Phật Thuyết Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Ký

(Kinh: Đức Phật nói: - Sự ác thứ hai là nhân dân trong thế gian, cha con, anh em, vợ chồng trong gia đình, đều chẳng có nghĩa lý, chẳng thuận theo pháp tắc, luật lệ. Xa xỉ, dâm dật, kiêu ngạo, phóng túng, ai nấy chỉ muốn khoái ý, mặc tình buông lung, dối gạt lẫn nhau. Tâm và miệng khác nhau, nói năng, suy nghĩ chẳng thành thật. Nịnh hót, bợ đỡ, bất trung, nói năng hoa mỹ, a dua, ton hót, ghét người hiền, gièm báng người lành, hãm hại họ chịu cảnh oan uổng. Chúa thượng chẳng sáng suốt, tùy tiện trọng dụng bầy tôi. Bầy tôi tự tung tự tác, mưu mẹo, dối trá lắm nỗi, cân nhắc để thực hiện [những âm mưu lừa trên gạt dưới], họ hiểu biết tình thế [để bày mưu tính kế]. Kẻ đang giữ chức mà bất chánh, sẽ bị họ lừa dối, xằng bậy tổn hại bậc trung lương, chẳng hợp lòng trời. Bầy tôi dối vua, con lừa dối cha. Anh em, vợ chồng, kẻ quen biết trong ngoài, dối gạt lẫn nhau. Ai nấy ôm lòng tham dục, nóng giận, ngu si, muốn hậu đãi chính mình, tham muốn được nhiều. Sang, hèn, trên, dưới, tâm đều như nhau! Tan nhà, mất mạng, chẳng đoái trước sau, thân thuộc trong ngoài, do vậy mà diệt tộc. Hoặc là có lúc, gia tộc, người quen biết, xóm giềng, làng nước, những kẻ ngu muội, thô lậu cùng hùa nhau làm, tạo lợi gây hại lẫn nhau, giận dữ kết thành oán thù. Kẻ giàu có thì keo tiếc, chẳng chịu bố thí. Yêu tiền, giữ của, lòng tham nặng nề, tâm mệt, thân khổ. Như thế cho đến khi hết mạng, không nơi nương cậy, một mình đến, một mình đi, chẳng có một ai theo. Thiện, ác, họa, phước, theo mạng mà sanh, hoặc ở chốn vui, hoặc vào nơi khổ độc, sau đấy mới hối, há còn kịp chăng? Nhân dân trong thế gian, tâm ngu, trí kém, thấy người lành càng thêm ghét bỏ, báng bổ, chẳng nghĩ ngưỡng mộ, mong được bằng, chỉ muốn làm ác, xằng bậy làm điều phi pháp, thường ôm lòng trộm cắp, mong mỏi lợi lộc của người khác. [Tiền của kiếm được phi pháp] bị tiêu tan, mòn mất, lại mong cầu, tìm tòi. Tà tâm bất chánh, sợ người khác đẹp đẽ hơn mình. Chẳng suy tính sẵn, chuyện xảy đến mới hối. Trong đời này thì phép vua, lao ngục, tùy theo tội mà tiến vào, chịu đựng trừng phạt. Do kẻ đó đời trước chẳng tin đạo đức, chẳng tu cội lành, nay lại làm ác, thiên thần ghi chép, viết vào sổ sách. Hết tuổi thọ, thần thức rời đi, đọa vào ác đạo. Do vậy, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não. Xoay vần trong ấy, đời đời nhiều kiếp, chẳng có thuở ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đấy là sự ác lớn thứ hai, sự đau thứ hai, sự đốt thứ hai, nhọc nhằn như thế đó. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người, ai có thể ở trong ấy mà một dạ kiềm chế tâm ý, đoan chánh thân hạnh, chỉ làm các điều lành, chẳng làm các điều ác, thân riêng được độ thoát, đạt được phước đức, độ đời, sanh lên trời, đắc đạo Nê Hoàn. Đấy là điều thiện lớn thứ hai vậy).

“Phật ngôn: - Kỳ nhị ác giả” (đức Phật nói: - Sự ác thứ hai là…): Kinh văn chẳng nói về tội trộm cướp, mà nói rất nhiều về tội trộm do nói năng dối trá, lừa phỉnh, tức là lừa gạt tiền tài của người khác, vậy thì giống như cướp đoạt người khác, cho nên là “cường đạo”. Đấy là loại ác thứ hai. “Thế gian nhân dân, phụ tử, huynh đệ, thất gia phu phụ” (nhân dân trong thế gian, cha con, anh em, vợ chồng trong gia đình): Trong thế gian, những người ấy là kẻ phạm phải ác nghiệp trộm cắp. Vì sao họ sẽ phạm ác nghiệp trộm cắp vậy? Họ “đô vô nghĩa lý, bất thuận pháp độ” (đều chẳng quan tâm đến nghĩa lý, chẳng vâng theo pháp tắc, luật lệ), họ chẳng vâng theo pháp luật của đất nước. “Xa dâm kiêu túng, các dục khoái ý” (xa xỉ, dâm dật, kiêu căng, phóng túng, ai nấy đều muốn khoái ý): Đấy là nhân duyên phạm tội trộm cắp. “Xa dâm kiêu túng” là hoang dâm vô độ. Hoang dâm vô độ thì sẽ “các dục khoái ý” (ai nấy đều muốn khoái ý). Họ chẳng biết thâu liễm chính mình thì là “nhậm tâm tự tứ” (mặc tình buông lung), “tự tứ” (自恣) là để mặc cho cái tâm của chính mình buông lung. Do vậy, “cánh tương khi hoặc” (lừa dối lẫn nhau).

Hoang dâm vô độ sẽ cần có tiền xài; do chẳng có tiền bèn lừa gạt. Đây gọi là Khi Biến Đạo (欺騙盜, trộm cắp bằng cách lừa gạt). “Tâm khẩu các dị, ngôn niệm vô thật” (tâm và miệng khác nhau, lời nói và suy nghĩ chẳng thật): Tâm và miệng của kẻ lừa gạt người khác chẳng giống nhau, nên gọi là “tâm khẩu các dị”. Trong tâm biết là như thế này, miệng nói như thế khác. “Ngôn” (言) là lời ăn tiếng nói, “niệm” (念) là tâm, “vô thật” (無實) là chẳng thật. “Nịnh siểm bất trung”: “Bất trung” (不忠) là chẳng trung thực, chính là “vô thật” trong câu “ngôn niệm vô thật”. “Nịnh siểm” (佞諂, nịnh nọt, bợ đỡ ) chính là câu “xảo ngôn du mị” kế ngay đó. “Xảo ngôn” (巧言, lời lẽ hoa mỹ) là chữ Nịnh (佞). “Du mị” (諛媚, a dua, ton hót) là chữ Siểm (諂), tức là nói những lời êm tai, kết quả là lừa gạt người khác. “Tật hiền báng thiện” (ganh ghét người hiền, gièm báng kẻ thiện): Bản thân kẻ ấy làm ác, trông thấy hiền nhân hoặc thiện nhân chẳng vừa mắt, sẽ ganh ghét hiền nhân, hủy báng thiện nhân. “Hãm nhập oan uổng” (hãm hại khiến cho họ mắc tội oan uổng), “hãm” (陷) là hãm hại. [“Hãm nhập oan uổng” là] hãm hại hiền nhân, thiện nhân, khiến cho họ mắc tội oan uổng.

“Chúa thượng bất minh, nhậm dụng thần hạ” (chúa thượng chẳng sáng suốt, tùy tiện trọng dụng bầy tôi): Vào thời đại chuyên chế thuở xưa, quốc vương là một gã hôn quân chẳng hiểu đạo lý, hồ đồ, chẳng sáng suốt. “Nhậm dụng thần hạ” (tùy tiện trọng dụng bầy tôi) tức là chẳng thể biết trọng dụng người hiền, bầy tôi sẽ làm ác. “Thần hạ tự tại, cơ ngụy đa đoan” (bầy tôi lộng quyền, mưu mẹo, hư ngụy lắm nỗi): Vì chúa thượng chẳng sáng suốt, bầy tôi sẽ tha hồ tự tung tự tác, chẳng làm chuyện tốt đẹp. “Cơ” (機) là “cơ trá” (機詐, mưu mẹo gian trá), “ngụy” (偽) là hư ngụy, “đa đoan” (多端): Có nhiều hành vi lươn lẹo, dối trá. “Tiễn độ năng hành” (cân nhắc để xem có thể thực hiện hay không): “Tiễn độ” (踐度) là kẻ ấy cân nhắc để thực hiện, tức là có thể thực hiện [những mưu kế nào] để hại người hay không? Hại bằng cách nào? “Tri kỳ hình thế” (hiểu biết tình thế): Kẻ đó biết tình thế của người bị hại, đáng nên làm hại họ như thế nào! “Tại vị bất chánh, vi kỳ sở khi” (người nắm giữ chức vị bất chánh, bị những kẻ đó lừa dối): Kẻ làm chúa thượng ấy đã “bất minh”, lại còn “bất chánh”, bị những đứa gian thần ấy lừa dối. “Vọng tổn trung lương, bất đáng thiên tâm” (xằng bậy tổn hại bậc trung lương, chẳng hợp lòng trời): Chúng nó hãm hại những người tốt, trung lương. “Thiên tâm” là thiên lý, [“bất đáng thiên tâm”] là chẳng hợp lẽ trời. “Thần khi kỳ quân, tử khi kỳ phụ” (bầy tôi lừa dối vua, con lừa dối cha): Kẻ làm bầy tôi dối gạt vua, con dối gạt cha. Đấy chính là “bất trung” đã nói trong phần trước. “Huynh đệ phu phụ, trung ngoại tri thức” (anh em, chồng vợ, người quen biết trong ngoài): [Ở đây], “tri thức” là người quen biết, không nhằm nói đến bậc thiện tri thức. “Cánh tương khi cuống” (lừa gạt lẫn nhau): Ngươi dối gạt ta, ta dối gạt ngươi. “Các hoài tham dục, sân khuể, ngu si” [nghĩa là] mọi người đều ôm ấp phiền não tham, sân, si. “Dục tự hậu kỷ, dục tham đa hữu” (mong hậu đãi chính mình, tham muốn có nhiều hơn): Vì sao phải lừa gạt người khác? Lừa gạt tiền tài của kẻ khác để chính mình nặng túi, tham muốn có được nhiều hơn.

“Tôn, ty, thượng, hạ, tâm câu đồng nhiên” (sang, hèn, trên dưới, cái tâm đều là như vậy): Ai nấy lường gạt lẫn nhau, lừa lọc tiền tài của ngươi về trong tay ta, nhằm đạt tới mục đích; bất luận sang, hèn, bất luận kẻ trên, người dưới, cái tâm đều là như vậy. Đấy là do làm ác bèn phạm vào phép nước. “Phá gia vong thân, bất cố tiền hậu. Thân thuộc nội ngoại, tọa chi diệt tộc” (nhà tan, thân chết, chẳng đoái hoài tiền nhân hậu quả. Thân thuộc trong ngoài, do vậy mà bị diệt tộc): Quý vị làm ác, lừa gạt người khác, hoặc hãm hại bậc trung lương, hoặc là bầy tôi lừa dối vua, tự chuốc lấy nhục. Trong tương lai, quý vị phạm tội, thậm chí nhà tan, người chết. Kẻ đó “bất cố đoái tiền hậu” (chẳng đoái hoài tiền nhân hậu quả), chẳng thể ngờ được chuyện này! Đối với “thân thuộc nội ngoại”, kẻ ấy đều lừa dối, kết quả của lừa dối là như thế nào? “Tọa chi diệt tộc” (bởi đó mà bị diệt tộc): Vào thời xưa kia, pháp luật quốc gia rất ngặt nghèo. Trong thời đại chuyên chế, thậm chí [triều đình] còn tiêu diệt toàn bộ gia tộc của quý vị. Trên đây là nói theo phương diện một người làm ác, còn dưới đây là mọi người cùng nhau hùa vào giúp đỡ làm ác.

“Hoặc thời thất gia, tri thức” (hoặc là có lúc gia tộc, người quen biết): Toàn thể gia đình hoặc là bạn bè, người quen biết của quý vị, hoặc là “hương đảng thị lý” (xóm giềng, làng nước) tức người trong vùng ấy, đều là phường “ngu nhân, dã nhân” (kẻ ngu, kẻ thô thiển), thảy đều là kẻ chẳng hiểu biết. “Chuyển cộng tùng sự” (cùng hùa nhau làm), muốn lừa gạt kẻ khác. Mọi người hùa nhau cùng lừa gạt. “Cánh tương lợi hại, phẫn thành oán kết” (cùng nhau tranh giành lợi hại, căm phẫn kết thành oán thù): Mọi người đều ham muốn, tham lợi, kết quả là mắc hại càng dữ dội hơn, kết thành oán cừu, phẫn hận với người khác. “Phú hữu xan tích” (kẻ giàu có keo tiếc): Lừa gạt tiền tài của người khác, chẳng riêng gì kẻ nghèo, mà người giàu cũng có. Kẻ giàu chính mình đã giàu có, nhưng keo kiệt, yêu tiếc, “bất khẳng thí dữ” [nghĩa là] không chịu bố thí cho người khác. “Ái bảo tham trọng” [nghĩa là] kẻ đó yêu mến, giữ chặt tiền tài của chính mình, tâm tham nặng nề. Do vậy, “tâm lao thân khổ” (tâm mệt, thân khổ): Hằng ngày sáng tối nhọc lòng, thân thể hứng chịu khổ não, tới khi mạng chung, sẽ đọa trong địa ngục. “Như thị chí cánh, vô sở thị hỗ” (như thế cho đến khi hết đời, không nơi nương cậy): Tới khi mạng chung, chẳng có “thị hỗ” (恃怙), tức là chẳng có một ai bảo bọc quý vị. “Độc lai, độc khứ, vô nhất tùy giả” (đến một mình, đi một mình, chẳng có ai theo): Quý vị một mình chết đi, một mình ra đi, chẳng có ai đi cùng với quý vị. “Thiện ác họa phước, truy mạng sở sanh” (thiện, ác, họa, phước sẽ theo mạng mà sanh): Quý vị làm chuyện ác, chuyện lành, sẽ mắc họa, hưởng phước. “Truy” (追) là theo, sanh theo cái mạng của quý vị. “Hoặc tại lạc xứ, hoặc nhập khổ độc” (hoặc ở chỗ vui sướng, hay vào nơi khổ độc): Hoặc là ở nơi vui sướng, kinh văn nói kèm thêm, vì như [đã kể ra trên đây, kẻ ấy] toàn làm ác, làm sao người ấy có thể sanh vào chốn vui sướng cho được? Vì theo một câu văn trên kia, có thể là quý vị đã từng làm chuyện tốt, làm việc thiện, nên được phước báo sanh về chỗ yên vui. Vậy thì quý vị làm ác, đáng phải nên sanh vào chỗ biển khổ. “Nhiên hậu nãi hối, đương phục hà cập” (sau đấy mới hối, há còn kịp chăng): Chờ đến khi quý vị đọa vào trong địa ngục mới hối hận, chẳng còn kịp nữa!

“Thế gian nhân dân, tâm ngu, thiểu trí” (nhân dân trong thế gian, tâm ngu, trí kém): Nhưng nhân dân trong thế gian, trong tâm ngu si, thiếu khuyết trí huệ. “Kiến thiện tăng báng” (thấy thiện nhân càng thêm ghét bỏ, báng bổ): Thấy người lành làm việc lành, kẻ đó sẽ ganh ghét, sẽ hủy báng. “Bất tư mộ cập” tức là chẳng hề nghĩ “thấy người hiền liền mong được bằng”. Người ta làm lành, mình cũng làm lành. Ta rất ngưỡng mộ người ấy, ta phải bắt chước làm lành giống như người ấy. “Bất tư mộ cập” là chẳng ngưỡng mộ thiện sự. “Đản dục vi ác” (chỉ muốn làm ác): Lòng kẻ ấy đầy ắp ý tưởng làm chuyện ác. “Vọng tác phi pháp” (xằng bậy làm điều phi pháp): Do vậy, vọng tưởng làm những chuyện ác phi pháp. “Thường hoài đạo tâm, hy vọng tha lợi” (thường ôm lòng trộm cắp, mong mỏi chiếm được lợi ích của kẻ khác): Tâm của kẻ làm ác sẽ dấy lên vọng tưởng gì? “Đạo tâm” (盜心, cái tâm trộm cắp): Phàm là trộm cắp bằng cách lừa gạt, hoặc là trộm bằng cách cướp đoạt, đều luôn mong mỏi lợi lộc của người khác sẽ lọt vào tay ta, ôm ấp cái tâm trộm cắp ấy. “Tiêu tán ma tận, nhi phục cầu sách” (tiêu tan mòn sạch, lại cầu tìm): Dối gạt mấy đồng, kẻ ấy phát tài dễ dàng. “Tiêu tán ma tận”, “ma tận” (磨盡) là mòn mất, diệt mất. Tiền xài hết sạch, vẫn muốn tìm kiếm, vẫn muốn tiếp tục lường gạt tiền tài. “Tà tâm bất chánh”: Trong phần trước là “hoang dâm vô độ”, còn ở đây là tà tâm bất chánh. Giữ cái tâm trộm cắp cũng là tà tâm bất chánh. “Cụ nhân hữu sắc” nghĩa là: Trông thấy người khác có diện mạo dễ ưa, trong tâm sẽ sợ hãi, ganh tỵ với người đó. “Bất dự tư kế” [nghĩa là] chẳng tính toán, suy nghĩ trước. Chuyện nói dối chớ nên làm. Chuyện lừa đảo, trộm cắp chớ nên làm, chớ nên nghĩ tưởng. “Sự chí nãi hối”, [nghĩa là] đợi cho tới khi đọa lạc trong ba ác đạo rồi mới hối hận thì đã muộn!

“Kim thế hiện hữu vương pháp, lao ngục” (đời này đang có phép vua, tù ngục): Chịu đựng nỗi khổ trong lao ngục, đấy là nỗi đau khổ thứ hai trong năm sự ác, năm sự đau. Quý vị trộm cắp, lừa đảo tiền tài của người ta, phạm vào phép nước, sẽ phải hứng chịu nỗi khổ trong lao ngục. Hiện thời còn có người bị phép vua chế tài, mọi người đều đã trông thấy. “Tùy tội thú hướng” [nghĩa là] quý vị phạm tội gì, sẽ định theo tội đó. “Thọ kỳ ương phạt” là phải hứng chịu pháp luật quốc gia trừng phạt. “Nhân kỳ tiền thế bất tín đạo đức, bất tu thiện bổn, kim phục vi ác” (do kẻ ấy đời trước chẳng tin đạo đức, chẳng tu cội lành, nay lại làm ác): Kẻ làm ác ấy mang theo thói quen ác từ đời trước. Đời trước, kiếp trước, kẻ ấy cũng chẳng tin đạo đức, mà cũng chẳng tu gốc lành, chẳng gieo một tí thiện căn nào. “Kim phục vi ác” (nay lại làm ác): Đời này lại càng thêm làm ác. “Thiên thần khắc thức” là thiên thần ghi chép [những hành vi ác của kẻ ấy] vào sổ sách. “Biệt kỳ danh tịch” [nghĩa là] ghi tên kẻ ấy vào sổ sách. “Thọ chung thần thệ” [tức là] thọ mạng chấm dứt, thần hồn ra đi, liền “hạ nhập ác đạo” (đọa vào ác đạo).

“Cố hữu tự nhiên tam đồ” (vì thế, tự nhiên có tam đồ), “tam đồ” từ đâu ra? Người tạo ác, tự nhiên có ba ác đạo. Chẳng có ba ác đạo, sẽ đưa người ác vào chỗ nào? “Vô lượng khổ não”: Hễ đọa lạc vào ba ác đạo, sẽ khổ não rất nhiều. “Triển chuyển kỳ trung” (xoay vần trong ấy), chịu đựng vô lượng khổ não. “Thế thế lũy kiếp” (đời đời bao kiếp), thời gian rất dài. “Vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn” (chẳng có thuở thoát ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi): Đây là nói tới sự ác thứ hai, sự đau thứ hai, sự đốt thứ hai trong ba ác đạo, “cần khổ như thị” (nhọc nhằn như thế đấy), tình trạng là như thế đó. “Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân” (ví như lửa lớn thiêu đốt thân người): Vì sao gọi là đau, gọi là đốt? Giống như nỗi đau khổ do lửa lớn thiêu đốt con người vậy. Đây là khuyên dạy, Phật Thích Ca từ bi chẳng mong chúng ta chịu đau đớn, bị thiêu đốt.

“Nhân năng ư trung nhất tâm chế ý” (ai có thể ở trong ấy mà một lòng kiềm chế tâm ý): Ai có thể kiềm chế tâm ý của chính mình, đoan chánh thân hạnh. “Độc tác chư thiện” (chỉ làm các điều lành): Chẳng làm các điều ác, chỉ làm các điều lành. “Bất vi chúng ác giả, thân độc độ thoát” (chẳng làm các điều ác, thân riêng được độ thoát): Quý vị tự mình có thể độ thoát chính mình. “Hoạch kỳ phước đức” là đạt được đại phước, đại đức. “Độ thế, thượng thiên, Nê Hoàn chi đạo” (độ đời, sanh lên trời, đắc đạo Niết Bàn): Quý vị đã tự mình có thể độ thoát chính mình, lại còn có thể độ chúng sanh trong thế gian. Làm lành thì trước hết có báo ứng là thăng thiên, lại còn thành Phật, sẽ đạt được đạo Nê Hoàn. “Thị vi nhị đại thiện dã” (đấy là điều thiện lớn thứ hai vậy).

