Kinh Kim Cang Lược Giảng

Phần 23 Tịnh Tâm Hành Thiền

Lại nữa, Tu bồ đề! Pháp này bình đẳng, không có cao thấp, ấy gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Do không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả, tu tất cả các pháp lành tất được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu bồ đề! Như lai nói pháp lành tức chẳng phải pháp lành, ấy gọi là pháp lành.

Lược giảng:

Phật lại bảo Tu bồ đề: “Pháp này là bình đẳng, không có gì cao hơn nó, cũng không có cái gì thấp hơn nó, nếu đặt cho nó một tên thì bèn kêu là vô thượng chánh đẳng chánh giác. Pháp này không có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Các thứ chấp như chấp ngã, chấp pháp, chấp không đều không có. Cần phải tu tất cả các pháp lành, không làm mọi ác pháp — như câu ‘nguyện đoạn trừ tất cả điều ác, nguyện tu tất cả điều lành, nguyện độ tất cả chúng sanh’ gọi là pháp lành — chúng ta đoạn trừ tất cả pháp ác, thì tất cả pháp ác không sanh, tu tất cả pháp lành thì căn lành sẽ tăng trưởng, như vậy tự nhiên sẽ chứng vô thượng chánh đẳng chánh giác.” Phật bảo tiếp ông Tu bồ đề: “Nhưlai nói pháp lành, nhưng chiếu theo chân đế thì chẳng phải pháp lành, chẳng có pháp nào có thể đắc, nhưng nếu mượn tên để gọi thì nói ấy là pháp lành. Trong pháp lành mà không chấp trước, nếu tâm dính mắc tức là đã chấp pháp Cho nên làm pháp lành mà tâm không chấp trước, tất cả đều coi như huyễn hóa, như mộng, như huyễn, như bọt, như ảnh, không coi là thật

Phần 24 Phước Trí Vô Tỷ

Tu bồ đề! Nếu có người mang bảy báu bằng những núi Tu di chúa trong tam thiên đại thiên thế giới, dùng làm vật bố thí, so với người lấy Kinh Bát nhã Ba la mật này cho đến bốn câu kệ mà thọ, trì, đọc, tụng, giảng giải cho người khác nghe thì phước đức của người trước không bằng một phần trăm, một phần trăm ngàn vạn ức, cho đến lấy toán số để thí dụ cũng không bằng.

Lược giải:

Tu di là danh từ tiếng Phạn, dịch nghĩa là Diệu cao sơn. Phật lấy tỉ dụ như thế này: Có người dùng số lượng lớn bảy báu để làm vật bố thí. Số lượng lớn đó có thể chất ngang bằng với tất cả các núi lớn Diệu cao trong tam thiên đại thiên thế giới. Lại có người khác, lấy kinh điển Bát nhã Ba la mật, tức là loại kinh điển thuộc về trí tuệ “đáo bỉ ngạn, ” cho đến chỉ bốn câu kệ, để mà lòng thì lãnh thọ, thân thì hành trì đọc tụng, rồi lại giảng cho người khác nghe thì phước đức của người này còn hơn của người trước, gấp trăm ngàn vạn ức lần người đã lấy bảy báu nhiều bằng những núi Diệu cao trong tam thiên đại thiên thế giới để mang ra bố thí. Cho dầu lấy con số toán học ra cũng không so sánh được.

Chủ yếu của Kinh Kim Cang là không chấp tướng, không chấp tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Chúng ta nghe kinh xong thử tự hỏi lòng mình: “Đối với tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, ta có còn chấp chăng?” Nếu ta tự cảm thấy ta là rất hay, mọi người không bằng ta, tức là trái núi Tu di của ta chưa san bằng được. Nếu còn thấy tướng nhân là trọng, tức là trái núi Tu di của tướng chúng sanh, tướng thọ giả, cũng đều chưa san bằng. Các loại tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, vẫn còn to như núi Tu di, vừa cao, vừa lớn. Nay chúng ta đã học Phật pháp tất phải san bằng núi Tu di của mình, thực hiện cho được câu: “Pháp bình đẳng, không có cao thấp gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác.”

Nếu như núi Tu di của ta, của người, của chúng sanh, của thọ giả chưa đạp đổ xong, tức là ta chưa đạt được “pháp bình đẳng, không cao thấp, gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác.” Bởi vậy, khi chúng ta nghe xong Kinh Kim Cang, chúng ta hãy thanh toán tướng ngã, mang luôn cả cái thân thể này bố thí cho người, không còn giữ lại thứ gì nữa. Cổ đức xưa có nói: “Năm ngoái nghèo, còn có đất cắm dùi; năm này nghèo ngay cả dùi cũng không có.” Dùi là cái gì? Đó là một dụng cụ, đầu có mũi nhọn rất nhỏ, có thể khoan thủng một vật khác. câu nói trên nghĩa là năm đã qua tuy rất nghèo, mà hãy còn một chút xíu đất để cắm vừa cái dùi; nhưng năm nay, lại quá nghèo, nghèo đến nỗi một cái dùi cũng không có và đương nhiên mảnh đất để cắm dùi xuống cũng không có luôn. Câu trên ngụ ý là tướng ngã không còn, tướng nhân, tướng chúng sanh, thọ giả cũng không có. Chúng ta nghe kinh thì nhất định phải thực hành lời kinh dạy, chẳng phải nghe xong rồi bỏ lại tất cả. Đã thông hiểu đạo lý là như thế nào thì phải chiếu theo đạo lý mà phụng hành.

Phần 25 Hóa Vô Sở Hóa

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Ông chớ bảo Như lai khởi niệm thế này “ta phải độ chúng sanh, ” Tu bồ đề! Đừng nghĩ vậy.

Tại sao? Thật chẳng có chúng sanh mà Như lai độ.

Nếu có chúng sanh mà Như lai độ, tức Như lai có tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Tu bồ đề! Như lai nói có ngã, tức chẳng phải có ngã, nhưng kẻ phàm phu cho là có ngã. Tu bồ đề! Kẻ phàm phu, Như lai nói chẳng phải phàm phu, ấy gọi là phàm phu.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Ông chớ bảo Như lai khởi niệm thế này “ta phải độ chúng sanh, ” Tu bồ đề! Đừng nghĩ vậy. Tại sao? Thật chẳng có chúng sanh mà Như lai độ.

Phật lại bảo Tu bồ đề rằng: “Các ông, những người Thanh văn, không nên cho rằng Như lai có ý nghĩ như thế này ‘ta phải độ chúng sanh, ’ đừng nên nghĩ thế.” “Đừng nghĩ vậy” là hàm ý ngăn chặn, tự giới hạn mình.

Tại sao vậy? Vì “thật chẳng có chúng sanh mà Như lai độ.” Như lai và chúng sanh chỉ là một, cho nên Như lai không có độ chúng sanh. Như lai không độ chúng sanh mà chúng sanh tự độ cho mình. Trong Kinh Pháp Bảo Đàn có câu: “Khi mê thì thầy độ, khi ngộ thì tự độ.” Khi mê thì sư phụ độ cho đồ đệ; khi ngộ thì tự độ.” Khi me thì sư phụ độ cho đồ đệ; khi ngộ, thì tự mình độ cho mình. Cho nên trong khi chúng sanh mê lầm thì Phật độ chúng sanh; giác ngộ rồi thì chúng sanh tự độ. Nói giác ngộ thì ai là kẻ giác ngộ cho mình đây? Chẳng phải là Phật đã cho ta sự giác ngộ mà chính ta đã tự mình giác ngộ. Cho nên ở trên nói Phật chẳng độ chúng sanh.

Có chỗ nói như sau: “Chân pháp giới là bình đẳng, Phật chẳng độ chúng sanh.” Chúng sanh với Phật là bình đẳng, Phật chẳng hơn chúng sanh, chúng sanh chẳng kém Phật, bởi vậy mới nói: “Thật chẳng có chúng sanh mà Như lai độ.”

