Kinh Kim Cang Lược Giảng

Phần Giới Thiệu

Hôm nay bắt đầu giảng Kinh Kim Cang. Kinh này nằm trong bộ Bát Nhã. Nói theo Ngũ thời Bát giáo, thì Phật thuyết Kinh Kim Cang vào thời kỳ thứ tư, tức thời Bát Nhã. Kinh thì thuộc loại biệt giáo, và là một trong số sáu trăm quyển của bộ Đại Bát Nhã. Phật nói toàn bộ Đại Bát Nhã, tính tổng cộng trong hai mươi hai năm. Phật cũng nói trước là trong tương lai kinh này sẽ rất thịnh hành tại Chấn Đán (tức Trung Hoa), rồi từ đó truyền sang các nước khác trên thế giới. Ngài Huyền Trang đời Đường, phụng chiếu vua Đường Cao Tông phiên dịch sáu trăm quyển của bộ Đại Bát Nhã, nguyên bản tiếng Phạn gồm hai trăm ngàn câu, với lòng nghiêm cẩn, không dám tự ý lược bỏ câu nào. Ngài phiên dịch đầy đủ. Công trình phiên dịch tại Chùa Đại Hưng Thiện bắt đầu từ năm Hiển Khánh thứ năm (năm 660 sau TC) cho đến năm Long Sóc thứ ba (năm 663), tức là chỉ sau bốn năm là hoàn thành tại chùa Ngọc Huê. Lúc đó, các cao tăng đại đức trong toàn quốc, các vị có tiếng tăm, đều góp công phụ giúp trong việc phiên dịch và nhuận sắc, đánh dấu một thời kỳ xán lạn nhất trong lịch sử phiên dịch kinh Phật giáo của nước Trung Hoa.

Trong thời gian phiên dịch, từng được cảm ứng “đào khai lục độ” hoa đào nở bông sáu lần trong một năm, đủ chứng minh rằng bộ Kinh Đại Bát Nhã trọng yếu dường nào, khiến cho các loại thần hoa, thảo mộc, đến ủng hộ tán thán.

Pháp bất cô khởi,

Trượng cảnh phương sanh,

Đạo bất hư hành,

Ngộ duyên tắc ứng.

Dịch nghĩa:

Pháp chẳng tự sanh,

Do cảnh mà có,

Đạo chẳng ngẫu nhiên,

Vì duyên mà ứng.

Hồi tôi mới tới nước Mỹ (1962), tôi lấy hiệu là “Mộ Trung Tăng “, tức là người tu trong mồ, ý nói không muốn cùng người tranh đua. Cho đến mùa hè năm nay (1968), bỗng có mấy chục người, vừa học giả, vừa sinh viên, từ đại học Seattle, Washington, cùng tới để cầu pháp. Cảm động trước sự thành khẩn của họ, đã không quản ngại ngàn dặm xa xôi tới xin học đạo, tôi bèn tổ chức một khóa tinh tu suốt chín mươi sáu ngày trong dịp hè, và giảng bộ Kinh Lăng Nghiêm. Rồi có người xin thỉnh giảng Kinh Kim Cang. Chẳng kể giảng được hay không giảng được, tôi bèn thuận miệng đáp ứng.

Nay khi giản lược giảng Kinh Kim Cang, tôi sẽ không đề cập các ý niệm như “bảy loại lập đề”, “ngũ trùng huyền nghĩa.” Tôi sẽ chia thành ba phần: Một là giải thích khái quát về tên kinh, hai là nói về dịch giả và ba là giảng giải văn nghĩa.

Kinh Kim Cang

Kệ Khai Kinh

Vô thượng thậm thâm vi diệu pháp

Bách niên vạn kiếp nan tao ngộ

Ngã kim kiến văn đắc thọ trì

Nguyện giải Như Lai chân thật nghĩa

Phật pháp rộng sâu rất nhiệm mầu

Trăm ngàn muôn kiếp khó tìm cầu

Con nay nghe thấy chuyên trì tụng

Nguyện rõ Như Lai nghĩa nhiệm mầu

Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, đức Phật ở nước xá vệ, tại rừng Kỳ đà vườn Cấp cô độc, cùng với chúng đại tỳ kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị. Lúc ấy gần đến giờ thọ trai của Đức Thế Tôn, ngài đắp y mang bát vào đại thành Xá vệ khất thực. Trong thành ấy, Ngài theo thứ lớp khất thực, xong trở về nơi cũ. Thọ trai xong, Ngài cất y bát, rửa chân, rồi trải tòa ra ngồi

Bấy giờ, trưởng lão Tu Bồ Đề ở trong đại chúng, liền từ chỗ ngồi đừng dâỵ trật vai áo bên mặt, đầu gối bên mặt quỳ xuống đất, chắp tay cung kính bạch Phật rằng:

Hiếm có thay Đức Thế Tôn! Đức Như Lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát.

Bạch Đức Thế Tôn! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm anậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên làm sao trụ, làm sao hàng phục được tâm?