2.2.3.3.2.3.2.3. Điều ác do tà dâm

(Kinh) Phật ngôn: - Kỳ tam ác giả, thế gian nhân dân, tương nhân ký sanh, cộng cư thiên địa chi gian, xử niên thọ mạng, vô năng kỷ hà? Thượng hữu hiền minh trưởng giả, tôn quý hào phú; hạ hữu bần cùng tư tiện uông liệt ngu phu; trung hữu bất thiện chi nhân, thường hoài tà ác, đản niệm dâm dật, phiền mãn hung trung. Ái dục giao loạn, tọa khởi bất an. Tham ý thủ tích, đản dục đường đắc, miện lãi tế sắc, tà thái ngoại dật, tự thê yếm tắng, tư vọng xuất nhập, phí tổn gia tài, sự vi phi pháp, giao kết tụ hội, hưng sư tương phạt, công kiếp sát lục, cưỡng đoạt vô đạo, ác tâm tại ngoại, bất tự tu nghiệp. Đạo thiết thú đắc, dục kích thành sự, khủng thế bách hiếp, quy cấp thê tử. Tứ tâm khoái ý, cực thân tác lạc. Hoặc ư thân thuộc, bất tỵ tôn ty, gia thất trung ngoại, hoạn nhi khổ chi, diệc phục bất úy vương pháp cấm lệnh. Như thị chi ác, trước ư nhân quỷ, nhật nguyệt chiếu kiến, thần minh ký thức. Cố hữu tự nhiên tam đồ, vô lượng khổ não, triển chuyển kỳ trung, thế thế lũy kiếp, vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn. Thị vi tam đại ác, tam thống, tam thiêu, cần khổ như thị. Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân, nhân năng ư trung nhất tâm chế ý, đoan thân chánh hạnh, độc tác chư thiện, bất vi chúng ác giả, thân độc độ thoát, hoạch kỳ phước đức, độ thế, thượng thiên, Nê Hoàn chi đạo. Thị vi tam đại thiện dã.

(經)佛言：其三惡者，世間人民，相因寄生，共居天地之間。處年壽命，無能幾何？上有賢明長者尊貴豪富；下有貧窮廝賤尫劣愚夫；中有不善之人，常懷邪惡，但念淫泆，煩滿胸中。愛欲交亂，坐起不安。貪意守惜，但欲唐得。眄睞細色，邪態外逸。自妻厭憎，私妄出入。費損家財，事為非法。交結聚會，興師相伐。攻劫殺戮，強奪無道。惡心在外，不自修業。盜竊趣得，欲擊成事。恐勢迫脅，歸給妻子。恣心快意，極身作樂。或於親屬，不避尊卑。家室中外，患而苦之。亦復不畏王法禁令。如是之惡，著於人鬼。日月照見，神明記識。故有自然三塗，無量苦惱。展轉其中，世世累劫，無有出期，難得解脫，痛不可言。是為三大惡三痛三燒，勤苦如是。譬如大火焚燒人身，人能於中一心制意，端身正行，獨作諸善，不為眾惡者，身獨度脫，獲其福德度世上天泥洹之道，是為三大善也。

(Kinh: Đức Phật nói: - Sự ác thứ ba là nhân dân trong thế gian, do nhờ vào cái nhân mà sống gởi [trong cõi đời], cùng ở trong vòng trời đất, năm tháng thọ mạng, chẳng thể được mấy chốc? Trên thì có bậc hiền minh trưởng giả, tôn quý, có thế lực, giàu có. Dưới thì có kẻ bần cùng, ty tiện, ngu phu điên cuồng, kém cỏi. Giữa thì có kẻ bất thiện, thường ôm lòng tà ác, chỉ nghĩ tới dâm dật, phiền não đầy ắp dạ. Ái dục chen nhau rối bời, ngồi đứng chẳng yên. Ý tham cầu chiếm lấy, mến tiếc, chỉ mong không tốn công mà đạt được, liếc ngó sắc đẹp, tâm thái tà vạy, [thể hiện thành] bề ngoài luông tuồng. Chán ghét vợ nhà, lén lút xằng bậy ra vào. Hao tốn gia tài, khăng khăng làm chuyện trái pháp. Kết giao, tụ hội, kéo bè kết đảng đánh lẫn nhau, công kích, cướp đoạt, giết chóc, cưỡng đoạt, vô đạo đức, ác tâm bộc lộ ra ngoài, chẳng tự tu tỉnh hạnh nghiệp của chính mình. Trộm cắp hòng đạt được, muốn thúc đẩy cho sự việc thành công. [Kẻ khác do] sợ oai thế bức bách, [phải dâng lên. Kẻ đó đoạt lấy], đem về cho vợ con. Mặc tình sướng ý, tận sức theo đuổi hoan lạc. Hoặc là đối với thân thuộc, chẳng tỵ hiềm tôn ty. Trong ngoài gia đình, lo buồn, khổ sở. [Kẻ tà dâm ấy] cũng chẳng sợ phép vua, lệnh cấm. Do sự ác như thế, trở thành quỷ mang hình người, mặt trời, mặt trăng soi tỏ, thần minh ghi chép. Vì thế, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não, xoay vần trong đó, đời đời bao kiếp, chẳng có thuở thoát ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đó là điều ác lớn thứ ba, sự đau thứ ba, sự đốt thứ ba, nhọc nhằn như thế đó. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người. Ai có thể ở trong ấy mà một lòng kiềm chế tâm ý, đoan chánh thân hạnh, chỉ làm các điều thiện, chẳng làm các điều ác, thân riêng được độ thoát, đạt được phước đức, độ đời, sanh lên trời, đắc đạo Nê Hoàn. Đấy là điều lành lớn thứ ba vậy).

“Phật ngôn: - Kỳ tam ác giả” (đức Phật nói: - Sự ác thứ ba là…): Loại chuyện ác thứ ba là tà dâm. “Thế gian nhân dân, tương nhân ký sanh, cộng cư thiên địa chi gian. Xử niên thọ mạng, vô năng kỷ hà?” (nhân dân trong thế gian, do cái nhân mà sống gởi, cùng ở trong vòng trời đất, năm tháng thọ mạng chẳng thể được mấy chốc): Chuyển sanh làm một người trong nhân gian, sống trong vòng trời đất, thọ mạng rất ngắn ngủi; vì sao chẳng làm lành, cứ muốn làm ác? Đấy là trước hết, đức Phật khuyên dạy quý vị, đừng nghĩ quý vị sống rất lâu trên cõi đời. Chẳng có thọ mạng dài lâu như thế đâu nhé! “Thượng hữu hiền minh trưởng giả tôn quý, hào phú; hạ hữu bần cùng tư tiện uông liệt ngu phu, trung hữu bất thiện chi nhân” (trên là có bậc hiền minh trưởng giả, tôn quý, có thế lực, giàu có, dưới là có kẻ nghèo cùng, ty tiện, cuồng dại, kém cỏi, ngu phu. Giữa là có kẻ bất thiện): Ngoài những người tốt ra, còn có những kẻ bất thiện. Bất thiện như thế nào? “Thường hoài tà ác, đản niệm dâm dật”, [tức là] trong tâm ôm ấp ý niệm tà ác, chỉ nghĩ tới “dâm dật”, thuộc về phương diện tà dâm giữa nam và nữ. “Phiền mãn hung trung” tức là phiền não đầy ắp trong lòng. “Ái dục giao loạn” (ái dục chen nhau rối bời): Tâm tham ái dâm dục rối ren trong lòng, khiến cho kẻ đó “tọa khởi bất an” (ngồi đứng chẳng yên). “Tham ý thủ tích” (ý tham lam muốn chiếm lấy, yêu tiếc): Kẻ ấy một dạ nghĩ tới tà dâm, tham sắc. Do “tham ý” bèn “thủ tích”, tức là giữ chặt chẳng lìa, yêu tiếc chẳng bỏ. “Đản dục đường đắc” (chỉ mong không tốn công sức mà đạt được): Do vậy bỗng dưng mà nghĩ muốn có được đối tượng tà dâm của kẻ đó. Kẻ đó trong tâm bất chánh, tướng mạo bên ngoài cũng chẳng đoan chánh. “Miện lãi tế sắc” (liếc ngó sắc đẹp): “Miện lãi” (眄睞) là mắt liếc xéo người khác. “Tế sắc” (細色) là sắc đẹp. “Tà thái ngoại dật” (tâm thái tà vạy bộc lộc ra ngoài thành dáng vẻ luông tuồng): Kẻ ấy trong lòng tà tâm tà niệm, hiện ra ngoài thành thái độ tà vạy. “Tự thê yếm tắng” (chán ghét vợ nhà): Kẻ ấy chán ghét vợ mình; do đó, “tư vọng xuất nhập” (lén lút, xằng bậy làm chuyện ra vào): Do chính mình si tâm vọng tưởng liền “xuất nhập”, tức là ra ngoài tìm đối tượng tà dâm, hoang dâm vô độ. Cho nên “phí tổn gia tài, sự vi phi pháp” [nghĩa là] lãng phí hết sạch tài sản trong nhà của chính mình, còn làm những chuyện phi pháp.

Vì tham dâm háo sắc, lại còn gây tạo ác nghiệp sát sanh. “Giao kết tụ hội” nghĩa là kẻ xấu vây bè kết đảng với nhau. “Hưng sư tương phạt” (kéo bầy đoàn đánh nhau), bên này một phe, bên kia một bầy, hai bên đánh nhau. Do vậy, “công kiếp sát lục” (tấn công, cướp bóc, giết chóc), kéo bè vầy đoàn giết người. “Cưỡng đoạt vô đạo” (cưỡng đoạt, chẳng có đạo đức), chẳng có một chút đạo đức nào. “Ác tâm tại ngoại” (ác tâm lộ ra ngoài): Ác tâm vốn ở bên trong, nay cái ác lộ ra ngoài, muốn giết người, muốn cướp đoạt. “Bất tự tu nghiệp” nghĩa là chính mình một tí thiện nghiệp cũng chẳng tu. “Đạo thiết thú đắc” (trộm cắp hòng đạt được): Kẻ ấy do tà dâm, làm chuyện chẳng chánh đáng, hoặc trộm cắp để thỏa lòng tà dâm. “Dục kích thành sự” (muốn thúc đẩy chuyện [tà dâm] được thành công): Có thể thành tựu những chuyện tà dâm ấy. “Khủng thế bách hiếp, quy cấp thê tử” [nghĩa là] trong nhà chính mình có người vợ chánh đáng; do vậy, bèn dọa nạt cô ta, dùng thế lực ức hiếp cô ta, lừa dối vợ của chính mình. “Tứ tâm khoái ý, cực thân tác lạc” (mặc tình sướng ý, tận lực làm chuyện khoái lạc): Kẻ đó “tứ tâm khoái ý” (mặc sức sướng ý), buông lung theo niềm vui tà dâm của hắn. “Hoặc ư thân thuộc, bất tỵ tôn ty” (hoặc là đối với thân thuộc, chẳng nề hà tôn ty): Tâm tà dâm dấy lên, đối với người nhà, quyến thuộc của chính mình, kẻ ấy cũng chẳng e ngại, cũng chẳng quan tâm người khác là trưởng bối hoặc vãn bối. “Gia thất trung ngoại, hoạn nhi khổ chi” nghĩa là kẻ tà dâm hiếu sắc bị mọi người chán ghét. Thân thích bằng hữu đều chán ghét kẻ đó, coi kẻ đó là nỗi khổ. “Diệc phục bất úy vương pháp cấm lệnh” (cũng lại chẳng sợ phép vua, lệnh cấm): Pháp luật quốc gia cấm tà dâm, kẻ ấy chẳng sợ hãi.

“Như thị chi ác” (sự ác như thế), lỗi ác tà dâm ấy, “trước ư nhân quỷ” (trở thành quỷ trong loài người), kẻ tham tài hiếu sắc ấy, tương lai sẽ biến thành một thứ ma quỷ tà dâm. “Nhật nguyệt chiếu kiến, thần minh ký thức” nghĩa là quang minh của mặt trời, mặt trăng soi tỏ quý vị làm ác, thần minh đều ghi chép trong sổ sách. “Cố hữu tự nhiên tam đồ, vô lượng khổ não, triển chuyển kỳ trung” (vì thế, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não, xoay vần trong đó): Quý vị sẽ đọa trong ba ác đạo. “Thế thế lũy kiếp, vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn. Thị tam đại ác, tam thống, tam thiêu, cần khổ như thị. Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân” (đời đời bao kiếp, chẳng có thuở thoát ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đấy là sự ác lớn thứ ba, sự đau thứ ba, sự đốt thứ ba, nhọc nhằn như thế đó. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người), giống như thế đó. Đức Thích Ca Thế Tôn nói điều ác tà dâm xong; tiếp đó, Ngài còn khuyên dạy chúng ta. “Nhân năng ư trung nhất tâm chế ý” (ai có thể ở trong ấy một dạ kiềm chế tâm ý): Kiềm chế cái ý tà dâm của quý vị, đoan thân chánh hạnh, “độc tác chư thiện” (chỉ làm các điều lành), bản thân quý vị làm lành, hết thảy các điều thiện đều làm. “Bất vi chúng ác giả” [nghĩa là] đừng nên làm các chuyện ác. “Thân độc độ thoát, hoạch kỳ phước đức” (thân riêng được độ thoát, đạt được phước đức): Chính quý vị độ thoát chính mình, nên gọi là “thân độc độ thoát”, đạt được phước đức. Vậy thì quý vị lại “độ thế” (hóa độ người đời), có thể “thượng thiên” (thăng lên trời), có thể đạt được “Nê Hoàn chi đạo” (đạo Niết Bàn). “Thị vi tam đại thiện dã” (đấy là điều thiện lớn thứ ba).

2.2.3.3.2.3.2.4. Điều ác do vọng ngữ

(Kinh) Phật ngôn: - Kỳ tứ ác giả, thế gian nhân dân, bất niệm tu thiện, chuyển tương giáo lệnh, cộng vi chúng ác, lưỡng thiệt, ác khẩu, vọng ngôn, ỷ ngữ, sàm tặc đấu loạn, tăng tật thiện nhân, bại hoại hiền minh, ư bàng khoái hỷ, bất hiếu nhị thân, khinh mạn sư trưởng, bằng hữu vô tín, nan đắc thành thật, tôn quý tự đại, vị kỷ hữu đạo, hoành hành oai thế, xâm dịch ư nhân, bất năng tự tri, vi ác vô sỉ. Tự dĩ cường kiện, dục nhân kính nạn, bất úy thiên, địa, thần minh, nhật, nguyệt, bất khẳng tác thiện, nan khả hàng hóa. Tự dụng yển kiển, vị khả thường nhĩ. Vô sở ưu cụ, thường hoài kiêu mạn. Như thị chúng ác, thiên thần ký thức. Lại kỳ tiền thế phả tác phước đức, tiểu thiện phù tiếp, doanh hộ trợ chi. Kim thế vi ác, phước đức tận diệt. Chư thiện thần quỷ, các khứ ly chi. Thân độc không lập, vô sở phục y. Thọ mạng chung tận, chư ác sở quy. Tự nhiên bách xúc, cộng thú đoạt chi. Hựu kỳ danh tịch, ký tại thần minh, ương cữu khiên dẫn, đương vãng thú hướng, tội báo tự nhiên, vô tùng xả ly, đản đắc tiền hành, nhập ư hỏa hoạch, thân tâm tồi toái, tinh thần thống khổ. Đương tư chi thời, hối phục hà cập! Thiên đạo quýnh nhiên, bất đắc tha điệt. Cố hữu tự nhiên tam đồ, vô lượng khổ não, triển chuyển kỳ trung, thế thế lũy kiếp, vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn. Thị vi tứ đại ác, tứ thống, tứ thiêu, cần khổ như thị. Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân, nhân năng ư trung nhất tâm chế ý, đoan thân, chánh hạnh, độc tác chư thiện, bất vi chúng ác, thân độc độ thoát, hoạch kỳ phước đức, độ thế, thượng thiên, Nê Hoàn chi đạo. Thị vi tứ đại thiện dã.

(經)佛言：「其四惡者，世間人民，不念修善。轉相教令，共為眾惡。兩舌、惡口、妄言、綺語。讒賊鬭亂，憎嫉善人。敗壞賢明，於傍快喜。不孝二親，輕慢師長。朋友無信，難得誠實，尊貴自大，謂己有道。橫行威勢，侵易於人，不能自知，為惡無恥。自以強健，欲人敬難。不畏天地神明日月，不肯作善，難可降化。自用偃蹇，謂可常爾。無所憂懼，常懷憍慢。如是眾惡，天神記識。賴其前世頗作福德，小善扶接，營護助之。今世為惡，福德盡滅。諸善神鬼，各去離之。身獨空立，無所復依。壽命終盡，諸惡所歸。自然迫促，共趣奪之。又其名籍，記在神明。殃咎牽引，當往趣向。罪報自然，無從捨離。但得前行，入於火鑊。身心摧碎，精神痛苦。當斯之時，悔復何及！天道冏然，不得蹉跌。故有自然三塗，無量苦惱。展轉其中，世世累劫，無有出期，難得解脫，痛不可言。是為四大惡四痛四燒，勤苦如是。譬如大火焚燒人身，人能於中一心制意，端身正行，獨作諸善，不為眾惡，身獨度脫，獲其福德度世上天泥洹之道，是為四大善也。

(Kinh: Đức Phật nói: - Sự ác thứ tư là nhân dân trong thế gian chẳng nghĩ tu thiện, lại dạy bảo lẫn nhau cùng làm các chuyện ác: Nói đôi chiều, nói thô ác, nói dối, nói thêu dệt, gièm siểm hãm hại, xúi giục đấu đá rối ren, ganh ghét thiện nhân, bại hoại bậc hiền minh. Kẻ ấy ở bên cạnh [trông thấy kẻ khác do bị xúi giục mà hiềm khích] bèn vui sướng. Chẳng hiếu thảo với cha mẹ, khinh mạn sư trưởng, chẳng giữ chữ tín với bạn bè, khó thể thành thật. Tự cao tự đại mình là bậc tôn quý, tự cho là mình có đạo đức. Cậy vào oai thế mà ngang ngược, xâm phạm, làm hại người khác mà chẳng thể tự biết. Làm ác chẳng hổ thẹn. Tự cậy mình mạnh khỏe, muốn cho người khác kính sợ. Chẳng sợ trời đất, thần minh, mặt trời, mặt trăng, chẳng chịu làm lành, khó thể hàng phục, hóa độ. Tự cao, tự đại, cho là [mọi sự] sẽ thường hằng, chẳng hề lo lắng, sợ hãi. Thường ôm lòng kiêu căng, ngạo mạn. Các điều ác như thế được thiên thần ghi chép. Nhờ vào đời trước đã tạo phước đức kha khá, [hãy nên] có những điều lành nho nhỏ tiếp nối, giúp sức thêm cho, nhưng đời này làm ác, phước đức tận diệt. Các thiện quỷ thần đều bỏ đi hết, một thân trơ trọi, chẳng còn nương tựa vào đâu được nữa. Thọ mạng kết thúc, các điều ác nhóm về, tự nhiên thúc ép, cùng nhau đoạt lấy. Đã thế, tên tuổi được ghi chép bởi thần minh, ương họa lôi kéo, sẽ tiến đến chỗ [thọ báo]. Tội báo tự nhiên chưa hề lìa bỏ, chỉ đành tiến bước, vào chốn vạc lửa, thân tâm vỡ nát, tinh thần thống khổ. Ngay trong khi ấy, hối làm sao kịp? Đạo trời vằng vặc, chẳng hề sai suyển. Vì thế, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não, xoay vần trong ấy, đời đời bao kiếp, chẳng có thuở thoát ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đấy là điều ác lớn thứ tư, sự đau thứ tư, sự đốt thứ tư, nhọc nhằn như thế đó. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người. Ai có thể ở trong đó mà một dạ kiềm chế tâm ý, đoan chánh thân hạnh, chỉ làm các điều thiện, chẳng làm các điều ác, thân riêng được độ thoát, đạt được phước đức, độ đời, thăng lên trời, đạt được đạo Niết Bàn. Đấy là điều lành lớn thứ tư vậy).

“Phật ngôn: - Kỳ tứ ác giả” (đức Phật nói: - Sự ác thứ tư là…), đối với loại ác pháp thứ tư, kinh văn nói rất rõ rệt. “Thế gian nhân dân, bất niệm tu thiện. Chuyển tương giáo lệnh, cộng vi chúng ác” (nhân dân trong thế gian, chẳng nghĩ tu thiện, dạy bảo lẫn nhau, cùng làm các điều ác): Người trong thế gian đều là phàm phu, [sống nhằm thời] ngũ trược ác thế, được gọi là Chúng Sanh Trược. Chúng sanh ô trược, chẳng trong sạch. Mọi người không chỉ chẳng khuyên ta tu thiện, “ta khuyên ngươi hãy tu thiện”, mà còn “ngươi dạy ta làm ác, ta dạy ngươi làm ác”. Do vậy, sanh vào thế giới Sa Bà khổ não như thế đó, ở cùng một chỗ với kẻ ác. Trong phần trước, [đức Phật] đã khuyên dạy chúng ta: Các ngươi sanh sang Tây Phương Cực Lạc thế giới, đều là các vị đại Bồ Tát, đều là bậc Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, chư thượng thiện nhân tụ hội một chỗ, làm sao quý vị có thể làm ác cho được? Do sanh vào thế giới Sa Bà khổ não, mọi người “chuyển tương giáo lệnh, cộng vi chúng ác” (dạy bảo lẫn nhau, cùng làm các điều ác), dạy dỗ làm hết thảy chuyện ác.

Tiếp đó, kinh văn nói rõ sự ác thứ tư là vọng ngữ. “Lưỡng thiệt, ác khẩu, vọng ngôn, ỷ ngữ, sàm tặc đấu loạn, tăng tật thiện nhân, bại hoại hiền minh, ư bàng khoái hỷ” (nói đôi chiều, nói thô ác, nói dối, nói thêu dệt, gièm báng hãm hại, xúi giục đấu đá, gây rối loạn, ganh ghét người lành, bại hoại bậc hiền minh, ở bên cạnh [trông thấy thiên hạ bị xúi giục mà rối ren] bèn vui sướng): Lưỡng thiệt, ác khẩu, vọng ngôn, ỷ ngữ, bốn thứ ác nghiệp ấy đều được gọi gộp chung là “vọng ngữ”.

