Kinh Kim Cang Lược Giảng

Phần 2 Thiện Hiện Khải Thỉnh

Bấy giờ, trưởng lão Tu bồ đề, ở trong đại chúng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trật vai áo bên mặt, đầu gối bên mặt, qùy xuống đất, chắp tay cung kính bạch Phật rằng:

Hiếm có thay Đức Thế tôn! Đức Như lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát.

Bạch Đức Thế tôn! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm anậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên làm sao trụ, làm sao hàng phục được tâm?

Đức Phật nói: “Lành thay! Lành thay! Tu bồ đề! Đúng như lời con nói, Như lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát. Nay con hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ vì con mà nói. Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên an trụ như thế, nên hàng phục tâm mình như thế.”

“Dạ! Bạch Thế tôn! Cong nguyện vui lòng lắng nghe.”

Lược giải:

Bấy giờ, trưởng lão Tu bồ đề, ở trong đại chúng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trật vai áo bên mặt, đầu gối bên mặt quỳ xuống đất, chắp tay cung kính bạch Phật rằng:

Sau khi Đức Phật thâu y bát, rửa chân, ngồi lên tòa, thì có một vị trưởng lão đứng lên thưa hỏi.

Trưởng lão, Danh xưng trưởng lão có thể, một là chỉ các trưởng lão cao niên và nhiều tuổi hạ, hai là trưởng lão về pháp tánh, ba là trưởng lão về phước đức. Danh xưng trưởng lão là do mọi người cung kính mà xưng hô với mình, chớ không phải do mình muốn làm trưởng lão, hay tự phong cho mình mà được. Cũng không thể do mình tranh đoạt mà có.

Nên tuổi lớn, cộng thêm với nhiều tuổi hạ, tức là thọ giới đã lâu, thì gọi là trưởng lão. Nếu chỉ lớn tuổi mà tuổi hạ ít thì không được kể trong số này. Đại để như trường hợp của Tôn giả Ma ha Ca diếp, ông là người lớn tuổi nhất, thời gian thọ giới cũng lâu nhất, nên gọi là trưởng lão. Trưởng lão về tuổi hạ và nhiều năm hạ cũng chia thành thứ bậc. Như thọ giới mười năm thì kêu là hạ tọa, hai mươi năm gọi là trung tọa, ba mươi năm gọi là thượng tọa.

Trưởng lão về pháp tánh thì không cần có niên cao hay tuổi hạ nhiều. Vị này có thể ít tuổi nhưng trí huệ thâm sâu, có khả năng giảng kinh thuyết pháp, giáo hóa chúng sanh, hiểu rõ Phật pháp, thông đạt diệu nghĩa cũng như biện tài vô ngại.

Trưởng lão về phước đức thì có phước báo và cũng là người đủ đức hạnh. Pháp tánh trưởng lão thì không kể về tuổi tác. Như Ngài Xá lợi phât mới có tám tuổi mà đã thành trưởng lão. Vì lý do gì vậy? Số là khi lên tám tuổi, Tôngiả đã lên tòa thuyết pháp, khuất phục hàng loạt các luận sư, khiến họ liú lưỡi, ấp úng không còn tranh cãi được điều gì, đành phải gieo cả năm vóc xuống đất, cam tâm dập đầu trước cậu bé lên tám, mà tuyên bố thua cuộc. Có như thế, Ngài Xálợi phất mới được tôn là một pháp tánh trưởng lão ngay khi mới lên tám. Sanh ra mới được bảy ngày, Ngài Xá lợi phất đã thông đạt hết các kinh tạng. Chúng ta hãy tưởng tượng chỉ có bảy ngày mà học cùng khắp cả Phật pháp, thì thử hỏi Ngài đã đủ tư cách làm một vị trưởng lão chưa? Thật là siêu việt có thừa, bởi vậy trong các đệ tử Thanh văn của Phật, Ngài là bậc biện tài vô ngại, trí tuệ hàng đầu.

Biện tài có bốn loại, gọi là Tứ vô ngại biện:

Thứ nhất là vô ngại biện về lời, tức ngôn từ. Bất cứ ai có vấn đề gì, Ngài đều biện giải được một cách trôi chảy. Lời lẽ mà Ngài sử dụng nghe rất hay, vừa tinh luyện lại vừa hoàn chỉnh, dùng rất đúng chỗ. Đối phương muốn đưa lý lẽ tới đâu, cũng không sao thắng nổi.

Thứ hai là vô ngại biện về nghĩa. Không riêng ngôn từ mỹ lệ, nghĩa lý Ngài đưa ra cũng hết sức thông suốt.

Thứ ba là vô ngại biện về pháp. Lời ngài nói ra, chỗ nào cũng là đạo, nơi nào cũng quy về cùng một nguồn gốc, tất cả đều là Phật pháp, không còn có gì là bế tắc trở ngại.

Thứ tư là vô ngại biện với niềm vui thuyết pháp. Là một loại nhạo thuyết tam muội, vui thích thuyết pháp cho mọi người, trừ phi người ta không muốn nghe, nếu muốn nghe, thì lời pháp sẽ như nước nguồn tuôn chảy, không lúc nào ngưng.

Vị trưởng lão được nói lên trong Pháp hội Kim Cang này là Tôn giả Tu bồđề. Thứ bậc trưởng lão của Tôn giả thuộc về tuổi tác và nhiều năm hạ.Ngoài ra Ngài còn được coi là một pháp tánh trưởng lão, mà cũng là phước đức trưởng lão nữa, tức kiêm cả ba loại.

Tu bồ đề có ba nghĩa là: Thiện Cát, Thiện Hiện và Không Sinh. Khi tôn giả ra đời, kho chứa của báu trong nhà hốt nhiên trống không. Người cha sợ lắm, mới bói một quẻ, nhưng quẻ đó lại vừa tốt, vừa lành, nên đặt tên Tôn giả là “Thiện Cát.” Bảy ngày sau, của báu lại hiện ra, nên đặt một tên nữa là “Thiện Hiện.” Tại sao của báu lại biến thành không vậy? Nguyên do vì Tôn giả Tu bồ đề đã tu pháp môn “quán không” từ nhiều kiếp trước. Ngài đã chứng đắc lý không, và trong hàng đệ tử của Phật, Ngài là vị giải không đệ nhất. Có vậy nên khi sinh ra đời, trong nhà có tất cả 108 kho châu báu, tự nhiên biến thành trống không. Đó là ý nghĩa “Không Sinh” (sinh từ không) của danh hiệu Tôn giả Tu bồ đề. “Trong đại chúng” Tôn giả Tu bồ đề từ trong đại chúng của pháp hội bátnhã, gồm có cả trăm ngàn vạn ức trời và người.

Liền từ chỗ ngồi đứng dậy, Tôn giả trông thấy Đức Phật Thích ca Mâu Ni ngồi ngay ngắn trong tư thế kiết già, như như bất động mà luôn luôn sáng suốt (như như bất động, liễu liễu thường minh), ông hiểu được ý nghĩa của sự biểu hiện này. Biểu hiện điều gì vậy? Chính là biểu hiện một pháp về trí huệ bát nhã. Đức Phật thường ngày, trong mọi oai nghi, đi, đứng nằm, ngồi, đều biểu hiện diễn thuyết Thực tướng Bát nhã, Quán chiếu Bát nhã, và Văn Tự Bát nhã, đủ các loại diệu pháp bát nhã. Pháp bát nhã mầu nhiệm này, chỉ người có trí huệ mới thâm nhập được. Ngài Tu bồ đề, vừa đủ trí huệ, vừa đủ phước đức, nên mới nhận ra và hiểu ý Phật muốn thuyết diệu pháp Thực tướng bát nhã. Ông liền từ chỗ ngồi đứng dậy.

Trật vai áo bên mặt, theo phong tục của người Ấn Độ, thì trật vai áo bên mặt là biểu thị sự tôn kính. Ở Trung Quốc người xuất gia cũng để lộ vai tay mặt, đó là theo kiểu áo Phật chế xưa kia. Tại Ấn Độ, Thái Lan, Miến Điện, và Tích Lan, áo cà sa của người xuất gia đều có màu vàng đậm, không có khoen móc, bảo tồn cách thức của thời Phật tại thế.

Tại sao ở Trung Quốc, áo cà sa lại có khoen móc? Chẳng qua đây là một sự canh cải linh động, quyền biến. Vì khí hậu ở Trung Quốc tương đối lạnh hơn, nên cần mặc thêm áo lót bên trong áo cà sa. Vì trong áo lót, ngoài cà sa nên nhiều khi càsa có tuột xuống đất cũng khó cảm biết. Vì lẽ này, có thầy nhanh trí đã chế ra cái khoen để móc, giữ cho áo không bị tuột. Thế là vừa giữ được cách thức do Phật chế, vừa tiện lợi thích ứng với hoàn cảnh của mình. Đó là nguyên thủy của cái khoen móc trên áo cà sa của người xuất gia Trung Quốc.