Nếu có chúng sanh mà Như lai độ, tức Như lai có tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Phật bảo: “Nếu cứ nhất định cho rằng có chúng sanh mà Như lai độ, thì ắt lúc đó ta có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả.” Phật dạy tất cả chúng sanh phải lìa tướng, huống hồ Phật? Cho nên Phật độ chúng sanh, chính là chúng sanh tự độ, Phật chẳng độ. Tại sao Phật chẳng độ chúng sanh? Bởi vì Phật không có tướng ngã.

Tu bồ đề! Như lai nói có ngã, tức chẳng phải có ngã, nhưng kẻ phàm phu cho ta là có ngã. Tu bồ đề! Kẻ phàm phu, Như lai nói chẳng phải phàm phu, ấy gọi là phàm phu.

“Có ngã tức chẳng phải có ngã, ” câu này có nghĩa gì? Cái gọi là “ngã, ” chỉ là giả danh — tức chẳng phải là ngã, nó không phải là cái chân ngã. Có điều, kẻ phàm phu lấy cái “giả danh” mà cho là chân ngã.

Phật bảo rằng hiện tại họ là phàm phu, tương lai họ sẽ thành Phật, ta không nên cho họ là phàm phu. Phật coi các chúng sanh đều có Phật tánh, đều có thể thành Phật. Tất cả mọi chúng sanh đều thành Phật cả, có điều vì chấp trước vọng tưởng nên chưa chứng đắc, bây giờ tạm thời là kẻ phàm phu, mai sau tất sẽ thành Phật, cho nên Như lai mới nói: “Kẻ phàm phu, Như lai nói chẳng phải là phàm phu, ấy gọi là phàm phu.”

Phật quán trong quá khứ, tất cả mọi chúng sanh đều là cha mẹ của mình, trong tương lại sẽ là chư Phật. Vì vậy chúng ta không nên coi họ là phàm phu, vì phàm phu chỉ là một giai đoạn tạm thời mà thôi.

Phần 26 Pháp Thân Phi Tướng

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ thế nào? Có thể lấy ma mươi hai tướng mà quán Như lai chăng?

Tu bồ đề đáp: Đúng thế! Đúng thế! Lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai.

Phật bảo: Tu bồ đề! Nếu lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai thì Chuyển Luân Thánh Vương cũng là Như lai ư?

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như con hiểu nghĩa lời Phật, chẳng nên lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai. Lúc ấy, đức Thế tôn nói kệ rằng:

Nếu lấy sắc mà thấy ta,

Lấy âm thanh mà cầu ta, Người ấy hành đạo tà, Không thể thấy Như lai.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ thế nào? Có thể lấy ma mươi hai tướng mà quán Như lai chăng?

Tu bồ đề đáp: Đúng thế! Đúng thế! Lấy ba mươi hai tướng mà quán

Như lai.

Phật bảo: Tu bồ đề! Nếu lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai thì Chuyển Luân Thánh Vương cũng là Như lai ư?

Phật lại hỏi ý kiến ông Tu bồ đề, có nên lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai chăng.

Trước đây, đã có chỗ nói lấy ba mươi hai tướng để thấy Như lai, trong đoạn này lài nói lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai. “Thấy” tức là trông vào hình tướng mà nhận biết, còn “quán” là quán tưởng, nghĩa là lấy ý tưởng mà hình dung và quan sát, tức là sử dụng tâm ý chớ không phải dùng đôi mắt để nhận biết.

Tu bồ đề đáp: “Đúng thế! Đúng thế! Lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai.” Chỗ này ông Tu bồ đề tỏ sự đồng ý, có thể lấy ba mươi hai tướng để quán Pháp thân của Như lai.

Phật bảo: Tu bồ đề! Nếu lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai thì Chuyển Luân Thánh Vương cũng là Như lai ư? Phật hỏi: “Nếu có thể lấy ba mươi hai tướng để quán Như lai thì như Chuyển Luân Thánh Vương có ba mươi hai tướng tốt, cũng là Phật chăng?”

Ba mươi hai tướng của Chuyến Luân Thánh Vương không khác tướng của Phật là bao nhiêu, điểm khác biệt là các tướng tốt của Chuyển Luân Thánh Vương không rõ rệt bằng của Phật, và chỉ những ai có ngũ nhãn, lục thông mới phân biệt được, còn người phàm thì không thể nhận ra điều đó.

Nếu chẳng phân biệt được thì hễ thấy ba mươi hai tướng liền cho là Nhưlai hay sao?

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như con hiểu nghĩa lời Phật, chẳng nên lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai.

Thấy Phật hỏi vặn như vậy, ông Tu bồ đề bèn đáp như sau: “Nếu con hiểu không lầm ý nghĩa của lời Phật nói thì không nên lấy ba mươi hai tướng mà quán Nhưlai.”

Lúc ấy, đức Thế tôn nói kệ rằng:

Nếu lấy sắc mà thấy ta,

Lấy âm thanh mà cầu ta, Người ấy hành đạo tà, Không thể thấy Như lai.

“Nếu lấy sắc mà thấy ta, ” tức là lấy ba mươi hai tướng mà thấy Như lai. Về điểm này, kinh Hoa Nghiêm có câu “Ứng hóa phi chân Phật, ” tức là ứng thân và hóa thân, không phải là Phật thật. Ba mươi hai tướng thuộc về ứng hóa thân, không phải là Pháp thân. Ba mươi hai tướng tức là hình tướng. Lấy ba mươi hai tướng để nhận biết Như lai tức là nghĩa của câu kệ “nếu lấy sắc mà thấy ta.”

“Lấy âm thanh mà cầu ta, ” nghĩa là kiếm âm thanh của Phật để cầu Phật. Số là Phật có “tứ biện, bát âm, ” tức là bốn loại biện tài vô ngại và tám loại âm thanh mỹ diệu.

Lúc xưa, tôn giả Mục kiền liên đã từng một làn trắc nghiệm thử xem âm thanh của Phật, rốt ráo vang xa đến tận bờ mé nào. Ông bèn dùng thần thông chạy về phía đông, chạy rất xa, băng qua cả hàng ngàn vạn ức nước Phật. So với ngày nay người ta bắn hỏa tiễn lên không gian, thì ông đã đi xa hơn gấp bội. Ông chạy xa vậy mà vẫn còn nghe tiếng Phật thuyết pháp, và nghe rõ ràng chẳng khác nào lời Phật đang nói bên tai.

“Người đó hành đạo tà, ” nghĩa là người đó chấp tướng, vướng mắc vào pháp hữu vi, không hợp với lẽ trung đạo, vì vậy mà chẳng nhận biết Như lai. Như lai thuộc trung đạo, chẳng thiên lệch, chẳng rơi vào không, chẳng kẹt ở có, chẳng rơi vào đoạn kiến, cũng chẳng kẹt ở thường kiến. Tà đạo nếu không rơi vào đoạn kiến thì lại kẹt ở thường kiến. Đoạn kiến, chấp vào đoạn diệt, thường kiên chấp sự thường còn vĩnh viễn, cả hai đều là những chủ trương thiên lệch, không hợp lẽ trung đạo, và vì vậy nên “không thể thấy Như lai, ” vĩnh viễn không thấy được Pháp thân Phật.

Phần 27 Vô Đoạn Diệt

Tu bồ đề! Ví như ông có ý này: Như lai chẳng do các tướng đầy đủ để được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu bồ đề! Đừng nghĩ như thế, rằng Như lai chẳng nhờ các tướng đầy đủ để được a nậu đa la tam miệu tam bồđề. Tu bồ đề! Nếu ông có ý tưởng ấy, kẻ phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề ắt nói rằng các pháp đoạn diệt. Đừng nghĩ như vậy! Tại sao? Người phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nơi pháp chẳng nói tướng đoạn diệt.

Lược giải:

Tới đây, Phật e rằng các chúng sanh có thể hoài nghi, mà tự hỏi nếu chẳng thể lấy ba mươi hai tướng để quán Như lai thì Phật lấy gì để chứng vô thượng chánh đẳng chánh giác. Cho nên Phật mới thuyết giảng đoạn văn kinh này.

