Nhân Duyên Vào Đạo Phật

Nguyện Ghi Nhớ Bốn Điều Diệu Đế

Chúng ta đã hiểu phần nào căn bản Phật pháp, chúng ta có thể bắt đầu cho cuộc lên đường đem diệu pháp đi vào đời. Diệu Pháp mà chúng ta vừa lược hiểu qua (pháp nhân duyên) có thể đủ cho ta áp dụng tu hành, nhưng tại sao chúng ta không nhắc lại một diệu pháp căn bản nữa, để ta an tâm vững chí cho cuộc đi về với chánh pháp được thành tựu.

Diệu pháp này là Tứ Diệu Đế. Tứ Diệu Đế là bài pháp vạch ra chân lý của đạo, để đưa con người quay lại bản tánh toàn thiện, để nhìn thẳng vào chính bản thân mình mà tu sửa. Nếu thế gian này có người nghiên tầm mọi triết lý đạo giáo tinh ba nhất, lại thông suốt các vấn đề như vậy, nhưng chưa biết qua Tứ Diệu Đế, thì người đó vẫn xem là chưa được hoàn chỉnh trong cuộc truy tầm sự toàn thiện của nhân sinh. Và ngược lại, dù người chưa được may mắn nghiên tầm học hỏi các vấn đề quan trọng trên thế gian, nhưng hiểu được Tứ Diệu Đế thì người đó vẫn hơn vị đại trí thức kia. Nói như thế có quá lắm không? Xin thưa rằng không, bởi vì Tứ Diệu Đế không chỉ giúp cho người thấy được một cách rốt ráo chân lý nhân sinh, mà còn giúp họ đạt tới những gì là an định nhất của tinh thần, qua đời sống hiện thực ở nhân gian. Và nếu người đó muốn đi xa hơn nữa trong việc thực hành trọn vẹn chân lý đó, nghĩa là thực hành qua đời sống một tu sĩ, thì kết quả còn an định hơn gấp trăm ngàn lần người ở thế gian. Đó là kết quả chứng được quả Thánh Vô Sanh (A La Hán).

Sau đây chúng ta thử ôn lại những gì là Tứ Diệu Đế.

Khi hành giả Tất Đạt Đa thành đạo Chánh Đẳng Chánh Giác được thế gian xưng tụng là Phật (con người tĩnh thức hoàn toàn), Ngài đã ưu tư, thương tưởng đến các vị đạo sĩ trong quá khứ một thời cùng Ngài tu khổ hạnh. Trong các vị đó có vị là Thầy và cũng có vị là bạn Ngài. Nhưng bấy giờ, lúc này Ngài không chỉ là Thầy dạy lại họ mà còn là Thầy của mấy từng trời nữa (Thiên Nhơn sư).

Thật ra pháp đầu tiên mà Ngài khai thị sau khi đắc đạo không phải là Tứ Diệu Đế, mà là Pháp lý vượt siêu thế gian dành cho các vị Bồ Tát lớn, đó là kinh Hoa Nghiêm. Pháp này Phật diễn nói cảnh nhập Pháp giới, chỉ thẳng pháp tu chứng về cảnh giới Phật. Vì chỉ thẳng như vậy nên gọi là Đốn giáo và cũng thế ngoài hàng Bồ Tát lớn ra khó ai hiểu được.

Với Tứ Diệu Đế là Sơ chuyển Pháp Luân là đối với loài người chúng ta. Và cách giáo dạy đây gọi là Tiệm giáo, tức chỉ rõ vấn đề từ thấp lên cao. Do đó Pháp Tứ Diệu Đế là căn bản nhất, vì là bài Pháp đầu tiên mà Phật đã chọn lựa khai mở cho nhân loại thấy hiểu về chân lý cuộc đời, để làm bước đi đầu tiên đến bước giải thoát, vậy đó là cội gốc nền tảng của Phật đạo. Nếu không hiểu rõ Tứ Diệu Đế hay xem thường bốn điều này thì không thể nào có được nền tảng chứng đạt Pháp giải thoát. Và dù chỉ hiểu được bốn pháp này thôi, thì quả vị Phật chắc chắn sẽ đến trong tương lai.

Phật tìm đến nhóm ông: Kiều Trần Như, Ác Bệ, Thập Lực, Ma Ha Nam và Bạt Đề; năm ông đây là những người đầu tiên được nghe diệu pháp cao quý này. Thời Pháp vừa xong, liền trong nhóm ông có người đắc Thánh quả và lần lượt trong thời gian thật ngắn, tất cả năm ông đều đắc quả A La Hán tức không còn sanh tử nữa.

Hiểu Phật nói thế nào về Tứ Diệu Đế!

Con người được sinh ra, liền tức thời thọ khổ. Tiếng khóc oa oa (khổ quá) thoát ra từ một đứa bé mới sinh, tiếng khóc ấy vang vọng mãi cho đến thành một người lớn người già. Người lớn người già nào đâu phải không khóc, họ khóc nhiều lắm chứ, nhiều còn hơn hồi nhỏ nữa! Hồi nhỏ khóc vì không được, khi được thì hết khóc; bây giờ lớn lên rồi thì cái được đó sẽ không bao giờ được nên khóc mãi đến cuối cuộc đời. Cái không được như vậy vì bắt nguồn từ cái muốn không ngừng, nên không bao giờ được. Ôi làm sao kể ra hết cái muốn! Cho nên tiếng khóc người lớn tuy không có âm thanh nhưng uất ức, u ẩn, dã dượi trong lòng.

Khóc thế nào cũng là khổ, có ai khổ mà cười không? Chỉ trừ các bậc Bồ Tát thị hiện chịu khổ, rồi cười lớn lên cho mọi người thấy; chúng sanh sao lại vô minh quá, biết khổ mà cũng lao đầu vào thật là ngộ nghĩnh, nên Bồ Tát nín cười không được!

Khổ trước hết là có thân này, hể có thân xác vật lý là có tác động với ngoại cảnh, như nóng lạnh, đau nhức v.v. và khi thân thể bị phản ứng do tiếp xúc với những gì từ ngoại cảnh thì sinh ra đau bệnh và nếu không chữa được bệnh thì hư hoại dẫn đến cái chết. Nhưng dù nếu ít bệnh, hay bệnh không trầm trọng thì cũng vất vưởng sống thọ tám chín chục tuổi, rồi đến thời kỳ hư hoại cũng phải chết. Đó là luật tự nhiên của vật lý, và theo đạo Phật có bốn thời kỳ Thành, Trụ, Hoại, Không cũng là như vậy. Đó là phần đau khổ về thể chất (sanh, lão, bệnh, tử), riêng về tinh thần thì cũng khủng khiếp không kém.

Thường thì tâm lý ai cũng thích thương yêu, mà thương yêu được trọn vẹn thì vui mừng nào kể cho hết. Sự thương yêu làm cho người lạc quan sống thọ, sự thương yêu làm cho cảnh vật tươi hẳn ra. Nói tóm lại khi nuôi dưỡng được tính chất thương yêu, thì cả một cảnh sống bừng lên có sức mạnh chuyển hóa tất cả. Nhưng thật khổ cho ta, vì ta không thể đặt tình thương yêu đó đến tất cả, mà chỉ hạn hẹp cục bộ trong gia đình, và từ cái hạn hẹp đó, ta lại chọn lựa đặt ra duy nhất đến một người, người mà ta thương nhất. Khi ta thương yêu nhất người nào, tất nhiên khi mất đi ta sẽ đón nhận một thảm trạng đau buồn nhất. Cho nên chúng ta dững dưng với cái chết của người khác và đau khổ tột cùng với cái chết của người thân mình là vậy. Đó là Phật dạy cái khổ thương nhau mà phải sống xa nhau ( Ái Biệt Ly Khổ).

Từ tánh thương yêu hạn hẹp như thế, tất nhiên tương phản lại ta có vô số người không thương, và vô số người đó chắc chắn có người mà ta không thương nhất. Không thương nhất thì đồng nghĩa thù ghét; và hễ thù ghét chừng nào ta càng khó chịu khi nhớ lại họ, hay có ai nhắc đến.