Đức Phật nói: “Lành thay! Lành thay! Tu bồ đề! Đúng như lời con nói, Như lai khéo hộ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các vị Bồ tát. Nay con hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ vì con mà nói. Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên an trụ như thế, nên hàng phục tâm mình như thế. “

“Dạ! Bạch Thế tôn! Con nguyện vui lòng lắng nghe.”

Phật bảo Tu bồ đề: Các vị Bồ tát Ma ha tát, nên như thế mà hàng phục tâm mình.

Ta sẽ khiến hết thảy các loài chúng sanh, hoặc loài từ trứng sanh, từ thai sanh, từ ẩm thấp sanh, từ hóa sanh; hoặc loài có sắc, loài không có sắc, loài có tư tưởng, loài không có tư tưởng; loài chẳng phải có tư tưởng; loài chẳng phải không có tư tưởng, đều được diệt độ nơi Vô dư Niết bàn.

Tuy diệt độ vô lượng, vô số, vô biên chúng sanh như vậy mà thật ra không có chúng sanh nào được diệt độ cả. Vì sao? Tu bồ đề! Nếu Bồ tát còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng chúng sanh, tướng thọ giả thì Ngài không phải là Bồ tát.

Lại nữa, Tu bồ đề! Khi bố thí, Bồ tát chớ nên trụ vào pháp. Có nghĩa là bố thí mà chẳng trụ sắc, bố thí mà chẳng trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp.

Tu bồ đề! Bồ tát nên bố thí như thế, chẳng trụ nơi tướng. Vì sao? Nếu Bồ tát bố thí mà chẳng trụ tướng, thì phước đức không thể suy lường được.

Tu bồ đề! Hư không ở phương nam, tây, bắc, bốn phương góc và trên, dưới có thể suy lường được chăng?

Thưa không, Thế Tôn!

Tu bồ đề! Bồ tát bố thí mà không trụ tướng, thì phước đức cũng như vậy, không thể suy lường được

Tu bồ đề! Bồ tát phải trụ đúng theo lời dạy như thế.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể ở nơi thân tướng mà thấy được Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Không thể ở nơi thân tướng mà thấy được Như lai.

Vì sao? Như lai nói thân tướng đó, tức chẳng phải thân tướng.

Phật bảo Tu bồ đề: Phàm những gì có hình tướng đều là hư vọng. Nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, thì thấy Như lai.

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như có chúng sanh nào khi nghe được lời lẽ chương cú như thế, sanh lòng tin chân thật chăng?

Phật bảo Tu bồ đề: Chớ nói như vậy!

Sau khi Như lai diệt độ, khoảng năm trăm năm sau cùng, có ai trì giới, tu phước, đối với những chương cú này có thể sanh lòng tin, cho đây là thật, thì nên biết những người ấy không phải ở nơi một Đức Phật, hai Đức Phật, ba, bốn, năm Đức Phật gieo trồng căn lành, mà đã ở chỗ vô lượng ngàn vạn Đức Phật gieo trồng căn lành, mà đã ở chỗ vô lượng ngàn Đức Phật gieo trồng căn lành.

Những người nghe chương cú này, thậm chí chỉ một niệm sanh tín tâm, này Tu bồ đề! Như lai đề biết hết, đều thấy hết.

Các chúng sanh này được vô lượng phước đức như thế. Tại vì sao? Vì các chúng sanh ấy không còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả.

Không có tướng pháp, cũng không có tướng phi pháp. Vì sao?

Vì nếu các chúng sanh ấy, tâm còn chấp tướng, là còn chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Nếu còn chấp tướng của pháp tức còn chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Vì sao? Vì nếu còn chấp tướng phi pháp tức còn chấp tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Bởi vậy, không nên chấp pháp, không nên chấp phi pháp. Vì ý nghĩa đó nên Như lai thường nói:

Các ông tỳ kheo! Nên biết pháp của ta ví như thuyền bè, đến pháp còn nên bỏ, huống là phi pháp.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có chứng được a nậu đa la tammiệu tam bồ đề chăng? Như lai có thuyết pháp chăng?

Tu bồ đề đáp: Như con hiểu ý nghĩa của Phật nói, thời không có pháp nhất định gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cũng chẳng có pháp nhất định cho Như lai thuyết.

Tại sao? Vì pháp Như lai thuyết đều chẳng thể chấp, chẳng thể thuyết, chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp. Tại vì sao? Vì tất cả hiền thánh đều theo pháp vô vi mà có sai biệt.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Nếu có người đem bảy thứ báu đầy tam thiên đại thiên thế giới để bố thí, người ấy được phước đức nhiều chăng?

Tu bồ đề đáp: Bạch Thế tôn! Rất nhiều.

Vì sao? Vì phước đức ấy chẳng phải là tánh phước đức, nên Như lai nó là phước đức nhiều.

Nếu lại có người thọ trì thậm chí chỉ bốn câu kệ trong kinh này, và giảng cho người khác nghe, thì phước đức lại nhiều hơn người kia.

Vì sao? Tu bồ đề! Tất cả chư Phật cùng pháp a nậu đa la tam miệu tam bồ đề của Phật, đều từ kinh này mà ra. Tu bồ đề! Gọi là Phật pháp, tức chẳng phải Phật pháp.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tu đà hoàn có thể khởi ý nghĩ rằng “ta đắc quả Tu đà hoàn chăng?”