Phật bảo: “Tu bồ đề! Ví như ông khởi ý nghĩ rằng Như lai chẳng do các tướng đầy đủ phước đức và trí tuệ để chứng vô thượng chánh đẳng chánh giác. Tu bồ đề! Ông nên nhớ, đừng có khởi lên ý nghĩ đó. Tại sao vậy? Nếu cho là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề là đoạn diệt của các tướng, tức có nghĩa là Như lai không có các tướng đầy đủ phước huệ mà chứng được vô thượng chánh đẳng chánh giác, ý tưởng đó chính là tướng đoạn diệt.”

Phật sợ mọi người có thể rơi vào tướng đoạn diệt nên nói: “Người phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng chánh giác, không thể nói rằng các pháp là đoạn diệt. Không nên như vậy! Tại sao? Bởi người phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng chánh giác, đối với mọi pháp đều giữ lẽ trung đạo, chẳng nói pháp đoạn, chẳng nói pháp thường, chẳng rơi vào hai kiến chấp thường và đoạn. Nếu bị vướng mắc hai chấp thường đoạn, tức không hợp với pháp Phật, chẳng thể thành Phật được. Bởi các lý do đó, người tu học pháp Phật, phải hết sức minh bạch lẽ trung đạo, và cố xa lìa chấp thường cũng như chấp đoạn.”

Hiện này, Phật giáo tại các nước Tây phương hãy còn mới mẻ, nên mỗi người trong chúng ta phải hết lòng hoằng dương. Tất cả những ai thích Phậtpháp phải tự gánh lấy trách nhiệm này, không nên tìm cách lảng tránh coi như đây là nhiệm vụ của người khác. Mỗi cá nhân đều phải lấy việc truyền bá, giảng kinh, thuyết pháp, làm công việc của chính mình, coi như thiên chức của mình vậy. Ngày đêm sáu thời, tự hỏi lòng mình: “Ta là một Phật tử, đã quy y Tam bảo, ta có gì để cống hiến cho Phật giáo? Ta đã đóng góp được gì?” Nếu đã góp phần rồi thì ta hãy góp thêm; nếu chưa có, ta lại càng phải cố gắng. Phật giáo chưa phổ biến rộng lớn, cũng do chúng ta chưa hết lòng vị đạo. Chúng ta có tận tâm trong việc hoằng dương Phật pháp, mới có thể nói là làm tròn trách vụ của chúng ta, hoàn thành thiên chức đã được giao phó. Chúng ta không thể lười biếng, cầu an cho riêng mình. Người Tây phương chưa hiểu biết về Phật giáo cũng vì thái độ lười biếng của chúng ta, bởi vậy qúy vị hãy nỗ lực thêm lên.

Phần 28 Bất Thọ Bất Tham

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát dùng bảy báu đầy cả thế giới, như số các sông Hằng dùng để bố thí, với người biết tất cả pháp vô ngã, thành tựu được pháp nhẫn thì Bồ tát này được công đức hơn Bồ tát kia. Tại sao? Tu bồ đề! Vì các Bồ tát này chẳng thọ phước đức.

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Thế nào là Bồ tát không thọ phước đức?

Tu bồ đề! Bồ tát làm phước đức mà không có lòng tham nên nói chẳng thọ phước đức.

Lược giải:

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát dùng bảy báu đầy cả thế giới, như số cát sông Hằng dùng để bố thí, với người biết tất cả pháp vô ngã, thành tựu được pháp nhẫn,

Đây là thí dụ về một Bồ tát dùng một số lượng bảy báu nhiều như số cát sông Hằng để làm bố thí, tức có ngụ ý là vị này bố thí nhiều vô kể.

“Với người biết tất cả pháp vô ngã, thành tựu được pháp nhẫn, ” đây so sánh vị Bồ tát ở thí dụ trên với một người biết hết mọi pháp—có nghĩa là tất cả Phật pháp, nói tóm lược như các pháp tứ đế, thập nhị nhân duyên, lục độ, thập nhị xứ (gồm sáu căn, sáu trần), thập bát giới v.v… Người đó biết hết mọi pháp là vô ngã, đối với ngã coi là không, đối với pháp là không, đối vói không cũng coi là không, từ đó mà người này chứng được vô sanh pháp nhẫn. Đây là một trình độ, một loại cảnh giới do tu hành đắc được. Chứng được vô sanh pháp nhẫn hành giả không thấy trong khắp tam thiên đại thiên thế giới có một pháp nhỏ nào móng khởi (sanh), hay một pháp nhỏ nào diệt đi. Tuy tâm đã được tới cảnh giới này nhưng miệng không diễn tả đặng, cho nên nhẫn chịu trong tâm. Cảnh giới đó gọi là vô sanh pháp nhẫn.

Không thấy một pháp nhỏ sanh, không thấy một pháp nhỏ diệt, vậy là chẳng có pháp gì cả chăng? Đúng thế! Bổn lai chẳng có pháp. Song, chẳng có pháp mà đầy đủ (cụ túc) hết mọi pháp, nhưng vì nói không ra được nên gọi là vô sanh pháp nhẫn.

Trong bộ Kinh Kim Cang này, câu văn kinh “biết tất cả pháp vô ngã, thành tựu được pháp nhẫn” là quan trọng vô cùng.

…thì Bồ tát này được công đức hơn Bồ tát kia. Tại sao? Tu bồ đề! Vì các Bồ tát này chẳng thọ phước đức.

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Thế nào là Bồ tát không thọ phước đức?

Tu bồ đề! Bồ tát làm phước đức mà không có lòng tham nên nói chẳng thọ phước đức.

Phật bảo: “Do người đó biết rằng tất cả mọi pháp là vô ngã, thành tựu được đức nhẫn, cho nên công đức này lớn hơn công đức của vị Bồ tát trước, tức là người đã bố thí bảy báu nhiều như số cát sông Hằng. Vì sao? Vì lẽ họ không chấp vào sự việc có hưởng hay không hưởng phước đức.”

“Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Thế nào là Bồ tát không thọ phước đức?” Ông Tu bồ đề thỉnh Phật giảng thế nào là Bồ tát không thọ phước đức.

“Tu bồ đề! Bồ tát làm phước đức mà không có lòng tham nên nói chẳng thọ phước đức.” Phật giảng như sau: “Bồ tát làm công đức mà không chấp tướng, không khởi tâm tham mà cho rằng chính ta đã làm công đức. Nếu không có tâm tham, sao còn nói thọ hay không thọ công đức? Vì bổn lai vốn không có thọ hay chẳng thọ, nên nói Bồ tát không thọ phước đức.”

Phần 29 Uy Nghi Tịch Tĩnh

Tu bồ đề! Nếu có người nói Như lai hoặc đến, hoặc đi, hoặc ngồi, hoặc nằm, người ấy không hiểu lời ta nói.

Tại sao? Vì Như lai chẳng từ đâu đến, cũng chẳng đi về đâu, nên gọi là Như lai.

Lược giải:

Tu bồ đề! Nếu có người nói Như lai hoặc đến, hoặc đi, hoặc ngồi, hoặc nằm, người ấy không hiểu lời ta nói.

Phật sợ mọi người hoài nghi mà chấp tướng, nghĩ rằng Như lai là có đi và có đến nên mới giảng đoạn kinh này.

Phật bảo: “Như có người có ý nghĩ vẫn vơ rằng hình như Như lai đến, hình như Như lai đi, hoặc Như lai đến mà có thể không đến, đi mà có thể không đi, cứ mơ mơ hồ hồ như vậy hoặc nghĩ rằng Như lai ngồi, hoặc Như lai nằm, như vậy là không hiểu rõ nghĩa lý lời nói của Như lai.”

Tại sao? Vì Như lai chẳng từ đâu đến, cũng chẳng đi về đâu, nên gọi là Như lai.

Phật giảng như sau: “Tại sao vậy? Như lai không phải từ một địa phương nào lại, cũng chẳng đi tới một chỗ nào khác nên gọi là Như lai.”

