy, đời sống vật chất thế nào rồi cũng quay về bồi dưỡng nền tâm linh, nhưng bồi dưỡng bằng cách nào thì không có món thuốc chi bằng thiền định. Dù vậy thiền phải liên đới với đời sống hiện tại, nếu không cũng chỉ là món ăn tạm thời xoa bóp vết thương bên ngoài, mà hết cơn đau này lại nhiễm cơn đau khác. Thiền theo pháp giải thoát không thể định nghĩa, vì an lạc của tâm hồn thế nào có ai định nghĩa được không? Tạm hiểu rằng thiền là phương tiện khéo léo làm cho thân dừng lại và tâm trở nên trong sáng thân dừng lại phải trong tư thế vững vàng, tức phải ngồi xuống chân chéo lại nhau (crossed leg), hay gọi là bán già, kiết già. Hiểu tới đây chỉ là giai đoạn đầu, giai đoạn tiến cao hơn là thiền luôn cả khi đi, khi đứng, khi nằm và cả lúc ăn uống nói năng nữa. Nên nhớ giai đoạn này có kết quả hay không là do giai đoạn đầu. Như vậy tất cả tư thế hành động thiền đây chỉ là làm sao cho tâm được an trụ và an lạc. Tới đây chúng ta lưu ý rằng mục đích của việc học Phật là làm sao được giải thoát, làm sao được vào nhà chư Phật, nếu quên mất điểm này, thiền chỉ giúp ta hưởng lạc ở cõi trời vô sắc mà thôi, và còn cách xa nhà chư Phật đến ức ức Phật độ. Thế thì ta phải tu học giữ giới theo chánh pháp để có trí huệ, áp dụng vào Thiền, và có thể đạt được chánh định như là Định trong lục độ hay trong Định của Bát Thánh Đạo. Nhưng rồi sao nữa! Đây cũng chỉ là phương tiện! Ngày nay hiếm thấy được người hành thiền đúng pháp, thiền như Lục Tổ Huệ Năng lại càng không thấy, Ngài thiền đến bậc Tổ thiền mà không tự cho mình là thiền gì cả. Trước khi được truyền y bát làm Tổ, cũng không ai thấy Ngài ngồi thiền. Quả thật phi thường, khi THI"N được ngay trong lúc sống làm việc đông chúng như vậy.

Cận đại đây, có Ngài Hư Vân lão Hòa Thượng cũng là bậc cao tăng thiền, hành tung của Ngài khó mà hiểu, có lần Ngài ngồi thiền nhập định đến cả tuần lễ, và lực tu của Ngài còn cảm hóa được thú dữ. Các vị Thiền sư chứng đạo vậy, hầu như không bao giờ lên tiếng phát ngôn những gì không phải là chánh pháp. Vì các Ngài thấy sao thì nói vậy! Chúng ta ngày nay phần lớn nặng tu về kiến thức, nên nói ra cũng chỉ là kiến thức nhiều hơn. Chúng ta đọc trong sách, rồi mượn ý lập lại không khác, điều này vẫn tốt theo mặt thường thức phổ thông, trên phương diện duy trì phát triển truyền thống văn hóa. Tuy nhiên phương diện liễu đạo chứng đạo chỉ là nhân duyên hiếm hoi, do vì không nói bằng cái thấy của tâm nên khó thể truyền cảm đến thính giả được. Thế đó mà ta thường nghe trong nhà Thiền nói ‘dĩ tâm truyền tâm’, ‘bất lập văn tự’, ‘giáo ngoại biệt truyền’ (lấy tâm truyền tâm, không lập văn tự, truyền giáo không từ kinh văn) ý nghĩa là vậy.