Tu bồ đề trật vai áo bên phải, đầu gối bên mặt quỳ xuống đất, chắp tay cung kính bạch Phật. Trật vai áo bên mặt, đầu gối bên mặt quỳ xuống đất có ý nghĩa là thân nghiệp thanh tịnh, chắp tay cung kính là ý nghiệp thanh tịnh, bạch Phật là khẩu nghiệp thanh tịnh. Lấy thân, tâm, khẩu, cả ba thanh tịnh mà thỉnh Phật thuyết pháp.

Hiếm có Đức Thế tôn! Đức Như lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát.

Hiếm nghĩa là thật ít có. Hiếm có gì? Hiếm có Phật.

Phật Thích Ca đương ngồi trên pháp tọa, một lời cũng chẳng thốt ra. Trưởng lão Tu bồ đề sao mà lắm chuyện vậy? Gió chẳng động mà sóng lại dậy lên, đương vô sự mà sự lại sanh, có đầu lại đội thêm đầu, có tướng lại thêm tướng, như vậy chẳng phải là đương yên ổn mà tự nhiên kiếm chuyện cho rắc rối hay sao? Phật Thích Ca không nói gì, sao trưởng giả lại nói là “hiếm có.” Hoặc giả đức Thích Ca nói ra một nghĩa lý gì, hoặc biểu hiện một cái gì, thì phát biểu câu Đức Thế tôn hiếm có, có thể là điều tạm được, đàng này Phật không có làm cái gì khác, ngoài việc Ngài bày tọa cụ để ngồi xuống mà lại nói tới “hiếm có!” Các vị nên chú ý nhìn nhận cho thật kỹ ngay chỗ này. Toàn bộ ý nghĩa Kinh Kim Cang nằm tại chỗ này đây!

Phật Thích Ca Mâu Ni “trải tọa cụ ra, ngồi xuống” là đã thuyết pháp rồi đó, cho nên ông Tu bồ đề mới nói: “ Đức Thế tôn hiếm có! Đức Như lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát.” Phật thuyết bát nhã chính là để hộ niệm các Bồ tát, chính là vì phó chúc các Bồ tát. Ngài lìa các tướng ngôn ngữ, các tướng văn tự, các tướng tâm duyên, ly mọi tướng để tuyên thuyết cái Thực tướng của bát nhã. Chỉ người nào chứng được quả Thánh mới hiểu nổi Thực tướng bát nhã, còn như phàm phu thì không vào được, không hội được pháp mầu bát nhã này. Tôn giả Tu bồ đề mới nghĩ ra biện pháp khiến Đức Phật dùng phương tiện thiện xảo để diễn thuyết văn tự Bát Nhã. Do đó Ngài mới quyền biến thị hiện thay chúng sinh thỉnh pháp. Từ trong đại chúng, Ngài đứng lên, trật vai bên mặt, chắp tay cung kính bạch Phật rằng: “Đức Thế tôn thật là hiếm có, các pháp mà Ngài nói thật là khéo bảo hộ các vị Bồ tát, khéo dạy dỗ các vị Bồ tát, các pháp này thực là mầu nhiệm vô cùng!”

Bạch Thế tôn! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên làm sao trụ, làm sao hàng phục được tâm?

Trưởng lão Tu bồ đề vì chúng sanh mà thỉnh pháp, lại xưng hô “Thế tôn” và bạch rằng: “Bạch Thế tôn! Ngài đã giảng thực tướng bát nhã xong, nhưng một số chúng sanh vẫn chưa hiểu rõ, vậy xin Ngài hãy vì các chúng sanh đời mạt pháp sau mà giảng thuyết lại. Như quả có người thiện nam, có người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề...”

A nậu đa la tam miệu tam bồ đề là tiếng Phạn, nghĩa là vô thượng chánh đẳng chánh giác. Tại sao trong bản kinh Hán tạng không phiên dịch chữ này? Đây là một danh từ dùng để chỉ quả vị Phật, nên vì tôn kính mà không phiên dịch, và để luôn âm tiếng Phạn.

A nậu đa la là vô thượng, tam miệu là chánh đẳng, tam bồ đề là chánh giác. Người có chánh giác thì khác với phàm phu; Phật đã giác ngộ chân chánh nên không giống phàm phu, những người không giác ngộ. Là chánh đẳng tức khác với kẻ nhị thừa, vì nhị thừa chỉ là chánh giác mà không phải chánh đẳng. Gọi là giác ngộ chánh đẳng chánh giác tức là sự giác ngộ này chân chánh ngang với sự giác ngộ của Phật (đẳng là ngang hàng). Vô thượng tức là có sự khác biệt với hàng bồ tát, vì Bồ tát chỉ được chánh đẳng mà chưa đạt tới hàng vô thượng. Bồtát còn được gọi là Hữu Thượng Sĩ, chỉ Phật mới có hiệu là Vô Thượng Sĩ, tức là không có thứ bậc nào ở trên Phật, Phật là quả vị tột cùng.

Tôn giả Tu bồ đề thưa với Phật rằng: “Như có người muốn phát tâm a nậuđa la tam miệu tam bồ đề thì họ phải làm sao để an trụ chân tâm? Phải làm sao để hàng phục tâm vọng tưởng, tâm phan duyên, tâm phóng túng, tâm hư vọng, tâm cống cao ngã mạn, tâm tham, tâm sân, tâm si?”

Hàng phục được tâm, là chế phục tâm xấu. Hàng phục là gì? Như hai bên giao chiến, thì hàng phục chính là lúc chiến thắng đối phương.

Làm sao để chế phục tham, sân, si? Phải vun trồng giới định, huệ. Có giới, định, huệ thì không có tham, sân, si. Vì quan hệ giữa tham sân si và giới định huệ thì hỗ tương liên đới; cái này chỉ có ý nghĩa nếu có cái kia, do đó ta có thể nói: Tham, sân, si tức là giới, định, huệ; giới, định, huệ tức là tham, sân, si. Ví như cùng một số tiền, ta có thể dùng nó mua thuốc phiện cũng có thể dùng nó giúp đỡ kẻ khác qua cơn khốn cùng. Đó là ý nghĩa thuyết minh quan hệ của tham, sân, si và giới, định, huệ. Biết cách dùng thì có giới, định, huệ; không biết cách dùng thì có tham, sân, si.

Đối với người ngu si thì giới, định, huệ sẽ biến thành tham, sân, si. Nước với băng cũng vậy, nước chẳng khác băng, băng chẳng khác nước, nước tức là băng, băng tức là nước. Cùng một nghĩa lý này, ta thấy phiền não tức bồ đề, bồ đề tức phiền não, phiền não và bồ đề chẳng phải là hai thứ. Nếu không biết cách dùng thì phiền não là phiền não, ngược lại như biết cách, thì phiền não sẽ trở thành bồđề.

Nói ra là pháp, thực hành là đạo, nói cho tốt, nói cho hay, mà chẳng thực hành thì chẳng phải là đạo. Nhất định phải thành thật mà làm, y theo Phật pháp mà tu hành. Siêng năng tu giới, định, huệ, sẽ diệt tham, sân, si, như vậy chính là hàng phục tâm. Nếu chúng ta hàng phục được vọng tâm, thì chân tâm sẽ thường trú, cho nên có câu “thường trụ chân tâm, tính tịnh minh thể.”

Đức Phật nói: “Lành thay! Lành thay! Tu bồ đề! Đúng như lời ông nói, Như lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát. Nay ông hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ vì ông mà nói. Người thiện nam, người thiện nữ phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên an trụ như

thế, nên hàng phục tâm mình như thế.” “Dạ! Thế tôn! Con nguyện vui lòng lắng nghe.”

Đức Phật Thích Ca thấy ông Tu bồ đề vì chúng sanh mà thỉnh pháp, Ngài hoan hỉ nên mới khen rằng: “Tu bồ đề, ông thực là tốt.”

Kế đó Phật nói: “Đúng lắm! Như lai khéo bảo vệ các vị Bồ tát, khéo dạy dỗ các vị Bồ tát, nên mới nói pháp bát nhã. Bây giờ, ông phải hết sức chú ý, ta nay giảng diệu pháp bát nhã cho ông, nhưng ông không được nghe như cách gió thoảng qua tai. Phải đặc biệt chú tâm. Nếu để phớt qua thì thật uổng phí, nhọc công Như lai.”

“Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên an trụ như thế, nên hàng phục tâm mình như thế.” Câu này nghĩa là nên an trú chân tâm như thế, hàng phục vọng tâm như thế.

Trong Kinh Kim Cang, tới đoạn nào khẩn yếu, ta cũng thấy mấy chữ như thế (như thị). Đức Phật có một cách biểu thị, mà không diễn tả ra bằng văn tự. “Như thế, ” tức không có giảng gì hết, đó là chỗ “hết đường ngôn ngữ, chỗ diệt mọi tâm ý, ” cho nên có câu:

Khẩu dục ngôn nhi từ táng, Tâm dục duyên nhi lự vong.

Nghĩa là:

Miệng muốn nói mà lời tan biến, Tâm muốn duyên mà ý chẳng còn.