Chỉ nhớ đến mà khổ như thế, thử hỏi phải đối diện với nhau! Đối diện với nhau rồi chốc lát bỏ đi thì còn đở khổ, không may sống chung luôn với người đó; thôi còn gì mà khó chịu cho bằng. Khó chịu đến mức ta đau khổ bấn loạn người lên, rồi có thể làm được cái gì để giải tỏa cái thù ghét này; ta dùng mọi thủ đoạn hãm hại người đó. Không hại được ta mang mãi sự oán hận này. Nhưng thưa bạn! đó vẫn chưa cay nghiệt, vì có những trường hợp người mà ta không thích không ưa đó lại là người thân trong gia đình ta, có khi lại là người mà ta đã tuyên thệ cùng nhau đi trọn cuộc đời! Đây mới thấy đầy đủ nghĩa Khổ vì không thích nhau lại sống gần nhau (Oán Tắng Hội Khổ).

Vậy thì toàn ảnh trong cuộc đời này là những gì trái nghịch chăng? Ta muốn sống gần người ta thương lại không được, ta không muốn sống với người không thương lại được sống chung! Ta muốn người mà ta thương, dù không thể sống gần ta nhưng còn cho ta thấy niềm hy vọng nào đó, nhưng nghiệt ngã thay người ta thương yêu lại ra đi thật sớm, trong khi kẻ ta cầu cho khuất mặt, cứ nhởn nhơn gần gũi với ta và còn sống thọ hoài ra đó.

Bất lực ta quay về cầu mong lại chính ta, để sống đời an phận quên hẳn chuyện xưa nhưng nào có được, vì đời sống phải giao du kết bạn, ta lại rơi vào sự thương mến người, và như định luật hễ có người thương thì có người ghét. Giờ ta chỉ cầu được hưởng thụ vật chất, hưởng thụ đời sống phó mặc để quên đi người thương người ghét, vậy mà cuối cùng đâu thể được. Đến cả vật chất cũng không thỏa mãn cho ta; và dù chinh phục được vật chất đi nữa, thì thân xác kia theo thời gian ngày càng lụn bại, đâu thể nào hưởng thụ được như xưa. Vậy thì cuộc đời có gì thỏa mãn ta đâu! Thế mới hiểu mong muốn mà không được thì khổ vậy (Cầu Bất Đắc Khổ).

Đó là những gì mà con người phải trải qua sự thật này nên gọi là chân lý: Đây là diệu đế thứ nhất: Khổ Đế.

Đến đây nhìn lại quá trình khổ đã trải qua; ta thấy gì về sự mong cầu, sự thương yêu và thù hận! Tất cả đều đến từ sự tham dục mà ra. Vì tham dục, luyến ái nên từ vô thỉ kiếp, ta cứ duổi đầu mà đi không hề quay lại ghê tởm đoạn đường tạo nghiệp chất chồng của mình. Ta mang thân xác thô kệch máu mủ, vì đã chấp chặt vào nó từ vô số kiếp quá khứ, nên bây giờ theo luật tự nhiên khoa học, hễ có thân vật chất cuối cùng phải hư họai; nhà Phật gọi là bốn thời kỳ Thành Trụ Hoại Không, cũng như luật nhân quả tạo thân bất tịnh thì quả báo đến với sự thô kệch, qua việc bệnh đau, đờm dãi, phân tiểu v.v...

Từ sai lầm tham dục luyến ái, nên bị sắc dục vật chất lôi cuốn tự bồi dưỡng cho thân xác này. Khi mê mờ về thân xác dục ái đó, ta phát sinh ra lòng tham lam ích kỷ, dành trọn tình thương cho mình; và hễ phản lại lòng luyến ái, ta liền triệt để bảo vệ mong thỏa mãn cho được dục vọng luyến thương kia. Vậy, vì tham dục nên tự tạo thân sắc dục, vì mang thân sắc dục nên tâm tưởng phát sinh sự thương yêu, thù ghét thuận theo tính tham dục. Do thế Phật dạy nguyên nhân của khổ là tham dục, luyến ái, và đó gọi là Tập Đế.

Thật khó tưởng được có người sống trong đời đầy quyến rũ dục tình, tham ái lại không bị động tâm kẹt vào những thứ này. Người ấy có lẽ phải thẩm thấu sự ghê tởm của tham dục mới không còn bị nó chinh phục. Và người đó cũng chắc chắn hiểu được kết quả sẽ đến thế nào khi từ bỏ dục tình tham ái kia. Trạng thái mà người dứt được tham dục là một trạng thái an lạc trong thanh tịnh, điều này chỉ có thể mượn ngôn từ tương đối của thế gian mô tả. Trạng thái đó nhà Phật tạm gọi là Niết Bàn, vậy người đạt được Niết Bàn là người không còn tham dục nữa. Như thế, biết được con người chịu khổ là do nguyên nhân tham dục, và tham dục diệt rồi thì sự an tịnh của Niết Bàn xuất hiện. Tới đây mỗi người chúng ta có đủ sáng suốt nhìn ra bản thân mình đã từng tham dục luyến ái bao lâu rồi! Nên phải mang bao kiếp thân khổ; vậy mà chưa tỉnh ngộ! Nếu ta thật sự ghê tởm dục tình tham ái thì bao nhiêu điều khổ như trên, sẽ không còn xảy đến cho ta. Đây là chân lý thứ ba gọi là Diệt Đế.

Chân lý còn lại là phương cách thế nào để thực hành đạt tới con đường thoát ly tham dục. Đó là con đường Trung Đạo. Phật dạy có tám pháp như sau: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm và Chánh định.

Hiểu và hành theo tám pháp này giúp con người đạt được đầy đủ thiện pháp, dứt trừ ác pháp. Có thể nói, thế gian này không tìm được một pháp học ‘chân thiện mỹ’ nào hoàn chỉnh như tám pháp này. Chúng ta thử lược xem một người thế nào thực hành được Bát Thánh Đạo (tên gọi của tám pháp).

Một người có cái nhìn sáng suốt, thấy được sự thật của vấn đề. Thấy vấn đề như sự thật của nó, (các pháp do nhân duyên sinh) thấy như thế sẽ không bám víu vào nó, chỉ chấp nhận nó như một đối tượng trong đời và như vậy người này vẫn sống với sự sự vật vật mà không tham đắm. Người này có chánh kiến.

Rồi người này lại luôn suy tư đến những điều lành điều thiện, điều gì chỉ mang lại niềm vui an lạc cho người, cho mình. Người này sống trong sự toan tính của xã hội mà tư tưởng không bị lôi kéo ảnh hưởng, chỉ duy nghĩ về những thiện pháp. Người này đã thực hành Chánh tư duy.

Khi hiểu biết và tư duy sáng suốt như thế, người này tức thì hành động theo thiện pháp. Lời nói và hành động bây giờ luôn luôn làm đẹp làm vui đến mọi người, tức là nói lời thành thật, nhã nhặn, xây dựng, tươi vui. Hành động cũng liền đi đôi với lời nói chân thiện, nên không hành hung bạo động đả thương đến bất cứ ai. Người này thành tựu cả hai Chánh ngữ và Chánh nghiệp.

Lời nói, hành động ở trong chánh pháp người này nhất định chọn cho chính mình cuộc sống phù hợp với những gì người này đã quán xét, tư duy. Công việc người này lựa chọn hẳn không tổn hại, thương tổn đến mọi người và trái lại chánh pháp cả đến những cầm thú súc sanh người này cũng thể hiện được cái nhìn từ bi trí tuệ. Người này đã thực hành theo Chánh mệnh.

Tiếp theo là sự kiên trì, gia công gìn giữ các pháp lành thiện nghiệp mà người này đã lãnh hội, và luôn luôn đặt mình vào những hành động tích cực phát sinh thiện pháp. Cùng lúc đó lại hướng đến tâm niệm vượt lên, đến gần với pháp hỷ lạc. Người này bấy giờ có được cả hai: Chánh tinh tấn và Chánh niệm.

Cuối cùng người này đạt được Chánh định, nghĩa là luôn luôn sáng suốt minh mẫn trong mọi ý thức hành động của mình, và đó là kết quả huân tu ba nghiệp thanh tịnh hợp theo chánh đạo.