1) “Lưỡng thiệt” là từ ngữ hình dung, ý nói “đâm thọc, nói đôi chiều”, khuấy động thị phi, giống như trong một miệng sanh ra hai cái lưỡi. Phàm là kẻ phạm phải lưỡng thiệt, hại người nhất. Ví như trong gia đình của quý vị, nếu có một bằng hữu phạm lỗi lưỡng thiệt, gia đình ấy chẳng có thị phi, sẽ nẩy sanh thị phi. Kẻ đó gặp cha bèn nói xấu về con, gặp con bèn nói xấu về cha. Kẻ đó gặp chồng bèn nói xấu vợ, gặp vợ bèn nói xấu chồng. [Do vậy], gia đình chẳng có chuyện sẽ nẩy sanh chuyện! Trong tự viện, nếu có kẻ lưỡng thiệt như thế, trong tự viện cũng sẽ nẩy sanh chuyện. Kẻ đó gặp thầy sẽ nói đồ đệ chửi thầy như thế này, như thế nọ, gặp đồ đệ sẽ nói “sư phụ của ngươi nói ngươi chẳng tốt như thế nào”, khiến cho tình cảm thầy trò, tình cảm huynh đệ đều bị lật nhào, đều là do kẻ phạm tội lưỡng thiệt đã tạo khẩu nghiệp.

2) “Ác khẩu”: Thốt ra lời thương tổn người khác, hoặc là chửi bới người khác, hoặc là rêu rao những chuyện riêng của người khác. Người ta có khuyết điểm gì kẻ ấy đều biết. Thốt lời tổn thương người khác thì gọi là “ác khẩu”.

3) “Vọng ngôn” là nói lời chẳng thật.

4) “Ỷ ngữ” là nói lời chẳng chánh đáng.

Bốn loại này đều gọi là “khẩu nghiệp”. “Sàm tặc đấu loạn”: “Tặc” (賊) có nghĩa là “hại”. Kẻ đó nói lời sàm báng. Lời sàm báng gần như đều là hại người khác. “Đấu loạn” (gây rối ren) cảm tình của người khác. Đó là kẻ lưỡng thiệt.

“Tăng tật thiện nhân” (ghen ghét người lành): Do ghen ghét, ganh tỵ người lành, kẻ ấy sẽ nói lời xấu xa. “Bại hoại hiền minh”: Bậc hiền nhân có đức hiền minh, kẻ ấy muốn cho người ấy bị bại hoại. Điều này thuộc loại ác khẩu. “Ư bàng khoái hỷ” (ở bên cạnh vui sướng): Đã hủy báng, làm hại người khác mà kẻ ấy còn ở bên cạnh rất vui sướng. “Bất hiếu nhị thân, khinh mạn sư trưởng” (chẳng hiếu thảo với cha mẹ, khinh mạn sư trưởng): Kẻ ấy chẳng hiếu thuận với cha mẹ. Phàm là kẻ tạo khẩu nghiệp, quá nửa là chẳng hiếu thuận, đối với sư trưởng thì khinh mạn. “Bằng hữu vô tín” (chẳng giữ chữ tín đối với bạn bè): Chẳng có sự đáng tin, chân thật [đối với bạn bè]. “Nan đắc thành thật, tôn quý tự đại” (khó thể thành thật, tự cao tự đại mình là bậc tôn quý): Kẻ ấy tự khen ngợi chính mình, thích nói dối, làm sao thành thật cho nổi? Đã khó thể thành thật, kẻ ấy còn tự cho là mình tôn quý, tự cao tự đại. “Vị kỷ hữu đạo” (nói mình có đạo đức): Thế mà vẫn nói dối, tự khoe chính mình có đạo đức. Do vậy, kẻ ấy có thế lực bèn “hoành hành oai thế, xâm dịch ư nhân, bất năng tự tri” (cậy vào oai thế mà hoành hành, xâm phạm, tổn hại người khác, mà chẳng thể tự biết): Suốt ngày từ sáng đến tối kẻ ấy tác oai tác phước, tận lực xâm phạm, làm hại kẻ khác, chính mình vẫn chẳng biết! “Vi ác vô sỉ” (làm ác chẳng thẹn): Hằng ngày làm ác, vẫn chẳng cảm thấy hổ thẹn. “Tự dĩ cường kiện, dục nhân kính nạn” (tự cậy mình khỏe mạnh, muốn kẻ khác kính sợ): Kẻ ấy cứ ngỡ [chính mình] rất mạnh mẽ, [cho nên] chẳng làm việc lành, cứ làm việc ác, [cứ tưởng làm như vậy thì] lẽ nào người khác chẳng tôn kính kẻ đó? Muốn cho người ta tôn kính hắn rất khó, hắn còn chẳng sợ trời sợ đất. “Bất úy thiên, địa, thần minh, nhật, nguyệt, bất khẳng tác thiện, nan khả hàng hóa” (chẳng sợ trời, đất, thần minh, mặt trời, mặt trăng, chẳng chịu làm lành, khó thể hàng phục, hóa độ): Ai muốn hàng phục, giáo hóa kẻ ấy, rất ư là khó! “Tự dụng yển kiển” (ngạo mạn, kiêu căng): “Yển kiển” (偃蹇) là tự cao, tự đại, hành xử theo cách nghĩ của riêng mình, muốn làm như thế nào bèn làm như thế ấy. Do vậy, cũng chẳng có cách nào giáo hóa kẻ ấy! “Vị khả thường nhĩ” [nghĩa là] kẻ ấy cho rằng những gì trong tâm chính mình nghĩ tưởng, sẽ “thường nhĩ”, [tức là] vĩnh viễn giống như thế ấy. Do đó, kẻ ấy ôm lòng “vô sở ưu cụ, thường hoài kiêu mạn” (chẳng lo rầu, kiêng sợ, thường mang lòng kiêu căng, ngạo mạn).

“Như thị chúng ác, thiên thần ký thức” (các điều ác như thế, thiên thần ghi chép): Các điều ác trên đây, thiên thần đều ghi vào sổ sách. “Lại kỳ tiền thế phả tác phước đức, tiểu thiện phù tiếp, doanh hộ trợ chi” (cậy vào đời trước đã tạo phước đức kha khá, có những điều lành nho nhỏ tiếp nối, giúp sức thêm cho): Kiếp trước, đời trước, kẻ ấy đã từng làm một tí chuyện tốt, có chút phước đức, nếu đời này làm một chút điều thiện để khéo tiếp nối, khéo giúp đỡ; thế nhưng “kim thế vi ác” (đời này làm ác), chẳng làm chuyện tốt lành, kiêu căng, ngã mạn, tự cho mình là tuyệt vời, tận lực làm chuyện ác. “Phước đức tận diệt” (phước đức diệt sạch): Một tí phước đã vun bồi trong đời trước, kiếp trước đều bị kẻ ấy phá hủy tan tành. “Chư thiện quỷ thần, các khứ ly chi” (các thiện quỷ thần đều rời đi): Do đời trước tu phước, có thiện thần, thiện quỷ đến nâng đỡ kẻ ấy, nay họ đều rời khỏi kẻ đó. “Thân độc không lập” (một thân trơ trọi): Một người bảo hộ hắn cũng chẳng có! “Vô sở phục y” (chẳng có nơi nào để nương cậy nữa) chính là “vô sở thị hỗ” (không nơi nương cậy) trong phần trước, chẳng có một ai để hắn nương tựa!

Đoạn kinh văn này nói về kẻ tạo khẩu nghiệp, vẫn là kẻ có phước báo, lại nói kẻ ấy tự cao tự đại, lại nói kẻ ấy rất kiêu mạn, đều là do cậy vào phước báo của chính mình. Quý vị phải dùng phước để bồi đắp phước! Phước báo giống như chúng ta kinh doanh, đã có tiền vốn thì phải khéo kinh doanh. Kẻ ấy chẳng khéo kinh doanh, lại khiến cho mấy món tiền vốn đều bị cụt sạch, lại còn thuận theo cảnh mà tạo nghiệp, bỏ sạch phước báo, thiện thần đều lìa bỏ, chỉ còn trơ trọi một thân, há chẳng đọa lạc ư?

“Thọ mạng chung tận, chư ác sở quy. Tự nhiên bách xúc, cộng thú đoạt chi” (thọ mạng đã hết, các điều ác nhóm về, tự nhiên thúc ép, cùng nhau đoạt lấy): Quý vị bỏ sạch phước báo, tận lực tạo ác nghiệp. “Thọ mạng chung tận, chư ác sở quy” (thọ mạng đã hết, các điều ác nhóm về): Các điều ác quay lại trên thân quý vị. “Tự nhiên bách xúc, cộng thú đoạt chi” (tự nhiên thúc ép, cùng nhau đoạt lấy): Muốn đoạt mất sanh mạng của quý vị. “Hựu kỳ danh tịch, ký tại thần minh” (lại còn tên tuổi đã ghi chép nơi thần minh): Vị thần minh biên chép thiện ác đã ghi tên quý vị vào trong sổ. “Ương cữu khiên dẫn, đương vãng thú hướng” (ương họa lôi kéo, sẽ tiến nhập [chỗ thọ báo]): Tạo ương họa, tạo tội, nó sẽ lôi kéo quý vị phải đi theo phương hướng nào? “Tội báo tự nhiên, vô tùng xả ly” (tội báo tự nhiên chưa hề lìa bỏ): Quý vị tạo tội, đáng mắc phải ác báo. Đấy là lẽ tự nhiên, quý vị muốn lìa bỏ cũng chẳng lìa bỏ được! “Đản đắc hành tiền, nhập ư hỏa hoạch” (chỉ đành tiến bước, vào trong vạc lửa): Quý vị tạo đại ác nghiệp, đọa vào địa ngục, đọa vào Hỏa Thang Lô Thán địa ngục, đọa trong Du Oa địa ngục. “Hoạch” (鑊) là một cái vạc lớn. “Thân tâm tồi toái, tinh thần thống khổ” (thân tâm vỡ nát, tinh thần đau khổ): Cho đến khi ấy, thân lẫn tâm của quý vị đều vỡ vụn, tinh thần đau khổ. “Đương tư chi thời, hối phục hà cập” (ngay trong khi ấy, hối hận sao kịp): Chờ đến khi quý vị đọa vào địa ngục, [quỷ sứ] sẽ dùng nồi dầu chiên quý vị, quý vị mới hối hận, há còn kịp chăng? “Thiên đạo quýnh nhiên, bất đắc tha dật” (đạo trời vằng vặc, chẳng hề sai sẩy): “Thiên đạo” là đạo nhân quả báo ứng. “Quýnh nhiên” (冏然) là rất rõ rệt. “Bất đắc tha điệt”: “Tha điệt” (蹉跌) nên hiểu là “sai thất” (差失, sai lầm), [ý nói] nhân quả báo ứng chẳng sai sẩy mảy may, chẳng thể lầm lộn. “Cố hữu tự nhiên tam đồ, vô lượng khổ não” (vì thế, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não): Tự nhiên là quý vị sẽ đọa vào trong ba ác đạo, hứng chịu vô lượng khổ não. “Triển chuyển kỳ trung, thế thế lũy kiếp, vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn. Thị vi tứ đại ác, tứ thống, tứ thiêu, cần khổ như thị. Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân, nhân năng ư trung nhất tâm chế ý, đoan thân chánh hạnh, độc tác chư thiện, bất vi chúng ác, thân độc độ thoát, hoạch kỳ phước đức độ thế thượng thiên Nê Hoàn chi đạo, thị vi tứ đại thiện dã” (xoay vần trong ấy, đời đời bao kiếp, chẳng có thuở thoát ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đấy là sự ác lớn thứ tư, sự đau thứ tư, sự đốt thứ tư, nhọc nhằn như thế. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người. Ai có thể ở trong ấy mà một lòng kiềm chế tâm ý, đoan chánh thân hạnh, chỉ làm các điều lành, chẳng làm các điều ác, thân được độ thoát, đạt được phước đức, độ đời, thăng lên cõi trời, đắc đạo Niết Bàn. Đấy là điều lành lớn thứ tư).

Đây là đức Phật khuyên răn chúng ta, kinh văn giống như trong phần trước. Loại ác thứ tư là ác khẩu. Khẩu nghiệp rất khó ngăn ngừa, vì môi trên và môi dưới hễ chập vào nhau sẽ thốt thành lời; hễ chẳng chú tâm, sẽ tạo khẩu nghiệp. Vì thế, khẩu nghiệp rất khó ngăn ngừa, cần phải dụng công tu hành. Cổ nhân nói: “Thiểu thuyết nhất cú thoại, đa niệm nhất cú Phật” (nói ít một câu chuyện, niệm nhiều một câu Phật). Tốt nhất là ít nói. Nói nhiều, lắm lời, ắt sẽ sai sót, có thể là chính mình tạo khẩu nghiệp mà chính mình vẫn chẳng biết. Tạo khẩu nghiệp là kẻ miệng lưỡi lanh lợi, chứ kẻ ăn nói vụng về, sẽ chẳng đặt điều, sẽ chẳng thốt ra lắm lời bậy bạ dường ấy. Ở đây, [kinh văn] chẳng nhằm nói về kẻ không biết ăn nói, mà là toàn nói về những lời ăn tiếng nói tạo thành khẩu nghiệp. Vậy thì quý vị phải nên phản tỉnh: Khéo ăn nói thì quý vị học giảng kinh sẽ tốt đẹp. Giảng kinh là học lời đức Phật nói, những lời tốt đẹp trong thế gian đức Phật đã nói hết cả rồi! Những lời đức Phật nói ra, hoàn toàn là những lời tốt lành. Học giảng kinh là học lời ăn tiếng nói của đức Phật, chắc chắn chẳng phải là tạo khẩu nghiệp, lại còn là tích khẩu đức, tích đại đức.

2.2.3.3.2.3.2.5. Điều ác do uống rượu

(Kinh) Phật ngôn: - Kỳ ngũ ác giả, thế gian nhân dân, tỷ ỷ giải nọa, bất khẳng tác thiện, trị thân tu nghiệp. Gia thất quyến thuộc, cơ hàn khốn khổ. Phụ mẫu giáo hối, sân mục nộ ứng. Ngôn lệnh bất hòa, vi lệ phản nghịch. Thí như oán gia, bất như vô tử. Thủ dữ vô tiết, chúng cộng hoạn yếm. Phụ ân vi nghĩa, vô hữu báo thường chi tâm. Bần cùng khốn phạp, bất năng phục đắc. Cô giảo túng đoạt, phóng tứ du tán, quán sổ đường đắc, dụng tự chẩn cấp. Đam tửu thị mỹ, ẩm thực vô độ. Tứ tâm đãng dật, lỗ hỗ để đột. Bất thức nhân tình, cưỡng dục ức chế. Kiến nhân hữu thiện, đố tật ố chi. Vô nghĩa, vô lễ, vô sở cố nạn, tự dụng thức đáng, bất khả gián hiểu. Lục thân quyến thuộc, sở tư hữu vô, bất năng ưu niệm. Bất duy phụ mẫu chi ân, bất tồn sư hữu chi nghĩa. Tâm thường niệm ác, khẩu thường ngôn ác, thân thường hành ác, tằng vô nhất thiện. Bất tín tiên thánh, chư Phật kinh pháp, bất tín hành đạo khả đắc độ thế, bất tín tử hậu thần minh cánh sanh, bất tín tác thiện đắc thiện, vi ác đắc ác. Dục sát chân nhân, đấu loạn chúng tăng. Dục hại phụ mẫu, huynh đệ, quyến thuộc. Lục thân tắng ố, nguyện linh kỳ tử. Như thị thế nhân, tâm ý câu nhiên. Ngu si mông muội, nhi tự dĩ trí huệ. Bất tri sanh sở tùng lai, tử sở thú hướng. Bất nhân bất thuận, ác nghịch thiên địa, nhi ư kỳ trung, hy vọng kiểu hãnh. Dục cầu trường sanh, hội đương quy tử. Từ tâm giáo hối, linh kỳ niệm thiện. Khai thị sanh tử thiện ác chi thú, tự nhiên hữu thị, nhi bất khẳng tín chi. Khổ tâm dữ ngữ, vô ích kỳ nhân, tâm trung bế tắc, ý bất khai giải, đại mạng tương chung, hối cụ giao chí. Bất dự tu thiện, lâm cùng phương hối. Hối chi ư hậu, tương hà cập hồ? Thiên địa chi gian, ngũ đạo phân minh, khôi khoách yểu minh, hạo hạo mang mang. Thiện ác báo ứng, họa phước tương thừa, thân tự đương chi, vô thùy đại giả. Số chi tự nhiên, ứng kỳ sở hành, ương cữu truy mạng, vô đắc túng xả. Thiện nhân hành thiện, tùng lạc nhập lạc, tùng minh nhập minh. Ác nhân hành ác, tùng khổ nhập khổ, tùng minh nhập minh, thùy năng tri giả? Độc Phật tri nhĩ. Giáo ngữ khai thị, tín dụng giả thiểu, sanh tử bất hưu, ác đạo bất tuyệt. Như thị thế nhân nan khả cụ tận. Cố hữu tự nhiên tam đồ, vô lượng khổ não. Triển chuyển kỳ trung, thế thế lũy kiếp, vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn. Thị vi ngũ đại ác, ngũ thống, ngũ thiêu, cần khổ như thị. Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân, nhân năng ư trung nhất tâm chế ý, đoan thân chánh niệm, ngôn hạnh tương phó, sở tác chí thành, sở ngữ như ngữ, tâm khẩu bất chuyển, độc tác chư thiện, bất vi chúng ác, thân độc độ thoát, hoạch kỳ phước đức, độ thế, thượng thiên, Nê Hoàn chi đạo, thị vi ngũ đại thiện dã.

(經)佛言：其五惡者，世間人民，徙倚懈惰，不肯作善，治身修業。家室眷屬，飢寒困苦。父母教誨，瞋目怒應。言令不和，違戾反逆。譬如怨家，不如無子。取與無節，眾共患厭。負恩違義，無有報償之心。貧窮困乏，不能復得。辜較縱奪，放恣遊散。串數唐得，用自賑給。耽酒嗜美，飲食無度。肆心蕩逸，魯扈抵突。不識人情，強欲抑制。見人有善，妬嫉惡之。無義無禮，無所顧難，自用識當，不可諫曉。六親眷屬，所資有無，不能憂念。不惟父母之恩，不存師友之義。心常念惡，口常言惡，身常行惡，曾無一善。不信先聖諸佛經法，不信行道可得度世，不信死後神明更生。不信作善得善，為惡得惡。欲殺真人，鬭亂眾僧。欲害父母兄弟眷屬。六親憎惡，願令其死。如是世人，心意俱然。愚癡蒙昧，而自以智慧。不知生所從來，死所趣向。不仁不順，惡逆天地。而於其中，悕望僥倖。欲求長生，會當歸死。慈心教誨，令其念善。開示生死善惡之趣，自然有是，而不肯信之。苦心與語，無益其人，心中閉塞，意不開解。大命將終，悔懼交至。不豫修善，臨窮方悔。悔之於後，將何及乎？天地之間，五道分明，恢廓窈冥，浩浩茫茫。善惡報應，禍福相承。身自當之，無誰代者。數之自然，應期所行，殃咎追命，無得從捨。善人行善，從樂入樂，從明入明。惡人行惡，從苦入苦，從冥入冥。誰能知者？獨佛知耳。教語開示，信用者少。生死不休，惡道不絕。如是世人，難可具盡。故有自然三塗，無量苦惱。展轉其中，世世累劫，無有出期，難得解脫，痛不可言。是為五大惡五痛五燒，勤苦如是。譬如大火焚燒人身，人能於中一心制意，端身正念，言行相副，所作至誠，所語如語，心口不轉，獨作諸善，不為眾惡，身獨度脫，獲其福德度世上天泥洹之道，是為五大善也。

(Kinh: Đức Phật nói: - Sự ác thứ năm là nhân dân trong thế gian, lần chần, biếng nhác, chẳng chịu làm lành, tu sửa cái thân, tu tập thiện nghiệp. Vợ con, quyến thuộc, đói rét, khốn khổ. Cha mẹ răn bảo bèn trừng mắt, giận dữ đáp trả. Ăn nói chẳng hòa nhã, trái nghịch, hung hăng, chống đối, ví như oán gia, chẳng bằng không có con! Tiêu xài chẳng có chừng mực, mọi người đều lo rầu, chán ngán. Phụ ân bội nghĩa, chẳng có tâm báo đáp. Nghèo cùng, thiếu hụt, chẳng thể có tiền tài trở lại được! Tạo tội hiển nhiên, phóng túng chiếm đoạt, buông tuồng, phiêu đãng, quen thói đoạt ngang để tự tiêu dùng. Mê rượu, ham vị ngon, ăn uống vô độ. Mặc tình phóng đãng, buông lung, ngu độn, thô lỗ, ương bướng, chẳng biết tình người, [chẳng biết] chế ngự những ham muốn mạnh mẽ. Thấy người khác có điều thiện bèn ganh tỵ, ghét bỏ. Vô nghĩa, vô lễ, chẳng quan tâm hậu quả, tự tiện hành xử theo ý mình, cứ cho như vậy là thích đáng, chẳng thể can gián, khuyên nhủ. Lục thân quyến thuộc có cái để chi dụng hay không, chẳng hề lo nghĩ. Chẳng nhớ tới ân cha mẹ, chẳng màng đạo nghĩa thầy bạn. Tâm thường nghĩ chuyện ác, miệng thường nói lời ác, thân thường làm ác, chưa hề có một điều thiện nào. Chẳng tin kinh pháp của những bậc thánh hiền thuở trước và chư Phật. Chẳng tin hành đạo sẽ có thể độ đời, chẳng tin sau khi chết thần hồn sẽ tái sanh, chẳng tin làm lành sẽ được quả lành, làm ác mắc quả ác. Muốn giết bậc chân nhân, gây rối chúng tăng. Muốn hại cha mẹ, anh em, quyến thuộc. Lục thân ghét bỏ, mong kẻ ấy chết phứt đi. Người đời là như thế đó, tâm ý đều là như vậy. Ngu si, tăm tối, mà cứ nghĩ mình có trí huệ. Chẳng biết sanh từ đâu đến, chết sẽ hướng về đâu, bất nhân, bất thuận, ác nghịch trời đất, thế mà ở trong ấy (sống trong vòng trời đất) vẫn mong mỏi gặp may. Muốn cầu sống lâu, rồi cũng phải chết. [Bậc tri thức] từ tâm khuyên răn, mong cho kẻ ấy tu thiện, khai thị đường sanh tử thiện ác, tự nhiên có đạo lý ấy, nhưng [kẻ ấy] chẳng chịu tin. Khổ tâm bảo ban, chẳng có ích gì cho kẻ đó. Trong tâm bế tắc, ý chẳng hiểu biết, tử vong sắp đến, hối hận lo sợ lẫn lộn. Chẳng tu thiện sẵn, đến bước đường cùng mới hối. Hối hận thì há có kịp chăng? Trong vòng trời đất, năm đường phân minh, rộng lớn, mịt mờ, bát ngát, mênh mang. Thiện ác báo ứng, họa phước nương nhau, thân tự gánh chịu, chẳng ai thay cho! Chiếu theo lẽ tự nhiên, [quả báo] ứng hợp với những gì đã làm, họa ương theo sát cái mạng, chẳng hề bỏ lìa. Người lành làm lành, từ lạc vào lạc, từ sáng vào sáng. Kẻ ác hành ác, từ khổ vào khổ, từ tối vào tối, ai có thể biết? Riêng mình Phật biết! Dạy bảo, khai thị, kẻ tin tưởng, hành theo thì ít. Sanh tử chẳng ngơi, ác đạo chẳng dứt. Người đời như thế đó, khó thể nói trọn. Vì thế, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não, xoay vần trong đó, đời đời bao kiếp, chẳng có thuở ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đấy là sự ác lớn thứ năm, sự đau thứ năm, sự đốt thứ năm, nhọc nhằn như thế đó. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người. Ai có thể ở trong ấy, một dạ kiềm chế tâm ý, đoan thân, chánh niệm, lời nói và hành vi phù hợp nhau, hành xử chí thành, nói lời đúng thật, tâm và miệng chẳng sai chạy, chỉ làm các điều lành, chẳng làm các điều ác, thân riêng được độ thoát, đạt được phước đức, độ đời, thăng lên cõi trời, đắc đạo Niết Bàn. Đấy là điều lành lớn thứ năm vậy).