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì Tu đà hoàn gọi là Nhập lưu, mà không nhập vào đâu. Chẳng phải nhập sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, nên gọi là Tu đà hoàn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tư đà hàm có thể khởi ý nghĩ rằng: Ta đắc quả Tư đà hàm chăng?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì Tư đà hàm gọi là Nhất Vãng Lai, mà thật chẳng vãng lai, nên gọi là Tư đà hàm.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? A na hàm có thể khởi ý nghĩ rằng: Ta đắc quả A na hàm chăng?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì A na hàm gọi là Bất Lai, nhưng thật ra chẳng có bất lai, nên gọi là A na hàm.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? A la hán có thể khởi ý nghĩ rằng “ta đắc đạo A la hán chăng?”

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì thật chẳng có pháp gọi là A la hán.

Thế tôn! Nếu A la hán nghĩ rằng: Ta đắc đạo A la hán, tức là chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Thế tôn! Phật nói con đắc Vô tránh tam muội, là bậc nhất trong hàng người, là bực A la hán ly dục bậc nhất.

Thế tôn! Con không khởi lên ý nghĩ: Con là A la hán ly dục. Thế tôn! Nếu con khởi ý nghĩ rằng con đắc đạo A la hán, thì Thế tôn đã chẳng nói Tubồ đề là một người ưa hạnh A lan na. Vì Tu bồ đề vốn thật ra không có làm gì nên mới gọi là Tu bồ đề vốn thật ra không có làm gì nên mới gọi Tu bồđề là ưa hạnh A lan na.

Phật bảo Tu bồ đề: Ý ông thế nào? Xưa kia Như lai ở nơi Phật Nhiên Đăng có đắc pháp gì không?

Thưa không, Thế tôn! Như lai khi ở nơi Phật Nhiên Đăng, thật không đắc pháp gì.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Bồ tát có trang nghiêm cõi Phật chăng?

Thưa không, Thế tôn! Tại sao? Nói trang nghiêm cõi Phật, tức chẳng phải trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Bởi vậy, Tu bồ đề, các Bồ tát Ma ha tát, nên như thế mà sanh tâm thanh tịnh, không nên trụ nơi sắc sanh tâm, không nên trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm, phải nên không có chỗ trụ mà sanh tâm.

Tu bồ đề! Ví như có người, thân như núi chúa Tu di, ý ông thế nào? Thân đó có lớn không?

Tu bồ đề nói: Lớn lắm! Thế tôn! Vì sao? Vì Phật nói chẳng phải thân, ấy gọi là thân lớn.

Tu bồ đề! Như có nhiều sông Hằng, bằng số cát trong một sông Hằng, ý ông nghĩ sao? Số cát ở trong những sông Hằng ấy có phải là nhiều chăng?

Tu bồ đề đáp: Rất nhiều, Thế tôn! Chỉ những sông Hằng ấy cũng đã là nhiều vô số rồi, huống chi là cát.

Này Tu bồ đề! Nay ta nói thật cho ông nghe. Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, đem bảy thứ báu, chứa đầy tam thiên đại thiên thế giới bằng số cát kể trên dùng để bố thí, thì phước đức đó nhiều chăng?

Tu bồ đề nói: Rất nhiều, Thế tôn!

Phật bảo Tu bồ đề: Nếu có người thiện nam, người thiện nữ thọ trì Kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ, và giảng nói cho người khác nghe, thì phước đức lại nhiều hơn phước đức kia.

Lại nữa Tu bồ đề! Nơi nào giảng nói Kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ v.v... phải biết rằng chỗ đó, tất cả thế gian, trời, người, a tu la, đều nên cúng dường như tháp miếu của Phật, huống chi có người lại thọ, trì, đọc, tụng.

Tu bồ đề! Phải biết rằng người đó, thành tựu pháp tối thượng, đệ nhất, tối hy hữu. Nếu chỗ nào có kinh điển, tức chỗ đó có Phật, hoặc đệ tử tôn quý của Phật.

Lúc đó, Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Kinh này đặt tên gì? Chúng con phụng trì như thế nào?

Phật bảo Tu bồ đề: Kinh này đặt tên là Kim Cang Bát nhã Ba la mật, theo tên gọi đó mà phụng trì.

Tại sao? Tu bồ đề! Phật nói Bát nhã Ba la mật chẳng phải Bát nhã Ba la mật, ấy gọi là Bát nhã Ba la mật.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như –lai có thuyết pháp chăng?

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như lai không có thuyết pháp.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tất cả vi trần trong tam thiên đại thiên thế giới có nhiều chăng?

Ngài Tu bồ đề đáp: Bạch Thế tôn! Rất nhiều.

Tu bồ đề! Những vi trần ấy, Như lai nói chẳng phải vi trần, ấy gọi là vi trần. Như lai nói thế giới, chẳng phải thế giới, ấy gọi là thế giới.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Có thể do ba mươi hai tướng mà thấy được Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng thể do ba mươi hai tướng mà thấy được Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng thể do ba mươi hai tướng mà được Như lai. Tại sao? Như lai nói ba mươi hai tướng, tức là chẳng phải tướng, ấy gọi là ba mươi hai tướng.