Hiểu qua như vậy, chúng ta thấy được con đường chân thiện rốt ráo rõ ràng, và ai cũng có thể thực hành đạt tới. Bằng cách này hay cách khác ít nhất, giáo lý Tứ Diệu Đế đánh thức ta, tỉnh giấc ngủ dài mê muội; không những ngay đời sống này, mà cả giấc ngủ say từ vô thỉ kiếp còn vương vấn làm ta mãi ngây ngất người không chịu mở mắt ra. Và thực tế đó không phải là chuyện viễn vông của lý tưởng suông, vì nó là sự thật, sự thật ta đang là đây, sự thật ta đang đi đến. Nếu sự thật của khổ không chối cãi được, thì sự thật của an lạc thanh tịnh cái gọi là Niết Bàn cũng hiện hữu ra ngay đời nay. Như thế chúng ta phải công nhận rằng, người nào thẩm thấu và thực hành được pháp Tứ Diệu Đế, người ấy đã hoàn chỉnh trong cuộc truy tầm triết lý của nhân sinh.

Ghi Chú

Thành, trụ, hoại, không: sanh ra có mặt, tồn tại khoảng thời gian nào đó, đến lúc hư hoại, tan nát mất đi.

Thay Đổi Được An Lạc

Khi chưa hiểu đạo giác ngộ chúng ta đã sống thế nào? Nay hiểu đạo rồi phải sống ra sao? Trước kia bước vào cổng Tam Quan vô Chánh Điện lễ Phật, thái độ tinh thần của ta có gì lạ không, và khi rời khỏi chùa ta có lưu luyến hay nghi vấn gì? ...Rất nhiều sự việc, giờ đây ta có thể nhớ lại để thấy sự thay đổi hiện thời.

Thường như bao nhiêu người, nếu không phải là Phật tử thuần thành, việc vào chùa chỉ là để khuây khỏa dạo chơi, tìm cảm giác an ổn hầu quân bình lại cuộc sống xô bồ rầm rộ bên ngoài. Hay khi có biến cố đại sự trong gia đình cần phải tìm đến chùa gặp quý vị tu sĩ cố vấn chỉ bày an ủi...

Ngoài ra, phần lớn đến chùa là để xem lễ hội, văn nghệ trong hai ngày lễ lớn: Phật Đản, Vu Lan. Riêng ba ngày Tết hẳn cũng thường có mặt, cốt để hái lộc đầu xuân cầu cho may mắn. Lộc xuân ở nước ngoài này thường là những câu chúc lành bỏ trong bao lì xì, hay một vài quả trái cây. Quả trái tượng trưng quả báo tốt đầu năm.

Hình thức này là cách chúc an lành cho người viếng chùa đầu năm mới.

Đó là việc viếng đất Già lam trong tâm niệm và hoàn cảnh như vậy. Nhưng đó lại là việc quan trọng nuôi dưỡng tinh thần trên xứ thuần đầy vật chất, cho dù việc được nuôi dưỡng tinh thần này chưa có giọt nước cam lồ Phật pháp nào thấm đến. Điều này thực tế chúng ta đã thấy, những ngày lễ hội rằm lớn, hương trên bàn Phật quyện tỏa nghi ngút, dưới Phật đài người người sụp lạy nguyện cầu. Nói rằng chưa được giọt nước cam lồ Phật pháp thấm vào, nghĩa là hình ảnh khấn nguyện chí thành tha thiết ấy, chỉ xảy ra trong ngày lễ hội mà thôi! Và khi xong lễ phải chờ lại một chu kỳ, mới có cơ hội! Mà cơ hội này cũng do chính ta tạo ra. Tuy nhiên hoàn cảnh đã khiến ta phải thuận theo như vậy, vì có lẽ ai chẳng muốn nhàn hạ để luôn được chiêm ngưỡng Phật đài, để tha thiết bộc bạch lời khẩn nguyện, cho tâm hồn được tự tại an nhiên, cho mọi người được vui vẻ, cho thế giới được hòa bình, cho hoa Ưu Đàm nở rộ tỏa khắp trên hành tinh xanh này!

Quả thật như thế, và nếu nguyện được như vậy thì dù có viếng chùa lễ Phật đợi đến chu kỳ, nhưng chắc chắn đã tạo được giọt nước cam lồ Phật pháp. Vì cầu nguyện với tâm vị tha vô ngã (vì người mà không thấy có mình) nên khế hợp với tâm nguyện chư Phật mười phương. Và theo nhân quả, dù không nguyện được như vậy, duyên lành Tam Bảo cũng được tích thành trong tương lai; do đã dắt được ba nghiệp thân, khẩu, ý vào được đất Già Lam, nhất là lúc ba nghiệp sụp xuống đê đầu lễ Phật, dù là lúc đó chỉ cầu cho riêng mình đi nữa. Do đó chỉ cần đối trước Phật đài chiêm ngưỡng là đã tạo duyên Phật rồi. Thử nhìn lại còn biết bao người chưa bao giờ đặt chân tới chùa, dù để dạo chơi xem hội.

Riêng tâm trạng người mới vừa nhận được viên ngọc quý, tức vừa nhận ra mình diễm phúc gặp đạo vàng, bây giờ đã có khác. Cái khác này chỉ tự mình thấy. Người ngoài chỉ là thấy qua hình ảnh múa máy mà thôi. Tuy nhiên chúng ta cũng đã thay đổi bên ngoài, bằng những động tác có ý thức mà thường nghe là sống trong chánh niệm.

Chúng ta bắt đầu gặp nhau, chào hỏi qua cung cách chấp tay xá chào, và lời đầu tiên thốt ra khỏi miệng là đọc lên danh hiệu ‘‘A Di Đà Phật’’, rồi mới tiếp hỏi sức khỏe, gia đình v.v...Thật ra đọc lên danh hiệu đức Phật A Di Đà, đã đầy đủ lời chúc tụng. Vì đức Phật A Di Đà còn có danh hiệu là Vô Lượng Thọ; mà loài người chúng ta ai mà chẳng cầu được thọ, hẳn nhiên sống thọ ở đây phải khỏe mạnh, sung sướng. Đức Phật Vô Lượng Thọ lại là giáo chủ cõi Cực Lạc, một cõi nước đầy an lạc đến cùng cực, thì tất nhiên cầu chúc qua danh hiệu Ngài phải mỹ mãn vui sướng là trước tiên. Vậy không có câu chúc nào bằng đọc lên danh hiệu Ngài. Còn nếu nói về lý giải thoát mà người học Phật đang tầm kiếm, thì danh hiệu Phật A Di Đà là câu chúc thiết thực. Chúc cho người quay về soi rọi chính mình, qua ánh sáng thanh tịnh để thanh tịnh thân tâm tiêu diệt phiền não; vì danh hiệu Ngài còn gọi là Phật Thanh Tịnh Quang. Đây lại thấy hai chữ Thanh Tịnh vô cùng quan trọng trên hành trình tu học. Bởi pháp tu nào cũng trở thành vô ích nếu hành giả không thanh tịnh được thân tâm.

Vào trong chánh điện, chiêm ngưỡng đấng Thế Tôn, lúc này tâm hồn đã khác nhiều lắm. Bấy giờ người ngoài càng khó thấy được bên trong chúng ta.

Nhìn lên hình ảnh đấng Điều Ngự, chúng ta nghĩ gì? Ta vui hay buồn, khi chợt nhận ra mình quá vô minh đã thất lạc từ bấy lâu nay! Và cuối cùng phải làm gì để đền bù lại những tháng năm lạc lõng, tác nghiệp chất chồng; để cho thân tâm nhẹ nhàng khi phủ phục năm vóc kính lạy đấng Thiên Nhân Sư. Bâng khuâng lo lắng, thao thức, bồn chồn trong lúc này, có khi cảm thấy mâu thuẫn nữa. Mâu thuẫn qua hai hình ảnh, hiện tại ở ngay Phật điện và về lại gia đình...Nhưng không, chúng ta đã có câu trả lời giải đáp, đã thấy được ánh sáng chánh kiến dắt ta về thực tại, thực tại của hiện tại nhiệm mầu...Ta hiểu rằng những xao xuyến kia chỉ là tất cả nghĩ ngợi bâng quơ do từ vọng tưởng tình cảm vui mừng khi nhận ra mình hiểu đạo (chỉ là căn bản). Chính vì hiểu đạo nên nhận thấy rõ mọi ràng buộc chung quanh mình; và khi thấy ràng buộc như thế, nên sợ hãi, cảm thương tưởng chừng thất trí không sao cứu vãn.