Chúng ta nên biết rằng Pháp thân Phật là “chẳng ở, mà chẳng phải không ở” (vô tại vô bất tại), vì Pháp thân trùm khắp mọi nơi. Nếu đã trùm khắp hết cả mọi nơi thì sao có thể nói là Phật đến? Vậy đến từ chỗ nào? Còn bảo rằng Phật đi, thì Phật đi đâu? Nếu chúng ta hiểu Phật pháp thì tất cả sông núi đất đai, đâu cũng là Pháp thân Phật; còn không hiểu Phật pháp thì dù có thấy Như lai cũng không biết. Biết nhận thức Như lai mới dễ dụng công tu hành, không biết nhận thức Như lai thì rất khó tu học, bởi tu mà hồ đồ thì chẳng khác gì nhờ người mù dẫn lối.

Theo người mù là như thế nào? Như người không có mắt lại theo gót một người khác không có mắt, rồi hai người này cứ đi tới đi lui, đi cho tới lúc rớt xuống biển, không lên được mà cam phận chết chìm. Cho nên chúng ta không thể hồ đồ như vậy, chúng ta nhất định phải tìm hiểu Phật pháp, đường lối tu hành cho rõ ràng rồi mới hạ thủ công phu tu tập Tại sao có người theo ngoại đạo, đến nỗi càng ngày càng lún sâu? Đó cũng là một loại “quần manh dẫn đầu manh, ” cùng rủ nhảu đâm đầu xuống biển! Chuyện đời khéo lắm trò kỳ quái! Khi ta không hiểu thì ta càng đi xa đích. Nếu ta hiểu rồi thì ta sẽ tới mục tiêu một cách dễ dàng. Hiểu rõ Phật pháp rồi y chiếu tu hành thì thành Phật, còn theo ngoại đạo thì càng ngày càng xa, không dễ gì quay đầu lại, cuối cùng chẳng có ngày trở về cội nguồn, đó là một điều vô cùng nguy hiểm.

Về chữ “Như lai” thì chữ “như” có ý nghĩa bất động; “lai” có nghĩa động. Bất động là tĩnh, động là động. Động tĩnh nhất như, động không làm trở ngại tĩnh, tĩnh không làm trở ngại động. Tu hành là vậy, khi ở trong tư thế tĩnh tọa thì tham thiền, mà khi cử động cũng tham thiền. Từ sớm đến tối, mọi cử chỉ, đi, đứng, nằm, ngồi, đều phải dụng công tu hành, chẳng phải chỉ lúc nào ngồi thiền mới là dụng công. Bất cứ thời khắc nào người tu cũng phải nhiếp tâm, từng giờ từng khắc hồi quang phản chiếu, không để ý tưởng buông lung. Tu hành là phải như vậy đó.

Giảng đến đoạn này, có người nêu nghi vấn như sau: Sao lại nói rằng Nhưlai chẳng đi, chẳng đến, nhưng tôi lại thấy Như lai là chẳng đi, chẳng đến, nhưng tôi lại thấy Như lai cũng có đi và cũng có đến, vậy là nghĩa làm sao? Tuy tôi chẳng nhìn thấy tận mắt, nhưng đoạn đầu Kinh Kim Cang ghi rằng: “Lúc ấy gần đến giờ ăn của Đức Thế tôn, Ngài đắp y mang bát, vào đại thành Xá vệ mà khất thức, Trong thành ấy…”vậy chẳng phải là Như lai đi hay sao? Như câu: “Ngài theo thứ lớp khất thực, xong trở về bổn xứ, ” vậy chẳng phải Như lai trở về hay sao? Vậy sao còn nói Như lai chẳng đi chẳng đến?

Ai có nghi vấn đó là do tâm họ chấp trước, chớ chẳng phải Phật có đi có đến mà tâm của người đó có đi có đến.

Lấy một tỉ dụ để giảng như câu “nước trong trăng hiện, ” nghĩa là khi nào mặt nước trong lặng thì thấy dưới nước có mặt trăng hiện ra, và câu “mây che trăng ẩn, ” ý nói khi nào bầu trời có mây thì mặt trăng không ló rạng. Bây giờ thử hỏi “nước trong trăng hiện, ” có phải là mặt trăng tự nó đến ư? “Mây che trăng ẩn, ” có phải là vì mặt trăng tự nó đi chăng?

Lại có người khi thấy mây bay trên trời, cho rằng đó là trăng đi. Có người ngồi dưới thuyền, không biết thuyền trôi mà cho là hàng cây bên bờ chạy.

Bởi lẽ Phật hóa thân nên người ta mới thấy có đi có đến. Pháp thân thì chẳng đến chẳng đi, đây là giảng về Pháp thân Phật, các vị chớ nên lầm lẫn Pháp thân với hóa thân.

Bồ tát Di Lặc giải thích ý nghĩa của Như lai bằng mấy câu kệ sau:

Khứ lai hóa thân Phật

Như lai thường bất động, Ư thị pháp giới xứ, Phi nhất diệc phi dị.

Ý của bài kệ nói hóa thân của Phật thì có đi có đến, còn Như lai thì thường hằng bất động. Trong pháp giới chẳng phải chỉ có một, cũng chẳng phải có nhiều. Nay chúng ta nên hiểu thấu điều này: Như lai chẳng phải là đi hay đến, mà vì trong tám thức của chúng ta có kiến phần. Chúng ta phân biệt sự đi và đến của Như lai chính là do ở kiến phần này. Tại sao Kinh Kim Cang lại dạy chúng ta không nên nghĩ rằng Phật hoặc đi, hoặc đến, hoặc ngồi, hoặc nằm? Chính vì muốn dạy chúng ta đừng khởi tâm phân biệt. Nếu đoạn trừ được tâm phân biệt, tức trí huệ bát nhã sẽ hiện tiền. Bát nhã trong ta hiện ra ít, chỉ vì tâm phân biệt của chúng ta nhiều, nhiều đến nỗi chiếm hết chỗ, không để cho trí huệ ló hiện. Tám thức vốn thanh khiết nhưng vì chứa đựng tâm phân biệt nên đã biến thành uế tạp. Nếu chúng ta có thể đoạn trừ tâm phân biệt, giống như quét dọn rác rưởi thì tất cả sẽ trở lại tình trạng thanh khiết và trí huệ sẽ hiện tiền.

Phần 30 Bất Hợp Ly Tướng

Tu bồ đề! Nếu người thiện nam, người thiện nữ, lấy tam thiên đại thiên thế giới nghiền nát thành bụi nhỏ thì ý ông nghĩ như thế nào? Những bụi nhỏ ấy, có phải nhiều chăng?

Tu bồ đề thưa: Rất nhiều, Thế tôn!

Tại sao? Nếu bụi nhỏ đó là thật có, ắt Phật không nói là bụi nhỏ nhiều. Vì cớ sao? Phật nói bụi nhỏ, tức chẳng phải bụi nhỏ, ấy gọi là bụi nhỏ.

Thế tôn! Như lai nói tam thiên đại thiên thế giới, tức chẳng phải thế giới, ấy gọi là thế giới. Tại sao? Nếu thế giới thật là có thì đó là một hợp tướng. Như lai nói một hợp tướng, tức chẳng phải một hợp tướng, ấy gọi là một hợp tướng.

Tu bồ đề! Một hợp tướng, ắt chẳng thể nói được, nhưng kẻ phàm phu tham chấp vào đấy.

Lược giải:

Tu bồ đề! Nếu người thiện nam, người thiện nữ, lấy tam thiên đại thiên thế giới nghiền nát thành bụi nhỏ thì ý ông nghĩ như thế nào?

Những bụi nhỏ ấy, có phải nhiều chăng?