Tu bồ đề! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng để bố thí, nếu lại có người thọ trì nhẫn đến bốn câu kệ trong Kinh này, và giảng nói cho người khác nghe, thì phước người này còn nhiều hơn.

Bấy giờ, ngài Tu bồ đề nghe Phật thuyết Kinh này, hiểu thấu được nghĩa thú của kinh, rơi lệ khóc, mà bạch Phật rằng: Hiếm có thay, Thế tôn! Phật diễn nói kinh điển thâm sâu như thế, từ lúc xưa được huệ nhãn cho đến nay, con chưa từng được nghe kinh như thế.

Bạch Thế tôn! Nếu lại có người được nghe Kinh này, lòng tin thanh tịnh, ắt sanh Thật tướng, phải biết người ấy thành tựu được công đức hiếm có, đệ nhất. Bạch Thế tôn! Thật tướng ấy, tức không phải tướng, cho nên Như lai nói là thật tướng.

Bạch Thế tôn! Nay con được nghe kinh điển như thế, tin hiểu thọ trì, chẳng cho là khó. Nếu trong tương lai, khoảng năm trăm nam sau cùng, có chúng sanh nào được nghe Kinh này, rồi tin, hiểu, thọ, trì, người ấy ắt là hiếm có, là đệ nhất.

Bởi vì sao? Vì người ấy không tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả. Vì sao? Vì tướng ngã, tức là phi tướng, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tức là phi tướng. Bởi vì sao? Vì lìa tất cả chư tướng, tức gọi là chư Phật.

Phật bảo Tu bồ đề: Đúng thế! Đúng thế! Nếu lại có người được nghe Kinh này, chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, phải biết ngươi đó rất là hiếm có. Tại vì sao?

Tu bồ đề! Như lai thuyết đệ nhất ba la mật tức chẳng phải đệ nhất ba la mật, ấy gọi là đệ nhất ba la mật.

Tu bồ đề! Như lai nói nhẫn nhục ba la mật tức không phải nhẫn nhục ba la mật, ấy gọi là nhẫn nhục ba la mật. Tại sao?

Tu bồ đề! Như ta thuở xưa bị vua Ca lợi chặt đứt thân thể, lúc đó ta không tướng ngã, không tướng nhân, không tướng chúng sanh, không tướng thọ giả. Tại sao? Lúc ấy, khi thân thể bị chặt dứt từng mảnh, nếu ta có tướng ngã, thì ắt là ta đã sanh tâm sân hận.

Tu bồ đề! Lại nhớ kiếp quá khứ, ta làm Tiên Nhẫn Nhục trong năm trăm đời, vào thuở ấy không tướng ngã, không tướng nhân, không tướng chúng sanh, không tướng thọ giả.

Bởi vậy, Tu bồ đề! Bồ tát phải nên lìa tất cả tướng, phải nên phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, chẳng nên sanh tâm trụ nơi sắc, chẳng nên sanh tâm trụ nơi thanh, hương, vị, xúc, pháp, nên sanh tâm không chỗ trụ. Nếu tâm có chỗ trụ, tức là không phải trụ. Bởi vậy, Phật nói rằng tâm Bồ tát không nên trụ sắc mà bố thí. Tu bồ đề! Bồ Tát vì để lợi ich tất cả chúng sanh, cần phải bố thí như thế.

Như lai nói tất cả các tướng, tức là phi tướng, lại nói tất cả chúng sanh, tức là phi chúng sanh.

Tu bồ đề! Như lai nói lời chân, nói lời thật, lời như như, lời không dối, lời chẳng sai khác. Tu bồ đề! Pháp mà Như lai chứng đắc, pháp ấy không thật, không hư. Tu bồ đề! Nếu Bồ tát tâm trụ nơi pháp mà làm bố thí thì như người vào chỗ tối chẳng thấy gì cả. Nếu Bồ tát tâm chẳng trụ pháp mà làm bố thí, thì như người có mắt, thêm mặt trời chiếu sáng nữa, thấy hết mọi hình sắc.

Tu bồ đề! Đời sau này, nếu có người thiện nam, người thiện nữ, có thể thọ trì đọc tụng Kinh này, thì trí huệ của Như lai biết rõ người ấy, thấy rõ người ấy, đều thành tựu công đức vô biên vô lượng.

Tu bồ đề! Như có người thiện nam, người thiện nữ, buổi sáng đem thân mạng bằng số cát sông Hằng ra bố thí, buổi trưa lại đem thân mạng bằng số cát sông Hằng ra bố thí, buổi trưa lại đem thân mạng bằng số cát sông Hằng ra bố thí, buổi chiều cũng đem thân mạng bằng số cát sông Hằng ra bố thí, cứ như thế bố thí thân mạng đến vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp.