Vọng tưởng tình cảm đó ai cũng trải qua, nhưng người học Phật phải vượt qua trước hết. Học Phật lấy trí huệ làm gốc, lấy trí huệ làm hành trang đi trọn con đường. Không có trí huệ, người học Phật sẽ dễ mơ màng theo vọng tưởng điên đảo, dễ lạc đường và cuối cùng vất vả phí sức chẳng đi đến đâu.

Trí huệ của đạo giác ngộ chỉ đến từ căn bản của sự trì giới, tu định (thiền); khác rất nhiều danh từ trí thức hiểu biết ở thế gian. Hiểu biết ở thế gian là hiểu theo giác quan đối đãi, so sánh phạm trù, chớ không phải do từ tu trì giới định: thấy rõ năm uẩn là không, nên đạt được cái thấy tất cả; và trong cái thấy đó không có vọng tưởng xen vào. Chúng ta hiện thời tuy chưa đạt được trí huệ giác ngộ, nhưng dầu sao cũng đang trên con đường đạt đến cái thấy đó.

Bây giờ nhìn kỹ dung nhan đấng Điều Ngự; hai tay chúng ta chấp lại nhất tâm chiêm ngưỡng vài giây phút; để tâm hồn lắng xuống, lắng xuống thật sâu như ly nước đục từ từ trong suốt vì những bợn nhơ dần dần chìm xuống.

Chúng ta đã cảm được niềm an lạc trong tâm; niềm an lạc này khó tả lắm, và chắc chắn ta cố muốn duy trì mãi niềm an lạc hạnh phúc này. Tuy nhiên niềm hạnh phúc an lạc ngay trước điện Phật không phải hoàn toàn do cảnh điện Phật tạo nên! Điều này ta phải hiểu như vậy, bởi khi quay về cuộc sống thật, trở lại với gia đình, xã hội thì tâm ta không còn an lạc hay sao? Nếu không có an lạc hạnh phúc, thì làm gì chúng ta tồn tại được, ít ra ngay bây giờ! Hẳn nhiên theo lý tưởng quan niệm, truyền thống đạo giáo, mỗi dân tộc mỗi ý thức mà dệt cảm những hạnh phúc an lạc khác nhau. Ở đây chỉ xin thưa niềm an lạc giác ngộ theo chân lý giải thoát. Tất nhiên chúng ta vẫn tìm được niềm an lạc giải thoát ngay tại gia đình, tại hãng xưởng, tại khắp mọi nơi trên cõi Ta Bà này. Niềm an lạc trong đạo giải thoát, là sự bừng tỉnh giác ngộ tìm được tâm cảnh của chính mình; tìm lại được nên tâm tư không còn vọng động xôn xao chạy theo giả cảnh, và lúc không động niệm, ngay đó niềm an lạc tức thời hiện hữu. Do thế có thể tìm được an lạc khắp nơi, mà không phải nhứt thiết là nơi đất già lam ở ngay chánh điện. Nếu nhứt thiết vậy thì các vị tu sĩ chỉ cần một đời tu là giải thoát, vì sống trọn đời trên đất Già Lam, và chúng ta cũng vô cùng ngạc nhiên tại sao mọi người không thành tu sĩ hết để chắc chắn được giải thoát; hay mỗi nhà buộc phải có một chổ thờ Phật để được an lạc hoài...Chúng ta dư biết, ngay cả thời đấng Thế Tôn còn tại thế, mọi người cũng thường thấy hảo tướng của Ngài vậy mà đâu phải ai cũng giác ngộ. Kể cả các vị đã là đệ tử của Phật rồi, vẫn còn bị phiền não lung lạc, nên Phật mới chế ra giới, cũng như dùng biết bao phương tiện pháp môn hầu đánh thức giác tánh nơi các vị.

Họa chăng có thể nói, ở ngay Phật đài tìm an lạc rất mau. Vì do tâm chúng ta hay thường phan duyên với cảnh bên ngoài, nên tự đấu tranh tìm lại giác tâm khó được, do đó cần mượn cảnh để nhiếp tâm. Hiểu vậy rồi lại càng tăng thêm niềm tín tâm an lạc, và hiểu được mức độ tâm thức mình ra sao, thế nào.

Ngước nhìn lên đấng Điều Ngự lần nữa, chúng ta thấy mình thật hạnh phúc, thấy được Phật pháp lan rộng khắp nơi và tâm chúng ta hiện thời cũng là tâm Phật. Hình ảnh đấng Điều Ngự biểu hiện cho sự toàn giác, thị hiện cho mọi người noi theo.

Con xin đảnh lễ tỏ lòng tôn kính, tri ân Ngài đã cho con thấy con đường giải thoát; đó là sự bừng tỉnh giác ngộ cuộc đời là huyễn là mộng, thân tứ đại không thường còn, chỉ có tâm thức giác ngộ mới là miên viễn.

Con xin noi gương Ngài và nguyện sẽ đi trọn con đường giải thoát. Nếu như có thể cầu xin được Ngài hộ trì gia bị, thì con xin ngài gia hộ cho tất cả chúng sinh trên cõi Ta Bà này sớm phá vỡ màn vô minh, mà quay về với đạo giải thoát để biến cõi Ta Bà uế độ thành Tịnh độ trang nghiêm như cõi Phật A Di Đà vậy.

Chiêm ngưỡng tán thán, nguyện cầu xong tâm tư chúng ta hẳn đã vơi nhẹ lắm, và mong sao niềm an lạc hoan hỷ nầy sẽ theo mãi với chúng ta đi vào cuộc sống.

Ra về, trở lại gia đình, tiếp xúc bạn bè, lao đầu vào công việc tất cả hoạt động bây giờ đã thay đổi. Thay đổi ý thức và thay đổi hành động...

Ghi Chú

Ngũ uẩn: Là năm món hòa hợp tạo ra thân tâm con người, gọi là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Sắc: vật thể hữu hình. Thọ: cảm thọ vui mừng buồn khổ. Tưởng: tưởng tượng, nghĩ về đối tượng các sự

vật. Hành: tác động của sự động tâm sinh ra hành động...Thức: hiểu biết phân biệt.

Phan duyên: nương theo, vịn theo sự vật trần cảnh bên ngoài (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).

Tứ đại: đất, nước, gió, lửa. (xem Phật Học Từ Điển, ĐTC)

Một Ít Vui

Lang thang trong mê lộ bấy lâu, nay mới tìm được đường về, hỏi ai mà không vui. Nếu đem nỗi vui nầy đánh giá, trao đổi thì không phẩm vật nào tương xứng so sánh được. Ví như một người sắp chết đuối được cứu sống, thì không có phẩm vật gì bù được sự cứu vớt này.

Trong cuộc sống xưa nay vì không nhận ra mọi việc là vô thường, là nhân duyên sanh diệt, nên con người sanh tâm đối đãi phân biệt; và do sanh tâm như vậy bao phiền não phát sinh. Khi phiền não phát sinh, tâm tư đau khổ, tâm đau khổ thân thể ảnh hưởng theo sinh ra bệnh tật. Bản thân lâm bệnh tác động đến người thân trong gia đình gây ra hoàn cảnh khổ lo. Nhưng ảnh hưởng đau buồn đây, không dừng nghỉ ở không gian phạm vi gia đình đó; nó còn có thể lan tỏa qua cuộc sống của gia đình láng giềng bên cạnh. Và một thị trấn có nhiều gia đình bất an như vậy, làm sao không ảnh hưởng đến thành phố. Thế là chẳng có quốc gia nào lại muốn khu vực nào trong nước mình mất an ninh vậy.