Tu bồ đề thưa: Rất nhiều

Tam thiên đại thiên thế giới thật rộng lớn vô cùng, không biết đâu là bờ bến. Cho dầu ngồi phi thuyền không gian, cũng chỉ đi tới một phần không gian nào mà thôi, không thể đi đến tận tam thiên đại thiên thế giới. Cái gì tạo thành tam thiên đại thiên thế giới? Tam thiên đại thiên thế giới dù lớn tới đâu đi nữa cũng do những hạt bụi nhỏ hợp lại mà thành. Bởi vậy khi làm công đức, chúng ta cũng làm từ những việc nhỏ mà sau thành công đức lớn, thành “vạn đức trang nghiêm.” Cho nên nói chẳng vì điều thiện nhỏ mà không làm, chẳng vì điều ác nhỏ mà cứ làm. Điều thiện tuy nhỏ nhưng khi tích tụ lại cũng thành điều thiện lớn. Cũng như vậy, điều ác tuy nhỏ nhỏ, nhưng nếu ta cứ làm hoài tất sẽ biến thành đại ác. Như vậy có khác gì cái thế giới kia là do từng hạt bụi nhỏ, gom dần lại mà thành. Lúc xưa, vào thời Diêu Tần, Thiền sư Bạt đà la (Bhadra) hỏi Pháp sư Đạo Sinh như sau:

—“Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc, sắc tức thị không, không tức thì sắc, ” vậy cứu cánh sắc là gì? Không là gì?

Pháp sư Đạo Sinh đáp:

—Những vi trần (hạt bụi nhỏ) tụ lại thành sắc. Vì những vi trần chẳng có tự tánh nên chúng là không.

Bạt đà la hỏi:

—Khi những vi trần chưa họp lại thì gọi là gì?

Pháp sư Đạo Sinh không đáp được, Thiền sư Bạt đà la mới bảo Đạo Sinh:

—Ông chỉ biết quả của sắc không mà chưa biết cái nhân của sắc không. Pháp sư Đạo Sinh vốn là người giảng pháp có hạng, Ngài giảng tới độ “đá cũng gật đầu, ” vậy mà lúc ấy cũng tâm phục, đành phải thỉnh giáo Thiền sư:

—Xin hỏi Thượng tọa, khi những vi trần chưa họp lại thì gọi là gì?

Bạt đà la nói:

Nhất vi không cố chúng vi không,

Chúng vi không cố nhất vi không. Nhất vi không trung vô chúng vi,

Chúng vi không trung vô nhất vi.

Như vậy có nghĩa là nếu một hạt bụi nhỏ nhất (nhất vi) mà không thì tất cả bụi nhỏ (chúng vi) cũng không nốt bởi vì tất cả bụi nhỏ là do từng mỗi bụi nhỏ hợp lại mà thành. Ngược lại, nếu tất cả bụi nhỏ mà không thì một hạt bụi nhỏ—trong số đó—cũng không luôn.

Hai câu sau nghĩa là nếu một hạt bụi nhỏ cũng không thì làm gì có khối hạt bụi? Ngược lại, một khối hạt bụi đã không rồi thì một hạt bụi cũng không có. Cho nên chẳng có không, mà cũng chẳng có sắc.

Nghe Thiền sư giảng như thế, Pháp sư Đạo Sinh phải công nhận rằng (đạo) lý của Thiền sư Bạt đà la vừa diễn đạt hơn hẳn mình một bậc, bèn khấu đầu đảnh lễ.

Thế tôn! Tại sao? Nếu bụi nhỏ đó là thật có, ắt Phật không nói là bụi nhỏ nhiều. Vì cớ sao? Phật nói bụi nhỏ, tức chẳng phải là bụi nhỏ, ấy gọi là bụi nhỏ.

Ông Tu bồ đề giải thích tại sao ông trả lời Đức Phật là “rất nhiều.” Ông nói rằng các hạt bụi nhỏ bổn lai chẳng có thể tánh, vốn là không có. Nếu quả chúng thật có, Phật đã chẳng nói chúng là bụi nhỏ. Vì không có thể tánh nên mới gọi chúng là bụi nhỏ mà thôi.

“Phật nói bụi nhỏ, ” chẳng qua là chiếu theo sự nhận thức của chúng sanh. Thật sự, bụi nhỏ đó bổn lai là không, vốn là Diệu Hữu, cho nên mới nói “tức chẳng phải bụi nhỏ, ấy gọi là bụi nhỏ, ” chẳng qua miễn cưỡng lấy một tên để gọi cái đó là bụi nhỏ mà thôi.

Thế tôn! Như lai nói tam thiên đại thiên thế giới, tức chẳng phải thế giới, ấy gọi là thế giới. Tại sao? Nếu thế giới là thật có thì đó là một hợp tướng. Như lai nói một hợp tướng, tức chẳng phải một hợp tướng, ấy gọi là một hợp tướng.

Ông Tu bồ đề bạch Phật rằng: “Y theo như lý trên mà nói thì tam thiên đại thiên thế giới mà Như lai nói, tức bổn lai không có, chỉ là giả danh mà thôi. Tại vì sao? Giả dụ như thế giới đó thật có thì nó ‘là một hợp tướng.’ Một hợp tướng chính là chân tánh. Nếu một hợp tướng thật có thì chân tánh là thực có. Như lai nói ngay cả cái hợp tướng (tức là chân tánh) cũng chẳng có thật thể, chân tánh bổn lai là chân, nhưng cũng chẳng có thật thể, chỉ là miễn cưỡng đặt cho nó một cái giả danh gọi là ‘một hợp tướng’ mà thôi. Do vậy, bát nhã thì chẳng thể nói (vô thuyết). Bởi vị nó không có thật thể nên không có gì có thể nói.”

Tu bồ đề! Một hợp tướng, ắt chẳng thể nói được, nhưng kẻ phàm phu tham chấp vào đấy.

Khi nghe ông Tu bồ đề giải thích xong, Đức Phật bảo: “Tu bồ đề! Một hợp tướng là gì? Tôi nói cho ông nghe: Một hợp tướng ắt chẳng thể nói, nói không ra, không có cách gì nói ra. Tại sao gọi là hợp tướng? Đó bất quá là một giả danh mà thôi. Song, ‘kẻ phàm phu tham chấp vào đấy, ’ chấp cái này là có, cái kia không, cái này là thật, cái kia hư.” Bởi đâu mà tham chấp? Bởi vì chấp trước vào sự phân biệt của kiến phần và tướng phần trong ruộng thức thứ tám (A lại da thức), cho sự phân biệt ấy là thật, rồi nhận cái hư vọng là thật. Thật ra, cái sự phân biệt của kiến phần và tướng phần hoàn toàn là hư vọng.

Phần 31 Tri Kiến Bất Sinh

Tu bồ đề! Nếu có người nói Phật thuyết ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, Tu bồ đề! Ông nghĩ như thế nào? Người đó hiểu lời ta nói chăng?

Thưa không, Thế tôn! Người ấy không hiểu lời Như lai nói. Tại sao? Thế tôn nói ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, tức chẳng phải ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, ấy gọi là ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến.

Tu bồ đề! Người phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, đối với tất cả mọi pháp nên như thế mà biết, như thế mà thấy, như thế mà tin hiểu, chớ sanh pháp tướng. Tu bồ đề! Nói là pháp tướng, tức Như lai chẳng phải pháp tướng ấy gọi là pháp tướng.

Lược giải:

Tu bồ đề! Nếu có người nói Phật thuyết ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, Tu bồ đề! Ông nghĩ như thế nào? Người đó hiểu lời ta nói chăng? Thưa không, Thế tôn! Người ấy không hiểu lời Như lai nói.

Đức Phật hỏi Ngài Tu bồ đề nếu có người giảng rằng: Phật nói “có ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, ” thì người đó có thấu hiểu lời Phật dạy chăng? Ngài Tu bồ đề thưa, kẻ đó chẳng hiểu lời Phật giảng, vì nói vậy tức y chưa hiểu rõ đạo lý nhân không, pháp không và không không, như lý không trong Bát nhã. Trên đã nói về ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng. Đoạn này nói về ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến. Kiến và tướng khác nhau thế nào? Tướng là hình tướng, do mắt nhìn thấy, rồi chấp vào tướng đó. Kiến nghĩa là thấy, do tâm ý chấp vào cái sự “thấy, ” nên kiến là một loại chấp trước vi tế. Tướng là loại chấp trước thô, thuộc về phần bên ngoài. Vi tế thì sâu xa hơn, nằm ở bên trong, thuộc phạm vi tâm ý, do sự phân biệt của ý thức mà có. Cái gì thuộc bên ngoài thì dễ trừ khử, dễ coi nó là không, nhưng cái ở bên trong, thì rất vi tế, do đó cái sự chấp trước này không dễ trừ, khó coi nó là không. Vì vậy, Phật mới nói thêm cho mọi người chú ý, không những phải lìa tướng để hàng phục tâm mà còn phải lìa kiến, lúc đó mới có thể chứng được nhân không, pháp không và không không. Đoạn kinh này chính là nói về sự lìa kiến.