Nếu lại có người nghe kinh điển này, lòng tin chẳng mất, thì phước người này hơn phước của người kia, huống chi là biên chép, thọ trì, đọc tụng, giảng giải cho người khác nghe. Tu bồ đề! Nói tóm lại, Kinh này có công đức không thể nghĩ bàn, không thể lường, không bờ mé.

Như lai vì người phát tâm Đại thừa mà nói, vì người phát tâm tố thượng thừa mà nói. Nếu có người nào hay thọ trì, đọc tụng, giảng nói cho người, thì Như lai ắt biết rõ người ấy, thấy rõ người ấy, đều được thành tựu công đức không thể lường, không thể tính, không có bờ mé, không thể nghĩ bàn. Những người như thế là gánh vác được đạo vô thượng chánh đẳng chánh giác của Như lai.

Vì sao? Tu bồ đề! Nếu có người ưa pháp nhỏ, dính mắc ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, thì chẳng thể nghe, thọ trì, đọc tụng kinh này và giảng giải cho người khác nghe.

Tu bồ đề! Nếu có người ưa pháp nhỏ, dính mắc ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, thì chẳng thể nghe, thọ trì, đọc tụng kinh này và giảng giải cho người khác nghe.

Tu bồ đề! Bất cứ nơi nào, nếu có Kinh này, tất cả thể gian, trời, người, a tu la, đều nên cúng dường.

Phải biết chỗ đó chính là tháp Phật, đều nên cung kính lễ bái nhiễu quanh, dùng hương hoa mà rải cúng nơi đó.

Lại nữa, Tu bồ đề! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, thọ trì, đọc tụng kinh này, nếu bị người khác khinh rẻ là vì người này đời trước đã tạo nghiệp tội đáng đọa vào ác đạo. Do nay bị người khinh rẻ thì tội nghiệp đời trước liền được tiêu diệt và sẽ được quả a nậu đa la tam miệu tam bồđề.

Tu bồ đề! Ta nhớ đời quá khứ, vô lượng a tăng kỳ kiếp, trước Phật Nhiên Đăng, được gặp tám trăm bốn ngàn muôn ức na do tha chư Phật ta đều cúng dường thờ phụng, không sót một vị nào.

Nếu lại có người, ở đời mạt thế sau này, có thể thọ trì, đọc tụng kinh này, họ sẽ được công đức, mà công đức cúng dường chư Phật của ta không bằng một phần trăm, một phần ngàn, vạn, ức, cho đến toán số thí dụ chẳng thể sánh bằng.

Tu bồ đề! Nếu người thiện nam, người thiện nữ, ở đời mạt thế sau, thọ trì đọc tụng kinh này, sẽ được công đức, mà nếu ta kể nó ra cho đủ, có thể kẻ nghe tâm sẽ cuồng loạn, hồ nghi chẳng tin.

Tu bồ đề! Phải biết rằng kinh này không thể nghĩ bàn, quá báo cũng không thể nghĩ bàn.

Lúc ấy, Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên trụ tâm như thế nào? Hàng phục tâm như thế nào?

Phật bảo Tu bồ đề! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm anậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên sanh tâm như thế này: Ta phải diệt độ tất cả chúng sanh, diệt dộ tất cả chúng sanh rồi, mà chẳng có một chúng sanh thật được diệt độ.

Tại sao? Tu bồ đề! Nếu Bồ tát có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tức chẳng phải Bồ tát.

Tại sao như thế? Tu bồ đề! Vì thật ra chẳng có pháp phát tâm a nậuđa la tam miệu tam bồ đề.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Lúc Như lai ở chỗ Phật Nhiên đăng, có pháp nào là pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề chăng?

Thưa không, Thế tôn, như con hiểu nghĩa của Phật nói, lúc Như lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng không có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tambồ đề.

Phật bảo: Như thế, như thế! Tu bồ đề! Thật chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề!

Nếu Như lai có được pháp đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề thì Phật Nhiên Đăng chẳng thọ ký cho ta rằng “về đời sau ông sẽ được thành Phật hiệu là Thich Ca Mâu Ni.”

Bởi thật chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nên Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho ta rằng “về đời sau ông sẽ được thành

Phật hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Tại sao? Bởi Như lai đó tức là nghĩa như như của các pháp.

Nếu có người bảo Như lai đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, Tubồ đề! Thật ra chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Tu bồ đề! Pháp a nậu đa la tam miệu tam bồ đề mà Như lai chứng được, ở trong đó “chẳng thật chẳng hư, ” do đó Như lai nói tất cả pháp đều là Phật pháp.

Tu bồ đề! Nói tất cả pháp, tức chẳng phải tất cả pháp, cho nên nói tất cả pháp.

Tu bồ đề! Ví như có người thân cao lớn.

Tu bồ đề thưa: Bạch Thế tôn! Như lai nói thân người cao lớn, ắt không phải thân lớn, ấy gọi là thân lớn.

Tu bồ đề! Bồ tát cũng như thế, nếu nói lời thế này: Ta sẽ diệt độ vô lượng chúng sanh, ắt không gọi là Bồ tát, tại sao? Tu bồ đề! Thật không có pháp gòi là Bồ tát, cho nên Phật nói tất cả pháp, không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nói như thế này: Ta phải trang nghiêm Phật độ, ấy chẳng gọi la Bồ tát.