Thế giới càng sung mãn vật chất, con bệnh hiểm nghèo như vậy dễ bộc phát hơn, đơn giản vì tinh thần (tâm linh) khó thể phát triển song song với vật chất được.

Chỉ có một điều không hiểu vô thường, không tin nhân quả mà tác động như vậy! Nhưng thật ra có bao nhiêu người hiểu vô thường, nhân quả mà sao chẳng thấy thế giới hư hoại? Chúng ta hãy khoan nhìn xa, mà nên nhìn ngay vào hư hoại thật gần ở chính ta. Chính bản thân ta đã trả lời câu hỏi này. Lòng tham, sân, si là ba độc là phiền não, là yếu tố chính làm hư hoại thế giới. Ta ngầm hiểu rằng mỗi người có một thế giới sống, và nếu chính bản thân ta hư hoại, thì gia đình, xã hội, quốc gia cũng lần lượt hư hoại theo, bấy giờ thế giới toàn cầu cũng phải tiêu hủy. Điển hình dễ thấy, tác động của một cá nhân trong địa vị nắm quyền đất nước, nếu không phải là người lãnh đạo sáng suốt thương dân, thì sự hư hoại thật rõ ràng.

Tuy nhiên chúng ta chớ nghĩ bi quan, mà nên lạc quan! Sự bừng tỉnh hiểu được lý vô thường, nhân quả đã đặt cho ta một lối sống hạnh phúc ngay trong cuộc đời này, dù cuộc đời luôn phản ảnh cái nhân quả bất an, đau khổ.

Chúng ta cũng không bi quan, khi một số người quá ít nhận hiểu nguyên lý này. Hay nói cách khác, sự hoài công quân bình (vật chất, tinh thần) tiến đến việc hài hòa xả hội để tránh việc hư hoại, do nhiều người chẳng để ý đến.

Ít ra, trước hết ta có được niềm an lạc ngay bản thân khi nhận ra việc giác ngộ đạo nhiệm mầu, và niềm an lạc này là cụ thể gián tiếp hoặc trực tiếp cải thiện hoàn cảnh chung quanh. Lại căn cứ vào pháp nhân duyên sinh diệt, nghiệp nhân, quả báo ta thêm vững vàng niềm lạc quan hơn. Vì sự có mặt của ta đây là do nghiệp lực, cũng như sự chung đụng trong môi trường như vậy là do cộng nghiệp đã gieo, thì giờ đây sự thức tỉnh tạo thành tác nghiệp mới, sẽ có thể chuyển hóa mọi hoàn cảnh. Và không những hoàn cảnh cho riêng ta mà chắc chắn cho mọi người sống gần ta nữa. Vậy đó là định hướng mà ta tự tạo ra một nghiệp dẫn sáng sủa không lạc vào mê lộ, dù ở bất cứ tình huống nào trong tương lai.

Không lạc vào mê lộ là một niềm vui, niềm vui này dạt dào bất tận khó tả, khó kể được. Niềm vui đó cụ thể cảm giác ra sao, và so sánh với cái thường tình của thế gian khác nhau thế nào? Tất nhiên có khác và khác nhiều lắm, nhưng khi cá nhân nào đạt được viên mãn nguồn vui này, thì họ không còn thấy khác nữa, bởi vì còn thấy khác là chưa phải nguồn vui viên mãn. Trình độ được nguồn vui nầy là một trình độ cao; và chúng ta đang nhận ra mê lộ để dần dần đi đến nguồn vui này. Thật sự, hiện cũng khó tìm thấy được người đạt được nguồn vui viên mãn.

Xin đưa ra ví dụ tạm hiểu nguồn vui viên mãn. Các em bé khi dành giựt quà cáp hay vật gì ưa muốn, mà được như ý chúng sẽ rất vui, cho dù đứa bé đối phương không đạt như ý, khóc sướt mướt trước mặt chúng, chúng chẳng quan tâm. Đây là niềm vui thô kệch, hơn thua không bình đẳng. Niềm vui người lớn thì cố làm sao cho hai bên được chia đều phần quà phẩm, để mình vừa vui mà đối phương cũng hoan hỷ. Ở đây cũng khá cao rồi; nhưng vẫn chưa viên mãn, vì cũng còn chia nhau, giữa mình và người. Niềm vui viên mãn là tặng luôn món quà kia cho người, và khi tặng như vậy tất nhiên người tặng sẽ có cái vui, vì làm người khác vui trọn vẹn đây chính là vui viên mãn.

Nhưng thực tế chúng ta có áp dụng được vậy không? Vì nếu dâng hết cho người chúng ta còn gì để sống; còn gì để làm phương tiện phát triển và cải thiện những gì cần làm cho nhu cầu sinh hoạt. Thật vậy, đây là việc khó làm, chỉ có những Bồ Tát lớn mới dễ dàng thực hiện. Chúng ta ở mức độ chia bình đẳng với nhau cũng là quý lắm rồi. Tuy nhiên, trên lộ trình giải thoát ra khỏi mê lộ, ta buộc phải đi đến niềm vui viên mãn đó.

Điều mà chúng ta tán thán ca tụng, công hạnh việc làm của Bồ Tát, là ta đã âm thầm bắt đầu ký thác cho chính mình sẽ thực hiện như Bồ Tát trong tương lai. Vậy thì sơ cấp của nguồn vui mà người vào Phật đạo có được, là tạo nên cái nhìn và lối sống tình thương bình đẳng. Thật ra hiểu và hành theo cách sống bình đẳng không phải dễ. Vì thật tình nhìn lại chính ta, hiện đã sống bình đẳng chưa? Khoan nói đến bình đẳng tánh đại thừa. Nghĩa thường của bình đẳng là sống phải đồng chung cộng hưởng với nhau. Phải tôn trọng và kính nể mọi người, không vì chức vị sang hèn mà có thái độ phân biệt kỳ thị. Chỉ nghĩa đơn giản này thôi kết quả cũng mỹ mãn hạnh phúc, và thế giới đã tránh được biết bao đau thương vì chiến tranh thù hận.

Nhìn xem thế giới hiện nay, nền hòa bình toàn diện vẫn chưa thực hiện được, điều này cho thấy thực hành theo nghĩa thường của bình đẳng cũng đã khó. Tuy nhiên không phải tuyệt đối chẳng thể làm được, chúng ta phải lạc quan và điều lạc quan này là sự thật. Chắc chắn mọi người đều hiểu, muốn có hoà bình an lạc trên hành tinh này, việc đầu tiên mỗi cá nhân trong gia đình phải tạo lối sống hòa bình theo cái nhìn tương kính bình đẳng. Nhiều gia đình được như vậy xã hội sẽ an hòa, rồi quốc gia đất nước mới lan tỏa chia xẻ sự bình đẳng đến khắp nơi trên thế giới. Người học Phật chắc chắn lấy bình đẳng tâm làm nền tảng tu học, và lấy bình đẳng pháp mà thực hành. Bình đẳng tâm là nhìn chúng sanh không có sự phân biệt. Từ sự không phân biệt nên không có ai là thân ai là thù. Tâm bình đẳng như vậy mới tạo được sự sống trong thương yêu hài hòa.

Bình đẳng pháp là con đường trung đạo không rơi vào chấp có chấp không, không hành xử theo tiểu thừa hay đại thừa mà chỉ có Phật thừa là con đường đạt đến quả an vui tuyệt đối.

Bình đẳng để tu học mà người Phật tử chúng ta dễ thấy nhất là pháp Lục Hòa. Áp dụng pháp Lục hòa là mặc nhiên ta đã thực hành bình đẳng quan rốt ráo.

Lục hòa là sáu phép hòa hợp: Thân hòa đồng trụ, Khẩu hòa vô tranh, Ý hòa đồng duyệt, Giới hòa đồng tu, Kiến hòa đồng giải, Lợi hòa đồng quân.

Sáu phép căn bản này không chỉ dành riêng cho tu sĩ, mà hàng cư sĩ tại gia cũng cần nương vào để tạo được cho mình lối sống an lạc.