Như thế! Tức là chỗ không có lời giảng, nghĩa là bảo chúng ta hãy ngồi xuống tham thiền đi! Nếu chúng ta có thể ngồi tham thiền, hay thiền quán, thì do chú tâm chuyên nhất, vọng tâm tự nhiên bị hàng phục, chân tâm ngay đó hiển hiện. Do đó mới nói như thế. Nếu người ta cứ như vậy mà tu, thì thường an trụ chân tâm, thấy bổn lai Phật tánh, tánh tịnh minh thể và hàng phục vọng tâm.

Vì vô tướng bát nhã nên không có hình tướng gì hết. Khi Ngài Tu bồ đề đã minh bạch, Ngài muốn chúng sanh đời sau được hiểu thấu nên Ngài đáp rằng:

“Dạ!”

Nói tới đoạn này, chúng ta liên tưởng tời một lần nọ, đức Khổng tử nói với Tăng tử, với sự hiện diện của một số đệ tử nữa. Ngài nói:

Sâm ơi! Đạo của ta chỉ dùng cái một xuyên suốt hết thảy

Tăng tử thưa: “Dạ!”

Khi đức Khổng đi ra, các môn đồ hỏi Tăng tử: “Thầy nói gì?”

Tăng tử đáp: Đạo của đức Phu tử thì chỉ có lòng trung thứ thôi.

Khi đức Khổng tử đi rồi, các môn đồ không hiểu thầy Tăng tử đáp “dạ” là ý nghĩa gì. Tăng tử thì hiểu, nhưng các đệ tử khác không hiểu mới hỏi: “Câu thầy

vừa nói đó có nghĩa gì? Làm sao mà chúng tôi chẳng hiểu gì hết?”

Tăng tử đáp: “Đạo của Phu tử chỉ là trung thứ mà thôi.”

Trung, nghĩa là hết sức mình (tận kỷ); thứ, nghĩa là trút hết mình (thôi kỷ); trung thứ tức là đối với người thì hết lòng, nhường hết cho người.

Thế tôn! Con nguyện vui lòng lắng nghe. Trưởng lão Tu bồ đề bạch

Phật: “Thế tôn! Con nguyện vui lòng lắng nghe, ” lời thuyết pháp của Phật.

Phần 3 Đại Thừa Chánh Tông

Phật bảo Tu bồ đề: Các vị Bồ tát Ma ha tát, nên như thế mà hàng phục tâm mình.

Ta sẽ khiến hết thảy các loài chúng sanh, hoặc loài từ trứng sanh, từ thai sanh, từ ẩm thấp sanh, từ hóa sanh; hoặc loài có sắc, loài không có sắc, loài có tư tưởng; loài chẳng phải có tư tưởng; loài chẳng phải không có tư tưởng, đều được diệt độ nơi Vô dư Niết Bàn.

Tuy diệt độ vô lượng, vô số, vô biên chúng sanh như vậy mà thật ra không có chúng sanh nào được diệt độ cả. Vì sao? Tu bồ đề! Nếu Bồ tát còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả thì Ngài không phải là Bồ tát.

Lược giải:

Phật bảo Tu bồ đề: Các vị Bồ tát Ma ha tát nên như thế mà hàng phục tâm.

Mấy chữ Các vị Bồ tát là nói nhiều Bồ tát, cũng có thể chỉ tất cả các vị Bồ tát, mà cũng có thể chỉ một vị Bồ tát. Đó là vị Bồ tát nào? Chính là vị nào muốn hàng phục tâm.

Tại sao giảng chữ “các” (chư) lại có thể giảng là tất cả, có thể giảng là nhiều, mà cũng có thể giảng là một vậy? Chúng ta nên hiểu rằng, nhiều chính là một, một chính là nhiều. Nhiều là do từng vị một hợp lại mà thành, nên một tức nhiều, nhiều tức một. Nhìn qua thì tựa như có hai, chẳng đồng một thứ, kỳ thật chẳng phải là hai thứ khác nhau.

Vị Bồ tát đó là ai vậy? Chính là quý vị! Quý vị nói rằng: “Tôi chỉ là kẻ phàm phu, chưa thành Bồ tát.” Xin hỏi quý vị có tin rằng mình thành Phật không? Tin chớ! Vậy thì Phật còn có thể thành, huống chi là Bồ Tát? Vấn đề này khỏi phải bàn nữa.

Nói về Ma ha tát tức là không phải hàng Bồ tát nhỏ, mà là các đại Bồ tát. Danh xưng đại Bồ tát có bảy ý nghĩa:

1. Thứ nhất là các bậc đại căn. Các vị đã từng cúng dường Tam bảo, lễ bái Tam bảo, cung kính đối với Tam bảo từ vô lượng kiếp đến nay, vun trồng bao nhiêu công đức, mà chẳng phải chỉ gieo căn làng trước một vị Phật, mà hai vị, ba, bốn, năm vị Phật. Căn lành của các vị này rất lớn, nên gọi là hàng đại căn.

2. Thứ nhì là những bậc đại trí huệ. Thế nào là có trí huệ lớn? Trí huệ lớn là biết phát tâm bồ đề. Hiện tại quý vị đến đây nghe kinh, tìm hiểu Phật pháp, tới chỗ này tham gia tham thiền, đâu chẳng phải trong kiếp xưa đã có ít nhiều căn lành, đã có ít nhiều trí huệ? Người nào không có căn lành, một khi tới chỗ này sẽ cảm thấy đứng không yên, ngồi không yên, như khỉ ưa chạy nhảy, như tâm trạng của chư thiên, khi ngũ tướng suy xuất hiện, không chịu ngồi chỗ của mình mà cứ chạy đi. Nay các vị không bỏ chạy. Thậm chí ngày nào tôi cũng quở cũng đánh cả trăm phát hương bản (cây thước bản dùng để đánh hành giả nào ngủ gục). Chịu một trăm cây chẳng phải dễ. Tôi không nói đùa với các vị đâu! Như quả các vị không khai ngộ, thì bất cứ vị nào, cũng nhất định phải lãnh trăm phát hương bản đó! Chẳng thà các vị bỏ đi vì bị đánh, còn hơn tôi không làm cho các vị khai ngộ được.

Có trí tuệ lớn, phát tâm bồ đề, vẫn chưa đủ mà còn phải độ khắp chúng sanh nữa. Vì sao Quán Thế Âm Bồ Tát lại hiện khắp nơi? Tại vì Ngài có trí huệ lớn, muốn độ khắp chúng sanh. Độ chúng sanh nhưng không chấp tướng, không an trụ vào cái tướng độ chúng sanh. Chấp tướng độ chúng sanh nghĩa là sao? Tỷ như vua Lương Võ Đế, ông giúp chúng sanh nhưng ông lại chấp tướng. Lúc ông gặp Bồ đề đạt ma, vị tổ thứ nhất của Thiền tông Trung Hoa, ông hỏi như sau: “Thầy coi tôi cúng dường bao nhiêu tăng, cúng trai, in kinh, tạo chùa miếu, rất nhiều, vậy tôi có công đức chăng?”

Nói như vậy là nhà vua có ngã tướng, có tâm chấp trước, lòng đã có sự cống cao ngã mạn rồi. Ý như muốn nói rằng tuy thầy là một Pháp sư từ Ấn Độ đến, nhưng chắc gì thầy đã có công đức như tôi. Trong ý đó, ta đã thấy nhà vua muốn Tổ sư Đạt ma đề cao nhà vua, muốn nói cho Tổ sư tán thán mình. Nhưng tổ đâu có thể làm chuyện đó được? Cho nên, với “ trực tâm là đạo tràng, ” Ngài nói: “Chẳng có công đức gì hết.”

Vua Lương Võ Đế không vui chút nào, nói: “Cái ông Hòa thượng mặt đen cớ sao lại nói ta không có công đức?” Về sau nhà vua không hội ý được của Sơ tổ, hai bên không khế hợp, nên Tổ sư mới theo Trường Giang, đi về phương Bắc, rồi lên chùa Thiếu Lâm tại Tung Sơn.

Đó là nghĩa của độ sanh mà chấp tướng, nhà vua chấp tướng vào việc độ sanh của mình, muốn cầu một sự ấn chứng của Tổ sư, thừa nhận rằng nhà vua đã có công đức. Đâu ngờ, Tổ sư Đạt ma, chẳng hề nghĩ tới vấn đề nhân tình, không hề coi trọng danh vị hoàng đế nên mới bỏ đi. Vì thiếu trí huệ. Nếu như ông thực sự có trí huệ chân chánh, thì đã không chấp trước vào tướng độ sanh.