Dù sao thì thiền cũng là cần thiết cho người Phật tử sơ cơ như chúng ta, hay nói đúng hơn cho tất cả người đang trong cái xã hội rền vang ngày nay. Như đã biết, chúng ta luôn luôn bị vòng quay sai sử, phải bù đầu tối tăm đủ chuyện, nếu ta không chịu ngồi xuống suy tư (Thiền), tìm ra đáp số thì muôn đời vẫn không ra khỏi vòng quay. Nếu không giải đáp được đáp số, ít ra ta cũng thấy được ta đang bị nó quay trói đến mức độ nào! Chỉ cần thấy nó thôi cũng mừng rồi, vì vấn đề chịu ngồi xuống, thật quả khó khăn. Đã nói tối tăm đủ chuyện không có thời gian, nên việc buộc thân này dám ngồi xuống là một cuộc cách mạng lớn. Nhưng đôi khi không phải sợ bỏ thời gian để ngồi xuống, mà sợ tâm nó phóng ra bộ mặt thật của mình. Bộ mặt mà bấy lâu nay mình cứ tưởng nó là một, nay thì nó đổi đủ hình; khi mang diện hình người tốt người hiền, lúc mang hình hèn hạ, ghê tởm...Rồi bên trong, nó (tâm) vẽ không biết bao nhiêu dị cảnh, nó cố tình hay vô tình ta không biết, nhưng rõ ràng ta không chịu nổi với cảnh ghê tởm xấu xa mà nó vẽ ra. Không chỉ nó lên án ta, mà nó còn làm ta nghĩ đến việc xấu xa với người khác, có khi đến cả người tôn kính.

Rơi vào tình cảnh này, vẫn là thường của một tâm thức đã vô minh tung hoành ngang dọc trong quá khứ kiếp, và do không có dịp hiển hình phóng ảnh, nên nằm yên đó; nay thân tâm kia chịu ngồi lại lắng nghe, đã cho nó một cơ hội phóng thoát ra ngoài. Nhưng rồi theo luật vô thường, nó cũng phải ra đi, bấy giờ ta tìm lại được cái thật của cội nguồn thanh tịnh. Đây là chỗ mà người ngồi thiền nào cũng mong đợi, và chính như thế mà người Tây Phương đa số đã tìm về Thiền trước tiên khi bước vào đạo Phật. Hay nói cách khác trong xã hội điện năng cơ khí, khi con người bị quay nhừ quá mức, họ đâm hoảng sợ rồi cố tìm sự bình an đâu đó. Gặp được Thiền, tưởng chừng không gì sung sướng hơn trên đời này qua đó họ có dịp thư thả thân tâm một cách tuyệt vời..

Ghi Chú

The Elements of Meditation của David Fontane, xuất bản ở Anh năm 1991, by Element Books Limited.

Buddha a beginner’s Guide, tác giả Gillian Stokes, nxb Hodder & Stoughton (Great Britain).

Chỉ Có Phật Thừa

Hai chàng tu sĩ trẻ vái chào nhau, mỗi người mỗi ngã hứa sẽ vượt sông băng núi sao đến được đỉnh Bảo sơn; nơi ấy sẽ là điểm cuối cùng của đạo giải thoát. Dù hiện thời hai chàng đã luôn hành xử đúng tâm nguyện giúp người hiểu đạo, nhưng hoài bão của hai chàng vẫn là chinh phục đỉnh núi Bảo sơn để làm gương cho mọi người cũng như dẫn dắt mọi người chóng đạt được quả giải thoát.

Phân ra hai ngã Bắc, Nam, vị đi hướng Bắc vì phải hợp với khí hậu thời tiết ở đây, nên thay đổi cách ăn mặc và tập quán sống nhằm đối xử đúng với dân cư vùng này. Vị đi hướng Nam cũng thuận theo hoàn cảnh mới mà làm cho phù hợp; cuối cùng sau bao năm xa cách, hai vị trở thành hai lão tu sĩ già nua gặp nhau trên đỉnh núi. Vì quan điểm mục đích như nhau, nên hai vị giờ có già hơn trước nhưng vẫn vui mừng nhận ngay hai người là huynh đệ mặc dù trên người hai vị, Tăng phục bấy giờ đã khác biệt. Nhưng khi hai vị xuống núi thăm lại các đệ tử của mình, vấn đề trở nên rắc rối; số là đồ đệ của hai vị đã không nhìn nhận hai Ngài là huynh đệ với nhau. Không chấp nhận hai trưởng lão là huynh đệ thì làm sao chính họ có thể thấy được hai bên Bắc Nam là đệ huynh! Hai bên chỉ công nhận vị thầy riêng của họ vạch ra đường hướng duy nhất đến núi Bảo sơn, và hướng nào khác không thể đi được.