Thân hòa đồng trụ là xây dựng một nơi chốn yên vui mà sự chia xẻ thực tế nhất trong cuộc sống cộng đồng, người người phải hòa hợp trên một trụ xứ, đất nước. Khẩu hòa vô tranh, là bước kế tiếp để củng cố tình đoàn kết thương yêu, qua lời nói xây dựng tình đồng loại, có nghĩa đã ở chung trụ xứ sống với nhau tất phải thăm hỏi thương kính. ٠hòa đồng duyệt, sự tương kính chào hỏi phải thành thật phát xuất từ tâm tư của mình, nên ý tưởng phải chân thành vui vẽ. Giới hòa đồng tu, phải biểu hiện qua việc làm, cùng nhau tuân thủ những gì cần phải giữ và những gì cần phải tránh, để tạo cuộc sống an ninh và an lạc. Kiến hoà đồng giải, Sự phát triển hài hòa gắn bó nhau hơn khi kiến thức hiểu biết được bàn giải mở rộng. Và cuối cùng là cụ thể tình thương một cách sâu đậm qua Lợi hòa đồng quân tức trong khả năng có thể chia sẻ những lợi ích cho nhau.

Ở Đây Nào Phải Ngẫu Nhiên!

...Giờ mới hiểu đâu có gì mà tự nhiên! Biết mọi việc không là tự nhiên, mình cảm thấy thật an ủi cho chính mình khi phải lãnh chịu những thiệt thòi hơn kẻ khác, bởi đó là mức độ lãnh nghiệp trong vô vàn sai biệt của nhân quả. Sự sai biệt thật phức tạp, chỉ có các vị tu chứng mới tỏ rõ nguồn gốc của nó. Chúng ta chỉ thấy và tư duy được một vài mức độ thôi.

Thử tìm hiểu, suy tư về cõi Ta Bà nơi ta đang ở!

Quả địa cầu ta đang sống đây, chúng ta cho là thế giới loài người. Thế giới này lơ lững quay vòng theo một vật thể khổng lồ to gấp hàng ngàn lần quả địa cầu chúng ta. Vật thể nầy có sức nóng khủng khiếp, phát ra ánh sáng chiếu rọi thế giới loài người, tạo nên sự sống và được gọi là mặt trời. Ngoài thế giới ta còn có các hành tinh láng giềng là: Thủy Tinh, Kim Tinh, Hỏa Tinh, Mộc Tinh, Thổ Tinh, Thiên Vương Tinh, Hải Vương Tinh và Diêm Vương Tinh cũng làm một việc là quay quanh ông mặt trời. Quay lâu như vậy chắc cũng hàng triệu năm! Riêng thế giới của ta, lại có ông láng giềng nhỏ là mặt trăng quay chung quanh quả địa cầu. Ngày xưa còn nhỏ ta mơ rằng, nếu được lên cung trăng chắc gặp được chị Hằng và chú cuội; nhưng rồi con người đã lên được cung trăng mà chẳng thấy Chú Cuội, Chị Hằng đâu cả. Cũng chẳng thấy một bóng dáng công dân mặt trăng nào, hay một vật gì có thể nhúc nhích di động. Không biết là vì trên đó hoàn cảnh khác, nên có thể có những cái không hợp với loài người hai chân, hai tay hai mắt...như ta thành ra không thể kiểm tra được? Còn các anh láng giềng to lớn có công việc nhàm chán như ông thế giới mình là quay quanh mặt trời, thì cho đến nay khoa học vẫn đang dò dẫm để xem có ai đang to nhỏ, chuyện trò trên đó không? Và nếu có thì không biết họ có phiền não như loài người chúng ta chăng?

Hiện thời khoa học đang gia công tìm kiếm sự sống ở Hỏa Tinh. Đã có hình chụp, phim quay rõ ràng lắm, mà cũng chẳng thấy gì cả. Chắc cũng giống như mặt trăng! Tuy nhiên ông láng giềng có màu đỏ này không đơn giản đâu, vì hiện đang có nhiều nghi vấn! Hơn nữa xin nhắc lại đâu phải mình là ông loài người có hai mắt, hai tai rồi nghĩ rằng ở chỗ xa xăm kia cũng có những sinh vật giống y như mình! Trừ ra khi nào ở đó là hành tinh màu xanh kìa. Cho nên cũng có thể là có (chúng sanh hữu hình, vô hình...), nhưng vì hình sắc cấu tạo khác, do vậy có cái gì không tương hợp và không thể thấy được. Nói như vậy thì có thể tin và có thể đoán xa hơn nữa ...

Các nhà thiên văn học đã và đang nghiên cứu tìm hiểu thì đại khái là vũ trụ có hàng tỉ tỉ dãi ngân hà. Trong ngân hà có hàng tỉ thái dương hệ, và có thể suy ra trong hàng tỉ tỉ tỉ...thái dương hệ ở trong tỉ tỉ ngân hà nào đó, chắc cũng có hành tinh xanh; nhiều ít thì không biết nhưng chắc chắn có. Cũng như đống đá sỏi hàng triệu viên, thì làm gì cũng có một vài viên giống nhau. Xét lại lời Phật dạy quả thật là đúng, đúng còn hơn khoa học nữa, vì khoa học chỉ biết việc này mới đây thôi, Phật thì đã nói trước lâu rồi. Phật còn nói luôn là chúng ta muốn sinh ở đâu thì tùy ý muốn. Sanh về hành tinh đỏ, xanh, đen gì cũng được; tất cả do ta quyết định. Để chứng minh lời Phật nói, thì những sự kiện tái sinh, đầu thai xuất hiện trên thế giới này bây giờ đã được chính thức bàn thảo một cách nghiêm chỉnh. Sự kiện cho thấy đã trở lại hành tinh xanh được, thì cũng chắc lạc vào được hành tinh đen, đỏ, nâu, tím...mà người Phật tử biết là thế giới của những chúng sanh đau khổ như ngạ quỷ, súc sanh...Và cái chuyện đi lạc hay tự làm cho mình lạc, hoặc chọn lựa gì đó là cái mà ta đã biết là do Tâm Thức, phần này chúng ta đã bàn sơ qua rồi. (ở phần Hiểu một ít Phật pháp).

Xin nói thêm là nếu tâm thức kia có thể trở lại hành tinh xanh này, vậy HẮN đã từng chu du thoải mái đâu đó trong vũ trụ, và thoải mái như thế chắc cũng mục kích được bao nhiêu hành tinh xanh trong dãi ngân hà nào đó, chẳng hạn ngân hà hình nước xoáy (whirlpool Galaxies M)! Và nếu quyết tìm thì biết được dãi ngân hà nào có nhiều hành tinh xanh nhất. Nhưng xin thưa là khó lắm, khó lắm vì căn cứ vào Phật pháp mà chúng ta biết, chỉ các vị tu chứng mới tự tại chọn lựa thị hiện đóng trò đi vào mà độ chúng sanh, ngoài ra đều bị nghiệp lực kéo lôi đi. Do vậy tâm thức chúng ta nếu không đầu tư vào việc chuyển hóa hành trang (nghiệp lực) của mình, hẳn sẽ loay hoay không xa dãi ngân hà hiện ta đang ở. Hơn nữa dù dãi ngân hà này hư hoại đi, mà nghiệp chúng ta không khá thì cái lựa chọn không khá đó cũng dẫn đường chỉ lối cho ta tìm vào dãi ngân hà không khá khác vậy. Nói cho dễ hiểu là ta có ham muốn gì, yêu thương gì, say đắm gì, sa đọa gì tức theo cái đó để tìm vào cho nó vừa vặn thích hợp. Thành ra việc hư hoại thế giới này chúng ta còn dư thế giới tối, sáng khác để tìm vào. Đừng lo không có thế giới tương hợp cho mình, chỉ lo ta mở nổi cặp mắt để nhìn thế giới nào là sáng là tối mà chui vào. Đến đây chợt nhớ kinh Địa Tạng, Phật có dạy những chúng sanh bị tội Vô Gián phải sanh mãi vào thế giới khổ: ‘...Lúc thế giới này hư hoại thời sanh nhờ qua địa ngục ở thế giới khác. Lúc thế giới khác đó hư hoại thời lại sanh vào cõi khác nữa. Lúc cõi khác đó hư hoại thời cũng xoay vần sanh vào cõi khác. Đến khi thế giới nầy thành xong thời sanh trở về thế giới nầy...’