“Phật ngôn: - Kỳ ngũ ác giả” (đức Phật nói: - Sự ác thứ năm là…): Loại ác pháp thứ năm chính là uống rượu. “Thế gian nhân dân, tỷ ỷ, giải nọa, bất khẳng tác thiện, trị thân tu nghiệp. Gia thất quyến thuộc, cơ hàn khốn khổ. Phụ mẫu giáo hối, sân mục nộ ứng, ngôn lệnh bất hòa, vi lệ phản nghịch” (nhân dân trong thế gian, lần chần, biếng nhác, chẳng chịu làm lành, tu sửa cái thân, tu tập thiện nghiệp. Vợ con, quyến thuộc, đói rét khốn khổ. Cha mẹ răn bảo, bèn trừng mắt, giận dữ đáp trả. Ăn nói chẳng hòa nhã, trái nghịch, hung hăng, chống đối): Đây là trước hết nói về kẻ uống rượu. Căn bản là kẻ tánh tình thối nát, [đã là] kẻ ham uống rượu, còn là kẻ chây lười, biếng nhác. Trong “thế gian nhân dân”, kẻ ấy là một gã ham chè chén, là dạng người như thế nào? “Tỷ ỷ giải nọa” (徙倚懈惰): Chây lười, biếng nhác. “Bất khẳng tác thiện” (chẳng chịu làm lành): Dạy kẻ ấy làm chuyện tốt, kẻ ấy chẳng làm, cũng chẳng chịu “trị thân tu nghiệp” (tu sửa cái thân, tu tập thiện nghiệp): Đối trị thân mình, tu nghiệp của chính mình, kẻ ấy chẳng làm thiện nghiệp. “Gia thất quyến thuộc, cơ hàn khốn khổ” (gia đình, quyến thuộc, đói rét khốn khổ), kẻ ấy vẫn chẳng màng, cũng không đoái hoài tới. “Phụ mẫu giáo hối” (cha mẹ răn dạy) kẻ đó, kẻ đó sẽ “sân mục nộ ứng” (trừng mắt, giận dữ đáp trả). “Sân mục” (瞋目) là hai mắt trợn trừng thật lớn, [“nộ ứng” là] dùng giọng điệu tức giận để đáp lời cha mẹ. “Ngôn lệnh bất hòa” (nói năng chẳng hòa nhã): Lời nói hoàn toàn chẳng có một tí hòa khí nào! “Vi lệ phản nghịch” [nghĩa là] chống trái cha mẹ, hung bạo, ngỗ nghịch, tánh tình rất phản loạn. “Thí như oán gia, bất như vô tử” (ví như oán gia, chẳng bằng không có con): Đứa con hư đốn ấy đối với cha mẹ giống như oan gia. Sanh ra đứa con hư hỏng này, còn chẳng bằng không có con! “Thủ dữ vô tiết” (vòi tiền, tiêu xài chẳng có chừng mực): Kẻ ấy tiêu xài chẳng có chừng mực. Chẳng có tiền bèn vòi tiền cha mẹ. Đấy là Thủ. Hoặc là vòi tiền từ anh, em, hoặc vợ, chẳng có một chút chừng mực nào! “Chúng cộng hoạn yếm” (mọi người đều cùng lo rầu, chán ngán): Mọi người trong gia đình đều buồn rầu vì hắn, chẳng có một ai không chán ghét hắn.

“Phụ ân vi nghĩa, vô hữu báo thường chi tâm” (bội ân phụ nghĩa, chẳng có tâm báo đáp): Cha mẹ có ân, có nghĩa đối với chúng ta, [thế mà] kẻ đó trái nghịch ân nghĩa của cha mẹ, chẳng có ý nghĩ đền đáp. Làm sao trọn hết hiếu đạo cho được? Kẻ ấy chẳng có cái tâm đó! “Bần cùng khốn phạp, bất khả phục đắc” (nghèo nàn, cùng quẫn, thiếu thốn, [tiền của đã hoang phí hết sạch rồi], chẳng thể có lại được): Sanh phải đứa con xấu xa như vậy, chẳng thể kiếm tiền, chỉ xài tiền. Nó tiêu xài khiến nhà ấy bần cùng, thiếu hụt, vẫn cứ muốn được tiền mà chẳng được. Trong nhà chẳng có tiền thì sống bằng cách nào? Do vậy, “cô giảo túng đoạt, phóng tứ du tán. Quán sổ đường đắc, dụng tự chẩn cấp” (tạo tội hiển nhiên, phóng túng chiếm đoạt, buông tuồng, phiêu đãng, quen thói đoạt ngang để tự tiêu dùng): “Cô giảo túng đoạt”: Nếu có thể cướp đoạt đôi chút tiền, kẻ ấy liền cướp đoạt. “Phóng tứ du tán”: Mặc tình buông lung, la cà, lười nhác. “Quán số đường đắc” (quen thói chẳng tốn công sức mà đoạt được tài vật): Chữ Quán (串) đọc là (ㄍㄨㄢˋ, Kuàn), tức là chữ Quán (慣) trong Tập Quán (習慣, thói quen). “Quán sổ” là lần này sang lần khác, kẻ ấy quen thói ngang ngược đạt được tài vật, [nghĩa là] không phí tiền vốn, chẳng tốn công sức mà có thể đạt được! “Dụng tự chẩn cấp” (để tự tiêu dùng), hòng chính mình có thể sống sót.

“Đam tửu thị mỹ, ẩm thực vô độ” (mê rượu, ham vị ngon, ăn uống vô độ): Tới đây mới nói đến “ác thị” (惡嗜, thú đam mê xấu), tức là thói xấu rượu chè, ham mê nhậu nhẹt. “Thị mỹ” (嗜美) là thích uống rượu, thích ăn những món ngon, ăn uống chẳng có chừng mực. “Tứ tâm đãng dật” (mặc tình phóng đãng, buông lung), Tứ (肆) là làm càn, cái tâm phóng đãng. “Lỗ hỗ để đột”: “Lỗ hỗ” (魯扈) là rất thô bạo, “để đột” (抵突) là kẻ đó nói những lời chói tai. Người khác khuyên bảo hắn, hắn liền gây lộn với người ta. “Bất thức nhân tình” (chẳng biết tình người): Một tí cư xử cho đúng tình người cũng không biết! “Cưỡng dục ức chế”: Chẳng thể ức chế [những ham muốn] được!

“Kiến nhân hữu thiện, đố tật ố chi” (thấy người khác có điều lành bèn ganh tỵ, ghét bỏ): Kẻ đó còn thấy người khác làm chuyện lành liền dấy lòng ganh tỵ, khởi tâm ghét bỏ. “Vô nghĩa vô lễ, vô sở cố nạn” (vô nghĩa, vô lễ, chẳng quan tâm tới hậu quả): Chẳng có một tí nhân, nghĩa, lễ, trí, tín nào, thảy đều chẳng thèm nhắc tới, chẳng buồn quan tâm tới! “Tự dụng thức đương” (tự làm những gì mình thích, luôn nghĩ mình đúng): Hành xử tùy tiện theo ý nghĩ. Kẻ ấy tự cho những chuyện mình đã làm rất thích đáng. “Bất khả gián hiểu” (chẳng thể can gián, khuyên nhủ): Muốn khuyên lơn, can gián kẻ ấy, hoàn toàn chẳng thể được!

“Lục thân quyến thuộc, sở tư hữu vô, bất năng ưu niệm” (lục thân quyến thuộc có cái để chi dụng hay không, [kẻ ấy] chẳng hề lo nghĩ): Trước nay kẻ đó chẳng hề hỏi tới lục thân quyến thuộc, người nhà có [đủ sống] hay không? Kẻ ấy chẳng buồn quan tâm! “Bất duy phụ mẫu chi ân, bất tồn sư hữu chi nghĩa” (chẳng nghĩ tới ân cha mẹ, chẳng màng đạo nghĩa thầy bạn): Kẻ ấy chẳng nghĩ báo đáp ân cha mẹ, nên nói là “bất duy”. Nghĩa thầy bạn kẻ đó chẳng để trong lòng! “Tâm thường niệm ác, khẩu thường ngôn ác, thân thường hành ác” (tâm thường nghĩ điều ác, miệng thường thốt lời ác, thân thường làm chuyện ác): Thân, khẩu, ý đều biến thành ác pháp. Tâm là ý, thường xuyên nghĩ đến ác pháp, miệng thường xuyên thốt lời xấu xa, thân thể thường xuyên làm chuyện ác. “Tằng vô nhất thiện” (chưa hề có một điều lành): Một chuyện thiện cũng chẳng làm! “Bất tín tiên thánh chư Phật kinh pháp, bất tín hành đạo khả đắc độ thế, bất tín tử hậu thần minh cánh sanh” (chẳng tin kinh pháp của tiên thánh (先聖, các bậc cổ thánh tiên hiền), chư Phật, chẳng tin tu đạo sẽ có thể hóa độ cõi đời, chẳng tin chết rồi thần thức sẽ tái sanh): [Nghe thiện tri thức] nói còn có đời sau, đời kế, kẻ đó chẳng tin. “Bất tín tác thiện đắc thiện, vi ác đắc ác” (chẳng tin làm lành được quả lành, làm ác bị quả ác): Nhân quả báo ứng thảy đều chẳng tin tưởng. “Dục sát chân nhân” (muốn giết bậc chân nhân): Kẻ ấy còn tạo đại tội Ngũ Nghịch. “Chân nhân” là thánh nhân. Quý vị nói xem, quý vị đã đắc đạo, chứng A La Hán, kẻ đó còn muốn giết quý vị! “Đấu loạn chúng tăng” (gây rối chúng Tăng) là phá hòa hợp Tăng. “Dục hại phụ mẫu, huynh đệ, quyến thuộc” (muốn hại cha mẹ, anh em, quyến thuộc): Cha mẹ của chính mình mà kẻ đó đều dám giết, đấy là trọng tội Ngũ Nghịch. “Lục thân tắng ố” (lục thân ghét bỏ): Lục thân thảy đều căm ghét kẻ đó. “Nguyện linh kỳ tử” (mong cho kẻ ấy chết phứt đi): Ai nấy đều mong mỏi kẻ đó chết phứt cho lẹ, kẻ ấy ác đến tột bậc!

“Như thị thế nhân” [nghĩa là] người trong cõi đời như thế đó, “tâm ý câu nhiên” (tâm ý đều như vậy đấy), tâm ý hồ đồ. “Ngu si mông muội”: Ngu độn, si ám, tăm tối, chẳng hiểu sự lý. “Nhi tự dĩ trí huệ” (nhưng tự cho là có trí huệ): Thế mà kẻ ấy tự cho là chính mình có trí huệ. “Bất tri sanh sở tùng lai, tử sở thú hướng” [nghĩa] là chẳng biết sanh từ nơi nào đến, cũng chẳng biết chết rồi sẽ đi về đâu, kẻ ấy thảy đều chẳng quan tâm những chuyện này! “Bất nhân, bất thuận, ác nghịch thiên địa. Nhi ư kỳ trung, hy vọng kiểu hãnh” (bất nhân, bất thuận, ác nghịch trời đất, nhưng ở trong ấy vẫn mong cầu may mắn), vẫn “dục cầu trường sanh” (mong muốn trường sanh), kẻ ấy vẫn mong sống thêm mấy năm nữa! “Hội đương quy tử” (rồi sẽ phải chết): Ngay lập tức sẽ chết mà kẻ ấy vẫn chẳng biết, vẫn cứ mong sống thêm mấy năm. “Từ tâm giáo hối, linh kỳ niệm thiện” ([thiện tri thức] từ tâm dạy bảo, khuyên nhủ, khiến cho kẻ ấy nghĩ đến điều lành): Nếu một vị thiện tri thức trông thấy kẻ ấy do làm ác, sẽ phải đọa địa ngục, bèn phát tâm từ bi giáo huấn kẻ đó, khuyên kẻ đó hãy nghĩ đến thiện pháp. “Khai thị sanh tử thiện ác chi thú, tự nhiên hữu thị” (khai thị đường sanh tử, thiện ác, tự nhiên có đạo lý ấy): Quý vị đừng nên làm ác, làm ác thì nhất định phải đọa vào địa ngục. Quý vị hãy nên làm việc thiện, tự nhiên là có thể thăng lên cõi trời. “Nhi bất khẳng tín chi” (nhưng kẻ ấy chẳng chịu tin tưởng): Khó thể khuyên răn, can gián kẻ ấy. Kẻ ấy tuyệt đối chẳng tin tưởng! “Khổ tâm dữ ngữ, vô ích kỳ nhân” (khổ tâm bảo ban, vô ích đối với kẻ ấy): Quý vị rất khổ tâm, bảo ban, khuyên dạy, mà chẳng tạo lợi ích cho kẻ ấy. “Tâm trung bế tắc, ý bất khai giải” (trong tâm bế tắc, ý chẳng thông hiểu): Trong tâm kẻ ấy bế tắc, chẳng biết cư xử, phán đoán theo kiểu nào! Quý vị khơi mở cho kẻ ấy kiểu nào đi nữa, vẫn chẳng khơi gợi, cởi gỡ được!

“Đại mạng tương chung” nghĩa là thọ mạng sắp hết, “hối cụ giao chí” (hối hận và sợ hãi xen lẫn): Khi ấy sợ hãi, tướng địa ngục hiện tiền. “Giao chí” (交至, chen nhau đưa tới): Hối hận lẫn sợ hãi. “Bất dự tu thiện, lâm cùng phương hối, hối chi ư hậu, tương hà cập hồ?” (chẳng tu thiện sẵn, đến bước đường cùng mới hối, đã hối hận rồi, há còn kịp chăng?): Quý vị chẳng tu thiện sẵn, đợi đến khi quý vị mạng chung mới hối hận, sau rốt mới hối, dẫu hối hận có kịp hay chăng? “Thiên địa chi gian, ngũ đạo phân minh” (trong vòng trời đất, năm đường phân minh): Thiên đạo, nhân đạo, và ba ác đạo rất phân minh. “Khôi khoách yểu minh, hạo hạo mang mang” (thênh thang, mờ mịt, bát ngát, mênh mang): Rộng lớn không bờ, chẳng có ngằn mé. “Thiện ác báo ứng, họa phước tương thừa” (thiện ác báo ứng, họa phước tiếp nối): Quý vị làm thiện, làm ác, báo ứng chẳng sai tí nào, họa hay phước do chính mình gánh vác. “Thân tự đương chi, vô thùy đại giả” (tự mình gánh vác, không ai chịu thay): Chính quý vị gánh vác, không ai có thể thay quý vị chịu báo. “Số chi tự nhiên, ứng kỳ sở hành” (thuận theo tự nhiên, [quả báo] tương ứng với những gì đã làm): Chiếu theo cách tính toán này, quý vị tạo cái nhân gì, sẽ được cái quả đó. Đấy là tự nhiên. “Ương cữu truy mạng, vô đắc túng xả” (ương họa đuổi theo mạng, chẳng hề lìa bỏ): Quý vị gây tạo họa ương, tạo tội, chúng nó sẽ ruổi theo sanh mạng của quý vị, quý vị chẳng lìa bỏ được.

“Thiện nhân hành thiện, tùng lạc nhập lạc, tùng minh nhập minh” (người lành làm lành, từ vui vào vui, từ sáng vào sáng): Người lành đã làm thiện sự, họ từ chỗ vui sướng đi vào chỗ vui sướng, từ quang minh tiến nhập quang minh. “Ác nhân hành ác, tùng khổ nhập khổ, tùng minh nhập minh, thùy năng tri giả? Độc Phật tri nhĩ” (kẻ ác làm ác, từ khổ vào khổ, từ tối vào tối, ai có thể biết? Chỉ riêng Phật biết): Ai cũng chẳng biết, chỉ có Phật biết mà thôi! Do Phật biết bèn “giáo ngữ khai thị, tín dụng giả thiểu” (dạy bảo, khai thị; kẻ tin tưởng, hành theo thì ít): Chúng ta hãy nên tin tưởng, ngưỡng mộ Phật, nhưng người tin tưởng, hành theo thì ít, cho nên “sanh tử bất hưu, ác đạo bất tuyệt” (sanh tử chẳng ngơi, ác đạo chẳng dứt). Vì chẳng tin tưởng Phật pháp, sanh tử chẳng thể ngưng dứt, ác đạo vĩnh viễn chẳng thể đoạn tuyệt!

“Như thị thế nhân, nan khả cụ tận” (người đời như thế, chẳng thể nói trọn): Kẻ như vậy nói chẳng xong, nói chẳng trọn hết được! “Cố hữu tự nhiên tam đồ, vô lượng khổ não, triển chuyển kỳ trung, thế thế lũy kiếp, vô hữu xuất kỳ, nan đắc giải thoát, thống bất khả ngôn. Thị vi ngũ đại ác, ngũ thống, ngũ thiêu, cần khổ như thị. Thí như đại hỏa phần thiêu nhân thân. Nhân năng ư trung nhất tâm chế ý, đoan thân chánh niệm, ngôn hạnh tương phó” (vì thế, tự nhiên có tam đồ, vô lượng khổ não, xoay vần trong ấy, đời đời bao kiếp, chẳng có thuở ra, khó được giải thoát, đau đớn chẳng thể nói nổi. Đấy là sự ác lớn thứ năm, sự đau thứ năm, sự đốt thứ năm. Ví như lửa lớn thiêu đốt thân người, ai có thể ở trong ấy một dạ kiềm chế tâm ý, đoan thân chánh niệm, lời nói và việc làm phù hợp). So với đoạn văn trước, đoạn này thay đổi một vài chữ: Đoan nghiêm cái thân, chánh đáng tâm niệm, tất cả ngôn ngữ và hành vi của quý vị phải phù hợp với nhau. “Sở tác chí thành” (việc làm chí thành), đừng nên lừa gạt kẻ khác. “Sở ngữ như ngữ” (nói những lời đúng thật), những lời quý vị nói ra hoàn toàn là lời thành thật. “Tâm khẩu bất chuyển” (tâm và miệng đừng sai chạy), tâm và miệng đừng biến đổi [sai khác]. “Độc tác chư thiện, bất vi chúng ác, thân độc độ thoát, hoạch kỳ phước đức độ thế thượng thiên Nê Hoàn chi đạo, thị vi ngũ đại thiện dã” (chỉ làm các điều lành, chẳng làm các điều ác, thân riêng được độ thoát, đạt được phước đức, độ đời, thăng lên cõi trời, đắc đạo Niết Bàn. Đấy là điều thiện lớn thứ năm vậy).

2.2.3.3.2.3.3. Nhắc lại [những điều vừa nói] để biện định chung

(Kinh) Phật cáo Di Lặc: - Ngô ngữ nhữ đẳng, thị thế ngũ ác, cần khổ nhược thử. Ngũ thống, ngũ thiêu, triển chuyển tương sanh, đản tác chúng ác, bất tu thiện bổn, giai tất tự nhiên nhập chư ác thú. Hoặc kỳ kim thế tiên bị ương bệnh, cầu tử bất đắc, cầu sanh bất đắc, tội ác sở chiêu, thị chúng kiến chi. Thân tử tùy hành, nhập tam ác đạo, khổ độc vô lượng, tự tương tiêu nhiên. Chí kỳ cửu hậu, cộng tác oán kết, tùng tiểu vi khởi, toại thành đại ác, giai do tham trước tài sắc, bất năng thí huệ. Si dục sở bách, tùy tâm tư tưởng, phiền não kết phược, vô hữu giải dĩ. Hậu kỷ tranh lợi, vô sở tỉnh lục. Phú quý vinh hoa, đương thời khoái ý, bất năng nhẫn nhục, bất vụ tu thiện. Oai thế vô kỷ, tùy dĩ ma diệt, thân tọa lao khổ, cửu hậu đại kịch. Thiên đạo thỉ trương, tự nhiên củ cử, cương duy la võng, thượng hạ tương ứng, quỳnh quỳnh chung chung, đương nhập kỳ trung. Cổ kim hữu thị, thống tai khả thương!