3. Thứ ba là những bậc có niềm tin vào pháp lớn. Có câu nói: “Pháp Phật như biển, chỉ có lòng tin mới vào được.” Nếu không có long tin thì chỉ đứng nhìn biển cả than thở. Pháp Phật thâm sâu như biển, cao như núi Tu di, không dễ gì mà thâm hiểu thấu đáo. Cũng như khi thấy các kinh tạng nhiều như vậy, nghĩ biết đến ngày nào mới xem cho hết? Nếu có lòng tin thực sự vào Phật pháp, thì sẽ từ chỗ cạn đến dần chỗ sâu, từ gần đến xa, do ít mà tới nhiều, từng điểm từng điểm một đem ra nghiên cứu, thì rốt cuộc cũng có một ngày thông đạt được bảo tạng của Phật pháp. Nhưng chỉ cần mình tin sâu, phát nguyện tha thiết rồi mới thật sự thực hành tu tập. Đầu tiên mình phải có lòng tin sâu xa vào Phật pháp, sau đó khẩn thiết phát nguyện học tập. Khi đã thông hiểu, phải mang ra thực hành. Tóm lại, thâm tín, thiết nguyện, thực hành, ba điều đó quan trọng lắm. Còn như chẳng có lòng tin, thì dầu Phật pháp có hay thế nào chăng nữa, cũng không sao tới được. Thế nào là pháp lớn? Bát nhã Ba la mật chính là pháp lớn, nghĩa tiếng Phạn là trí huệ. Phải tin vào trí huệ sẵn có của mình. Kinh Kim Cang nói: “Cho đến sanh khởi niềm tin thanh tịnh, Như lai ắt biết, ắt thấy.” Quý vị móng khởi một niềm tin thanh tịnh, Phật sẽ hay biết, làn sóng điện của quý vị sẽ được Phật tiếp nhận và sẽ được Phật thông tin. Thông như thế nào? Tức là nếu có tín tâm, thì một khi Phật tiếp được điện đó tức sẽ hồi báo cho mình, khuyên ta phải siêng năng tu giới, định, huệ, để diệt tham, sân, si. Quý vị thấy, quý vị và Phật đánh điện thông tin, mà quý vị không hay biết gì, thế mới là diệu pháp. Diệu pháp chính là diệu ở chỗ này.

4. Thứ tư là các bậc hiểu được lý lớn. Lý mà cũng có lớn nhỏ chăng? Cố nhiên là có. Về sự tình còn có việc lớn việc nhỏ, không lẽ về đạo lý, không có lý lớn lý nhỏ hay sao? Lý lớn tức là đạo lý lớn, chính là cái ý nghĩa bổn lai của ta là Phật. Phải hiểu lý này. Lý tức Phật. Phật tức lý. Phật là vị đã thành Phật, ta thì chưa thành Phật, Phật và ta bổn lai chỉ là một, không phải hai, không khác nhau. Chẳng qua Phật đã tu viên mãn rồi, ta thì chưa tu tới viên mãn, nên chúng ta chưa thành Phật, còn Phật thì đã thành Phật rồi. Tuy nhiên ta cũng chớ hồ đồ, vơ đũa cả nắm mà cho rằng ta là Phật, Phật là ta, nói vậy không được đâu! Phải nói Phật là chúng sanh đã thành được Phật, chúng sinh là kẻ chưa thành được Phật. Chúng ta phải tin thật như vậy. Chúng ta chưa thành Phật, hiện tại chưa thành, nhưng đến khi thành rồi thì sẽ là Phật.

Tại sao chúng ta phải tin chính bổn lai của chúng ta là Phật? Nguyên do vì Thực tướng Bát nhã chẳng lìa khỏi tâm chúng sanh. Tâm của chúng sanh chính là Phật, Phật là chân tâm, chân tâm là Phật. Có điều hiện tại chúng ta không phát giác ra chân tâm đó, ngược lại sử dụng vọng tâm, cho nó là bản ngã. So sánh vọng tâm với chân tâm thì như so sánh người mù và người mắt sáng. Vọng tâm sánh với người mù, chân tâm sánh với người mắt sáng. Bởi cớ gì chúng ta lại không sử dụng chân tâm? Nó bị mất rồi chăng? Không phải vậy. Vậy cớ sao ta lại sử dụng vọng tâm? Kinh Lăng Nghiêm có giảng rằng: “Một niệm chẳng giác ngộ, sinh ra ba điều vi tế.” Khi một niệm không giác ngộ dấy lên, thì liền có ba tướng vi tế sinh ra, che mờ mất chân tâm, và Như lai tạng không thể hiển hiện được. Mình hãy tin ở chân tâm, rằng mình vốn đầy đủ trí huệ đức tướng của Phật, nếu như y pháp Phật tu hành, tương lai ắt sẽ tới Phật quả.

5. Thứ năm là các bậc tu đại hạnh. Kẻ tu hành, tu chút ít chẳng nên cho là đủ, không thể chỉ ở giữa chừng mà cho là tới đích, không thể tới nửa đường mà đã bỏ cuộc, không thể nhận “hóa thành” (phương tiện) làm “bảo sở” (cứu cánh). Kẻ tu pháp nhị thừa, mới được ít cho là đủ, hoặc giả chứng được sơ quả, nhị quả, tam quả, tứ quả, rồi chấp không chịu bỏ pháp tiểu thừa để tiếp tu đại thừa. Giữa chừng mà đã tự vạch ranh giới là tới đích, như trường hợp của tỳ kheo Vô văn (tỳ kheo ngu dốt). Khi ông ngồi thiền, chứng cảnh giới trời tứ thiền, thì vội cho rằng mình đã đạt được tứ quả, tự vạch ra giới tuyến, cho là tới đích rồi. Ông không biết rằng mình chỉ mới tới giữa đường. Bỏ cuộc nửa đường là trường hợp của phàm phu. Kẻ phàm phu đi được vài bước, chưa tới được trời tứ thiền, nhưng cho rằng đường quá xa, mình không thể tới được, do đó quay đầu trở lại. Như vậy gọi là nửa đường bỏ cuộc. Có người thì đã vội an nghỉ ở “hóa thành.” Trong Kinh Pháp Hoa có phẩm Hoá Thành Dụ. Khi những bậc nhị thừa, trên đường tu Bồ tát đạo, thấy đường dài xa lắc, đầy gian nan, khổ sở, thì cảm thấy mệt mỏi, lòng không muốn bước thêm. Phật thấy mọi người đều khổ sở nên mới biến hóa ra cảnh một thành thị, rồi bảo mọi người rằng: đàng trước có một thành phố cách đây không xa lắm, chúng ta hãy đến đó nghỉ ngơi ít ngày. Các vị nhị thừa tới được Hóa thành, thấy chỗ này nào vàng bạc, châu báu tất cả đều đầy đủ, hấp dẫn quá nên lòng muốn dừng lại luôn ở chỗ này, không muốn đi tiếp. Thức tế thì Hóa thành là dụ cho cảnh giới mà hàng nhị thừa chứng được, đó là niết bàn hữu dư y, chưa phải là cứu cánh, chỗ nghỉ ngơi rốt ráo.

Cho nên, trong phẩm Hóa Thành Dụ của Kinh Pháp Hoa, Phật cảnh giác các hàng đệ tử Thanh văn, không nên tham luyến Hóa thành, mà phải dũng mãnh tiến bước, hướng thẳng tới “bảo sở, ” nơi này mới là chỗ rốt ráo chứng quả cuả Như lai.

Tu đạo là phải nhẫn chịu mọi khổ sở, khó nhọc. Nhẫn là thế nào? Là nhẫn chịu gió, chịu mưa, chịu đói, chịu khát, chịu rét, chịu nắng. Nhẫn những gì mà người ta không nhẫn được, nhường những gì mà người ta không nhường được, ăn những thứ mà người ta không ăn được, nhịn chịu những điều mà không ai chịu nỗi. Người ta không thích đồ ăn này, nhưng ta thì ăn cũng được, cố nhiên không phải cố ý ra bộ dạng để mọi người chiêm ngưỡng, chuyện gì cũng phải làm thiệt lòng, không phải làm vì muốn quảng cáo mình (gọi là buôn bán sự tu hành). Phải tu pháp lục độ, mà lục độ là phải bố thí. Bố thí cho người chứ chẳng bố thí cho chính mình. Giúp đỡ là giúp đỡ kẻ khác, không phải là giúp mình. Tôi biết có vị Pháp sư thực tâm hoan hỷ giúp đỡ mọi người, cho đến có phải chích huyết cho người khác sống, cắt thịt cho người ăn vị đó vẫn vui lòng. Thực tâm họ muốn giúp đỡ người mà không muốn ai biết tới. Những vị chân chánh phát bồ đề tâm tu hạnh lớn thì không nói với mọi người như: “Tôi là người tu đại hạnh, các người có biết hay không?” Vì lý do đó nên quý vị không biết tới họ.

6. Thứ sáu là các bậc đã trải qua nhiều đại kiếp. Sự tu hành của các vị này không phải chỉ có trồng căn lành trong một Phật sát, mà họ đã từng trải qua ba kiếp lớn a tăng kỳ, gieo trồng căn lành, tu phước, tu huệ.