Trong kinh A Di Đà có nói thế giới Cực Lạc là thế giới vô cùng an lạc hạnh phúc; thế giới ấy cách chúng ta mười ức Phật độ. Thôi thì nó xa không thể tưởng nổi, tuy nhiên Phật lại nói, là trước khi chết chỉ nhất tâm niệm Phật không loạn động, được mười câu tức liền được đi ngay tới nước kia. Dấu hiệu triệu chứng của việc bay sang cõi Phật A Di Đà là việc vãng sanh, nghĩa là trước và sau khi chết có điềm lạ, đây gọi là thoại ứng: như biết trước giờ chết, đỉnh đầu còn ấm nóng nhiều giờ sau khi đã chết hẳn, thân xác còn giữ được mềm mại, lại không có mùi hôi dù trải qua vài ngày.v.v...

Vậy là thế giới dù xa mà chẳng ngại gì khoảng cách. Tới đây chúng ta đã biết, phương tiện nhanh như vậy chỉ có Tâm thức mới làm được cũng như chọn cảnh giới cũng do Tâm thức mà ra.

Ta mới thấy tất cả không có gì ngẫu nhiên khi có mặt trên hành tinh này. Vì còn biết bao nhiêu hành tinh khác sao ta không lựa! Một việc nữa, tại sao lại có nhiều người như ta vậy? Nói đến nhiều người, lại thấy thật ra đâu có nhiều, nếu tính hết chúng sanh trên thế giới này; loài người chỉ có hơn sáu tỉ so với loài vật có thấm gì đâu. Chỉ lấy loài sống dưới nước cũng đã quá hơn ta rồi. Nhưng thực tế bây giờ, thật tình người ta đã hơi sợ vì thế giới bắt đầu lo về thực phẩm, liệu có đủ cung cấp đều đều cho số lượng con người càng ngày càng tăng không? Nạn nhân mãn đang ngấm ngầm báo động trong đầu các nhà lãnh đạo trên thế giới mà họ không dám bàn đến.

So với loài vật loài người không đáng gì mà chúng ta đã thấy có vấn đề; lỡ mà có trận thủy lục khổng lồ tràn ngập địa cầu chiếm chín phần mười là nước, thì loài người sẽ không biết sao. Ngược lại biên giới loài thủy tộc lại được khai phá thêm. Nhưng cũng đâu biết chừng vì có duyên nghiệp đeo đuổi hành tinh này chúng ta lại hóa thành cá! Và đã là chúng sanh chưa chứng ngộ thì hết thảy đều khổ, thế là cá cũng khổ luôn!!!

Những Vấn Đề

Khi đôi vai chưa có hành lý nào, ta cảm thấy thoải mái nhẹ nhàng dù việc nhẹ nhàng này đẩy đưa ta vào sinh ra tử. Nhưng nay ta bắt đầu gánh lên vai một hành lý, chuẩn bị cuộc lội qua dòng sinh tử, ta lại chẳng thấy nhẹ nhàng an thân, đôi khi còn nhiều bất ổn phiền toái. Phải chăng ta đã sống trái ngược với đời? Phải chăng ta tự đẩy mình vào đời sống lập dị? Hay đã lý tưởng một điều viễn vông không thực tế. Và còn nhiều việc khác nữa mà ta không thể nào nói ra được vì nhiều lý do thầm kín...

Sự việc như thế, có lẽ người mang hành lý giải thoát nào cũng ít nhiều trải qua. Nhưng cuối cùng, cũng qua được bờ sanh tử rồi ngoái đầu nhìn lại bờ kia mĩm cười, rằng may quá mình đã thắng! Thắng cái bình thường nhất mà mình quá quan trọng nên thành phức tạp mâu thuẫn rồi tự băn khuăn than thở. Bấy giờ lại tự muốn đi vào sanh tử mà chẳng còn có tử có sanh! Lúc này mới đúng nghĩa của nhẹ nhàng thong dong tự tại siêu việt sinh tử.

Người học Phật sơ cơ như chúng ta, hay vấp phải những vấn đề đối đãi, tự làm con đường vượt sanh tử dài xa hơn sự thật của nó. Tất nhiên mọi công đức vun trồng tạo dựng vẫn còn đó không mất đâu cả, nhưng nó lại tác tạo một quả nghiệp khác song song với quả nghiệp lành. Quả nghiệp khác là quả nghiệp nhận rằng mình đã làm một công đức, nhận rằng có người làm có người không. Chính việc cố làm và phân biệt nầy đã gây cho ta những bất an khó chịu trong đời sống. Nỗi bất an đó lâu ngày trở thành phiền não; phiền não vì không chịu đựng được mọi người, phiền não vì mình bất lực giúp người được thánh thiện như mình... Nhưng thật ra mình nào có thánh thiện, vì người thánh thiện không có phiền não như vậy.

Bậc thánh trong đạo giải thoát có làm mà không thấy việc làm để chẳng kẹt vào việc làm của mình. Các vị làm gì thường với tâm vô cầu vô niệm, với chúng ta làm việc thường là do tình cảm mà ra, nhưng tình cảm bi thương trắc ẩn đó không phải từ tâm vô ngã, nên ta mới rơi vào sự xáo trộn vọng tình. Để chỉ mong chờ kết quả và kết quả đó chỉ là nuôi thêm bản ngã cho lớn mà thôi. Và khi ngã (cái ta) càng lớn thì phước báo của tâm an tịnh không thể sanh ra, do đó tự quay lại thấy mình hụt ngã chơi vơi. Từ đây bao thiện niệm biến thành ác niệm, cảm thấy mình lập dị khác thường...Hành trang giải thoát trên vai giờ nặng nề ra; đừng nói gì mang được hành lý bơi ngược qua bờ bên kia, mà xuôi dòng về lại con người cũ (lúc chưa tu đạo) cũng thành bất lực.

Nhưng may mắn thay, cuối cùng chúng ta cũng qua được bờ bên kia (bờ giác ngộ) vì gặp được thiện tri thức. Có một điều lạ, ngay khi ta sắp rơi vào cơn cùng cực đau thương thì bậc thiện tri thức xuất hiện. Đây là do niềm tin tha thiết cầu đạo của ta. Thiện tri thức mang nhiều hình tướng, có khi các vị chẳng phải là người tu, người thiện mà còn là người sống trái ngược những gì là đức thiện. Các vị hành động bất nhân để mọi người thấy đó mà tu nhân, các vị sống thất đức để mọi người lo tu đức, các vị chịu lãnh quả báo ác nghiệp để mọi người sợ mà tu thiện nghiệp v.v...Trong truyền sử Phật, Đề Bà Đạt Đa được xem là kẻ đại ác, nhưng đối với Phật Ngài là bậc thiện trí thức. Không phải chỉ duy vì trong quá khứ kiếp, Đề Bà Đạt Đa là vị tiên nhân mang chánh pháp cho vị quốc vương là tiền thân của Phật như trong kinh Pháp Hoa Phật đã kể, nhưng ngay trong đời này, Phật vẫn thấy sự ác tâm hành nghịch trái đạo của Đề Bà Đạt Đa là pháp học, giúp Phật hóa thành pháp nhẫn dạy lại cho hàng đệ tử. Để rồi Phật dạy rằng: ‘Qua vô lượng kiếp về sau, ông Đề Bà Đạt Đa sẽ được thành Phật hiệu là Thiên Vương Như Lai, -ng cúng, Chính biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn. Cõi nước đó tên là Thiên đạo, lúc Thiên Vương Phật trụ ở đời hai mươi trung kiếp, rộng vì các chúng sinh mà nói pháp mầu, hằng hà sa chúng sinh được quả A La Hán, vô lượng chúng sinh phát tâm Duyên Giác, hằng hà sa chúng sinh phát tâm vô thượng đạo, được vô sinh nhẫn đến bậc bất thối chuyển...’