Tại sao? Thế tôn nói ngã kiến, nhân kiến, chung sanh kiến, thọ giả kiến, tức chẳng phải ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, ấy gọi là ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến.

Phật giải thích tại sao người nói trên k hông hiểu thấu lời Phật giảng. Bởi vì Phật nói ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, là giảng theo nghĩa của tục đế. Nếu nói theo chân đế tức chẳng phải ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến; còn theo lẽ trung đạo thì nó chỉ là một giả danh mà thôi. Cái gọi là ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, thật sự chỉ là điều hư vọng, bổn lai chẳng có tướng, chẳng có kiến. Do thuyết về Bát nhã nên đặt cho nó một cái tên giả (giả danh) để gọi mà thôi.

Tu bồ đề! Người phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, đối với tất cả mọi pháp nên như thế mà biết, như thế mà thấy, như thế mà tin hiểu, chớ sanh pháp tướng.

Phật bảo Ngài Tu bồ đề rằng người phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác thì phải thấu rõ ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến như trên. Đồng thời đối với mọi pháp cũng phải tin hiểu như thế, chớ nên chấp trước mọi sự. Chúng ta nghe câu “Phật thuyết đủ mọi pháp để độ đủ mọi tâm thái, nếu chẳng có tâm thì cần gì pháp.” Đó chính là dạy chúng ta không nên chấp vào pháp tướng.

Tu bồ đề! Nói là pháp tướng, tức Như lai nói chẳng phải pháp tướng, ấy gọi là pháp tướng.

Ở đây cũng là nghĩa pháp tướng bổn lai không có và ly nhất thiết tướng, chẳng qua chỉ là giả danh mà thôi.

Kinh Kim Cang nói về diệu lý của Chân không Bát nhã. Diệu lý ấy bao gồm năm khía cạnh về tính bình đẳng nhìn từ trí huệ Bát nhã:

1. Chúng sanh và Phật là bình đẳng,

2. Có và Không bình đẳng,

3. Mọi sự mọi việc (chư pháp) đều bình đẳng,

4. Một và Nhiều bình đẳng,

5. Mọi quan điểm, mọi kiến giải (chư kiến) đều bình đẳng.

Diệu lý Bát nhã trong Kinh Kim Cang chính là pháp môn bình đẳng. Bởi chúng ta không thấu hiểu lẽ đó khiến cho mọi sự đều biến thành bất bình đẳng cả, giống như “có đầu lại thêm đầu, ” “có tướng lại thêm tướng.”

1. Chúng sinh và Phật là bình đẳng. Chúng sanh và chư Phật mười phương đều như nhau. Năm tôi mười hai tuổi, xem cuốn Lục tổ Đàn Kinh, càng xem tôi càng thấy thích thú. Năm mười lăm tuổi tôi mới được đi học, mười sáu tuổi giảng kinh, hiểu được trong kinh chữ nào, tôi giảng tới chữ đó. Những kinh tôi giảng là Lục Tổ Đàn Kinh, Kinh Kim Cang, A Di Đà. Tôi giảng cho ai nghe đây? Giảng cho các vị sư nghe. Tôi chỉ là một cư sĩ tại gia mà lại giảng kinh cho các vị tu sĩ. Tại sao vậy? Vì các vị này không biết chữ, muốn hiểu Phật pháp mà không biết học ở đâu, còn tôi thì nhà ở gần chùa, lại biết mặt chữ nên ngày ngày giảng kinh cho các vị đó nghe.

Giảng tới câu “Pháp có đốn tiệm, mê ngộ có mau chậm” trong Lục Tổ Đàn Kinh, tôi tự hỏi: “Tại sao có đốn và có tiệm? Thế nào là đốn (tức khắc? Thế nào là tiệm (dần dần)? Đốn và tiệm là một thứ hay hai thứ khác nhau?” Về sau tôi có biên một câu đối mà vế trên như thế này:

Đốn tiệm tuy thù, thành công tắc nhất, hà phân Nam Bắc

(Đốn tiệm tuy khác, thành công là một, hà chia Nam, Bắc)

Đốn và tiệm không phải là một. Đốn thì tức khắc thành Phật, tiệm thì dần dần thành Phật. Vậy đốn khác tiệm. Tuy nhiên, lúc thành công thì đốn chẳng phải đốn, tiệm chẳng phải tiệm, đốn và tiệm đều chẳng còn nữa, hà tất phân chia ra Nam Bắc? Nam phương là nơi Lục Tổ Huệ Năng giảng pháp đốn, còn Bắc phương có Đại sư Thần Tú giảng pháp tiệm. Các đệ tử của hai bên bấy lâu tranh chấp, bên nào cũng cho rằng môn phái của mình mới là chính tông.

Nhân tiện, tôi muốn nói với quý vị điều này, về sau quý vị có gặp bất cứ ai cũng đừng cố sức tranh cãi dùm cho Thầy của mình. Bởi vì nói cho đúng thì chẳng có pháp có thể giảng, chẳng có thật, chẳng có giả, chẳng có đúng, chẳng có sai. Do đó không nên tranh luận thị phi, chớ bắt chước đệ tử của Lục Tổ và Thần Tú mà tranh chấp. Bởi anh phê bình thầy tôi sai, tôi phê bình thầy anh sai, do đó mà chia ra đốn tiệm.

Do đọc Lục Tổ Đàn Kinh thấy đốn và tiệm không bình đẳng nên tôi mới nói: “Đốn tiệm tuy khác, thành công là một.” Hơn nữa, do đâu mà có đốn ngộ? Vì chỉ thấy hiện tại tức thời khai ngộ, có biết đâu từ bao nhiêu kiếp trước, lũy thế đã từng huân tu Phật pháp, nên ngày nay mới bừng ngộ. Còn tiệm thì sao? Nay ta cứ dần dần tu hành, tới khi công thành thị đốn ngộ, nên tôi mới nói chẳng có đốn, tiệm.

“Hà phân Nam Bắc, ” ý nói hà tất phải phân biệt Nam với Bắc. Anh bảo Nam, nhưng khi anh đến chỗ cuối của Nam, anh sẽ biến thành Bắc. Trong Kinh Lăng Nghiêm nói về “trung” như thế này: “Cái trung đó, nếu đứng ở Đông thì nó là Tây, nhìn nó từ Nam, nó biến thành Bắc.” Bởi vậy, như Nam Bắc cũng không còn thì hà tất phân biệt cho lắm làm chi? Vế dưới câu đối như sau:

Thánh phàm tạm dị, căn tính khước đồng, mạc luận Đông Tây.

(Thánh, phàm tạm thời khác, căn tánh thì giống nhau, đừng luận Đông Tây).

Thánh là chỉ Phật, Phật gọi là bậc thánh, còn phàm phu là chúng sanh. Tuy tạm thời phân ra hai loại, nhưng căn tánh thì như nhau: Tất cả đều có Phật tánh. Phật có Phật tánh nên mới thành Phật. Chúng sanh thành Phật cũng vì có Phật tánh. Bạn đừng cho rằng nơi Tây Phương A Di Đà Phật là Phật, còn các chúng sanh ở Đông Phương là chúng sanh. Chúng ta không nên phân biệt như vậy. Đại sư Vĩnh Gia có nói (khi giác ngộ rồi):

Cũng không người, cũng không Phật, Thế giới ba ngàn bọt nước xao.