Tại sao? Như lai nói trang nghiêm Phật độ, tức chẳng trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát thông đạt pháp vô ngã, Như lai gọi đó là chân thật Bồ tát.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có nhục nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có nhục nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có thiên nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có thiên nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có huệ nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có huệ nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có pháp nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có pháp nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có Phật nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có Phật nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như số cát trong sông Hằng kia, Phật nói là cát chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai nói là cát.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như có những sông Hằng nhiều bằng số cát của một sông Hằng rồi lại có cõi Phật nhiều bằng số cát trong những sông Hằng ấy, như thế có phải là nhiều chăng?

Rất nhiều, Thế tôn!

Phật bảo Tu bồ đề: Các tâm (niệm) của chúng sanh trong các cõi nước đầy dẫy ấy, Như lai đều biết rõ hết. Tại sao? Như lai nói các tâm đều chẳng phải là tâm, ấy gọi là tâm.

Vì sao? Tu bồ đề! Tâm quá khứ không thể được, tâm hiện tại không thể được, tâm vị lai không thể được.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Nếu có người chất bảy báu đầy tam thiên đại thiên thế giới dùng để bố thí, người ấy nhờ nhân duyên đó, được phước đức nhiều chăng?

Đúng vậy, Thế tôn! Người ấy nhờ nhân duyên đó, được phước đức nhiều.

Tu bồ đề! Nếu phước đức có thật thì Như lai chẳng nói được phước đức nhiều, vì phước đức là không, nên Như lai nói được phước đức nhiều.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ thế nào? Có thể do sắc thân đầy đủ mà thấy Phật chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng nên do sắc thân đầy đủ mà thấy Phật. Tại sao? Như lai nói sắc thân đầy đủ, tức chẳng phải sắc thân đầy đủ, ấy gọi là sắc thân đầy đủ.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Có thể do các tướng đầy đủ mà thấy Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng nên do các tướng đầy đủ mà thấy Nhưlai. Tại sao? Như lai nói các tướng đầy đủ, tức chẳng phải các tướng đầy đủ, ấy gọi là các tướng đầy đủ.

Tu bồ đề! Ông chớ bảo Như lai khởi niệm thế này “ta phải thuyết pháp, ” đừng nghĩ vậy. Tại sao? Nếu người nói Như lai có thuyết pháp, tức là phỉ báng Phật, chẳng hiểu lời nói của ta. Tu bồ đề! Thuyết pháp ấy là chẳng pháp có thể nói, ấy gọi là thuyết pháp.

Lúc ấy, Huệ Mạng Tu bồ đề bạch Phật rằng: Như có chúng sanh, ở đời vị lai nghe pháp này, sanh lòng tin chăng?

Phật bảo: Tu bồ đề! Đó chẳng phải chúng sanh, chẳng phải không chúng sanh. Tại sao? Tu bồ đề! Chúng sanh cho là chúng sanh, Như lai nói chẳng phải chúng sanh, ấy gọi là chúng sanh.

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Phật đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề có phải lả không có đắc gì cả ư? Phật bảo: Đúng thế! Đúng thế! Tu bồ đề! Ta đối với a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cho đến một chút pháp cũng không chứng đắc, ấy gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Lại nữa, Tu bồ đề! Pháp này bình đẳng không có cao thấp, ấy gọi là anậu đa la tam miệu tam bồ đề. Do không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả, tu tất cả các pháp lành tất được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu bồ đề! Như lai nó pháp lành tức chẳng phải pháp lành, ấy gọi là pháp lành.

Tu bồ đề! Nếu có người mang bảy báu bằng những núi Tu di chúa trong tam thiên đại thiên thế giới, dùng làm vật bố thí, so với người lấy Kinh Bat nhã Ba la mật này cho đến bốn câu kệ mà thọ, trì, đọc, tụng, giảng cho người khác nghe, thì phước đức của người trước không bằng một phần trăm, một phần trăm ngàn vạn ức, cho đến lấy toán số để thí dụ cũng không bằng.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Ông chớ bảo Như lai khởi niệm thế này “ta phải độ chúng sanh, “ Tu bồ đề! Đừng nghĩ vậy.

Tại sao? Thật chẳng có chúng sanh mà Như lai độ.

Nếu có chúng sanh mà Như lai độ, tức Như lai có tướng, ngã, nhân, chúng sanh, thọ, giả.

Tu bồ đề! Như lai nói có ngã, tức chẳng phải có ngã, nhưng kẻ phàm phu cho là có ngã. Tu bồ đề! Kẻ phàm phu, Như lai nói chẳng phải phàm phu, ấy gọi là phàm phu.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ thế nào? Có thể lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai chăng?

Tu bồ đề dấp: Đúng thế! Đúng thế! Lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai.

Phật bảo: Tu bồ đề! Nếu lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai, thì Chuyển Luân Thánh Vương cũng là Như lai ư?