Khi chúng ta hiểu điều này, ta tự nghĩ lại việc làm thiện của ta có xứng đáng nêu danh ca tụng không? Và hoàn cảnh nơi ta ở, những người hằng ngày ta tiếp xúc có còn cho ta so sánh đối đãi không? Hay ngược lại ta cám ơn hoàn cảnh đó, con người đó! Vì họ mà ta mới thấm thía cuộc đời! Vì họ mà ta mới lãnh hội được giáo lý giải thoát như là giáo lý Khổ Đế!

Chắc chắn trong quá trình tu học, chúng ta đã gặp nhiều thiện tri thức, và nhờ đó chúng ta thấy được rõ ràng

con người chúng ta. Như vậy có thể nói ai cũng là thiện tri thức! Khẳng định như vậy là cái nhìn của các vị Bồ Tát lớn. Cũng trong kinh Pháp Hoa phẩm Thường Bất Khinh Bồ Tát nói lên điều thâm sâu nầy. Kinh kể rằng có vị Bồ Tát lập nguyện, gặp ai cũng tôn kính và xác nhận quả quyết tất cả là Phật tương lai. Nên Ngài không sợ gì người khác mắng chửi điên khùng mà thưa chào thi lễ. Với chúng ta khó mà lập nguyện và làm được như vậy, tuy nhiên chỉ cần khắc ghi vào tâm cầu giải thoát, cầu vô phân biệt nhân ngã, chúng ta tức thì tìm gặp dễ dàng vô số thiện tri thức. Điều quan trọng hơn nữa là ta phải tự biến mình thành thiện tri thức, vì có như vậy ta mới hành xử giống cung cách người thiện tri thức, cũng như quan sát vấn đề theo cái nhìn chánh kiến.

Chúng ta phải là thiện tri thức mới có thể hiểu và thông cảm được nhiều người, và trọng yếu hơn là giúp được nhiều người gần gũi với đạo giải thoát. Vậy vấn đề là làm sao để trở thành thiện tri thức?

Định nghĩa thiện tri thức Phật Học Tự Điển của Đoàn Trung Còn viết như sau: Thiện tri thức cũng là người hiền lành tin mộ Chánh pháp và có trí thức.- Phật, Bồ Tát, Duyên Giác, La Hán là thiện tri thức của chúng sanh.

Chúng ta hiện hẳn là người tu Phật, luôn cầu được kiên cố tâm Bồ đề và được tâm Bồ đề phải là người nguyện độ chúng sanh. Trong tâm tưởng mang tâm niệm cầu giải thoát cứu độ mọi người, chúng ta đã hóa mình thành thiện tri thức. Vì không phải là thiện tri thức thì không thể phát tâm bồ đề được. Lẽ đó bằng tâm bồ đề tự cứu mình cũng là cứu chúng sanh và ngược lại khi phát nguyện cứu độ chúng sanh là tự cứu chính mình.

Trở lại những vấn đề nan giải trên đường tu học, ta cuối cùng thấy được thiện tri thức ở ngay chính chúng ta. Thấy được chính chúng ta là thiện tri thức, là lúc ta quên chúng ta đi. Quên chúng ta là phá bỏ bản ngã, nhận rõ tánh vô thường của vạn vật. Lúc này đối tượng của ta chẳng còn nằm ngoài ta nữa, có nghĩa niềm đau của kẻ khác ta cảm thông được như là của mình. Từ đó ta lấy lại đủ sức mà bơi trọn dòng sông sanh tử qua đến bờ bên kia.

Ghi chú

Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, phẩm ‘Đề Bà Đạt Đa’ thứ mười hai, Hòa Thượng Thích Trí Tịnh dịch.

Hành Động Theo Phật Pháp

Mang thân nghiệp bước vào đời tạo dựng cuộc sống, chúng ta đã nhờ vã rất nhiều nhân duyên. Chúng ta không thể ngẫu nhiên mà có thân mạng, không ngẫu nhiên mà có kiến thức, và lại càng không ngẫu nhiên ý thức được việc này. Thử nhìn lại một vài tiến trình nhân duyên đã tạo cho ta nên người.

Điều đầu tiên là do cha mẹ sanh ra, cha mẹ sanh ra rồi nuôi nấng; trong việc nuôi lớn bằng thức ăn vật chất, cha mẹ còn cho ta món ăn tình thương luân lý. Khi lớn lên được gởi vào nhà trường, bấy giờ thầy cô là người nuôi lớn ta bằng kiến thức. Gạch nối giữa nhà trường và gia đình là xã hội, nơi đây làm ta tiêu hóa những thức ăn ở nhà và ở trường. Và chính điểm giữa này, là nơi quyết định tự đặt cho ta một viễn cảnh: đẹp xấu, vui buồn, thiện ác...

Theo giáo pháp của Phật, thì hình ảnh thể sắc con người và hoàn cảnh sống của ta đời nay, phản ảnh việc làm của ta đời quá khứ, và đời sống tương lai của ta thế nào là do đời nay ta hành động.

Vậy ra ta có được như ngày nay tất cả là do ta đã hành động trong quá khứ kiếp. Việc mang nghiệp thân vào đời là lực tác động phản lại của nghiệp. Chẳng hạn ngày trước ta có thể là một thương gia, nên đời này ta mới chạy đua vào thương trường. Ngày trước ta làm tu sĩ dỡ dang nên kiếp này ta hay trầm tư suy nghĩ, và thường tránh nơi ồn ào náo nhiệt. Hoặc ngày trước ta có thể là kẻ lãng du sống bất cần đời, nên kiếp này ta không hài lòng một nơi nào cả, và thù ghét triết lý viễn vông...v.v và v.v...

Ngày nay ta tiếp tục hành động, và những hành động này có khuynh hướng mạnh về đời trước của ta.

Tất nhiên ta vừa hiểu nghiệp quá khứ đã cho ta cảnh sống ngày nay, nhưng nghiệp quá khứ không thể gây ảnh hưởng cả một đời của một người có nghị lực muốn vươn lên. Nếu quả thật ta bất lực thay đổi vì nghiệp báo, thì cuộc đời sẽ không có được đến một người tu. Và mọi người đều phó thác cho định nghiệp để gọi là định mệnh an bài; từ đây dẫn đến việc không tin nhân quả, rồi tự do hành động xuôi theo dục vọng sai khiến. Cuối cùng kết quả đau khổ càng chồng chất thêm.

Hành động theo Phật pháp là hành động tích cực tạo thiện tránh ác, và khi ý thức so sánh hơn thua dẫn đến tạo nghiệp, thì người hành động theo pháp giải thoát hẳn nhiên phải chọn con đường thiện nghiệp mà đi, do đó nếu hơn người mà tạo ác nghiệp thì người hiểu chánh pháp sẽ không tham gia. Tuy vậy hành động tạo nghiệp thiện ác không tuyệt đối cứng nhắc, mà còn tùy tình huống hoàn cảnh của vấn đề. Chẳng hạn, vì phải làm việc ác mà tạo được nhiều việc thiện giúp người, thì ác đây hóa thành phương tiện phải làm.

Trở lại vấn đề, giả như ta là thương gia tất nhiên việc làm của ta sẽ tiến triển theo đường hướng lương thiện, biết vừa phải trong cách làm việc của một người bán hàng. Nếu ta là người hay trầm tư suy tưởng, thì cố hoán chuyển những suy tưởng đó thành cụ thể vấn đề. Nếu ta là người thực tế, chẳng cần muốn tìm hiểu đến tương lai xa xăm, nhất là việc trừu tượng viễn vông, thì ta nên thực tế nghĩ ngay chuyện bây giờ, chuyện ta đang làm, đang ở, đang sinh hoạt trong xã hội này có ảnh hưởng thực tế gì đến người khác không.

Như thế hành động theo Phật pháp, chỉ là biết cách hưởng thụ món ăn mà ta thừa hưởng, để được tiêu hóa đời này đến cả đời sau. Và có khi còn ảnh hưởng nhiều đời nữa. Nghĩ vậy mà cẫn thận chọn lựa món ăn nào dễ tiêu, có ảnh hưởng nuôi được thân mạng cũng như huệ mạng. Huệ mạng là chất liệu trong sáng đi sâu vào tâm thức giúp ta sáng suốt đi dần đến con đường vượt khổ.