Hai vị trưởng lão cố gắng giải thích cho họ, nhưng chỉ được một số ít nghe theo. Hai Ngài đành trở lại núi, cuối cùng một số ít đồ đệ tin nhận theo hai Ngài lên được đỉnh núi, sự kiện đó đã làm số người cố chấp phân biệt trước kia thay đổi quan điểm của mình, rồi biết rằng cứu cánh là núi Bảo sơn và phương hướng đi lên chỉ là phương tiện.

Người sơ cơ học Phật như chúng ta ngày nay cũng thường rơi vào sự phân biệt này, chúng ta quên rằng con đường thế nào cũng là phương hướng lên đỉnh Bảo sơn. Sự tranh chấp phân biệt chỉ làm cho ta chậm bước đi, nếu không nói ta rơi ngay vào vực thẳm khi chưa đến một phần ba chặng đường. Đừng nói gì sự phân biệt huynh đệ có cùng đấng từ phụ với nhau đã thành trở ngại, mà cả đến có tâm phân biệt người không phải huynh đệ với ta cũng đã bế tắc lộ trình giải thoát rồi.

Trong kinh Pháp Hoa, phẩm Phương Tiện, Phật dạy: ...Như thế, Xá Lợi Phất, lúc kiếp loạn trược chúng sinh nhơ nặng, bỏn sẻn, tham lam, ghét ganh, trọn nên các căn chẳng lành, cho nên các dức Phật dùng sức phương tiện, nơi một Phật thừa, phân biệt nói thành ba (Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát).

Lại đoạn Phật nhắc thêm, Xá Lợi Phất! Các ông nên một lòng tin hiểu thọ trì lời Phật dạy. Lời các đức Như Lai nói không hư vọng, không có thừa nào khác, chỉ có một Phật thừa thôi.

Vậy thì quả vị Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát chỉ là từng giai đoạn tu chứng tiến lên quả vị Phật. Như thế nếu chúng ta có làm được một ít Phật sự, được một vài uy tín đức hạnh trên đường tu rồi nhìn lại mọi người móng tâm cho rằng mình đây hành đúng đường tu Bồ Tát, hành đúng giáo pháp tư tưởng đại thừa, thì vậy đã đi ngược xa lý tánh Phật thừa mà phương diện hành đạo về sự cũng sai, bởi sự thành tựu tu đạo như thế do ai mà ra, có phải do số tín đồ thuần thành hộ giúp cho vị đó. Mà số tín đồ kia có phải đa số là muốn cầu phước báo cho chính mình, và vì muốn cầu cho mình như thế, chắc ta đã cho họ mang tư tưởng tiểu thừa, nhưng thật ra đây cũng là việc tự nhiên của giai đoạn đầu vào đạo, vậy thì phần đông tư tưởng tiểu thừa phò giúp cúng dường nuôi dưỡng vị tu sĩ đại thừa kia, thì vị ấy có phải đã nhờ duyên của tiểu thừa không? Và vậy vị tu sĩ đó là Đại hay Tiểu trên phương diện hành đạo và lý tánh thành đạo!