Nếu ta hiểu Phật pháp, xét cho cùng thì rốt ráo chẳng có gì. Còn như chưa thấu triệt thì vẫn cứ chấp trước. Hiểu được Phật pháp thì mọi sự chẳng chấp. Bởi vậy, tôi nói “mạc luận Đông Tây, ” nghĩa là khỏi cần phải mất công tranh luận. Nhưng các vấn đề từ đâu mà nẩy sanh? Giống như câu chuyện của Diễn nhã đạt đa ôm đầu mà chạy cuống quít. Thực sự đầu của y vẫn ở trên cổ mà y cử tự bảo mình là mất đầu. Chúng ta cũng vậy, đi tìm Phật pháp ở chỗ nào đây? Quay lưng lại tức là Phât pháp ở đó. Cho nên có câu “quay đầu lại là giác ngộ.” Hễ giác ngộ thì lãnh hội Phật pháp, không giác ngộ thì không hiểu Phật pháp. Tuy không giác ngộ, nhưng Phật pháp vẫn còn tồn tại, chỉ tại mình không hiểu đó thôi.

Phật và chúng sanh là bình đẳng, nhưng sao chúng sanh lại là chúng sanh? Vì chúng sanh si mê bản tánh. Tại sao lại thành Phật? Vì chúng sanh đi ngược trở về nguồn cội Phật tánh, nên thành Phật. Vì thế mà thánh và phàm chẳng phải là hai, cũng là nghĩa của “Phật, chúng sanh bình đẳng, ” chỉ vì tâm phân biệt nên chia ra đây là chúng sanh và kia là Phật. Khi tâm hết phân biệt thì Phật và chúng sanh bình đẳng.

2. Không và Có bình đẳng. Thế nào là không? Lục Tổ Đàn Kinh nói: “Hỏi không, lấy có mà trả lời.” Không là gì? Không là có.

Có là gì? Có là không.

Quý vị nói: Sao có thể không là có, có là không được?”

Khi lãnh hội được rằng, không và có chẳng phải là hai (bất nhị), là bình đẳng, quý vị sẽ hết chấp thường cũng không chấp đoạn. Chấp đoạn là rơi vào không, chấp thường là rơi vào có. Không và Có bình đẳng chính là Trung đạo. Chân Không chẳng trở ngại Diệu Hữu, Diệu Hữu chẳng trở ngại Chân Không, Chân Không là Diệu Hữu, Diệu Hữu là Chân Không.

Không là do có, nên không mới tồn tại. Có là do vì không, nên mới có hiện hữu. Nếu chẳng “có” thì sẽ chẳng có “không.” Không và có là “bất nhị, ” chẳng phải là hai mà bình đẳng.

3. Các pháp bình đẳng. Kinh Kim Cang nói: “Pháp là bình đẳng, chẳng có cao thấp, nên gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác.” Các pháp vốn bình đẳng, Như lai không phải do từ ở đâu mà lại, và cũng không đi tới một chỗ nào. Chẳng đi chẳng lại chính là các pháp bình đẳng.

4. Một và Nhiều bình đẳng. Một là nhiều, nhiều là một. Một hạt bụi nhỏ là tam thiên đại thiên thế giới, tam thiên đại thiên thế giới là một hạt bụi nhỏ, chẳng có mảy may phân biệt. Chúng sanh ngu si có nhiều tâm phân biệt nên mới nói cái này nhiều, cái kia ít, ” có biết đâu nhiều là từ cái ít gom lại và ít từ cái nhiều mà ra. Vậy là một với nhiều bình đẳng, cũng chính là hạt bụi là thế giới, thế giới là hạt bụi.

5. Chư kiến bình đẳng. Ví dụ như ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, các kiến này đều là không, như vậy gọi là chư kiến bình đẳng. Chúng ta tùy theo căn bệnh mà dùng thuốc để chữa trị, khi khỏi bệnh rồi, đâu còn phải dùng thuốc nữa? Đó là nghĩa của chư kiến bình đẳng.

Ý nghĩa của năm loại bình đẳng vừa nói ở trên là ý nghĩa của toàn bộ Kinh Kim Cang. Thêm vào đó cũng cần nói tới chữ “tín.” Lý Bát nhã là lý không, nếu không có tín tâm thì giảng về lý không bao nhiêu cũng vô dụng. Pháp Phật như biển lớn, nên chẳng có lòng tin thì chẳng vào được biển Phật pháp này.

Phần 32 Ứng Hóa Phi Chân

Tu bồ đề! Nếu có người đem đồ bảy báu chứa đầy thế giới trải qua vô lượng A tăng kỳ kiếp dùng để bố thí, với người thiện nam, thiện nữ, phát tâm bồ đề lấy Kinh này cho đến bốn câu kệ, thọ trì, đọc, tụng và giảng cho người khác nghe thì phước của người này hơn phước của người trên. Thế nào gọi là giảng cho người khác? Chẳng chấp nơi tướng, như bất động. Tại sao?

Tất cả pháp hữu vi,

Như mộng, huyễn, bọt, bóng, Như sương, như điện chớp, Nên quán tưởng như thế.

Phật thuyết kinh này xong, trưởng lão Tu bồ đề cùng chúng tỳ kheo, tỳkheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, tất cả thế gian trời, người, a tu la nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin thọ và phụng hành.

Lược giải:

Tu bồ đề! Nếu có người đem đồ bảy báu chứa đầy thế giới trải qua vô lượng

dùng để bố thí,

Phật nêu thí dụ có người dùng nhiều bảy báu như vàng, bạc. lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não, chất đầy a tăng kỳ thế giới để làm vật bố thí…

Bây giờ quý vị thử hỏi: “Có người mang vật bảy báu chứa đầy tam thiên đại thiên thế giới, vô lượng a tăng kỳ thế giới nhiều như vậy để bố thí, thì không hiểu ta có thể bỏ hết tài sản của mình để bố thí hay không?” Nếu không thì công đức đâu bằng người kia!

Tôi nói cho quý vị nghe thế này: “Quý vị không thể bỏ ra tài sản để bố thí thì cũng được, quý vị cứ giữ lại tài sản đó rồi chịu khó đi học Phật pháp, sau đó lấy Phật pháp ra làm bố thí vậy.”

Với người thiện nam, thiện nữ, phát tâm bồ đề lấy Kinh này cho đến bốn câu kệ, thọ trì, đọc, tụng và giảng cho người khác nghe thì phước của người trên.

Phật lấy thí dụ khác là có người thiện nam, người thiện nữ phát tâm bồ đề vô thượng chánh đẳng chánh giác, trì tụng Kinh Kim Cang cho đến vỏn vẹn bốn câu kệ, lãnh thọ ở tâm, hành trì ở thân, đọc kinh, tụng thuộc rồi sau đó giảng cho người khác nghe thì phước đức của người này lớn lắm, còn phước đức của người bố thí nhiều bảy báu chứa đầy cả a tăng kỳ thế giới vậy.

Thế nào gọi là giảng cho người khác? Chẳng chấp nơi tướng, như như bất động. Tại sao?

“Giảng cho người khác” tức là Văn tự bát nhã.

Như sao gọi là chẳng chấp tướng? Diễn giảng cho người khác nghe mà quý vị không chấp trước. Quý vị không nên nói: “Tôi giảng bốn câu kệ cho anh nghe thôi là đã tạo rất nhiều công đức.” Đành rằng giảng kinh thì nhiều công đức, nhưng hễ đầu óc ta có ý nghĩ “nhiều” thì ta đã chấp tướng. Hãy buông bỏ sự chấp trước vào tướng, có xem như là không, thật xem như là giả. Nếu quý vị có học vấn, có đạo đức thì xem như mình không có gì. Bất cứ thời khắc nào, ở nơi nào, cũng chẳng có quan niệm về mình, và không giữ một tướng gì cả (chẳng chấp nơi tướng), đó là quán chiếu bát nhã.

“Như như bất động” là thật tướng bát nhã, trí huệ chân thật. Lấy lý như như chiếu trí như như, lấy trí như như chiếu lý như như, khế lý như như, hợp lý như như, như vậy thì chẳng pháp nào mà không như như.

“Vì người diễn giảng” là văn tự bát nhã; "chẳng chấp ở tướng” là quán chiếu bát nhã; “như như bất động” là thật tướng bát nhã.