7. Thứ bảy là các vị cầu quả lớn. Vì lý do gì các Bồ tát lại phải thực hành Bồ tát đạo? Bởi vị họ hướng tới quả vị vô thượng chánh đẳng chánh giác, tức là quả vị Phật. Đó chính là hy vọng và là mục đích tu hành của các hàng đại Bồ tát.

Chữ “Ma ha tát” có bảy nghĩa là như vậy.

Các vị Bồ tát Ma ha tát thế nào hàng phục tâm?

“Nên như thế mà hàng phục tâm.” Chữ “như thế” nghĩa là pháp đó, nó là lý thể của Thực tướng, cho nên không nói ra như thế nào. Nhưng, từ cái không nói ra đó, không thể không nói tới cái vỏ ngoài của nó.

Ta sẽ khiến hết thảy các loài chúng sanh, hoặc từ trứng sanh, từ thai sanh, từ ẩm thấp sanh, từ hóa sanh, hoặc loài có sắc, loài không có sắc, loài có tư tưởng, loài không có tư tưởng, loài chẳng phải có tư tưởng, cũng chẳng phải không tư tưởng, đều được diệt độ nơi cõi Vôdư niết bàn.

Nói về hết thảy chúng sanh trong thế gian, thì loài sanh từ trứng (tức noãn sanh) là do yếu tố “tưởng, ” loài thai sanh do yếu tố “tình, ” loài thấp sanh do yếu tố “hợp, ” loài hóa sanh do yếu tố “ly”. Tóm lại là do “tình, tưởng, hợp, ly” mà biến hóa, chiêu cảm mà thọ nghiệp rồi theo nghiệp mà thọ báo mỗi loài một khác. Kinh Lăng Nghiêm kể về mười hai loại chúng sanh hết sức minh bạch.

1. Từ trứng sanh là do yếu tố tưởng mà sinh xuất. Đại khái như gà ấp trứng, từ sớm đến tối một mực suy tưởng: “Gà con của mình sắp nở ra đây, ” cứ tưởng miết như vậy, quả nhiên khiến trứng nở ra con. Loại này gồm cả các loài cá, tôm, rùa, rắn.

2. Từ thai sanh là do yếu tố tình. Vì cớ gì có thai? Giữa nam nữ có tình luyến ái, hợp lại với nhau mà thành bào thai. Loài thai sanh gồm cả người, các giống súc vật, các loài rồng và tiên.

3. Loại thấp sanh là do yếu tố hợp mà cảm ra, do hơi ẩm và khí nóng hợp lại mà sanh ra, gồm các loài côn trùng trong nước, các giun sán v.v...

4. Loại hóa sanh là từ yếu tố ly ứng mà ra. Nhân vì lẽ thích mới nới cũ, mà có sự ly khai, từ có hóa không, từ không hóa có, từ nhỏ biến ra lớn, từ lớn biến nhỏ, đại khái như con tằm hóa bướm, tất cả đều có sự biến hóa, đổi hình. Loại này gồm cả ruồi, nhặng thoát xác bay xa.

Các chúng sanh do các yếu tố tình, tưởng, hợp, ly mà biến hóa, chính là do sự mê vọng mà sanh ra, vì mê vọng mà tạo nghiệp, nhân tạo nghiệp mà thọ quả báo. Thai, trứng, thấp, hóa, loài nào theo loài nấy, cũng vì nhân duyên đại khái như nhau nên có cùng một loại quả báo như nhau.

Ngoài cách phân loại thành thai, trứng, thấp, hóa, còn có cách phân loại rộng rãi hơn nữa.

5. Hoặc có sắc tức là loài tinh diệu tốt xấu, xuất sinh từ sự hòa hợp các loạn tưởng về sắc sáng chiếu (loạn tưởng tinh diệu), như các loài đom đóm, loài trai có ngọc v.v...

6. Hoặc không sắc là loài sanh từ các yếu tố không, tán, tiêu, trầm, như các tầng trời tứ không, các loài như thần hư không (thuấn nhã đa thần), thần gió, thần nắng.

7. Hoặc là loài có tư tưởng tức không có hình sắc mà chỉ có tư tưởng, nó ẩn hiện như có như không, phảng phất chẳng có thực chất, như các loại quỷ thần, yêu quái, như thần núi, thần nước, các loại gỗ đá thành tinh, các sơn tinh, thủy quái, v.v...

8. Hoặc là loài không có tư tưởng tức là loài có hình sắc mà không tư tưởng, u mê, ngu độn, tinh thần tựa như gỗ, đất, các loại kim thạch. Tại Hươngcảng có một hòn vọng phu. Tương truyền năm xưa có một người đàn bà, có chồng đi ra biển làm ăn buôn bán. Người chồng đi mãi không về, còn người vợ thì cứ ngày ngày bế con lên núi ngóng ra biển khơi mong chồng. Năm tháng qua lâu mà tin chồng chẳng có, dần dà người vợ hóa thành đá, cho tới nay vẫn còn hòn đá vọng phu, đứng dựng trên đỉnh núi, hướng ra biển khơi trông ngóng.

9. “Hoặc là loại chẳng phải có tư tưởng, ” đây chẳng phải là một loại sanh từ trứng ra lấy tư tưởng mà truyền sanh mạng. Nó phát sanh từ sự kết hợp của hai thứ vọng tưởng, đem vọng tưởng của đối phương làm của mình, cùng nhau tráo trở. Tỷ như trường hợp con tò vò mà nuôi con của con sâu minh linh. Kinh Thi có câu:

Minh linh hữu tử, quả doanh phụ chi

Nghĩa là: Con sâu minh linh có con, con tò vò nuôi đỡ. Minh linh là loài sâu ở đọt dâu, con tò vò thì giống loại ong có eo thắt lại. Tò vò kiếm đất làm tổ, nuôi con sâu minh linh ở bên trong, khấn rằng: “Loại ngã! Loại ngã!” nghĩa là “giống như ta.” Bảy ngày sau quả nhiên con sâu hóa ra con của tò vò. Đây chính là chẳng phải có tư tưởng, do hai thứ khác nhau lẫn lộn mà thành. Nguyên vì kiếp xưa chuyên nghề đi lấy tài vật của người khác, đem về làm của mình nên mới chịu quả báo đó.

10. Chẳng phải không có tư tưởng là nói về loại mang nhiều oán hận từ trước, muốn kiếm sự báo thù, như loài chim kiêu (con chim ưng đầu mè, tục kêu chim bất hiếu) bám vào ổ đất để sanh con, khi con lớn lên thì con ăn thịt mẹ. Lại có một loại muông thú nữa là con phá kính, nuôi con đến khi con lớn thì con ăn thịt cha.

Trong Kinh Phật nói khiến các loại này được diệt độ nơi Vô dư niết

bàn. Danh từ niết bàn là tiếng Phạn, dịch nghĩa là “tịch diệt, ” về sau dịch là “viên tịch.” “Diệt độ” bao gồm ý nghĩa là làm tan nhị chướng và làm tiêu nhị tử. Nhị chướng là hai thứ chướng ngại phát sanh từ phiền não và sở tri. Nhị tử là hai hình thức sanh tử, một là phần đoạn sanh tử, hai là biến dịch sanh tử.

Niết bàn có bốn thứ:

1. Tự Tánh Thanh Tịnh Niết Bàn: Chỉ chung cho tất cả các loài hữu tình, có tính cách bình đẳng, tại phàm phu không giảm, ở các bậc thánh không tăng.

2. Hữu Dư Y Niết Bàn: Kẻ hữu tình tu hành, dứt được phiền não chướng, nên nguyên nhân của khổ đã hết nhưng vẫn phải còn nương vào cái thân ngũ uẩn này trong khi chưa hết thọ mạng. Tuy còn mang thân thể này, nhưng phiền não đã diệt đã đạt được thanh tịnh, nên gọi là “chướng vĩnh tịch.”

3. Vô Dư Y Niết Bàn: Đây là nhân của phiền não đã tận, liễu sanh thoát tử, gọi là “chúng khổ vĩnh tịch.”

4. Vô Trụ Xứ Niết Bàn: Hàng nhị thừa đã trừ được phiền não (nhân không), nhưng hãy còn sở tri chướng (chưa được pháp không), nên không trụ vào sanh tử mà trụ ở Hữu dư niết bàn. Các bậc Thánh hàng đại thừa, đều diệt cả phiền não và sở tri, nên nhân và pháp đều không, bèn lấy đại trí và đại bi làm phương tiện, chẳng trụ ở sanh tử, cũng chẳng trụ ở niết bàn, mãi mãi đi cùng khắp để quảng độ chúng sanh, nên gọi là Vô Trụ Xứ niết bàn.

Tuy diệt độ vô lượng, vô số, vô biên chúng sanh như vậy mà thật ra không có chúng sanh nào được diệt độ cả. Vì sao? Tu bồ đề! Nếu Bồ

tát còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả thì Ngài không phải là Bồ tát.