Ngày Phật còn tại thế, các đệ tử của Ngài tuy đồng hướng về hình ảnh giải thoát của đức Phật mà tu, nhưng một số vị có những cách sống tu niệm tương đối thuận theo tâm của mình, tất nhiên tâm đó chỉ quy về một hướng giải thoát. Chẳng hạn Ngài Đại Ca Diếp khi đi khất thực, chỉ muốn hóa duyên độ cho người nghèo, trong khi Ngài Tu Bồ Đề lại hướng đến người giàu. Điều này có lẽ cho rằng Ngài Ca Diếp mặc cảm phân biệt người giàu vì nhắm vào việc khổ hạnh để tu (tu hạnh đầu đà). Do tinh thần không phóng khoáng như vậy hóa thành nhỏ, tạm gọi là Tiểu Thừa. Ngài Tu Bồ Đề nhắm vào thực tế là người giàu đáng độ hơn, nếu không họ sẽ chẳng còn phước hưởng về đời sau. Tinh thần cởi mở hướng cao như vậy phải là tư tưởng lớn tạm gọi Đại Thừa.

Nhưng rốt cuộc Phật quở rầy cả hai, rằng vị nào cũng sai. Chúng ta nhớ rằng hai Ngài đều đã chứng quả Vô Sanh, vậy mà vẫn để Phật dạy như thế. Cũng xin nói lại là Ngài Ca Diếp không bao giờ còn tâm mặc cảm phân biệt vì Ngài là bậc kiến đạo sâu rộng, mà Phật đề cao khen ngợi nhất trong hàng đệ tử của Ngài. Như là, Nếu Đại Ca Diếp sanh ra không gặp Phật cũng có thể tự mình tu đạt được Thánh quả cao. Riêng Ngài Tu Bồ Đề thì cũng là Thánh tăng thanh tịnh không thể nào còn có ngã chấp nói gì móng tâm.

Thế ra việc hai Ngài hành đạo như vậy, chúng ta không thể dùng trí lực phàm tình bình phẩm được, và như thế ta chỉ tạo ra chướng ngại cho việc tu mà thôi. Phật dạy chỉ có trung đạo là con đường đến gần giải thoát nhất, nhưng cuối cùng con đường đó cũng phải quên đi mới là rốt ráo.

Nếu chúng ta có thể hiểu được Tiểu thừa, Đại thừa, thì Tiểu, Đại đó phải là ngay tâm hành giả, và chỉ có vị đó biết thôi.

Tiểu Đại không thể xuất hiện qua lớp y áo, vì một vị tu sĩ tu theo truyền thống mà mình gọi là Đại thừa, nhưng tâm tư vẫn có thể đầy ắp tâm nhỏ nhặt gọi là Tiểu thừa. Ngược lại cũng vậy, gọi người Tiểu thừa mà không thấy được tâm tư tràn ngập từ bi độ sanh của người đó.

Như thế tương đối, dù phân biệt hình thức danh xưng hiện nay như là: Nguyên Thủy, Khai Hiển (cấp tiến), Tiểu Thừa, Đại Thừa, Nam Tông, Bắc Tông, thì tất cả cũng phải lấy Trung Đạo mà tu; phải lấy giới làm thầy, phải nhận tất cả là những người con chung của Đấng Toàn Giác.

Nếu phải thường nghe danh từ Đại Thừa là pháp học mà chúng ta đang học, thì đúng tư tưởng đại thừa phải là hướng tới sự giải thoát rốt ráo, kể cả giải thoát luôn ý niệm mà chúng ta đang hướng tới.

Trời đất lúc nào cũng mở rộng, đường đi tới núi Bảo sơn vẫn là trước mắt; hai bên đường lại hiện đủ mọi cỏ hoa, tất cả chỉ là tô điểm chấm phá làm con đường rõ rệt hơn. Nhưng người tìm đường giải thoát không cần phải quan tâm mà chỉ hướng về tâm điểm để đạt thành ý nguyện.