Ở phần đầu kinh giảng về bát nhã, ở cuối lại kết thúc bằng bát nhã. “Tại sao?” Tôi xin nói quý vị nghe, ở đoạn cuối này Đức Phật nói đến bốn câu kệ, khi chúng ta nghe rồi nên luôn ghi nhớ:

Tất cả pháp hữu vi,

Như mộng, huyễn, bọt, bóng, Như sương, như điện chớp, Nên quán tưởng như thế.

Thế nào là pháp hữu vi? Mọi sự việc đều là hữu vi, mặc áo, ăn cơm, đi, đứng nằm, ngồi, đều là hữu vi. Đó là nói về bên ngoài. Năm uẩn, sắc, thọ, tưởng, hành, thức là pháp hữu vi. Bốn đại, đất, nước, gió, lửa là pháp hữu vi. Sáu căn, sáu trần là pháp hữu vi. Mười hai xứ, mười tám giới cũng là pháp hữu vi.

Tất cả mọi pháp hữu vi thì như thế nào? Nói cho rõ ràng thì chúng như “mộng, huyễn, bọt, bóng” hay như “sương, như điện chớp.” Chúng ta phải coi các pháp hữu vi như sáu thứ như trên, nên theo như vậy mà quán.

Thế nào gọi là mộng? Nếu như chúng ta biết mình đương ở trong mộng, tức là không phải mộng. Mộng là cõi mơ, đời người là mộng, ở trong cảnh mộng mà nằm mơ, khi tỉnh lại không nhớ được gì. Tại sao vậy? Bởi vì chúng ta vừa ra khỏi cảnh mộng của kiếp quá khứ, lại tức khắc đi vào cõi mộng của kiếp này, cho nên chuyện gì trong quá khứ cũng không nhớ ra được.

Tỉ dụ, tôi có bảo: “Các vị đương ở trong mộng, ” chắc quý vị chắc quý vị chẳng đời nào tin. Tới khi tu hành thành công rồi, tỉnh mộng rồi, thì lúc đó chẳng ai cần nhắc, chính quý vị cũng phải thốt ra: “A! Hóa ra trước đây, ta làm cái này, cái kia, làm quan, phát tài, nhiều con, nhiều cháu, thật ra đều mộng cả.” Tại sao, bây giờ tôi bảo quý vị nằm mộng quý vị lại chẳng tin? Bởi vì quý vị chưa giác ngộ, nếu giác ngộ rồi, quý vị sẽ trả lời: “Đúng! Đó là mộng.”

Thế nào là huyễn? Huyễn là hư huyễn. Tỷ dụ có nhà ảo thuật kia mang ra một cái chậu trong có lửa chày. Ông ta niệm chú thì thấy chậu lửa biến thành hoa sen. Loại thần thông này chỉ là một trò ảo thuật, trông như thật, kỳ thật chẳng phải thật, vì đó là ảo vọng.

Nếu chúng ta hiểu thấu Phật pháp thì biết rằng mọi sự đều là ảo thuật, cái thế giới này là hư ảo, chỉ vì nhân duyên hòa hợp mà có. Nếu chẳng hiểu rõ Phậtpháp, thì chẳng khác gì trường hợp của đứa bé sơ sanh hay là một kẻ ngu muội, bị trò ảo thuật làm cho mê hoặc, coi mọi sự đều là thật cả, thăng quan là thật, phát tài là thật, tất cả đều cho là thật. Có biết đâu, phát tài cũng là con người đó, gặp cùng khổ cũng con người đó, chẳng có gì khác nhau. Chúng ta chỉ cần hiểu minh bạch tất cả mọi thứ đều là hư huyễn chẳng thật, thì chúng ta chẳng bị các trò ảo thuật làm cho mê hoặc.

Bọt thì hư ảo chẳng thật, còn bóng tức là ảnh của một hình tướng nhưng bóng người thì tùy theo thân người. Vì có hình mới có bóng. Hình là thật, nhưng bóng là hư giả. Nói xa hơn một bậc thì hình tướng cũng là hư dối, chẳng phải thật có. Quý vị không tin thử chấp vào cái hình hài này coi sao, xem quý vị có bảo trì, giữ nó được mãi hay không, hay là hình hài này vẫn phải chết?

Như sương, như điện chớp: Buổi sáng sớm, lúc thức dậy, quý vị thấy trên hoa cỏ còn đọng lại những giọt sương, nhưng khi mặt trời ló dạng, ánh nắng chiếu xuống thì sương tan không còn nữa. Điện chớp cũng là hiện tượng thoáng qua, bất thường như vậy.

Nên quán theo như thế: Nếu nhìn mọi sự theo cách đó thì ta sẽ thấy biển rộng trời cao, tâm lượng của ta biến thành rộng lớn, bao la như hư không, không bị sự vật gì ràng buộc, không làm gì trở ngại. Bởi tâm không bị trở ngại nên không sợ hãi. Tại sao quý vị lại sợ? Vậy sợ cái gì? Tôi chẳng sợ gì cả! Vì không sợ mới vô ngại. Làm sao được vậy? Tôi thường nói với quý vị: “Everything is OK!” bởi lý do biết tất cả mọi sự vật là mộng huyễn bọt bóng, như sương như điện chớp thì còn thấy trở ngại chỗ nào nữa? Bát nhã Tâm Kinh nói: “Tâm không bị trở ngại, bởi tâm không bị trở ngại, nên không sợ hãi, xa lìa điên đảo mộng tưởng.”

Phật thuyết kinh này xong, trưởng lão Tu bồ đề cùng chúng tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, tất cả thế gian trời, người, a tu la nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin thọ và phụng hành.

Phật nói xong bộ Kinh Kim Cang của Chân không Bát nhã thì vị trưởng lão có mười loại đức hạnh Tu bồ đề, cùng với các tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc (còn gọi là cận sự nam), ưu bà di (còn gọi là cận sự nữ), cùng tất cả thế gian, các vị trên tầng trời, người dưới trần gian, loại chúng sanh có thiên phước nhưng chẳng có thiên quyền là a tu la, đều hết sức vui mừng được nghe diệu lý, như người được của báu, tin theo, thọ lãnh để phụng hành và buông bỏ mọi thứ dục niệm.

Tôi hy vọng chúng ta nghe xong bộ kinh này thì bao nhiêu tư tưởng điên đảo cũng theo đó mà tan biến, không còn tung tích gì. Mọi thứ ham muốn, đuổi theo hình sắc, như ham ăn, ham ngủ, ham danh, ham tiền, đều nhất loạt buông bỏ hết. Khi năm dục, tài, sắc, danh, thực, thùy, các căn gốc địa ngục này đều đoạn trừ, thì bảo đảm trong tương lai quý vị không bị đọa, và sẽ tới cõi Tịnh Thường Tịch Quang.

Bộ Kinh Kim Cang đã giảng xong, quý vị nên khởi lòng tin mà phụng hành diệu pháp Bát nhã. Người nghe Kinh Kim Cang cũng phải làm sao luyện cho thân mình cứng rắn như kim cang, và nung nấu chí nguyện của mình cũng sắc bén như kim cang vậy. Muốn cho trí huệ cũng được trong sáng, lóng lánh như kim cang, chúng ta dứt khoát phải hành trì diệu lý bát nhã. Chúng ta phải lấy sức mình đi tới mới mong đạt được “Bát nhã Ba la mật, ” bờ bên kia của trí huệ bát nhã. Nếu chẳng đi tới, tức là lạc hậu, lẽo đẽo ở phía sau. Chúng ta không thể lạc hậu mà phải mạnh dạn bước tới, phát nguyện thành Phật là điều tiên quyết của chúng ta, vì thành Phật thì không thể nào thụt lùi về phía sau được. Có người nói: “Sư phụ ơi! Sư phụ cứ bảo các đệ tử phải phát nguyện thành Phật, nhưng sao Sư phụ lại chẳng thành Phật?” Các vị chẳng cần phải theo tôi vì tôi đã quên tôi mất rồi. Tôi chỉ muốn đi khai khẩn ruộng hoang cho người còn ruộng của tôi thì phó mặc.

Quý vị khỏi cần lo cho tôi, hoặc biết đâu, tôi đã chạy xa về phía trước từ lâu rồi!