Vô Dư Niết Bàn nói trong kinh đây là chỉ hai loại niết bàn sau cùng, trong số bốn loại nói trên. “Tuy Bồ tát diệt độ vô lượng vô biên chúng sanh, nhưng thật không có chúng sanh được diệt độ, ” là nghĩa thế nào? Bởi vì, đây chính là cái toàn thể đại dụng của đại bát nhã. Cái thể của Thực tướng bát nhã là sự bình đẳng, thấy tất cả chúng sanh là bình đẳng, không khác nhau (vô nhị). Cho nên có câu: “Pháp là bình đẳng, không phân cao thấp.” Cái dụng của Quán chiếu Bát nhã là bổn lai vốn chẳng có tướng, cho nên sau có câu: “Lìa tất cả pháp, gọi là chư Phật” (ly nhất thiết pháp tức danh chư Phật).

Vì lẽ gì phải lìa bốn tướng để độ chúng sanh? Bởi vì “Bồ tát mà còn có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, tức là hãy còn cái tâm phân biệt hư vọng, thì đâu còn là Bồ tát nữa?” Tất nhiên trước tiên hàng phục ngã tướng, lìa ba tướng kia, mới có thể độ sanh, mới là Bồ tát chân chánh.

Phần 4 Diệu Hạnh Vô Trụ

Lại nữa, Tu bồ đề! Khi bố thí, Bồ Tát chớ nên trụ vào pháp. Có nghĩa là bố thí mà chẳng trụ sắc, bố thí mà chẳng trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp. Tu bồ đề! Bồ tát nên bố thí như thế, chẳng trụ nơi tướng. Vì sao? Nếu Bồ tát bố thí mà chẳng trụ tướng, thì phước đức không thể suy lường được.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Hư không ở phương đông, có thể suy lường được chăng?

Thưa không, Thế tôn!

Tu bồ đề! Hư không ở phương nam, tây, bắc, bốn phương góc và trên, dưới, có thể suy lường được chăng?

Thưa không, Thế tôn!

Tu bồ đề! Bồ tát bố thí mà không trụ tướng, thì phước đức cũng như vậy, không thể suy lường được.

Tu bồ đề! Bồ tát phải trụ đúng theo lời dạy như thế.

Lược giải:

Đoạn kinh này gọi là phần diệu hạnh vô trụ. Vô trụ nghĩa là không chấp trước. Chẳng chấp trước thì sẽ giải thoát. Giải thoát tức là tự do, là không có gì trói buộc.

Trên đã từng giảng rằng Bồ tát phải lìa mọi tướng, không chấp các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Nếu Bồ tát còn chấp trước bốn tướng tức chẳng phải là đã chân chánh phát Bồ đề tâm. Bây giờ lại giảng rõ thêm về ý nghĩa này nữa.

Lại nữa, Tu bồ đề! Khi bố thí, Bồ Tát chớ nên trụ vào pháp.

Không những Bồ tát phải lìa tướng, mà ở trong pháp bố thí cũng không nên có chỗ trụ (vô sở trụ), nghĩa là phải đủ yếu tố của “tam luân thể không.” Tam luân thể không là thế nào? Thứ nhất, trong lòng không còn ý tưởng là ta bố thí. Thứ hai, không còn ý tưởng người được bố thí là ai. Quan niệm về năng và sở của bố thí đều không còn nữa. Thứ ba là vật đem bố thí, là tiền bạc hay bất cứ vật gì, mình cũng phải vứt bỏ quan niệm là có nó, là có sự bố thí. Thực hiện được các yếu tố của tam luân thể không này thì mới gọi là bố thí không chấp tướng. Làm bố thí mà lìa được bố thí, mới gọi là chân chánh bố thí. Còn như bố thí mà chấp tướng thì chẳng có công đức gì. Phải là không chấp tướng mới được, công đức đó mới thật là vô lượng, cho nên kinh nói đối với pháp không có chỗ trụ.

Nghĩa là bố thí mà chẳng trụ sắc, bố thí mà chẳng trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp.

Chẳng những không chấp tướng, mà bố thí cũng chẳng thể trụ vào sắc, vào thanh, hương, vị, xúc, pháp, cả sáu tướng của lục trần cũng không cả. Nếu như ta bố thí mà còn chấp trụ vào sắc, chấp trụ vào thanh, hương, vị, xúc, pháp thì công đức chỉ có giới hạn mà thôi. Phải không có chỗ nào chấp trước, công đức mới có thể vô hạn lượng.

Tu bồ đề! Bồ tát nên bố thí như thế, chẳng trụ nơi tướng.

Bồ tát bố thí mà không chấp tướng, ví dụ như ta quyên được cho chùa nọ năm ngàn đồng, thì không nên nghĩ rằng công đức của ta như vậy là không nhỏ! Hoặc giả, ta cúng cho cơ quan từ thiện nào đó một trăm ngàn đồng, cũng không nên nghĩ đó là công đức lớn. Cúng được đến một triệu đồng, mà trong lòng còn nhớ mãi một triệu đồng đó, thì cái số tiền này trước sau cũng chỉ là một triệu đồng, không thể tăng thêm nữa. Đến khi một triệu đồng này hết rồi, thì công đức cũng theo đó mà tiêu sạch, không còn gì. Nói ngược lại, nếu bố thí không chấp tướng, thì một phần tiền nào đó bỏ ra cũng sẽ mang lại công đức vô lượng vô biên. Làm bố thí, phải nên hiểu rõ cách bố thí, nếu không y chiếu đúng phương pháp mà tu hành, thì dầu có tu trong bao nhiêu đại kiếp nhiều như số cát bụi, cũng không sao thành công. Tại sao vậy? Vì giống như nấu cát để thành cơm, thì nấu đến khi nào mới thành cơm được?

Vì sao? Nếu Bồ tát bố thí mà chẳng trụ tướng thì phước đức không thể suy lường được. Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao?

Phật bảo: “Bồ tát bố thí không nên chấp tướng, vì sao? Nếu như Bồ tát không chấp tướng mà làm việc bố thí, thì phước đức đó không sao có thể suy tính và đo lường được. Tu bồ đề! Ý ông thể nào?”

“Hư không ở phương đông, có thể suy lường được chăng?”

“Thưa không, Thế tôn!”

“Tu bồ đề! Hư không ở phương nam, tây, bắc, bốn góc, trên, dưới, có thể s suy lường được chăng?” “Thưa không, Thế tôn!”

Tại sao lại nói rằng bố thí mà không chấp tướng thì phước đức không thể nghĩ lường được? Bây giờ lại lấy một thí dụ: Chỉ lấy riêng hư không ở phương đông thôi, ta có thể tưởng tượng ra hư không đó rộng lớn chừng nào chăng? Tu bồ đề nghe Phật hỏi như vậy liền đáp: “Thưa không, chẳng thể nghĩ lường được.”

Phật liền hỏi tiếp: “Hư không ở phương đông không thể nghĩ lường được, vậy hư không ở phương nam, tây, bắc, bốn góc, trên và dưới, có thể nghĩ lường được chăng?” Ông Tu bồ đề đáp: “Thưa không thể nghĩ lường.”

Tu bồ đề! Bồ tát bố thí mà không trụ tướng, thì phước đức cũng như vậy, không thể nghĩ lường.

Phật lại bảo ông Tu bồ đề một lần nữa rằng, Bồ tát mà không chấp tướng làm việc bố thí thì phước đức cũng không thể nghĩ lường, giống như hư không ở các phương đông, tây, nam, bắc, bốn góc, trên và dưới. Công đức đó vĩnh viễn tồn tại. Còn như bố thí mà chấp tướng, tức là có hình tướng, dĩ nhiên không thể tồn tại mãi mãi.

Tu bồ đề! Bồ tát phải trụ đúng theo lời dạy như thế.

Tu bồ đề! Bồ tát sơ phát tâm bồ đề, phải y theo lời dạy như thế để tu, hành. Phải bố thí, nhưng bố thí rồi phải quên đi, đó là không chấp tướng. Phật biết rõ tâm của tất cả các chúng sanh, rằng mình không quên những việc bố thì đã làm, không quên những công đức đã có. Phật cũng chẳng thèm nghĩ tới nó làm gì. Chờ khi nào ta quên, Phật mới nhớ dùm ta. Quý vị có chắc mình ghi nhớ kỹ không? Hay Phật nhớ dùm cho thì chắc hơn? Bảo rằng mình quên và Phật cũng quên thì sao? Vậy là không còn công đức gì nữa hết sao? Cái đó sai rồi! Đừng có sợ! Quý vị có quên, Phật vẫn ghi nhớ mãi mãi. Tại sao vậy? Đoạn sau Kinh Kim Cang có nói: “Tất cả tấm lòng của chúng sanh như thế nào, Như lai đều biết.” Trong lòng ta nghĩ ra sao, Phật đều nhớ, đều hay biết. Ta chỉ nghĩ ta có công đức, thì Phật và Bồ tát nghĩ ngay rằng: “À! Ngươi đã ghi nhớ công đức của ngươi rồi, thôi Ta chẳng cần ghi nhớ làm chi nữa, ngươi ráng nhớ lấy cho mình đi.”