Phật ngữ Di Lặc: - Thế gian như thị, Phật giai ai chi. Dĩ oai thần lực, tồi diệt chúng ác, tất linh tựu thiện, khí quyên sở tư, phụng trì kinh giới, thọ hành đạo pháp, vô sở vi thất, chung đắc độ thế, Nê Hoàn chi đạo.

(經)佛告彌勒：吾語汝等，是世五惡，勤苦若此。五痛五燒，展轉相生。但作眾惡，不修善本，皆悉自然入諸惡趣。或其今世先被殃病，求死不得，求生不得，罪惡所招，示眾見之。身死隨行，入三惡道。苦毒無量，自相燋然。至其久後，共作怨結。從小微起，遂成大惡。皆由貪著財色，不能施惠。癡欲所迫，隨心思想。煩惱結縛，無有解已。厚己諍利，無所省錄。富貴榮華，當時快意。不能忍辱，不務修善。威勢無幾，隨以磨滅。身坐勞苦，久後大劇。天道弛張，自然糺舉，綱維羅網，上下相應，煢煢忪忪，當入其中。古今有是，痛哉可傷！佛語彌勒：世間如是，佛皆哀之。以威神力，摧滅眾惡，悉令就善。棄捐所思，奉持經戒。受行道法，無所違失。終得度世泥洹之道。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài Di Lặc: - Ta nói với các ông, đấy là năm sự ác trong cõi đời, nhọc nhằn như thế đó. Năm sự đau, năm sự đốt, lần lượt sanh ra nhau. Chỉ làm các điều ác, chẳng tu cội lành, thảy đều tự nhiên vào trong các đường ác. Hoặc là trong đời này, trước hết mắc phải bệnh ngặt, cầu chết chẳng được, cầu sống chẳng xong! Do tội ác chiêu cảm, phô bày cho mọi người trông thấy. Thân chết rồi, sẽ theo [ác nghiệp đã tạo] mà vào trong ba đường ác, khổ độc vô lượng, tự bị thiêu đốt. Đến lúc lâu sau, cùng nhau tạo thành oán kết. Khởi đầu từ chuyện nhỏ nhặt mà dần dần trở thành điều ác to lớn, đều do tham đắm tài sắc, chẳng thể bố thí, tạo ân huệ, bị si dục bức bách, thuận theo điều suy nghĩ trong tâm, phiền não trói buộc, chẳng thể cởi gỡ, đối xử trọng hậu với chính mình, tranh giành lợi lộc, chẳng hề phản tỉnh, thâu liễm. Phú quý, vinh hoa, sướng ý trong khi đó, chẳng thể nhẫn nhục, chẳng chú trọng tu thiện. Oai thế được mấy chốc, rồi sẽ mòn diệt, thân vướng phải nỗi nhọc nhằn, khổ sở, lâu sau trở thành hết sức dữ dội. Đạo trời hoãn đãi hoặc khẩn cấp, tự nhiên uốn nắn, xem xét, giềng mối lưới rập, trên dưới tương ứng, trơ trọi, run rẩy, sa thân vào đó. Xưa nay là như thế, đau đớn đáng thương thay.

Đức Phật bảo ngài Di Lặc: - Thế gian là như vậy, Phật luôn thương xót, dùng sức oai thần dẹp tan các sự ác, ắt đều khiến cho [chúng sanh] hướng về điều lành, buông bỏ những điều suy nghĩ, vâng giữ kinh giới, tiếp nhận, thực hành đạo pháp, đừng nên chống trái, đánh mất, rốt cuộc sẽ đạt được đạo độ đời, chứng nhập Niết Bàn).

Trong phần trên, nói đến năm sự ác, năm sự đau, năm sự đốt là nói tách ra, nói từng điều một, nay tổng kết lại, nhắc lại lần nữa. Đấy là đức Phật từ bi, hy vọng chúng ta sẽ chẳng gây tạo năm thứ ác nghiệp ấy nữa, hòng khỏi bị khổ sở vì năm sự đau, năm sự đốt.

“Phật cáo Di Lặc: - Ngô ngữ nhữ đẳng” (đức Phật bảo ngài Di Lặc: Ta nay nói với các ông): Di Lặc Bồ Tát là bậc đương cơ, [nói với ngài Di Lặc chính là] đức Thế Tôn nói với đại chúng trời, người. “Thị thế ngũ ác, cần khổ nhược thử” (năm điều ác trong đời này nhọc nhằn như thế đó), tức là do quý vị tạo năm thứ ác nghiệp giết, trộm, dâm, dối, rượu chè, quý vị bị nhọc nhằn như thế ấy, như đã nói trong phần trên: “Ngũ thống, ngũ thiêu, triển chuyển tương sanh” (năm sự đau, năm sự đốt, lần lượt sanh ra nhau): Tạo năm thứ ác nghiệp, sẽ phải hứng chịu năm thứ đau đớn ấy, năm thứ nỗi khổ thiêu đốt, lại còn phải “triển chuyển tương sanh” (lần lượt sanh ra nhau). Đấy là nói tổng kết, nói tới đạo lý lần lượt sanh ra nhau [tức là do có ngũ ác, bèn có ngũ thống, ngũ thiêu. Đã bị ngũ thống, ngũ thiêu, lại gây tạo ngũ ác]. “Đản tác chúng ác, bất tu thiện bổn” (chỉ làm ác điều ác, chẳng tu cội lành): Kẻ làm ác trong thế gian, “bất tu thiện bổn” (chẳng tu cội lành), [tức là] cũng chẳng làm một tí thiện sự nào! “Giai tất tự nhiên nhập chư ác thú” (thảy đều tự nhiên vào trong các nẻo ác). Hai chữ “tự nhiên” nhằm nói đến luật nhân quả: Quý vị đã tạo ác nghiệp, nó sẽ mặc tình tự nhiên khiến cho quý vị đọa lạc trong ba ác đạo, trọn chẳng do kẻ nào gọi quý vị đi theo! Ví như chúng ta thường biết địa ngục có Diêm La Vương cai quản, hoàn toàn chẳng phải do Diêm La Vương khiến cho quý vị đến đó, mà là do chính quý vị đã tạo ác nghiệp, chính mình cảm vời vào địa ngục. Do vậy, dùng hai chữ “tự nhiên”. “Hoặc kỳ kim thế tiên bị ương bệnh” (hoặc ngay trong đời hiện tại bị bệnh ngặt): Đây là nói về năm thứ đau, đời này, kiếp này hứng chịu đau khổ. Trong phần trước đã nói tới năm thứ đau là bị pháp luật quốc gia chế tài, bị giam vào trong tù ngục chịu đau khổ. Ở đây lại nói không nhất định bị giam vào ngục chịu khổ, mà sẽ “tiên bị ương bệnh” (trước hết sẽ bị bệnh ngặt). “Ương bệnh” (殃病) là bệnh do tai ương. Bệnh thông thường thì thuốc men có thể trị lành, ương bệnh còn gọi là nghiệp bệnh, tức bệnh do quý vị tạo ác nghiệp mà chiêu cảm, thuốc thang vô hiệu! “Cầu tử bất đắc, cầu sanh bất đắc” (cầu chết chẳng được, cầu sống chẳng thể). Do căn bệnh này, ngủ vùi trên giường, ngủ suốt mấy tháng, mấy năm, muốn chết chẳng được, cầu sống chẳng thể. Vì sao mắc phải ương bệnh ấy? Đấy là do “tội ác sở chiêu” (tội ác chiêu cảm), [tức là] quý vị tạo tội ác rất nhiều, sẽ chiêu cảm ương bệnh ấy. “Thị chúng kiến chi” [nghĩa là] trước hết phô bày ra khiến cho mọi người trông thấy, [để họ biết] là có nhân quả báo ứng. Kẻ ấy do làm chuyện chẳng lành mới mắc phải căn bệnh nghiệp chướng đó!

“Thân tử tùy hành, nhập tam ác đạo, khổ độc vô lượng, tự tương tiêu nhiên” (thân chết rồi, sẽ đi theo [nghiệp báo], vào trong ba ác đạo, khổ độc vô lượng, tự bị thiêu đốt): Quý vị chịu đựng cái tội bệnh khổ đã xong, kết quả là còn phải chết. Chết rồi, ác nghiệp của chính quý vị sẽ theo quý vị ra đi, [đó là ý nghĩa của câu] “thân tử tùy hành”. Ai cũng chẳng theo quý vị ra đi, chỉ có ác nghiệp đã tạo liền theo sát quý vị. Quý vị vẫn đọa lạc trong ba ác đạo. Nỗi khổ do đọa lạc trong ba ác đạo còn dữ dội hơn nỗi khổ trong nhân gian. Đã khổ lại còn thêm độc, “khổ độc vô lượng, tự tương tiêu nhiên” (khổ độc vô lượng, tự bị thiêu đốt): Sống trong nhân gian, quý vị mang hình tướng con người, dẫu bệnh đến nỗi muốn chết mà chẳng chết được, muốn sống mà sống chẳng nổi, vẫn là hình tướng con người. Vào trong ba ác đạo, hình tướng con người chẳng còn nữa! Nhất là rơi vào địa ngục Hỏa Thang Lô Thán (vạc lửa, lò than), bị chiên trong chảo dầu, “tự tương tiêu nhiên” (tự bị thiêu đốt), đúng là chỉ giống như một miếng than cháy sém, ngay cả hình tướng con người cũng chẳng có!

“Chí kỳ cửu hậu, cộng tác oán kết” (cho đến lâu sau, cùng tạo thành oán kết): Trong ba ác đạo từ kiếp lâu xa đến nay, chịu khổ đã xong, lại chuyển sanh vào nhân gian, do đời trước, kiếp trước, hoặc nhiều kiếp trước kia, quý vị ở trong nhân gian đã kết ác nghiệp với kẻ khác, kết thành oán cừu, vẫn phải gặp gỡ. Kiếp lâu xa mai sau gặp mặt, do quý vị làm ác, oán cừu đã kết vẫn phải báo đền. “Tùng tiểu vi khởi” (bắt đầu từ chuyện nhỏ nhặt): Do đã kết từ đời trước, kiếp trước, từ một chút oán cừu be bé, “toại thành đại ác” (trở thành sự ác to lớn), kết thành chuyện ác to lớn. “Giai do tham trước tài sắc, bất năng thí huệ. Si dục sở bách, tùy tâm tư tưởng, phiền não kết phược, vô hữu giải dĩ” (đều do tham đắm tài sắc, chẳng thể bố thí, tạo ân huệ, bị si dục bức bách, thuận theo điều mình suy nghĩ, phiền não trói buộc, chẳng hề cởi gỡ): Đây là nói đến mối quan hệ xoay vần giữa năm sự ác, năm sự đau, năm sự đốt. Quý vị đã tạo năm thứ ác nghiệp, đời này bèn chuốc lấy quả báo. Trong phần trước đã nói là sẽ chuốc lấy tình cảnh bị vương pháp của đất nước chế tài, đau khổ vì bị giam cầm trong ngục; ở đây thì nói quý vị mắc bệnh lâu ngày, bị khổ sở vì ương bệnh. Điều này vẫn thuộc về nỗi khổ do năm sự đau, tức là chịu đựng bệnh khổ lâu ngày, lại còn sẽ đọa vào ba ác đạo. Đấy vẫn là sự thiêu đốt của năm sự đốt. Thời gian trong ba ác đạo rất lâu dài; chịu xong nỗi khổ trong ba ác đạo, sanh ra đời làm người, do trước kia quý vị kết oán cừu nhỏ nhặt với người khác, về sau, biến thành sự ác to lớn. Vì sao nỗi oán cừu bé tí biến thành chuyện ác to lớn? Đều là do “tham trước tài sắc” (tham đắm tài sắc): Do quý vị đã nhiều đời trước kia tham đắm tài sắc, lại còn chấp trước chẳng xả. “Bất năng thí huệ” (chẳng thể bố thí, tạo ân huệ): Sợ thiếu tiền tài, bố thí cho người khác một chút ân huệ, bố thí làm ơn cho người khác một chút tốt lành nhưng quý vị chẳng chịu! Chẳng thể bố thí, tạo ân huệ, đều là vì tham đắm tiền tài. “Si dục sở bách” (bị si dục bức bách): [Câu này] giải thích [vì sao người đời] tham sắc. “Tùy tâm tư tưởng, phiền não kết phược” (thuận theo điều suy nghĩ trong tâm mà bị phiền não trói buộc): Thuận theo điều suy nghĩ trong tâm của quý vị, quý vị suy nghĩ tài, sắc, kết quả là sanh ra phiền não trói buộc quý vị. Phiền não giống như một sợi dây, trói chặt quý vị, chẳng tháo gỡ được. “Vô hữu giải dĩ” (chẳng hề cởi gỡ): Quý vị đã tạo ác nghiệp thì chính quý vị phải chịu báo, ai cũng chẳng tháo gỡ được!

Nay quý vị tạo ác nghiệp, hiện tại gặp quả báo. Ở đây, còn có mấy danh từ, tôi thuận tiện giải thích một chút. Có một danh từ là “hoa báo” (華報), giống như nở hoa. “Quả báo”: Quả báo trong địa ngục, hứng chịu nỗi khổ thiêu đốt trong ba ác đạo. “Hoa báo” chỉ nở hoa, còn chưa kết quả. Đã chịu xong hoa báo, còn phải chịu quả báo, [tức là] phải lọt vào trong ba ác đạo hứng chịu quả báo. Chịu xong quả báo trong địa ngục, sanh ra đời làm người, còn mang theo bao nhiêu dư báo. Gọi là “dư báo” (餘報) là ví như ngày hôm qua tôi đã nói, khẩu nghiệp khó báo. Quý vị tạo khẩu nghiệp, miệng quý vị biết ăn nói, nhưng chẳng nói lời tốt lành, mà tận sức nói lời xấu xa hại người. Quý vị chết đi, sẽ đọa vào địa ngục, có địa ngục dành riêng cho khẩu nghiệp, tên là Bạt Thiệt địa ngục (địa ngục rút lưỡi) và Canh Thiệt địa ngục (địa ngục cày lưỡi). Ác quỷ trong những địa ngục ấy lấy móc câu kéo lưỡi quý vị ra. Kéo ra rồi vặt đứt, khiến cho quý vị đau đớn nát lòng, đau đớn [đến nỗi] chết đi. Gió nghiệp vừa thổi, a! Lại hồi sanh, [trong miệng] lại có lưỡi để cho quỷ sứ vặt đứt lưỡi từ lần này sang lần khác. Đấy gọi là Bạt Thiệt địa ngục. Canh Thiệt địa ngục thì sao? Càng chẳng thể nghĩ bàn! Lôi lưỡi ra ngoài to rộng đến vài cây số, bắt một con trâu sắt, dùng lưỡi cày sắt để cày trên đó, giống như cày ruộng, khiến cho quý vị đau đớn đến nỗi chết đi. Đau đớn chết đi rồi, gió nghiệp vừa thổi bèn sống lại. Đấy gọi là Canh Thiệt địa ngục. Vì sao? Do cái lưỡi của quý vị tạo nghiệp đấy mà!

Đợi đến khi chịu tội trong địa ngục đã xong, chịu xong quả báo rồi, ra đời làm người, do dư báo dữ dội của khẩu nghiệp, sẽ sanh làm kẻ câm ngọng, chẳng thể nói năng! Nếu nhẹ hơn một chút thì sao? Đầu lưỡi sanh ghẻ, trị cách nào cũng chẳng hết! Nhẹ hơn chút nữa thì sao? Nói năng chẳng rõ ràng cho mấy. Những điều này đều là dư báo. Trong các kinh khác, đức Phật đã giảng như vậy; ở đây, chẳng nói đến những chuyện ấy, chỉ nói: Hễ tạo khẩu nghiệp thì tức là quý vị đã tạo ác nghiệp, nay quý vị mắc ương bệnh. Bị bệnh chết đi, đọa vào ba ác đạo. Ra khỏi ba ác đạo, do trong đời trước, hoặc nhiều đời, nhiều kiếp trước đã kết oán với người khác, nay gặp mặt, vẫn kết oán cừu [với nhau]. Do một tí không đúng vặt vãnh, sẽ kết thành đại ác. Đấy đều là dư báo, tạo ác nghiệp thì sao? Giết, trộm, dâm, dối, uống rượu, đều là tạo ác nghiệp. Tham tài, tham sắc, chúng sanh đều muốn tham. Thậm chí đọa làm súc sanh, thành con trùng bé xíu chỉ biết ngọ ngoạy vẫn cứ tham. Tham tài còn phổ biến hơn tham sắc, vì có tiền tài là sẽ có thể thỏa mãn bất cứ dục vọng nào của người ấy, chuyện gì cũng đều có thể làm. Tham sắc là căn bản của sanh tử. Do đó, đối với hai pháp tài và sắc, chẳng có một ai không tham! Chúng ta dụng công tu hành nhằm trừ khử ác nghiệp, chớ nên tạo ác nghiệp. Dụng công tu hành thì thực hiện từ chỗ nào? Trước hết, hãy khống chế cái tâm tham dục đối với tài và sắc. Chẳng tham tài, chẳng tham sắc, công phu của quý vị rất dễ tiến bộ. Nếu không, quý vị vừa dụng công tu hành, vừa tham tài, tham sắc, làm sao có thể đạt được công phu ấy? Tham tài thì không ai là chẳng tham! Lý do lớn thứ nhất là ta chẳng có tiền, sẽ không thể sống được. Trong phần trước, tôi đã từng nói: “Người không tin Phật phải sống, mà tứ chúng đệ tử của Phật cũng phải sống. Đệ tử tại gia phải sống, mà đệ tử xuất gia cũng phải sống”. Chẳng có tiền bạc, sống làm sao được? Nhưng quý vị chớ nên dấy động tâm tham. Hễ dấy động tâm tham, sẽ tạo ác nghiệp. Thích Ca Thế Tôn khuyên dạy chúng ta chớ nên tham tài.

“Hậu kỷ tránh lợi, vô sở tỉnh lục” (hậu đãi chính mình, tranh giành lợi lộc, chẳng hề phản tỉnh, thâu liễm): “Hậu kỷ” (厚己) là đối đãi với chính mình rất tốt, đối đãi người khác rất bạc bẽo. Điều này thường nói là “tổn nhân lợi kỷ” (tổn người, lợi mình). Kẻ ấy đối đãi chính mình tốt đẹp, nhưng “tránh lợi” với người khác. “Tránh lợi” (諍利) là tranh giành tiền tài. “Vô sở tỉnh lục” (chẳng phản tỉnh, thâu liễm): “Tỉnh” (省) là phản tỉnh. Tăng Tử nói: “Ngô nhật tam tỉnh ngô thân” (ta mỗi ngày phản tỉnh bản thân ba lần). Chữ Tỉnh không đọc là Shǐng (ㄕㄥˇ) mà đọc là Xǐng (ㄒㄧㄥˇ). “Lục” (錄) là kiểm nghiệm, xem xét chính mình, kiểm điểm chính mình, kiềm chế chính mình. Chữ Lục nên hiểu là Thâu (收, thâu thập). Một người ban ngày làm việc suốt cả ngày, đến tối đi ngủ cũng nên “tính sổ” ngày hôm nay, suy đi xét lại, ta hôm nay có làm chuyện gì chẳng đúng hay không? Giống như Tăng Tử đã nói: “Ngô nhật tam tỉnh ngô thân, vị nhân mưu, nhi bất trung hồ? Dữ bằng hữu giao, nhi bất tín hồ? Truyền, bất tập hồ?” (ta mỗi ngày phản tỉnh bản thân ba lượt, vì người khác mưu tính, có trung thực hay không? Chơi với bạn bè, có giữ chữ tín hay không? Được [thầy] truyền dạy, có tu tập hay không?) “Nhật” (日) là một ngày. Tăng Tử mỗi ngày ba lượt phản tỉnh thân tâm của chính mình, [xét coi] có ba sự kiện mà [chính mình] có làm được hay không? Mưu sự thay cho người khác, có tận tâm hay không? Kết giao với bằng hữu, có trung tín, chân thật hay không? Thầy dạy ta, ta có từng ôn luyện nhuần nhuyễn hay không? Đấy là Tăng Tử vận dụng công phu, chúng ta là đệ tử Phật, quý vị hãy phản tỉnh ngày hôm nay ta có tham tài hay không? Có phải là đối đãi rất tốt với chính mình, đối xử người khác quá khắc bạc hay không? Có tranh lợi với người khác hay không? Phải phản tỉnh. Nếu có chuyện ấy, phải biết “lục”. “Lục” là “thâu lục” (收錄). “Thâu lục” là thâu liễm, bó buộc, ngày mai sẽ chẳng làm chuyện ấy nữa, công phu dần dần tiến bộ. Ở đây nói là “vô sở tỉnh lục” (chẳng phản tỉnh, thâu liễm), đối đãi tốt đẹp với chính mình, cùng người khác tranh lợi, không hề chẳng nhận biết chính mình sai, chẳng phản tỉnh, chẳng kiểm điểm chính mình.