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Như con hiểu nghĩa lời Phật, chẳng nên lấy ba mươi hai tướng mà quán Như lai Lúc ấy, đức Thế tôn nói kệ rằng:

Nếu lấy sắc mà thấy ta

Lấy âm thanh mà cầu ta

Người ấy hành đạo tà

Không thể thấy Như lai

Tu bồ đề! Ví như ông có ý này: Như lai chẳng do các tướng đầy đủ để được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu bồ đề! Đừng nghĩ như thể, rằng Như lai chẳng nhờ các tướng đầy đủ để được a nậu đa la tam miệu tam bồđề. Tu bồ đề! Nếu ông có ý tưởng ấy, kẻ phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề ắt nói rằng các pháp đoạn diệt. Đừng nghĩ như vậy! Tại sao?

Người phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, nơi pháp chẳng nói tướng đoạn diệt.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát dùng bảy báu đầy cả thế giới, như số cát sông Hằng dùng để bố thí, với người biết tất cả pháp vô ngã, thành tựu được pháp nhẫn, thì Bồ tát này được công đức hơn Bồ tát kia. Tại sao? Tu bồ đề! Vì các Bồ tát này chẳng thọ phước đức.

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Thế nào là Bồ tát không thọ phước đức?

Tu bồ đề! Bồ tát làm phước đức mà không có lòng tham, nên nói chẳng thọ phước đức.

Tu bồ đề! Nếu có người nói Như lai hoặc đến, hoặc đi, hoặc ngồi, hoặc nằm, người ấy không hiểu nghĩa lời ta nói.

Tại sao? Vì Như lai chẳng từ đâu đến, cũng chẳng đi về đâu, nên gọi là Như lai.

Tu bồ đề! Nếu người thiện nam, người thiện nữ, lấy tam thiên đại thiên thế giới nghiền nát thành bụi nhỏ, thì ý ông nghĩ thế nào? Những bụi nhỏ ấy, có phải nhiều chăng?

Tu bồ đề thưa: Rất nhiều, Thế tôn!

Tại sao? Nếu bụi nhỏ đó là thật có, ắt Phật không nói là bụi nhỏ nhiều. Vì cớ sao? Phật nói bụi nhỏ, tức chẳng phải bụi nhỏ, ấy gọi là bụi nhỏ.

Thế tôn! Như lai nói tam thiên đại thiên thế giới, tức chẳng phải thế giới, ấy gọi là thế giới. Tại sao? Nếu thế giới thật là có, thì đó là một hợp tướng. Như lai nói một hợp tướng, tức chẳng phải một hợp tướng, ấy gọi là một hợp tướng.

Tu bồ đề! Một hợp tướng, ắt là chẳng thể nói được, nhưng kẻ phàm phu tham chấp vào đấy.

Tu bồ đề! Nếu có người nói Phật thuyết pháp ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến. Tu bồ đề! Ông nghĩ như thế nào? Người đó có hiểu lời ta nói chăng?

Thưa không, Thế tôn! Người ấy không hiểu lời Như lai nói. Tại sao? Thế tôn nói ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, tức chẳng phải ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến, ấy gọi là ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, thọ giả kiến.

Tu bồ đề! Người phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, đối với tất cả mọi pháp nên như thế mà biết, như thế mà thấy, như thế mà tin hiểu, chớ sanh pháp tướng, tức Như lai nói chẳng phải pháp tướng.

Tu bồ đề! Nếu có người đem đồ bảy báu chứa đầy thế giời trải qua vô lượng A tăng kỳ kiếp dùng để bố thí, với người thiện nam, thiện nữ, phát tâm bồ đề lấy Kinh này cho đến bốn câu kệ, thọ, trì, đọc, tụng, và giảng cho người khác nghe, thì phước của người này hơn phước của người trên. Thế nào gọi là giảng cho người khác? Chẳng chấp nơi tướng, như như bất động. Tại sao?

Tất cả pháp hữu vi,

Như mộng, huyễn, bọt, bóng, Như sương, như điện chớp Nên quán tưởng như thế.

Phật thuyết kinh này xong, trưởng lão Tu bồ đề cùng chúng tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, tất cả thế gian trời, người, a tu la nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin thọ và phụng hành.

Chương Một: Giải Thích Tổng Quát Về Tên Kinh

Kinh Kim Cang là gì? Kim cang là tâm, kim cang là tánh, và kim cang cũng là trí bát nhã. Tâm kim cang cũng là tánh kim cang. Tánh kim cang cũng là trí kim cang bát nhã. Tất cả chỉ là một.

Tại sao nó kim cang là “tự tánh?” Tự tánh thì vĩnh viễn bất hoại, tự tánh kim cang cũng là tâm kim cang, tâm kim cang cũng vĩnh viễn bất hoại. Kim cang bát nhã cũng là thực tướng bát nhã, thực tướng bát nhã vĩnh viễn bất hoại.