Khi làm điều gì tốt, thì lòng ta ghi nhớ, còn làm điều gì không tốt, quý vị có nhớ không? Bình thường làm một chuyện gì không tốt xong, ta nghĩ rằng ta quên luôn nó đi, chỉ khi làm chuyện tốt ta mới nhớ. Nay, làm chuyện tốt, chúng ta nên quên, vì có quên mới tạo cơ hội để ta làm thêm chuyện tốt. Làm chuyện không tốt thì nên ghi nhớ, vì có nhớ ta mới tránh gây thêm chuyện xấu. Mỗi lần gặp ngày viá của Đức Phật, các vị Bồ tát và các vị xuất gia chứng đạo, ta nên hết lòng hết sức tạo thêm công đức. Đành rằng những ngày thường ta phải làm công đức nhưng đến các ngày vía của Phật và Bồ tát thì công đức ta làm sẽ tăng gấp bội, gấp trăm ngàn vạn lần hơn. Sao lại thế? Ví dụ như hôm nay, đúng là ngày kỷ niệm của Đức Phật A Di Đà, quý vị nhớ tới rồi đến là công đức, thì đức A Di Đà Phật tại cõi Tịnh độ Thường Tịch Quang sẽ biết ngay: “À! Tại cái ngày kỷ niệm sinh nhật của Phật A Di Đà, những thiện tín này đã làm công đức, công đức dố gấp ngàn vạn lần công đức lúc bình thời.”

Hôm nay, ngày 22 tháng 12 năm 1968, làm lễ khai quang Phật A Di Đà, tôi nói bốn câu kệ sau, bốn câu này không có trong sách vở nào hết:

Di đà phổ vân vô lượng quang, Kim nhật khai quang quang vô lượng. Vô lượng quang chiếu vô lượng quốc, Nhất thiết chúng sanh vô lượng quang.

Chữ A Di Đà là âm của tiếng Phạn, có nghĩa là Vô Lượng Quang, cũng gọi là Vô Lượng Thọ, tức hào quang sáng chói không lường được, và tuổi thọ cũng dài lâu không thể đếm được.

Hôm nay khai quang của Ngài, ánh quang này tỏa sáng vô lượng vô biên, bởi Ngài là vô lượng quang (quang là ánh sáng) nên quang đó là vô lượng. Quang vô lượng thì ra làm sao? Quang mà vô lượng thì chiếu soi vô lượng quốc, do đó tất cả chúng sanh đều biến thành vô lượng quang cả.

Hôm nay ngày khai quang cũng là ngày đản sanh của Đức A Di Đà Phật, chúng ta là những người tin Phật, nên nhân đó mà làm công đức. Có tiền thì quyên tiền, có lực thì xuất lực, mỗi người chúng ta cứ thế mà bố thí công đức. Làm bố thí nhưng không chấp tướng, đừng nghĩ tới đó mới thật là bố thí chân chánh.

Phần 5 Như Lý Thực Kiến

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể ở nơi thân tướng mà thấy được Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Không thể ở nơi thân tướng mà thấy được Như lai.

Vì sao? Như lai nói thân tướng đó, tức chẳng phải thân tướng. Phật bảo Tu bồ đề: Phàm những gì có hình tướng, đều là hư vọng. Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, thì thấy Như lai.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể ở nơi thân tướng mà thấy được Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Không thể ở nơi thân tướng mà thấy được Như lai.

Đức Phật bảo ông Tu bồ đề: “Ông Không Sinh! Theo như ý của ông thì thế nào? Ông có lấy ba mươi hai tướng tốt, và tám mươi vẻ đẹp để thấy Như lai chăng? Ông có cho là ba mươi hai tướng tốt với tám mươi vẻ đẹp là pháp thân của Nhưlai không?” Ông Tu bồ đề đáp: “Thưa Thế tôn! Không nên lấy thân tướng mà thấy Như lai”

Trưởng lão Tu bồ đề, vì đã chứng được lý “không, ” chứng ngộ được nhân không và pháp không nên biết rõ không thể lấy ba mươi hai tướng mà coi là tướng Phật. Không thể lấy ba mươi hai tướng tốt cùng tám mươi vẻ đẹp mà thấy Như lai, vì Như lai là vô tướng. Chứng đắc được pháp thân lý thể thì có tướng mà không chấp vào tướng.

Vì cớ sao? Như lai nói thân tướng đó, tức chẳng phải thân tướng.

Không thể nói lấy ba mươi hai tướng mà thấy Như lai, vì lý do gì vậy? Như lai nói ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp, chẳng phải là pháp thân chân chánh của Như lai. Thân tướng của Như lai chính là vô tướng, chẳng phải là có tướng.

Phật bảo Tu bồ đề: Phàm nhưng gì có hình tướng, đều là hư vọng. Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng thì thấy Như lai.

Phật nghe trưởng giả Tu bồ đề giải thích như vậy, cho là đúng rồi bảo ông Tu bồđề như sau: “Phàm cái gì có hình có tướng thì đều là hư vọng, có tướng thì đều là giả, đều bị hư hoại, chung quy sẽ đến chỗ hủy diệt. Nếu như có thể thấy được mọi tướng là không có, ở ngay tướng mà lìa tướng, nghĩa là ngay tại tướng liền biết rõ nó chỉ là không, thì đó là thấy được Pháp thân của Như lai.” Pháp thân của Nhưlai là vô hình vô tướng, mà nay lại lấy tướng để thấy Như lai, tức là một điều sai lầm. Bởi vậy trong một đoạn sau của kinh, có mấy câu kệ như vầy:

Nhược dĩ sắc kiến ngã,

Dĩ âm thanh cầu ngã, Thị nhân hành tà đạo, Bất năng kiến Như lai.

Dịch nghĩa:

Nếu lấy sắc mà thấy ta,

Lấy âm thanh mà cầu ta, Người đó theo đạo tà, Không thể thấy Như lai.

“Sắc” tức là hình tướng. Lấy hình tướng mà thấy Như lai, hoặc lấy âm thanh mà cầu Phật, kiếm Phật tức kẻ đó đã đem những gì có hình, có tướng, có âm thanh, có sắc để kiếm Phật, thì người đó hành đạo tà, không thể thấy được Như lai. Trí huệ của bát nhã vốn lìa các tướng, quét sạch mọi tướng, không trụ vào một tướng nào, đó là bát nhã chân chánh. Mấy câu kệ này cũng biểu thị câu trong kinh: "Phàm chỗ có tướng, đều là hư vọng. Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, thì thấy Như lai.”

Từ nay về sau, như quý vị có đi đâu để nghe kinh, nên nhớ một điều là không bao giờ nên chụm đầu to nhỏ thì thào với nhau, bởi như vậy quý vị sẽ làm cho tinh thần của người khác phân tán, khiến họ không thể chuyên tâm nghe Phật pháp. Vì chướng duyên do quý vị gây ra nên khiến người ta không hiểu Phật pháp! Bởi vậy, tới bất cứ pháp hội giảng kinh nào, ta không nên chụm đầu to nhỏ, cũng không nên nghe nửa chừng rồi bỏ về, cái đó gọi là có thủy mà không có chung (có bắt đầu mà không có kết thúc). Hơn nữa, một khi đã nghe kinh thì phải nghe từ đầu cho đến cuối, không thể nghe tới nửa chừng rồi bỏ đi.

Phần 6 Chánh Tín Hy Hữu

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như có chúng sanh nào khi nghe được lời lẽ chương cú như thế, sanh lòng tin chân thật chăng?

Phật bảo Tu bồ đề: Chớ nói như vậy!

Sau khi Như lai diệt độ, khoảng năm trăm năm sau cùng, có ai trì giới, tu phước, đối với những chương cú này có thể sanh lòng tin, cho đây là thật, thì nên biết những người ấy không phải ở nơi một Đức Phật, hai Đức Phật, ba, bốn, năm Đức Phật gieo trồng căn lành, mà đã ở chỗ vạn ngàn vạn Đức Phật gieo trồng căn lành.

Những người nghe chương cú này, thậm chí chỉ một niệm sanh tín tâm, này Tu bồ đề! Như lai đều biết hết, đều thấy hết. Các chúng sanh này được vô lượng phước đức như thế. Tại vì sao? Vì các chúng sanh ấy không còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả.

Không có tướng pháp, cũng không có tướng phi pháp. Vì sao? Vì nếu các chúng sanh ấy, tâm còn chấp tướng, là còn chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Nếu còn chấp tướng của pháp tức còn chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Vì sao? Vì nếu còn chấp tướng phi pháp tức còn chấp tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Bởi vậy, không nên chấp pháp, không nên chấp phi pháp. Vì ý nghĩa đó nên Như lai thường nói: Các ông tỳ kheo! Nên biết pháp của ta ví như thuyền bè, đến pháp còn nên bỏ, huống là phi pháp.

Lược giải:

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như có chúng sanh nào khi nghe được lời lẽ chương cú như thế, sanh lòng tin chân thật chăng?

Phật bảo Tu bồ đề: Chớ nói như vậy!