Tiếp đó, đức Thế Tôn lại khuyên chúng ta hãy thấy thấu suốt. “Phú quý vinh hoa, đương thời khoái ý” (phú quý, vinh hoa, sướng lòng trong khi ấy): Phàm phu mong cầu đại phú, đại quý, sống cuộc đời vinh hoa, quý vị có thể hiểu sự vui sướng khi ấy, làm quan to, giàu sụ, [đấy là] “đương thời khoái ý” (sướng lòng trong khi ấy). “Bất năng nhẫn nhục” (chẳng thể nhẫn nhục): Khi đại phú, đại quý, người khác có lỗi với kẻ ấy đôi chút, kẻ ấy liền cho là bị lăng nhục, liền trả đũa người ta quá lố. “Bất vụ tu thiện” (chẳng chú trọng tu thiện): Đại phú, đại quý, vừa khéo có tiền tài, có thế lực, phải nên làm nhiều việc thiện hơn, kẻ ấy chẳng tu thiện. Quý vị phải biết, “oai thế vô kỷ, tùy dĩ ma diệt” (oai thế chẳng được mấy chốc, rồi sẽ mòn diệt): Thế gian vô thường, quý vị xem đó! “Đương thời khoái ý” (sướng lòng trong lúc ấy), thỏa lòng đẹp ý, quý vị rất cao hứng, đúng không? Chẳng bao lâu, oai thế của quý vị chẳng còn nữa, có thể bị tiêu tan, diệt mất bất cứ lúc nào. Tiêu tan, diệt mất thì sao? “Thân tọa lao khổ” (thân do vậy mà nhọc nhằn, khổ sở): Quý vị từng làm quan to; hễ ngã ngựa, chẳng làm quan to nữa, nỗi khổ não ấy khá lớn. Quý vị từng giàu sụ, bỗng chốc bần cùng, nỗi khổ não ấy khá lớn! “Cửu hậu đại kịch” (lâu sau sẽ trở thành sự khổ hết sức dữ dội): Quý vị chẳng tu thiện sự, cứ tận lực tạo ác nghiệp, tự nhiên là sẽ đọa lạc trong ba ác đạo. Sự khổ sở dữ dội, to lớn hãy còn ở phía sau!

“Thiên đạo thỉ trương, tự nhiên củ cử”: “Thiên đạo thỉ trương” (đạo trời hoãn đãi hay gấp gáp) là nhân quả, gọi là luật nhân quả, gọi là thiên đạo. “Thỉ trương” (弛張) là một đằng hoãn đãi, một đằng gấp gáp. Quý vị vinh hoa, phú quý; đấy là hoãn đãi. Cho đến khi quý vị chiêu cảm quả báo, tạo ác nghiệp, sẽ lập tức căng thẳng. “Tự nhiên củ cử”: “Củ” (糾) là chữ Củ trong Củ Sát (糾察, dò xét để uốn nắn), ai sẽ “củ cử” quý vị? Những ác nghiệp do quý vị đã tạo sẽ tự nhiên đến dò xét, uốn nắn quý vị. “Cương duy la võng, thượng hạ tương ứng” (giềng mối lưới rập, trên dưới tương ứng): “Cương duy” (綱維) là sợi dây chài trong lưới rập. Quý vị lôi sợi dây chài, màng lưới sẽ căng ra, trên dưới nhất định sẽ tự nhiên [hiển lộ rõ ràng].

“Quỳnh quỳnh chung chung, đương nhập kỳ trung” (trơ trọi, hồ đồ, sẽ lọt vào trong đó). Đây là sẽ đọa vào địa ngục. Khi quý vị đọa vào địa ngục, tình trạng như thế nào? Dùng [từ ngữ] “quỳnh quỳnh chung chung” để hình dung. “Quỳnh quỳnh” (煢煢) là cô đơn, chẳng có một ai ở cùng quý vị, tức là “vô thị vô hỗ” (không ai nương cậy) như đã nói trong phần kinh văn trước, giống như đứa trẻ chẳng có cha mẹ, chỉ một thân cô đơn, đọa vào ba ác đạo. “Chung chung” (忪忪): Dáng vẻ kinh hoảng, sợ hãi, rất sợ sệt, sẽ đến nơi đâu? Tiền đồ tối tăm, xa thẳm, chẳng biết sẽ đến nơi đâu? Trong tâm rất sợ hãi thì gọi là “chung chung”. Dáng vẻ cô đơn, kinh hoảng, quý vị “đương nhập kỳ trung” (sẽ vào trong ấy). “Cổ kim hữu thị, thống tai khả thương” (xưa nay đều là như vậy, đau đớn, đáng thương thay): Từ xưa đến nay thảy đều là dáng vẻ này, đức Thế Tôn nghĩ tưởng, trong tâm đau lòng thay cho chúng sanh. “Thống tai khả thương” (đau đớn, đáng thương thay): Đấy là đức Thế Tôn từ bi, thương tâm, đau lòng thay cho chúng ta.

Tiếp đó, đức Thế Tôn lại gọi bậc đương cơ một tiếng: “Phật ngữ Di Lặc: - Thế gian như thị, Phật giai ai chi” (đức Phật bảo ngài Di Lặc: - Thế gian là như thế đó, đức Phật luôn thương xót). Chúng sanh trong thế gian chịu khổ như thế đó! “Phật giai ai chi” (Phật đều thương xót), “ai” là ai mẫn (哀憫), có nghĩa là thương xót. Vậy thì đức Phật sẽ cứu chúng sanh, cứu bằng cách nào? “Dĩ oai thần lực, tồi diệt chúng ác” (dùng sức oai thần dẹp tan các điều ác): Đức Phật dùng sức oai đức, thần thông của Ngài, dẹp tan các thứ ác nghiệp của chúng sanh. “Tất linh tựu thiện” (khiến cho họ đều hướng về điều lành), thảy đều dạy họ tu thiện pháp.

“Khí quyên sở tư, phụng trì kinh giới, thọ hành đạo pháp, vô sở vi thất, chung đắc độ thế, Nê Hoàn chi đạo” (vứt bỏ những điều suy nghĩ, vâng giữ kinh giới, tiếp nhận, thực hành đạo pháp, chẳng hề trái nghịch, mất mát, rốt cuộc sẽ có thể độ đời, đắc đạo Niết Bàn): Trong phần trước là quý vị tạo ác nghiệp, chịu đựng đau khổ, đọa trong ba ác đạo. Ở đây lại nói đến chuyện chúng ta hồi tâm hướng thiện, sẽ đạt được đạo Nê Hoàn. Đức Phật hiển lộ oai đức thần thông để tiêu diệt ác nghiệp của chúng ta như thế nào? Chính là dạy chúng ta tu thiện nghiệp. Tuy đức Phật có đại oai đức, đại thần thông, nhưng chẳng thể biến đổi chúng sanh thành Phật. Ngài dạy chúng ta thành Phật, tức là dạy chúng ta phương pháp để thành Phật. Thứ nhất là phải sửa lỗi, hướng thiện, đừng nên tạo ác nghiệp, hãy tạo thiện nghiệp. Tạo thiện nghiệp như thế nào? “Quyên khí sở tư”, [tức là] quý vị vứt bỏ những suy nghĩ trước kia, hãy bỏ chúng đi. Trước kia, quý vị nghĩ tưởng gì vậy? Nghĩ đến tài, nghĩ đến sắc, không được rồi! “Phụng trì kinh giới” (vâng giữ kinh giới): Thích Ca Như Lai giảng kinh cho chúng ta; đối với chuyện trì giới, quý vị phải phụng hành, thọ trì. “Thọ hành đạo pháp” (tiếp nhận, thực hành đạo pháp): Quý vị đã trì giới thanh tịnh, lại nương theo pháp môn do đức Phật đã dạy để tu hành. Chẳng hạn như [đức Phật] giảng kinh Vô Lượng Thọ, dạy chúng ta niệm Phật cầu sanh Tây Phương, quý vị bèn phụng hành đạo pháp ấy. “Thọ hành đạo pháp” là trì giới. Quý vị chẳng trì giới, niệm Phật cầu sanh Tây Phương sẽ chẳng thể vãng sanh được! Trì giới để làm gì? Phòng ngừa sai trái, dứt điều ác. Quý vị vừa niệm Phật, lại còn vừa tham tài, tham sắc, đồng thời làm ác, làm sao sanh về Tây Phương cho nổi? Phải phụng trì kinh giới, giữ giới luật tốt đẹp rồi sẽ thọ trì đạo pháp. “Vô sở vi thất” (đừng nên trái nghịch, đánh mất): Đừng nên trái phạm giới luật, chớ nên đánh mất đạo pháp, “Chung đắc độ thế, Nê Hoàn chi đạo”, [nghĩa là rốt cuộc] quý vị sẽ vượt thoát thế giới, đạt được “đạo Nê Hoàn”. Kết quả là quý vị có thể thành Phật, chứng đại đạo Niết Bàn.

2.2.3.3.2.4. Khuyên mọi người hãy tu xả

(Kinh) Phật ngôn: - Nhữ kim chư thiên nhân dân, cập hậu thế nhân, đắc Phật kinh ngữ, đương thục tư chi. Năng ư kỳ trung đoan tâm, chánh hạnh. Chúa thượng vi thiện, suất hóa kỳ hạ, chuyển tương sắc lệnh, các tự đoan thủ, tôn thánh kính thiện, nhân từ bác ái. Phật ngữ giáo hối, vô cảm khuy phụ. Đương cầu độ thế, bạt đoạn sanh tử chúng ác chi bổn, đương ly tam đồ vô lượng ưu bố khổ thống chi đạo. Nhữ đẳng ư thị quảng thực đức bổn, bố ân thí huệ, vật phạm đạo cấm, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm trí huệ, chuyển tương giáo hóa, vi đức lập thiện, chánh tâm, chánh ý, trai giới thanh tịnh nhất nhật, nhất dạ, thắng tại Vô Lượng Thọ quốc vi thiện bách tuế. Sở dĩ giả hà? Bỉ Phật quốc độ, vô vi tự nhiên, giai tích chúng thiện, vô mao phát chi ác. Ư thử tu thiện, thập nhật, thập dạ, thắng ư tha phương chư Phật quốc trung vi thiện thiên tuế. Sở dĩ giả hà? Tha phương Phật quốc, vi thiện giả đa, vi ác giả thiểu, phước đức tự nhiên, vô tạo ác chi địa. Duy thử gian đa ác, vô hữu tự nhiên, cần khổ cầu dục, chuyển tương khi đãi. Tâm lao hình khốn, ẩm khổ thực độc. Như thị ác vụ, vị thường ninh tức. Ngô ai nhữ đẳng thiên nhân chi loại, khổ tâm hối dụ, giáo linh tu thiện, tùy nghi khai đạo, thọ dữ kinh pháp, mạc bất thừa dụng, tại ý sở nguyện, giai linh đắc đạo. Phật sở du lý, quốc ấp khâu tụ, mị bất mông hóa. Thiên hạ hòa thuận, nhật nguyệt thanh minh, phong vũ dĩ thời, tai lệ bất khởi, quốc phong dân an, binh qua vô dụng, sùng đức hưng nhân, vụ tu lễ nhượng.

Phật ngôn: - Ngã ai mẫn nhữ đẳng chư thiên nhân dân, thậm ư phụ mẫu niệm tử. Kim ngã ư thử thế tác Phật, hàng hóa ngũ ác, tiêu trừ ngũ thống, tuyệt diệt ngũ thiêu. Dĩ thiện công ác, bạt sanh tử chi khổ, linh hoạch ngũ đức, thăng vô vi chi an. Ngô khứ thế hậu, kinh đạo tiệm diệt, nhân dân siểm ngụy, phục vi chúng ác. Ngũ thiêu, ngũ thống, hoàn như tiền pháp, cửu hậu chuyển kịch, bất khả tất thuyết, ngã đản vị nhữ lược ngôn chi nhĩ.

Phật ngữ Di Lặc: - Nhữ đẳng các thiện tư chi, chuyển tương giáo giới, như Phật kinh pháp, vô đắc phạm dã.

Ư thị, Di Lặc Bồ Tát hiệp chưởng bạch ngôn: - Phật sở thuyết thậm thiện, thế nhân thật nhĩ. Như Lai phổ từ ai mẫn, tất linh độ thoát, thọ Phật trọng hối, bất cảm vi thất.

(經)佛言：汝今諸天人民，及後世人，得佛經語，當熟思之。能於其中端心正行。主上為善，率化其下。轉相勅令，各自端守。尊聖敬善，仁慈博愛。佛語教誨，無敢虧負。當求度世，拔斷生死眾惡之本。當離三塗無量憂怖苦痛之道。汝等於是廣植德本，布恩施惠，勿犯道禁。忍辱精進，一心智慧。轉相教化，為德立善。正心正意，齋戒清淨一日一夜，勝在無量壽國為善百歲。所以者何？彼佛國土，無為自然，皆積眾善，無毛髮之惡。於此修善，十日十夜，勝於他方諸佛國中為善千歲。所以者何？他方佛國，為善者多，為惡者少，福德自然，無造惡之地。唯此間多惡，無有自然，勤苦求欲，轉相欺殆。心勞形困，飲苦食毒。如是惡務，未嘗寧息。吾哀汝等天人之類，苦心誨喻，教令修善。隨宜開導，授與經法，莫不承用。在意所願，皆令得道。佛所遊履，國邑丘聚，靡不蒙化。天下和順，日月清明。風雨以時，災厲不起。國豐民安，兵戈無用。崇德興仁，務修禮讓。佛言：我哀愍汝等諸天人民，甚於父母念子。今我於此世作佛，降化五惡，消除五痛，絕滅五燒。以善攻惡，拔生死之苦。令獲五德，升無為之安。吾去世後，經道漸滅，人民諂偽，復為眾惡。五燒五痛，還如前法。久後轉劇，不可悉說，我但為汝略言之耳。佛語彌勒：汝等各善思之，轉相教誡，如佛經法，無得犯也。於是彌勒菩薩，合掌白言：佛所說甚善，世人實爾。如來普慈哀愍，悉令度脫，受佛重誨，不敢違失。

(Kinh: Đức Phật nói: - Nay các ông là chư thiên, nhân dân và những người đời sau có được lời giảng kinh của Phật, hãy nên suy nghĩ chín chắn, có thể từ trong ấy mà đoan nghiêm cái tâm, chánh đáng cái hạnh. Chúa thượng làm lành, xướng suất hóa độ thuộc hạ, truyền dạy lẫn nhau, ai nấy tự giữ mình đoan chánh, tôn trọng bậc thánh, kính trọng người lành, nhân từ, bác ái. Đối với lời Phật dạy răn, chẳng dám thiếu sót, cô phụ, hãy nên mong hóa độ cõi đời, dẹp dứt cội gốc của sanh tử và các điều ác, sẽ lìa đường nẻo tam đồ vô lượng ưu sầu, sợ hãi, đau khổ. Do vậy, các ông hãy rộng trồng cội lành, ban ân thí huệ, đừng phạm giới cấm, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm trí huệ, lần lượt giáo hóa lẫn nhau, tạo đức, làm lành, chánh tâm, chánh ý, trai giới thanh tịnh một ngày, một đêm, hơn làm lành cả trăm năm trong cõi Vô Lượng Thọ. Vì cớ sao vậy? Cõi nước Phật ấy, vô vi tự nhiên, đều là tích lũy các điều lành, chẳng có mảy may điều ác. Tu thiện ở nơi đây (cõi Sa Bà) mười ngày, mười đêm, vượt trỗi làm lành ngàn năm trong các cõi Phật ở phương khác. Vì cớ sao vậy? Các cõi Phật ở phương khác, kẻ làm lành nhiều, kẻ làm ác ít, phước đức tự nhiên, chẳng có chỗ tạo ác. Chỉ trong cõi này là nhiều điều ác, chẳng tự nhiên, nhọc nhằn mong cầu, lần lượt lường gạt, hãm hại nhau. Tâm mệt, thân nhọc, uống khổ, ăn độc. Những chuyện ác như thế chưa hề ngưng nghỉ. Ta thương xót các loài trời, người các ông, khổ tâm răn dạy, khuyên nhủ, dạy hãy tu thiện, tùy theo cơ nghi mà khơi gợi, hướng dẫn, trao truyền kinh pháp, không ai chẳng vâng theo hành trì, theo như ý nguyện đều khiến cho họ đắc đạo. Đức Phật đi đến nơi nào, quốc gia, thành thị, gò đống, xóm giềng, không ai chẳng được giáo hóa. Thiên hạ hòa thuận, mặt trời, mặt trăng trong sáng, mưa gió đúng thời, tai ương chẳng dấy lên, nước giàu, dân yên, binh khí vô dụng, tôn sùng đức hạnh, hưng khởi điều nhân, chú trọng tu tập lễ nghĩa, nhân nhượng.

Đức Phật nói: - Ta thương xót chư thiên, nhân dân các ông còn hơn cha mẹ nghĩ đến con. Nay ta làm Phật trong cõi này, hàng phục năm sự ác, tiêu trừ năm sự đau, dứt bặt năm sự đốt. Dùng thiện để trừ ác, dẹp trừ nỗi khổ sanh tử, khiến cho đạt được ngũ đức, đạt tới sự an định vô vi. Sau khi ta qua đời, kinh đạo sẽ dần dần bị diệt, nhân dân siểm ngụy, lại làm các điều ác. Năm sự đốt, năm sự đau, sẽ lại như trước, lâu sau chuyển thành dữ dội, chẳng thể nói trọn. Ta nay chỉ vì các ông nói đại lược đó thôi!

Đức Phật bảo ngài Di Lặc: - Các ông ai nấy hãy khéo suy nghĩ, lần lượt răn dạy lẫn nhau, hãy theo đúng kinh pháp của Phật, đừng nên trái phạm.

Ngay khi đó, Di Lặc Bồ Tát chắp tay, bạch rằng: - Đức Phật nói rất lành, người đời thật sự là như vậy. Đức Như Lai lòng từ thương xót trọn khắp, đều độ cho họ được giải thoát. Chúng con vâng nhận lời răn dạy trịnh trọng của đức Phật, chẳng dám trái nghịch, quên mất).

“Phật ngôn: - Nhữ kim chư thiên nhân dân, cập hậu thế nhân” (đức Phật nói: Nay chư thiên, nhân dân các ông, và những người trong đời sau): Đức Phật bảo Di Lặc Bồ Tát, trong thực tế là nói với chư thiên nhân dân thuở ấy, càng thực tế hơn nữa là nói với bọn người đời sau như chúng ta, cũng nhằm dạy chúng ta hãy chú ý. “Đắc Phật kinh ngữ, đương thục tư chi” (có được lời kinh của Phật, hãy nên suy nghĩ chín chắn): Được nghe kinh Phật rất khó! Quý vị đời trước, kiếp trước chẳng có thiện căn, sẽ chẳng nghe kinh Phật. Được nghe lời dạy trong kinh Phật, chẳng phải là chuyện đơn giản đâu nhé! Đời trước, kiếp trước, quý vị đã từng gieo thiện căn, đời này gặp duyên, được thầy giáo hóa, quý vị mới được biết đến kinh Phật. “Đương thục tư chi” (hãy nên suy nghĩ chín chắn), “thục tư” (熟 思) là quý vị hãy suy nghĩ cặn kẽ, rành rẽ, hãy suy xét. Quý vị suy nghĩ cặn kẽ đạo lý trong kinh Phật, đấy là cầu Giải. Quý vị đã liễu giải, sẽ tự nhiên tu hành. “Năng ư kỳ trung đoan tâm chánh hạnh” (có thể từ trong ấy mà đoan nghiêm cái thân, chánh đáng cái hạnh): Quý vị tư duy đạo lý trong kinh Phật, sẽ đoan nghiêm cái tâm, chánh đáng cái hạnh. Tâm đã đoan nghiêm thì hạnh sẽ chánh.

“Chúa thượng vi thiện, suất hóa kỳ hạ” (chúa thượng làm lành, xướng suất, giáo hóa kẻ dưới): Thuở đức Phật tại thế, đó là thời đại chuyên chế. “Chúa thượng” là quốc vương. Nếu quốc vương tin tưởng Phật pháp, tự mình làm lành, sẽ “suất hóa kỳ hạ” (suất lãnh, giáo hóa kẻ dưới). Phật giáo tiến nhập Trung Hoa, quốc vương thuộc triều đại nào tin tưởng Phật pháp, ngay lập tức, Phật giáo sẽ hưng khởi to tát. Hiện thời chẳng có quốc vương, đang là chế độ dân chủ, chúng ta hãy thu hẹp phạm vi. Trong một gia đình, quý vị là người làm cha mẹ, quý vị chính là Chúa Thượng, quý vị phải “suất hóa kỳ hạ”, [tức là] phải dạy dỗ con cái của chính mình. Nếu quý vị kinh doanh, mở công ty, quý vị làm Kinh Lý, thì cũng có thể giáo hóa công nhân trong công ty của quý vị. Nếu quý vị mở công xưởng, làm Kinh Lý, quý vị cũng có thể giáo hóa thợ trong công xưởng. Đấy đều là đạo lý “chúa thượng vi thiện, suất hóa kỳ hạ” (chúa thượng làm lành, xướng suất, giáo hóa kẻ dưới).

“Chuyển tương sắc lệnh” (truyền dạy lẫn nhau) tức là quý vị giáo hóa họ, khiến cho họ “các tự đoan thủ” (ai nấy đều giữ mình đoan chánh), đều tự đoan chánh. Quý vị phải giữ lấy kinh giáo của Phật giáo, “tôn thánh kính thiện”, [nghĩa là] quý vị phải tôn trọng thánh nhân, phải cung kính thiện pháp. “Nhân từ bác ái”: Đối với hết thảy chúng sanh phải phát tâm nhân từ, tâm bác ái. “Phật ngữ giáo hối, vô cảm khuy phụ” ([đối với] lời Phật răn dạy, chẳng dám thiếu sót, cô phụ): “Giáo hối” (教誨) là nói về giới luật, dạy quý vị đừng nên làm như thế này, đừng nên làm như thế kia, quý vị phải nhận lấy giới ấy, đừng nên làm toàn ác sự, ác pháp. Đối với lời Phật răn dạy, quý vị “vô cảm khuy phụ”, [nghĩa là] chớ nên thiếu sót, chớ nên cô phụ, đừng nên phạm vào những điều răn trong kinh Phật. “Đương cầu độ thế” (hãy nên mong độ đời): Quý vị mong độ đời, nhất định phải trì giới thanh tịnh. Vì sao vậy? Quý vị trì giới thanh tịnh, hết thảy các ác pháp đều chẳng làm nữa! Giới luật là để ngăn ngừa sai trái, dứt điều ác; hết thảy điều ác đều chẳng làm, quý vị sẽ có thể độ đời. Hễ độ đời, sẽ “bạt đoạn sanh tử chúng ác chi bổn” (dẹp dứt cội gốc của sanh tử và các điều ác), tham, sân, si đều đoạn trừ, đoạn sạch căn bản của hết thảy các điều ác trong sanh tử. “Đương ly tam đồ vô lượng ưu bố khổ thống chi đạo” (sẽ lìa nẻo tam đồ vô lượng ưu sầu, sợ hãi, đau khổ): Quý vị tự nhiên xa lìa ác đạo, chẳng còn hứng chịu vô lượng nỗi khổ não lo âu, hoảng sợ trong ba ác đạo.