Niềm Tin

Việc gì trước khi làm phải cần tìm hiểu, nếu không thể tìm hiểu thì ít ra cũng đã thấy, có người tìm hiểu thay cho mình. Khi hiểu rồi thì sự việc theo sau đó mới dễ thành tựu. Hiểu là thẩm thấu vào mình sự sáng tỏa của vấn đề mà trước kia mình hoài nghi thắc mắc, từ đây trở thành niềm tin để sống chết với niềm tin đó. Vào đạo giải thoát, niềm tin thật quan trọng, giúp mình đi trọn con đường. Người học Phật sơ cơ cần phải lãnh hội những căn bản về con đường giải thoát, để làm bước tiến kiên cố không cho lui sụt về sau. Hẳn nhiên trải qua đoạn đường tư duy, nghi vấn đến nay chúng ta đã có niềm tin về PHÂT, về PHÁP, về TĂNG một cách mãnh liệt; phải nói một cách mãnh liệt chớ không dè dặt gì cả. Khiêm hạ vấn đề gì chớ niềm tin ba ngôi TAM BẢO không thể khiêm hạ được, ta phải tự tin trong niềm tin. Chúng ta đã nhắc qua trong đoạn ‘Thành kính tri ân’ thế nào thì niềm tin bây giờ phải là thành thật. Nhưng thật sự mà nói, tin trong thật tin không phải là dễ, vì dễ thì liệu chúng ta đã cụ thể niềm tin chưa, hay đa số vẫn rơi vào lý tưởng! Chứng minh điều này, là những gì ta thấy việc tu hành trong thời đại ngày nay; các vị tu chứng quả hiếm hoi khó thấy, và tình trạng hỗn độn nhiễu nhương của con người vẫn không vì sự tín ngưỡng chân lý mà giảm đi. Đây là điều suy tư thiết thực, cho ta tư duy và chánh kiến lại niềm tin của chính mình.

Chúng ta đã khẳng định có sức mạnh niềm tin vào Phật, nhưng chúng ta vẫn cách xa Phật, nghĩa là chỉ gần gũi với Phật qua ảnh tượng màu sắc, mà không qua chân ảnh bên trong là tánh từ bi, tâm trí tuệ để rồi vẫn chỉ là niềm tin với hình ảnh, màu sắc. Khẳng định về niềm tin Pháp giải thoát cũng vậy; ta cũng chỉ thể hiện qua nhận thức thô thiển bằng sự ca tụng giải bày qua thuyết giảng, sách báo...chớ ít khi qua nhận thức bên trong mà bên ngoài không thể nào nói lên được. Khẳng định niềm tin Tăng, là hình ảnh sứ giả của Như Lai ta bề ngoài cũng cung kính như vậy, nhưng bên trong có thật như bên ngoài không! Đối với niềm tin Tăng bảo, tuy chỉ là số người đại diện cho pháp giải thoát và gợi lại hình ảnh của đấng Từ Phụ Thích Ca, nhưng phần quan trọng thật là vô cùng. Vì không lạ gì để hiểu, Phật pháp không thể hòa vào tâm với một người tự làm bất hòa Tam Bảo; bất hòa Tam Bảo là không có sự tri ân và cung kính. Nếu không có hình ảnh Tăng đoàn, thì ta chẳng học được gì công đức khiêm hạ lễ nghi, dù kiến thức Phật pháp của ta có cao tới từng trời. Ta cũng nên biết công đức tôn kính Tam Bảo cũng đủ đưa ta đi vào giải thoát. Và ngược lại chẳng còn công đức gì khi bản Ngã còn quá cao.