“Tu bồ đề bạch Phật rằng, ” là do Ngài A Nan thêm vào khi kết tập kinh điển.

“Như có chúng sanh, ” tức trưởng lão Tu bồ đề, có sự hoài nghi, hoặc giả, khi nghe được lời trong mấy chương cú đó tức là kinh không biết người ta có thể tin một cách chân thành chăng? Trưởng lão Tu bồ đề hỏi Phật như vậy thì Phật bảo rằng: “Ông không nên nói cách đó, không nên nói như vậy!” Vì sao?

Sau khi Như lai diệt độ, khoảng năm trăm năm sau cùng, có ai trì giới, tu phước, đối với chương cú này có thể sanh lòng tin, cho đây là thật, thì nên biết những người ấy không phải ở một nơi một Đức Phật, hai Đức Phật, ba, bốn, năm Đức Phật gieo trồng căn lành, mà đã ở chỗ vô lượng ngàn vạn Đức Phật gieo trồng căn lành.

Thời gian năm trăm năm đầu, bao gồm thời gian khi Đức Phật còn tại thế, gọi là thời “thiền định kiên cố, ” cũng là khoảng thời gian có nhiều người tu hành được chúng quả. Thời kỳ tiếp, năm trăm năm, gọi là thời “đa văn kiên cố, ” và trong khoảng thời gian này mọi người đều nghiên cứu kinh điển. Kế đó, năm trăm năm, gọi là thời kỳ “tự miếu kiến cố, ” Sau đó là thời mạt pháp, gọi là thời “đấu tranh kiến cố, ” tức là thời bây giờ của chúng ta đây.

Đức Phật nói: “Sau ngày ta diệt độ năm trăm năm, người nào chuyên trì giới luật, tu phước, và đối với đoạn này trong Kinh Kim Cang mà sanh lòng thâm tín, coi ý nghĩa này của kinh là chân thật, không hư dối. Ông nên biết rằng kẻ đó đã từng gieo trồng căn lành, không phải chỉ trong một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp hoặc năm kiếp mà đã gieo trồng căn lành trong vô lượng, ngàn vạn kiếp.” Gieo trồng căn lành là thế nào? Căn lành là phải gieo trồng trước Tam bảo. Cúng dường Tam bảo, cung kính Tam bảo là gieo căn lành, tin y vào Tam bảo là gieo căn lành. Căn lành và căn ác là hai loại. Nếu ta không gieo căn lành, căn ác của ta sẽ tăng trưởng; nếu ta không tin y Tam bảo, cũng khiến cho căn ác tăng trưởng; ta xa lánh Tam bảo tức là ta xa lánh căn lành; ta thân cận với Tam bảo tức là ta làm tăng trưởng căn lành. Người ở châu Bắc câu lư không thấy Phật, không nghe Pháp, không thấy Tăng, nên căn lành của họ bị đứt đoạn, do đó họ sanh ra ở châu Bắc câu lư, tuy được hưởng tuổi thọ dài lâu, nhưng cũng bị lâm vào một trong tám nạn (bát nạn, tam đồ). Quý vị muốn làm cho căn lành nẩy nở, tất phải cúng dường, cung kính và quy y Tam bảo. Quy y Tam bảo là bước đầu gieo trồng căn lành, sau đó thọ năm giới, tám giới, Bồ tát giới, mười giới, rồi thọ đến tỳ kheo, hai trăm năm mươi giới. Đó gọi là các nhân duyên để gieo trồng căn lành. Giữ năm giới, tu thập thiện, cũng đều là việc gieo trồng căn lành.

Căn lành là thứ nhìn chẳng thấy, lắng tai thì không nghe, ngửi không có mùi. Khi quý vị đi gieo trồng căn lành xong, quý vị chẳng cảm giác gì hết, bởi vì nó là vô tướng. Chúng ta chẳng nghe câu “phàm cái gì có tướng đều là hư vọng” hay sao? Có tướng là hư dối, không tướng chính là chân thật. Chúng ta chỉ biết có một chuyện là lo lắng cho tấm thân này, mà không lo gì cho căn lành. Căn lành là gì? Là trí huệ của ta, chính là pháp thân của ta, không khác, chỉ có tên gọi là khác mà thôi. Căn lành tức là cái gốc lành, cái cơ sở tốt, ta phải lo tu sửa. Nếu ta có cơ sở tốt, pháp thân của ta sẽ biến hiện, trí tuệ của ta sẽ tăng trưởng, cái công năng Thực tướng bát nhã vốn có của ta vì thế sẽ được khôi phục.

Cho nên trồng căn lành, phải nên gieo trồng trước Tam bảo, để một ngày kia quả Bồ đề có thể kết thành trái, chẳng đến nỗi uổng phí công gieo trồng. Nếu lại gieo trồng căn lành nơi ngoại đạo, thì trồng được bao nhiêu, thời gian bao lâu, cũng coi như hư dối, chẳng thật. Phàm trồng thiện căn, thì có thiện căn cũng nên gieo trồng. Cho nên nói: ” Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành” (đừng làm các điều ác, làm các điều thiện).

Những người nghe chương cú này, thậm chí chỉ một niệm sanh tín tâm, ông Tu bồ đề! Như lai đều biết, đều thấy hết cả.

Bởi vì người ta đã trồng căn lành ở chỗ vô lượng ngàn vạn vị Phật, nên một khi nghe Kinh Kim Cang, thì chỉ một niệm là đã sanh lòng tin, rất thanh tịnh và thuần khiết. Niềm tin đó là môt loại tinh thuần, không vướng chút nghi hoặc nào, rất chân, rất thật. Phật bảo Tu bồ đề phải nên hiểu rằng Như lai ắt biết và ắt thấy người đó.

Các chúng sanh này được vô lượng phước đức như thế. Tại làm sao? Các chúng sanh ấy không còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả.

Phước đức của các chúng sanh này thật là vô lượng vô biên. Tại sao vậy? Bởi vì họ không có tướng ngã, không có tướng nhân, không có tướng chúng sanh, không có tướng thọ giả. Thể nào là không có tướng ngã? Không có tướng ngã tức là không có ta, coi mình như không có . Thế nào gọi là không có tướng nhân? Tức là không có người. Ta cũng không, người cũng không, nhân ngã đều không có, cho nên chúng sanh cũng không có luôn. Chúng sanh là không thì tự nhiên không có thọ giả. Tướng thọ giả là niềm hy vọng sống mãi mãi, hễ luyến tiếc một cái gì, không muốn nõ bị hư hỏng, gọi là tướng thọ giả.

Không có tướng pháp, cũng không có tướng phi pháp. Vì sao? Nhân mà không, thì pháp cũng không, hết thảy mọi tướng của pháp cũng không, cũng như tướng của các thứ không phải pháp, cũng đều không luôn. Tại bản thể, không có gì là pháp, cũng như không có gì là chẳng phải pháp, nguyên do bởi đâu vậy?

Vì nếu các chúng sanh ấy, tâm còn chấp tướng là còn chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Nếu còn giữ tướng pháp tức còn chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Vì sao? Vì nếu còn chấp tướng phi pháp tức còn chấp tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Nếu trong tâm của chúng sanh còn có tướng, tức hãy còn chấp tướng, chấp có mình, có người, có chúng sanh, có thọ giả, thì không thể giải thoát được, không thể gọi là đã chân chánh buông xả. Nếu còn đeo lấy tướng pháp, pháp chẳng thể không, thì cũng là chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, bốn thứ tướng. Nếu giữ tướng phi pháp, thì cũng chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, đâu có phá được chúng.

Bời vậy, không nên chấp pháp, không nên chấp phi pháp. Vì ý nghĩa đó nên Như lai thường nói: Các ông tỳ kheo! Nên biết pháp của ta ví như thuyền bè, đến pháp còn nên bỏ huống là phi pháp.

Bởi thế cho nên không thể giữ tướng của pháp, mà tướng của cái chẳng phải pháp cũng phải buông bỏ. Bởi do ý nghĩa ấy mà quý vị thường nghe Phật nói: “Các ông tỳ kheo! Mọi pháp tôi nói với các ông ví như một chiếc thuyền vậy.” Cái thuyền đó để làm gì? Thuyền đó dùng để vượt cái bể khổ sanh tử, khi nào cái khổ sanh tử hết, thì phải bỏ cái thuyền đó đi. Còn như chưa hết sanh tử, thì phải cần thuyền để tu hành, cho nên có câu: “Qua sông phải cần thuyền để tu hành, cho nên có câu: “Qua sông rồi, không cần đò.” Ta đã qua được sông rồi thì không cần vác theo cái đò để đi tiếp. Nếu quả quý vị đã qua tới bờ rồi mà còn nói rằng không biết để con đò ở đâu nên phải vác theo đi, thì mọi người sẽ coi quý vị là người điên khùng.

Cái pháp chân chánh mà còn phải buông bỏ nó, huống chi là cái không phải pháp, lẽ nào không bỏ nó đi? Pháp còn phải bỏ, chẳng phải pháp thì lại càng phải bỏ gấp!