“Nhữ đẳng ư thị quảng thực đức bổn” (do vậy, các ông hãy rộng trồng cội lành): Quý vị mong dụng công tu hành, hãy nên “ư thị quảng thực đức bổn”. “Ư thị” tức là hãy biết [những điều được nói trong] đoạn kinh văn tiếp theo. “Quảng thực đức bổn” là tu hết thảy công đức, tu như thế nào? Tu pháp môn Lục Độ, Đại Thừa Phật giáo là Lục Độ. “Bố ân thí huệ” (ban ân, tạo ân huệ), thứ nhất là hành Bố Thí. “Vật phạm đạo cấm” (đừng phạm giới cấm) là độ thứ hai, tức Trì Giới. “Nhẫn nhục, tinh tấn”: Độ thứ ba là Nhẫn Nhục, độ thứ tư là Tinh Tấn. “Nhất tâm trí huệ”: Nhất tâm là độ thứ năm, tức Thiền Định, độ thứ sáu là trí huệ. “Chuyển tương giáo hóa” (lần lượt giáo hóa lẫn nhau): Quý vị tự mình tu Lục Độ, còn phải giáo hóa người khác cũng tu Lục Độ. “Vi đức lập thiện” (hành đức, lập thiện): Quý vị tạo cội gốc của công đức, lập cội rễ thiện pháp. “Chánh tâm, chánh ý, trai giới thanh tịnh”: Phải là “tâm chánh, ý chánh”, phải trì trai, giữ giới, trì giới thanh tịnh. Trong pháp môn Lục Độ, Trì Giới là độ thứ hai. Trì giới nhằm ngăn ngừa sai trái, dứt tuyệt điều ác. Trai giới mà chẳng thanh tịnh, thì Phật pháp cũng chẳng thanh tịnh. Do vậy, phải “trai giới thanh tịnh”.

Tiếp đó, kinh văn dạy, nếu quý vị phát khởi đạo tâm, trì trai giới thanh tịnh, “nhất nhật, nhất dạ, thắng ư Vô Lượng Thọ quốc vi thiện bách tuế” (một ngày, một đêm, sẽ vượt trỗi làm lành suốt một trăm năm trong cõi Vô Lượng Thọ): Nếu quý vị dụng công tu hành trong thế giới Sa Bà, công đức một ngày một đêm trì giới sẽ vượt trỗi công đức [trì giới thanh tịnh] trong thế giới Cực Lạc cả trăm năm. Tiếp đó là giải thích: “Sở dĩ giả hà? Bỉ Phật quốc độ, vô vi tự nhiên, giai tích chúng thiện, vô mao phát chi ác” (vì cớ sao vậy? Trong cõi nước Phật ấy, vô vi tự nhiên, đều là tích lũy các điều thiện, chẳng có mảy may điều ác): Quý vị sanh về Tây Phương Cực Lạc thế giới, đó là một cảnh giới vô vi, cảnh giới tự nhiên, các vị thượng thiện nhân tụ hội một chỗ. Ai nấy thảy đều tích tập các điều thiện, chẳng có một chút chuyện ác nào bằng mảy lông, sợi tóc. Vậy thì quý vị sẽ trì giới gì đây? Pháp môn Lục Độ, ngoại trừ Thiền Định và trí huệ thì Tây Phương có thể có, chứ bốn Độ trước đó đều chẳng dễ tu [trong thế giới Cực Lạc]. Tức là tính ra, Tây Phương còn có Tinh Tấn, chứ đối với ba Độ trước đó, tức Bố Thí, Trì Giới, Nhẫn Nhục thì trong Tây Phương Cực Lạc thế giới đều chẳng có cách nào tu được. Quý vị hành Bố Thí Độ, hành Tài Bố Thí, Tây Phương Cực Lạc thế giới lầu gác bằng bảy báu, bảy báu làm đại địa, quý vị hành Tài Bố Thí thì bố thí cho người nào đây? Vô Úy Bố Thí là cứu tai cứu nạn, Tây Phương chẳng có tai nạn để cứu, quý vị làm gì để hành Vô Úy Bố Thí? Hành Pháp Bố Thí, sanh vào thế giới Cực Lạc, tiếng cây, tiếng gió đều có thể thuyết pháp, vậy thì quý vị sẽ nói pháp gì đây? Do đó, hành Bố Thí Độ sẽ chẳng có chỗ nào để hành! Trì Giới nhằm ngăn ngừa điều sai, dứt bặt điều ác, Tây Phương Cực Lạc thế giới chẳng có điều sai, chẳng có sự ác, quý vị sẽ trì giới gì vậy? Nhẫn Nhục thì phải có kẻ ác có lỗi đối với quý vị, lăng nhục quý vị thì quý vị mới nhẫn nhục. Tây Phương Cực Lạc thế giới toàn là thiện nhân, ai sẽ lăng nhục quý vị? Quý vị tu Nhẫn Nhục Độ ở chỗ nào? Bởi lẽ, quý vị chẳng có đối tượng để tu. Thế nhưng thế giới Sa Bà là ngũ trược ác thế, khắp nơi đều hại người, quý vị tu hành thì sao? Tích lũy, vun bồi công đức cũng rất nhanh chóng. Hiểu đạo lý này, sẽ thấy sự so sánh ngay sau đó dễ hiểu! “Ư thử tu thiện thập nhật, thập dạ, thắng ư tha phương chư Phật quốc trung vi thiện thiên tuế. Sở dĩ giả hà? Tha phương Phật quốc, vi thiện giả đa, vi ác giả thiểu, phước đức tự nhiên, vô tạo ác chi địa” (trong cõi này, tu thiện mười ngày, mười đêm hơn làm lành cả ngàn năm trong các cõi Phật ở phương khác. Vì cớ sao vậy? Các cõi Phật ở phương khác, làm lành nhiều, làm ác ít, phước đức tự nhiên, không có chỗ để tạo ác): Các cõi nước Phật trong mười phương tuy thua kém thế giới Cực Lạc đôi chút, nhưng tạo thiện thì nhiều, tạo ác thì ít, phước đức tự nhiên, chẳng có hoàn cảnh tạo ác.

“Duy thử gian đa ác, vô hữu tự nhiên” (chỉ có trong cõi này lắm điều ác, chẳng có tự nhiên): Thế giới Sa Bà là ngũ trược ác thế, nhiều ác trược, chẳng tự nhiên. “Cần khổ cầu dục, chuyển tương khi đãi” (nhọc nhằn cầu mong, lần lượt lừa gạt, hãm hại lẫn nhau): Ngươi lấn hiếp, lừa dối ta, ta lấn hiếp, lừa dối ngươi. “Đãi” (殆) là gây nguy hại cho kẻ khác. Ngươi hại ta, ta hại ngươi. “Tâm lao hình khốn” (tâm mệt, thân nhọc): Hại tới hại lui, trong tâm mọi người đều rất mệt, thân thể cũng rất khốn khổ, nhiễu loạn. “Ẩm khổ thực độc” (uống khổ, ăn độc): Mọi người đói khát thì sẽ uống trà, uống nước, ăn cơm, kết quả là uống những thứ nước đắng, nuốt những thứ độc dược. Đây là thí dụ. “Như thị ác vụ, vị thường ninh tức” (những chuyện ác như thế, chưa hề ngưng dứt): “Ác vụ” trong thế giới Sa Bà này chính là những sự vụ ác, chưa hề an tĩnh, chẳng hề ngừng nghỉ.

“Ngô ai nhữ đẳng thiên nhân chi loại, khổ tâm hối dụ” (ta thương xót hàng trời người các ông, khổ tâm giáo hóa, khuyên nhủ): Vì bọn trời người chúng ta, vì các chúng sanh, Thích Ca Như Lai đã khổ tâm giáo hóa chúng ta, nói tỷ dụ cho chúng ta nghe. “Giáo linh tu thiện, tùy nghi khai đạo, thọ dữ kinh pháp, mạc bất thừa dụng” (truyền dạy tu thiện, tùy theo cơ nghi mà khơi gợi, hướng dẫn, không ai chẳng vâng nhận, hành theo): Mọi người đều vâng nhận, đều dụng công. Thuở đức Phật tại thế, điều này rất thành công. “Tại ý sở nguyện, giai linh đắc đạo” (tùy theo ý nguyện, đều khiến cho họ đắc đạo): Bổn nguyện của ta là hy vọng mọi người đều thành Phật, nhưng khi chưa thành Phật thì sao? Trong thế giới này thì trước hết là đạt được an lạc. “Phật sở du lý, quốc ấp khâu tụ” nghĩa là chỗ đức Phật đi qua, quốc gia, thành ấp, hoặc là núi đồi, làng xóm. “Mị bất mông hóa” (không ai chẳng được giáo hóa): Mọi người đều được giáo hóa. “Thiên hạ hòa thuận, nhật nguyệt thanh minh” [nghĩa là] do vậy, thiên hạ hòa thuận, mặt trời, mặt trăng trong sáng. “Phong vũ dĩ thời”: Gió mưa đều đúng thời. “Tai lệ bất khởi, quốc phong dân an” (tai ương chẳng dấy lên, nước giàu, dân yên): Quốc gia giàu có, hòa thuận, dân chúng đều an lạc. “Binh qua vô dụng” (chẳng dùng đến binh khí): Mọi người chẳng cần đánh nhau, chẳng có tai ương vì chiến tranh. “Sùng đức hưng nhân” [nghĩa là] ai nấy đều tôn sùng đạo đức, dấy lòng nhân từ. “Vụ tu lễ nhượng” (chú trọng tu tập lễ nghĩa, nhân nhượng): Tuân theo lễ nghĩa, tu tập sự nhân nhượng. Đấy là sự giáo hóa thành công thuở đức Phật tại thế, xã hội đều biến thành thiên hạ thái bình.

“Phật ngôn: - Ngã ai mẫn nhữ đẳng chư thiên nhân dân, thậm ư phụ mẫu niệm tử” (đức Phật nói: - Ta thương xót chư thiên, nhân dân các ông còn hơn cha mẹ nghĩ đến con): Thích Ca Thế Tôn thương xót chư thiên và nhân dân còn hơn cha mẹ nghĩ đến con. “Kim ngã ư thử thế tác Phật, hàng hóa ngũ ác” (nay ta làm Phật trong cõi đời này, hàng phục dẹp tan năm điều ác): Hàng phục, tiêu trừ năm loại ác pháp ấy. “Tiêu trừ ngũ thống, tuyệt diệt ngũ thiêu”: Làm thế nào để có thể diệt trừ năm sự ác, năm sự đau, năm sự đốt? “Dĩ thiện công ác” [tức là] dùng năm thứ đại thiện pháp để tấn công, trừ diệt ác pháp. “Bạt sanh tử chi khổ, linh hoạch ngũ đức” (dẹp trừ nỗi khổ sanh tử, khiến đạt được ngũ đức): Ngũ đức là công đức trì ngũ giới. “Thăng vô vi chi an” (đạt được sự an định vô vi): Trong tương lai sẽ có thể chứng đắc sự an lạc vô vi Niết Bàn.

“Ngô khứ thế hậu” [nghĩa là] sau khi đức Phật nhập Niết Bàn. “Kinh đạo tiệm diệt, nhân dân siểm ngụy” (kinh đạo dần dần diệt mất, nhân dân siểm mị, hư ngụy): Ai nấy đều siểm mị, hư ngụy đối với nhau. “Phục vi chúng ác” [nghĩa là] lại tạo rất nhiều ác pháp, quý vị tạo các điều ác. “Ngũ thiêu, ngũ thống, hoàn như tiền pháp, cửu hậu chuyển kịch” (năm sự đốt, năm sự đau lại giống như trước, lâu sau chuyển thành dữ dội): Càng về sau, càng nặng nề, càng sâu hơn. “Bất khả tất thuyết, ngã đản vị nhữ lược ngôn chi nhĩ” (chẳng thể nói trọn hết, ta chỉ vì các ông nói đại lược đó thôi): Trong tương lai, chúng sanh sẽ chịu khổ như thế nào? Nỗi khổ cùng cực như thế nào? Nay ta chẳng thể nói ra [trọn hết], ta chỉ nói giản lược mà thôi!

“Phật ngữ Di Lặc: - Nhữ đẳng các thiện tư chi, chuyển tương giáo giới, như Phật kinh pháp, vô đắc phạm dã” (đức Phật bảo ngài Di Lặc: - Các ông ai nấy hãy khéo suy nghĩ, lần lượt răn dạy lẫn nhau, đúng như kinh pháp của Phật, chẳng được trái phạm): Sau khi ta nhập Niết Bàn, hãy coi kinh pháp của ta như đức Thế Tôn của các ngươi, như cha mẹ, như sư trưởng của các ngươi, chớ nên trái nghịch kinh, đừng phạm pháp. Pháp là giới luật. “Ư thị, Di Lặc Bồ Tát hiệp chưởng, bạch ngôn: - Phật sở thuyết thậm thiện” (ngay khi đó, Di Lặc Bồ Tát chắp tay, bạch rằng: - Đức Phật nói rất lành): Đức Phật nói quá hay. “Thế nhân thật nhĩ” [nghĩa là] người trong thế gian thật sự là như vậy đấy. “Như Lai phổ từ ai mẫn, tất linh độ thoát. Thọ Phật trọng hối, bất cảm vi thất” (đức Như Lai lòng từ xót thương trọn khắp, đều làm cho họ được độ thoát. Chúng con vâng nhận lời răn trịnh trọng của Phật, chẳng dám trái nghịch, quên mất): Chúng ta quyết định phải nương theo lời đức Phật chỉ dạy để tu hành, khuyến hóa chúng sanh.

2.2.3.3.3. Dựa theo quốc độ Vô Lượng Thọ để biện định lẽ được mất hòng khiến cho mọi người tu xả

2.2.2.3.3.1. Đức Phật khuyên ngài A Nan lễ Vô Lượng Thọ Phật

(Kinh) Phật cáo A Nan: - Nhữ khởi, cánh chỉnh y phục, hiệp chưởng cung kính, lễ Vô Lượng Thọ Phật. Thập phương quốc độ chư Phật Như Lai, thường cộng xưng dương, tán thán bỉ Phật, vô trước, vô ngại.

(經)佛告阿難：汝起，更整衣服，合掌恭敬，禮無量壽佛。十方國土諸佛如來，常共稱揚讚歎彼佛，無著無礙。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài A Nan: - Ông hãy đứng dậy, chỉnh đốn y phục, chắp tay cung kính lễ Vô Lượng Thọ Phật. Chư Phật Như Lai trong mười phương quốc độ thường cùng xưng dương, tán thán đức Phật ấy không chấp trước, không ngăn ngại).

“Phật cáo A Nan” (đức Phật bảo ngài A Nan): Khởi đầu kinh Vô Lượng Thọ, tôn giả A Nan là bậc đương cơ, vì tôn giả A Nan đa văn bậc nhất, Ngài sẽ chịu trách nhiệm kết tập Kinh Tạng. Sau đấy, đức Phật nói với Di Lặc Bồ Tát, bảo Di Lặc Bồ Tát làm bậc đương cơ, vì sau khi Thích Ca Như Lai nhập Niết Bàn, bậc đương lai hạ sanh là Di Lặc Bồ Tát sẽ thành Phật, Ngài sẽ phải nên chịu trách nhiệm hoằng pháp. Do vậy, bảo Di Lặc Bồ Tát làm đương cơ. Đã nói xong, Di Lặc Bồ Tát cũng đã vâng lời chịu trách nhiệm giáo hóa chúng sanh; ở đây, đức Thế Tôn lại gọi tôn giả A Nan, [bởi lẽ] ngài A Nan còn phải chịu trách nhiệm kết tập Kinh Tạng. Đức Phật lại bảo ngài A Nan hãy đích thân nhìn Tây Phương Cực Lạc thế giới, thấy A Di Đà Phật, tự mình nghe A Di Đà Phật thuyết pháp. “Nhữ khởi, cánh chỉnh y phục” [nghĩa là] ông hãy từ chỗ ngồi của chính mình mà đứng dậy, chỉnh đốn y phục của chính mình. “Hiệp chưởng cung kính, lễ Vô Lượng Thọ Phật. Thập phương quốc độ chư Phật Như Lai, thường cộng xưng dương tán thán bỉ Phật, vô trước vô ngại” (chắp tay cung kính lễ Vô Lượng Thọ Phật, chư Phật Như Lai trong mười phương quốc độ xưng dương, tán thán đức Phật ấy không chấp trước, chẳng ngăn ngại).

2.2.2.3.3.2. Ngài A Nan phụng mạng, lễ kính đức Phật ấy, và nguyện cầu được trông thấy

(Kinh) Ư thị, A Nan khởi chỉnh y phục, chánh thân Tây diện, cung kính hiệp chưởng, ngũ thể đầu địa, lễ Vô Lượng Thọ Phật, bạch ngôn: - Thế Tôn, nguyện kiến bỉ Phật An Lạc quốc độ, cập chư Bồ Tát, Thanh Văn đại chúng.

(經)於是阿難起整衣服，正身西面，恭敬合掌，五體投地，禮無量壽佛。白言：世尊，願見彼佛安樂國土，及諸菩薩聲聞大眾。

(Kinh: Ngay khi ấy, ngài A Nan đứng dậy, chỉnh đốn y phục, giữ tư thế đoan chánh, hướng về phía Tây, cung kính chắp tay, năm vóc gieo xuống đất, lễ Vô Lượng Thọ Phật, bạch rằng: - Bạch Thế Tôn! Nguyện thấy đức Phật ấy, cõi nước An Lạc, và các hàng Bồ Tát, Thanh Văn, đại chúng).

Ngài A Nan đối diện phương Tây, “cung kính hiệp chưởng, ngũ thể đầu địa, lễ Vô Lượng Thọ Phật. Bạch ngôn: - Thế Tôn, nguyện kiến bỉ Phật An Lạc quốc độ, cập chư Bồ Tát Thanh Văn đại chúng” (cung kính chắp tay, năm vóc gieo xuống đất, lễ Vô Lượng Thọ Phật, bạch rằng: “Bạch Thế Tôn! Nguyện thấy đức Phật ấy, cõi nước An Lạc, và các hàng Bồ Tát, Thanh Văn, đại chúng”): Con muốn được thấy Vô Lượng Thọ Phật, nguyện trông thấy Tây Phương Cực Lạc thế giới An Lạc quốc, còn muốn trông thấy Bồ Tát, Thanh Văn, đại chúng trong Tây Phương An Lạc quốc.

2.2.2.3.3.3. Do sự khải thỉnh trên đây, Vô Lượng Thọ Phật phóng quang chiếu trọn khắp

(Kinh) Thuyết thị ngữ dĩ, tức thời Vô Lượng Thọ Phật, phóng đại quang minh, phổ chiếu nhất thiết chư Phật thế giới, Kim Cang vi sơn, Tu Di sơn vương, đại tiểu chư sơn, nhất thiết sở hữu, giai đồng nhất sắc. Thí như kiếp thủy, di mãn thế giới, kỳ trung vạn vật trầm một bất hiện, hoảng dưỡng hạo hãn, duy kiến đại thủy, bỉ Phật quang minh, diệc phục như thị. Thanh Văn, Bồ Tát nhất thiết quang minh, giai tất ẩn tế, duy kiến Phật quang, minh diệu hiển hách.

(經)說是語已，即時無量壽佛，放大光明，普照一切諸佛世界。金剛圍山、須彌山王、大小諸山，一切所有，皆同一色。譬如劫水彌滿世界，其中萬物沈沒不現，滉瀁浩汗，唯見大水，彼佛光明，亦復如是。聲聞菩薩一切光明，皆悉隱蔽，唯見佛光，明耀顯赫。

(Kinh: Nói lời ấy xong, ngay lập tức Vô Lượng Thọ Phật phóng quang minh lớn, chiếu trọn khắp hết thảy các thế giới của chư Phật, núi Kim Cang, Thiết Vi, núi chúa Tu Di, các núi lớn nhỏ, hết thảy tất cả đều cùng một màu. Ví như lúc kiếp thủy ngập tràn thế giới, vạn vật trong ấy đều chìm ngập, chẳng hiện, mênh mông, bát ngát, chỉ thấy nước lụt. Quang minh của đức Phật ấy cũng giống như thế, hết thảy quang minh của Thanh Văn, Bồ Tát thảy đều ẩn lấp, chỉ thấy Phật quang sáng ngời rực rỡ).

“Thuyết thị ngữ dĩ” (nói lời ấy xong): Tôn giả A Nan nói lời ấy xong. “Tức thời Vô Lượng Thọ Phật, phóng đại quang minh, phổ chiếu nhất thiết chư Phật thế giới” (ngay lập tức, Vô Lượng Thọ Phật phóng quang minh lớn, chiếu trọn khắp hết thảy các thế giới của chư Phật): Cảm ứng đạo giao nhanh chóng ngần ấy, sao mà nhanh thế? Khi tôn giả A Nan kết tập Kinh Tạng, Ngài mới chứng Tứ Quả. Tam Quả thánh nhân cầu [đắc quả sẽ] mau chóng hơn chúng ta. Trên thực tế, Tam Quả thánh nhân hoàn toàn chẳng thể cầu mau chóng như thế. Do có sức gia bị của đức Phật, cho nên cảm ứng đạo giao hết sức nhanh chóng, vừa đảnh lễ bèn lập tức trông thấy quang minh của A Di Đà Phật chiếu trọn khắp hết thảy các thế giới của chư Phật. “Kim Cang vi sơn, Tu Di sơn vương, đại tiểu chư sơn, nhất thiết sở hữu, giai đồng nhất sắc” (núi Kim Cang, Thiết Vi, núi chúa Tu Di, các núi lớn nhỏ, hết thảy tất cả đều cùng một màu): Toàn là quang minh của Phật. Nói cách khác, “thí như kiếp thủy di mãn thế giới” (ví như kiếp thủy tràn ngập thế giới): “Kiếp thủy” là khi thế giới đến lúc Hoại Kiếp, tức là lúc đáng nên bị hư hoại, sẽ bị đại thủy tai, trọn khắp thế giới đều là nước. “Kỳ trung vạn vật trầm một bất hiện, hoảng dưỡng hạo hãn, duy kiến đại thủy” (vạn vật trong ấy đều chìm đắm chẳng hiện, mênh mông, bát ngát, chỉ thấy nước lụt): Từ ngữ “hoảng dưỡng hạo hãn” (滉瀁浩汗) hình dung dáng vẻ lũ lụt khắp thế giới. “Bỉ Phật quang minh, diệc phục như thị” (quang minh của đức Phật ấy cũng giống như thế): Nay đang thấy Vô Lượng Thọ Phật phóng quang minh giống như nước lụt trọn khắp thế giới! “Thanh Văn, Bồ Tát nhất thiết quang minh, giai tất ẩn tế” (hết thảy quang minh của Thanh Văn và Bồ Tát đều ẩn khuất): Thanh Văn, Bồ Tát đều có quang minh, nhưng thảy đều chẳng thấy. “Duy kiến Phật quang, minh diệu hiển hách” (chỉ thấy Phật quang sáng ngời rực rỡ): Chỉ thấy quang minh rất lớn của đức Phật.