Xét như thế thấy rằng, mọi hành động đi vào giải thoát của chúng ta cần nên nhìn lại về niềm tin. Phật dạy trong kinh Hoa Nghiêm, tin là mẹ sanh ra công đức. Tin mà sanh ra công đức nghĩa là phải sống với niềm tin đó; không nên hiểu rằng chỉ tin thôi là được. Thực tế thí dụ, sanh ra ở nơi khổ như Phi Châu vậy, rồi tin chắc chắn ở Mỹ Châu, Âu Châu sung sướng lắm, nhưng rồi có được sướng không, hay cũng chỉ ở Phi châu. Cũng như người tu Tịnh Độ, chắc chắn tin có cõi Cực Lạc Tây Phương, nhưng chỉ tin mà không niệm Phật phát nguyện vãng sanh về đó, thì muôn kiếp cũng chẳng về được. Tuy nhiên niềm tin tạo nên năng lực có thể hoán chuyển, thay đổi hoàn cảnh, hay thể chất của mình để thành đạt khía cạnh nào đó, điều này vẫn là sự thật. Nhưng giới hạn của niềm tin vẫn là giới hạn, bởi không cụ thể hóa niềm tin thành hành động. Áp dụng vào đạo Phật tất phải thực tế, và đi sâu vào thì không đơn giản. Chúng ta từng nghe truyền sử nhiều bậc cao tăng chứng đạo, có những hành tung lạ thường khi tu, và đừng nói là các Ngài tự nói là có niềm tin PHẬT, có khi các Ngài làm những việc ngược lại sự lễ kính niềm tin của ta; nhưng thật sự các Ngài đã đạt đến mức độ vô cùng của niềm tin TAM BẢO nên mới dám làm vậy. Và thường thì các Ngài chẳng nói nhiều, chẳng quan tâm đến ai, thậm chí đến TAM BẢO nữa; các vị đã hòa vào TAM BẢO nên tự thân đã là TAM BẢO, thầm lặng hoán chuyển cuộc đời.

Nếu chúng ta khó củng cố được niềm tin thành Phật, do nhìn lại mình còn đầy tham ái, thì niềm tin gần nhất với chúng ta là các vị Tổ, hàng cao tăng đệ tử Phật trong thời đại gần đây. Tuy nhiên đối với Pháp Phật thì ngay tại đây, tại cuộc đời này Phật dạy thế nào, ta nên cụ thể suy niệm thế đó. Suy niệm lời Phật dạy, rồi thầm lặng trắc nghiệm xem Phật có nói đúng không; khi kinh nghiệm áp dụng qua thấy thế nào? Ta thấy, ta có thay đổi gì không so với trước khi hiểu Phật pháp? Khi có điều gì phản ứng trái ngược, ta phải tìm người hiểu đạo mà hỏi. Không nhất thiết người ta hỏi phải là tu sĩ; mà có thể là bạn ta, hoặc một người xa lạ thật biết Phật pháp, hoặc có thể tự mình tra cứu kinh sách giải thích điều mình muốn biết. Quan trọng hơn hết phải tự tin chính mình, lẽ đương nhiên tự tin đó không là ngoan cố chấp nê. Quan sát chính bản thân chưa đủ, ta còn khách quan nhìn đến người khác, lấy họ làm đối tượng để học, cả hai mặt xấu tốt, mà không bình phẩm phê phán, cuối cùng quay về lời Phật dạy để thấy thế nào.

Tạo được niềm tin Phật kiên cố rồi, ta sẽ có nhiều lợi lạc điều trước nhất, dù ta chưa đoạn được phiền não dù là phiền não thô, nhưng chắc chắn ta không thoái chuyển Bồ Đề Tâm. Thứ hai, mọi hành động phật sự hay không phật sự, ta vẫn tạo được niềm tin Phật trong đó, nghĩa là vẫn luôn luôn hướng về chánh pháp. Cuối cùng trong quá trình làm người, đến giai đoạn rủ bỏ xác thân, dù sanh nơi nào ta vẫn đủ duyên hướng về Phật pháp. Do vậy nếu chúng ta tạo được niềm tin Phật đến mức sâu nhiệm, luôn luôn ấm dịu trong lòng như tế bào máu luân lưu trong thân, thì công đức sẽ dư thừa mỗi khi làm bất cứ phật sự nào. Và như thế, với niềm tin đó dù cúng dường một đồng cũng thành một vạn, dù làm công quả một ngày cũng bằng một năm, dù chỉ đọc kinh một lần trong một ngày cũng dư thừa công đức, dù chỉ niệm Phật một tràng chuỗi cũng nhiếp được tâm sống hoài với câu niệm Phật, và dù ngồi thiền năm mười phút mà thân tâm lúc nào cũng sống trong chánh niệm...

Thế đó, tạo cho mình niềm tin chân thật không phải là dễ, dù biết rằng những gì mình tin là chân lý.