2.2.2.3.3.4. Do quang minh của đức Phật chiếu soi, đôi bên trông thấy nhau

(Kinh) Nhĩ thời A Nan tức kiến Vô Lượng Thọ Phật, oai đức nguy nguy, như Tu Di sơn vương, cao xuất nhất thiết chư thế giới thượng, tướng hảo, quang minh, mị bất chiếu diệu. Thử hội tứ chúng, nhất thời tất kiến. Bỉ kiến thử độ, diệc phục như thị.

(經)爾時阿難，即見無量壽佛，威德巍巍，如須彌山王，高出一切諸世界上，相好光明，靡不照耀。此會四眾，一時悉見。彼見此土，亦復如是。

(Kinh: Lúc bấy giờ, ngài A Nan liền thấy Vô Lượng Thọ Phật oai đức vòi vọi, như núi chúa Tu Di cao vượt trỗi hết thảy các thế giới, tướng hảo, quang minh, không đâu chẳng chiếu sáng rực. Tứ chúng trong hội này cùng lúc đều trông thấy. Chúng sanh trong cõi kia trông thấy cõi này cũng giống như vậy).

“Nhĩ thời A Nan tức kiến Vô Lượng Thọ Phật” (lúc bấy giờ, ngài A Nan liền trông thấy Vô Lượng Thọ Phật): Khi ấy, tôn giả A Nan từ trong quang minh trông thấy Vô Lượng Thọ Phật. “Oai đức nguy nguy” (oai đức vòi vọi): Oai đức to lớn. “Như Tu Di sơn vương, cao xuất nhất thiết chư thế giới thượng” [nghĩa là] giống như núi chúa Tu Di, cao vượt khỏi hết thảy các thế giới. “Tướng hảo, quang minh, mị bất chiếu diệu. Thử hội tứ chúng, nhất thời tất kiến” (tướng hảo, quang minh, không đâu chẳng chiếu sáng rực. Tứ chúng trong hội này đều cùng lúc trông thấy): Trước là một mình tôn giả A Nan trông thấy; khi ấy, tứ chúng trong pháp hội của Phật Thích Ca cũng đều trông thấy. “Bỉ kiến thử độ, diệc phục như thị” nghĩa là các vị Bồ Tát trong Tây Phương Cực Lạc thế giới trông thấy quốc độ của Phật Thích Ca cũng đều thấy rõ ràng, rành rẽ.

2.2.2.3.3.5. Do trông thấy nhau mà nêu bày sự được mất trong cõi ấy

(Kinh) Nhĩ thời, Phật cáo A Nan cập Từ Thị Bồ Tát: - Nhữ kiến bỉ quốc, tùng địa dĩ thượng, chí Tịnh Cư Thiên, kỳ trung sở hữu vi diệu nghiêm tịnh tự nhiên chi vật, vi tất kiến phủ?

A Nan đối viết: - Dụy nhiên, dĩ kiến.

- Nhữ ninh phục văn Vô Lượng Thọ Phật đại âm tuyên bố nhất thiết thế giới hóa chúng sanh phủ?

A Nan đối viết: - Dụy nhiên, dĩ văn.

- Bỉ quốc nhân dân, thừa bách thiên do tuần thất bảo cung điện, vô sở chướng ngại, biến chí thập phương cúng dường chư Phật, nhữ phục kiến phủ?

Đối viết: - Dĩ kiến.

- Bỉ quốc nhân dân hữu thai sanh giả, nhữ phục kiến phủ?

Đối viết: - Dĩ kiến.

- Kỳ thai sanh giả, sở xử cung điện, hoặc bách do tuần, hoặc ngũ bách do tuần, các ư kỳ trung, thọ chư khoái lạc, như Đao Lợi thiên thượng, diệc giai tự nhiên.

Nhĩ thời, Từ Thị Bồ Tát bạch Phật ngôn: - Thế Tôn! Hà nhân, hà duyên, bỉ quốc nhân dân, thai sanh, hóa sanh?

Phật cáo Từ Thị: - Nhược hữu chúng sanh, dĩ nghi hoặc tâm, tu chư công đức, nguyện sanh bỉ quốc, bất liễu Phật trí, bất tư nghị trí, bất khả xưng trí, Đại Thừa quảng trí, vô đẳng vô luân tối thượng thắng trí, ư thử chư trí, nghi hoặc bất tín. Nhiên do tín tội phước, tu tập thiện bổn, nguyện sanh kỳ quốc. Thử chư chúng sanh, sanh bỉ cung điện, thọ ngũ bách tuế, thường bất kiến Phật, bất văn kinh pháp, bất kiến Bồ Tát, Thanh Văn thánh chúng. Thị cố ư bỉ quốc độ, vị chi thai sanh. Nhược hữu chúng sanh, minh tín Phật trí, nãi chí thắng trí, tác chư công đức, tín tâm hồi hướng. Thử chư chúng sanh, ư thất bảo hoa trung, tự nhiên hóa sanh, già phu nhi tọa, tu du chi khoảnh, thân tướng, quang minh, trí huệ, công đức như chư Bồ Tát cụ túc thành tựu.

Phục thứ Từ Thị! Tha phương chư đại Bồ Tát, phát tâm dục kiến Vô Lượng Thọ Phật, cung kính cúng dường, cập chư Bồ Tát, Thanh Văn thánh chúng. Bỉ Bồ Tát đẳng, mạng chung đắc sanh Vô Lượng Thọ quốc, ư thất bảo hoa trung, tự nhiên hóa sanh.

Di Lặc đương tri! Bỉ hóa sanh giả, trí huệ thắng cố. Kỳ thai sanh giả, giai vô trí huệ, ư ngũ bách tuế trung, thường bất kiến Phật, bất văn kinh pháp, bất kiến Bồ Tát, chư Thanh Văn chúng, vô do cúng dường ư Phật, bất tri Bồ Tát pháp thức, bất đắc tu tập công đức. Đương tri thử nhân, túc thế chi thời, vô hữu trí huệ, nghi hoặc sở trí.

Phật cáo Di Lặc: - Thí như Chuyển Luân thánh vương, hữu thất bảo lao ngục, chủng chủng trang nghiêm, trương thiết sàng trướng, huyền chư tăng cái. Nhược hữu chư tiểu vương tử, đắc tội ư vương, triếp nội bỉ ngục trung, hệ dĩ kim tỏa. Cúng dường phạn thực, y phục, sàng nhục, hoa hương, kỹ nhạc, như Chuyển Luân vương, vô sở phạp thiểu. Ư ý vân hà? Thử chư vương tử, ninh nhạo bỉ xứ phủ?

Đối viết: - Bất dã! Đản chủng chủng phương tiện, cầu chư đại lực, dục tự miễn xuất.

Phật cáo Di Lặc: - Thử chư chúng sanh, diệc phục như thị. Dĩ nghi hoặc Phật trí cố, sanh bỉ thất bảo cung diện, vô hữu hình phạt, nãi chí nhất niệm ác sự, đản ư ngũ bách tuế trung, bất kiến Tam Bảo, bất đắc cúng dường, tu chư thiện bổn, dĩ thử vi khổ. Tuy hữu dư lạc, do bất nhạo bỉ xứ. Nhược thử chúng sanh, thức kỳ bổn tội, thâm tự hối trách, cầu ly bỉ xứ, tức đắc như ý, vãng nghệ Vô Lượng Thọ Phật sở, cung kính cúng dường, diệc đắc biến chí vô lượng vô số chư dư Phật sở, tu chư công đức. Di Lặc đương tri! Kỳ hữu Bồ Tát, sanh nghi hoặc giả, vi thất đại lợi. Thị cố ưng đương minh tín chư Phật vô thượng trí huệ.

(經)爾時，佛告阿難及慈氏菩薩：汝見彼國，從地已上，至淨居天，其中所有微妙嚴淨自然之物，為悉見不？阿難對曰：唯然，已見。汝寧復聞無量壽佛大音宣布一切世界化眾生不？阿難對曰：唯然，已聞。彼國人民，乘百千由旬七寶宮殿，無所障礙，徧至十方供養諸佛，汝復見不？對曰：已見。彼國人民有胎生者，汝復見不？對曰：已見。其胎生者，所處宮殿，或百由旬，或五百由旬，各於其中受諸快樂，如忉利天上，亦皆自然。爾時慈氏菩薩白佛言：世尊！何因何緣，彼國人民，胎生、化生？佛告慈氏：若有眾生，以疑惑心，修諸功德，願生彼國。不了佛智、不思議智、不可稱智、大乘廣智、無等無倫最上勝智，於此諸智，疑惑不信。然猶信罪福，修習善本，願生其國。此諸眾生，生彼宮殿，壽五百歲，常不見佛，不聞經法，不見菩薩聲聞聖眾。是故於彼國土，謂之胎生。若有眾生，明信佛智，乃至勝智，作諸功德，信心迴向。此諸眾生，於七寶華中，自然化生，跏趺而坐。須臾之頃，身相光明，智慧功德，如諸菩薩具足成就。復次慈氏！他方諸大菩薩，發心欲見無量壽佛，恭敬供養，及諸菩薩聲聞聖眾。彼菩薩等，命終得生無量壽國，於七寶華中，自然化生。彌勒當知！彼化生者，智慧勝故。其胎生者，皆無智慧，於五百歲中，常不見佛，不聞經法，不見菩薩諸聲聞眾。無由供養於佛，不知菩薩法式，不得修習功德。當知此人，宿世之時，無有智慧，疑惑所致。佛告彌勒：譬如轉輪聖王，有七寶牢獄，種種莊嚴，張設床帳，懸諸繒蓋。若有諸小王子，得罪於王，輒內彼獄中，繫以金鎖。供養飯食衣服床蓐，華香伎樂，如轉輪王，無所乏少。於意云何？此諸王子，寧樂彼處不？對曰：不也！但種種方便，求諸大力，欲自勉出。佛告彌勒：此諸眾生，亦復如是。以疑惑佛智故，生彼七寶宮殿，無有刑罰，乃至一念惡事。但於五百歲中，不見三寶，不得供養修諸善本，以此為苦。雖有餘樂，猶不樂彼處。若此眾生，識其本罪，深自悔責，求離彼處，即得如意，往詣無量壽佛所，恭敬供養，亦得徧至無量無數諸餘佛所，修諸功德。彌勒當知！其有菩薩，生疑惑者，為失大利。是故應當明信諸佛無上智慧。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật bảo ngài A Nan và Từ Thị Bồ Tát: - Ông thấy cõi ấy, từ mặt đất trở lên cho đến cõi trời Tịnh Cư, tất cả những vật tự nhiên vi diệu trang nghiêm, thanh tịnh trong ấy, ông có đều trông thấy hay chăng?

Ngài A Nan thưa: Vâng ạ, con đã thấy.

- Ông lại còn nghe âm thanh to lớn của Vô Lượng Thọ Phật tuyên bố trong hết thảy các thế giới để giáo hóa chúng sanh hay chăng?

Ngài A Nan thưa: - Vâng ạ, con đã nghe.

- Nhân dân trong cõi ấy cưỡi cung điện bảy báu to trăm ngàn do tuần chẳng bị chướng ngại đến trọn khắp mười phương cúng dường chư Phật, ông lại có thấy hay không?

Thưa rằng: - Con đã thấy.

- Nhân dân trong cõi ấy có kẻ thai sanh, ông lại có thấy hay chăng?

Thưa rằng: - Đã thấy.

- Kẻ thai sanh ở trong cung điện, hoặc to một trăm do tuần, hoặc năm trăm do tuần, ai nấy ở trong đó hưởng những sự vui sướng như trên cõi trời Đao Lợi cũng đều là tự nhiên.

Lúc bấy giờ, Từ Thị Bồ Tát bạch đức Phật rằng: - Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà nhân dân trong cõi ấy có thai sanh và hóa sanh?

Đức Phật bảo ngài Từ Thị: - Nếu có chúng sanh dùng cái tâm ngờ vực để tu các công đức, nguyện sanh về cõi ấy, chẳng hiểu rõ Phật trí, trí chẳng thể nghĩ bàn, trí chẳng thể diễn tả, trí Đại Thừa rộng lớn, trí tối thượng thù thắng không sánh bằng, đối với các trí ấy, ngờ vực chẳng tin, nhưng vẫn tin tội phước, tu tập cội lành, nguyện sanh về cõi ấy. Các chúng sanh đó sống trong cung điện ấy, thọ năm trăm năm, thường chẳng thấy Phật, chẳng nghe kinh pháp, chẳng thấy Bồ Tát, Thanh Văn thánh chúng. Do vậy, ở trong cõi nước ấy, được gọi là “thai sanh”. Nếu có chúng sanh tin hiểu rõ ràng Phật trí cho đến thắng trí, làm các công đức, tín tâm hồi hướng. Các chúng sanh ấy ở trong hoa bảy báu, tự nhiên hóa sanh, ngồi xếp bằng, trong khoảnh khắc, thân tướng, quang minh, trí huệ, công đức thành tựu trọn đủ như các vị Bồ Tát.

Lại nữa, Từ Thị! Các vị đại Bồ Tát ở phương khác phát tâm muốn thấy Vô Lượng Thọ Phật, các vị Bồ Tát, Thanh Văn thánh chúng để cung kính cúng dường, hàng Bồ Tát ấy mạng chung sẽ được sanh về cõi Vô Lượng Thọ, tự nhiên hóa sanh trong hoa bảy báu.

Di Lặc hãy nên biết! Người hóa sanh ấy do trí huệ thù thắng, còn kẻ thai sanh đều là không có trí huệ, trong năm trăm năm, thường chẳng thấy Phật, chẳng nghe kinh pháp, chẳng thấy các vị Bồ Tát và Thanh Văn, không có cách nào cúng dường Phật, chẳng biết pháp thức của Bồ Tát, chẳng được tu tập công đức. Hãy nên biết người ấy trong đời trước chẳng có trí huệ, do nghi hoặc mà nên nỗi!

Phật cáo Di Lặc: - Ví như Chuyển Luân thánh vương có lao ngục bằng bảy báu, các thứ trang nghiêm, xếp đặt giường, màn, treo các phan, lọng. Nếu có các tiểu vương tử mắc tội với vua, liền bị giam vào trong ngục ấy, dùng xích vàng trói lại. Họ được cung cấp cơm ăn, y phục, giường, đệm, hoa, hương, kỹ nhạc, như vua Chuyển Luân, chẳng bị thiếu thốn, ý ông nghĩ sao? Các vương tử ấy có ưa thích nơi đó hay chăng?

Thưa rằng: - Không ạ! Họ chỉ dùng đủ mọi phương tiện, cầu cứu những người có thế lực lớn, mong được thoát ra.

Đức Phật bảo ngài Di Lặc: - Các chúng sanh ấy cũng giống như thế. Do nghi hoặc Phật trí, sanh trong cung điện bảy báu ấy, chẳng có hình phạt, cho đến chẳng có sự ác trong khoảng một niệm, chỉ là trong năm trăm năm, chẳng thấy Tam Bảo, chẳng được cúng dường, tu các cội lành, coi đó là khổ. Tuy có các điều vui khác, vẫn chẳng ưa thích chỗ đó! Nếu các chúng sanh ấy, biết rõ cái tội gốc của chính mình, tự hối hận, tự trách sâu xa, cầu lìa chốn ấy, liền được như ý, đến chỗ Vô Lượng Thọ Phật, cung kính cúng dường, cũng được đến trọn khắp vô lượng vô số chỗ của các vị Phật khác, tu các công đức. Di Lặc hãy nên biết! Nếu có Bồ Tát, sanh lòng ngờ vực, sẽ đánh mất lợi ích to lớn. Vì thế, hãy nên tin tưởng rành rẽ trí huệ vô thượng của chư Phật).

“Nhĩ thời, Phật cáo A Nan cập Từ Thị Bồ Tát” (khi ấy, đức Phật bảo ngài A Nan và Từ Thị Bồ Tát): “Từ Thị Bồ Tát” là Di Lặc Bồ Tát, tiếng Hán dịch [danh hiệu Di Lặc] thành Từ Thị. “Nhữ kiến bỉ quốc, tùng địa dĩ thượng, chí Tịnh Cư Thiên, kỳ trung sở hữu vi diệu nghiêm tịnh tự nhiên chi vật, vi tất kiến phủ?” (ông thấy cõi ấy, từ mặt đất trở lên cho đến cõi trời Tịnh Cư, tất cả những vật tự nhiên vi diệu trang nghiêm, thanh tịnh trong ấy, ông có đều trông thấy hay chăng?) Các vị đều trông thấy cõi nước An Dưỡng ấy, hãy xem từ mặt đất cho đến bầu trời, hãy xem Tịnh Cư Thiên. Tịnh Cư Thiên (Śuddhāvāsa) là Tứ Thiền Thiên, tất cả những vật tự nhiên thanh tịnh, trang nghiêm trong ấy, các vị có thảy đều trông thấy hay chăng? “A Nan đối viết: - Dụy nhiên, dĩ kiến” (ngài A Nan thưa: - Vâng ạ! Con đã thấy): Chúng con thảy đều trông thấy.

Ở chỗ này, đáng lẽ phải thêm hai chữ [“Phật ngôn” vào trước câu kinh kế tiếp]. “Phật ngôn: - Nhữ ninh phục văn Vô Lượng Thọ Phật đại âm tuyên bố nhất thiết thế giới hóa chúng sanh phủ?” (đức Phật nói: - Ông lại còn nghe âm thanh to lớn của Vô Lượng Thọ Phật tuyên bố trong hết thảy các thế giới để giáo hóa chúng sanh hay chăng?) Quý vị có nghe thấy âm thanh thuyết pháp của Vô Lượng Thọ Phật? Ngài ở nơi đó, tuyên bố giáo hóa hết thảy các thế giới. Các ông có nghe âm thanh giáo hóa chúng sanh hay không? Chữ Bất (不) ở đây [do dùng ở cuối câu, mang ý nghĩa nghi vấn], phải đọc là Fǒu (ㄈㄡˇ, âm Hán Việt là Phủ). “A Nan đối viết: - Dụy nhiên, dĩ văn” (ngài A Nan thưa: - Vâng ạ, con đã nghe): Con đều nghe thấy.

Đức Phật lại hỏi: “Bỉ quốc nhân dân, thừa bách thiên do tuần thất bảo cung điện, vô sở chướng ngại, biến chí thập phương cúng dường chư Phật, nhữ phục kiến phủ?” (nhân dân trong nước ấy, cưỡi cung điện bằng bảy báu, to trăm ngàn do tuần, chẳng bị chướng ngại, đến trọn khắp mười phương để cúng dường chư Phật. Ông có lại trông thấy hay không?): Đây càng là cảnh giới đặc biệt của Tây Phương Cực Lạc thế giới. [Nhân dân] từ Tây Phương Cực Lạc thế giới đến các quốc độ của chư Phật để cúng dường đều có thần thông, đều là bay đến, bay đi. Họ còn có đại phước báo, đều ngồi trong cung điện bảy báu, đưa cung điện bảy báu đến các quốc độ của mười phương chư Phật để cúng dường chư Phật. Khi ấy, quý vị có trông thấy hay chăng? Đấy là cảnh giới Phật lực chẳng thể nghĩ bàn, nhất định có chuyện ấy. Nay chúng tôi dùng tỷ dụ, hiện thời, kẻ có tiền đi đến đâu đều ngồi máy bay. Quý vị có thấy họ ngồi máy bay trên không trung, bay tới nước Mỹ, bay tới châu Âu, có ý nghĩa này. “Đối viết: - Dĩ kiến” (thưa rằng: - Con đã thấy).

“Bỉ quốc nhân dân, hữu thai sanh giả, nhữ phục kiến phủ? Đối viết: Dĩ kiến. Kỳ thai sanh giả, hoặc bách do tuần, hoặc ngũ bách do tuần, các ư kỳ trung thọ chư khoái lạc, như Đao Lợi thiên thượng, diệc giai tự nhiên” (nhân dân trong cõi ấy có kẻ thai sanh, ông lại có thấy hay chăng? Thưa rằng: “Đã thấy”. “Kẻ thai sanh ở trong cung điện, hoặc to một trăm do tuần, hoặc năm trăm do tuần, ai nấy ở trong đó hưởng những sự vui sướng như trên cõi trời Đao Lợi, cũng đều là tự nhiên”): Nhân dân trong cõi ấy có kẻ thai sanh, quý vị có trông thấy hay không? Ngài A Nan trả lời: “Con đã thấy”. Thấy thai sanh như thế nào? Ở trong cung điện, hoặc là to một trăm do tuần, hoặc to năm trăm do tuần, đều tự ở trong cung điện rất vui sướng, vui sướng cỡ nào? Vui sướng như trên cõi trời Đao Lợi. Trong phần trên đã nói nơi ấy chính là Biên Địa của Tây Phương, suốt năm trăm năm chẳng nghe danh hiệu Tam Bảo, giống như đọa vào trong thai mẹ, nên gọi là “thai sanh”.