Kim Cang Bát nhã Ba la mật là tên của kinh, Kim Cang là tỷ dụ, Bát nhã Ba la mật là pháp. Bởi vậy, chiếu theo phương pháp Thất chủng lập đề (theo cách này các kinh được xếp thành bảy loại, tùy theo tiêu chuẩn đề tài của kinh) thì đây là loại kinh pháp dụ, lấy kim cang để dụ cho bát nhã. Giảng như vậy cố nhiên là đúng. Tuy nhiên, không bằng chỉ thẳng rằng kim cang là tâm, kim cang là tính, kim cang là bát nhã. Bát nhã này chính là kim cang, không dùng tỉ dụ; tâm này chính là kim cang, khỏi cần phải dụ; tính này chính là kim cang, khỏi cần phải dụ Ít có ai giảng như vậy, đa số đều giảng theo lối pháp dụ lập danh. Nay tôi cũng theo lối pháp dụ lập danh, nhưng đem cả hai hợp làm một: pháp tức là dụ, dụ cũng là pháp, pháp và dụ chỉ là một. Nói đủ thì là Kim Cang Bát Nhã Ba LaMật, nói gom lại thì là Kinh Kim Cang, cho nên người Trung Hoa lược bỏ mấy chữ Ba la mật mà gọi kinh này là Kinh Kim Cang, hoặc là Kinh Bát Nhã Ba La Mật. Đối với pháp, tôi vẫn thường nói với quý vị là nên giảng nó một cách linh hoạt chớ không thể giảng nó cứng ngắt, như chấp rằng một là một, hai là hai. Cho nên hiện tại chúng ta giảng là một, cũng có thể giảng là hai, là ba, đều được cả. Pháp vô định pháp, cho nên trong Kinh Kim Cang có câu: “Chẳng có pháp nhất định, đó gọi là Bát nhã Ba la mật đa.”

Kim cang có ba nghĩa: kiên cố, xán lạn, và bén nhọn.

Thể của kim cang là kiên cố bất hoại. Chẳng có vật gì có thể phá hủy nó, ngược lại, nó có thể phá hoại mọi vật khác; bởi vậy, thể của kim cang có thể hàng phục thiên ma, ngoại đạo. Nguyên lai, các tà tri, tà kiến của thiên ma ngoại đạo không dễ gì chế phục; tuy nhiên, nếu ta có “thể của kim cang” thì sẽ chế phục được thiên ma ngoại đạo.

Tướng của kim cang là xán lạn, có thể soi sàng bóng tối trần gian. Chỉ khi trừ được bóng tối, ánh sáng mới hiển hiện; phá được tà pháp nên chánh pháp mới duy trì lâu dài. Nếu tà pháp không diệt, chánh pháp chẳng trụ được lâu. Tướng của kim cang chính là phá trừ mọi việc đen tối.

Dụng của kim cang là sự bén nhọn của nó. Thế nào là bén nhọn? Có thể ví nó như mũi dao nhọn chặt đá, rạch thép, chém sắt như bùn, vật cứng mấy cũng bị nát, bị hoại.

Nói về tâm kim cang: Chớ lầm tưởng đó là tâm trong lồng ngực là trái tim huyết nhục.

Còn một loại nữa kêu là tâm vọng tưởng, cũng gọi là thức thứ sáu: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Các giác quan thảy đều có thức như mắt có nhãn thức, tai có nhĩ thức, mũi có tỹ thức, lưỡi có thiệt thức, thân có thân thức, ý có ý thức. Mọi người đều cho rằng tâm huyết nhục đó là thức thứ sáu, đó chính là một sự sai lầm. Sai lầm thứ hai là đồng hóa vọng tưởng với chân tâm. Kinh Lăng Nghiêm ghi như sau:

“Phật bảo A Nan, cái ấy chẳng phải là tâm của ông. Đó là tiền trần, tưởng tượng hư vọng, nó làm cho chân tính của ông bị mê lầm. Do từ vô thủy cho đến nay, ông nhận tên giặc ấy làm con, bỏ mất bản lai thường trụ nên phải chịu luân hồi sinh tử.”

Đoạn kinh này thật là trọng yếu, nói rõ thức thứ sáu là vọng tưởng, vì vậy đức Phật đã phá trừ vọng thức cho ông A Nan.

Tâm vọng tưởng thần thông quảng đại, hốt đông, hốt tây, hốt nam, hốt bắc, chẳng cần có hỏa tiễn cũng có thể tới được mặt trăng. Ông A Nan cho rằng tâm đó chính là tâm của mình, nhưng Phật thì bảo:

“Đó không phải là tâm của ông, đó là tiền trần, một loại hình tướng, suy tưởng hư vọng. Tướng hư vọng sinh ra từ sự vọng tưởng của ông đã che mờ mất chân tánh. Từ thời vô thủy đến kiếp hiện tại này, ông nhận cái đó là tâm, nhận giặc làm con, để mất vật báu cổ hữu của mình, mất đi cái tâm trong sáng, quý báu, luôn luôn thường trụ bất biến của mình, cho nên mới chiụ cảnh trôi lăn trong sáu nẻo luân hồi, không biết lúc nào ra khỏi. “

Đoạn trên chính là nói về tâm vọng tưởng.

Còn loại thứ ba là gì? Đó là tâm chân như. Tâm chân như là thực tướng bát nhã, cũng chính là Thực tướng. Tâm chân như rộng lớn, không có gì ngoài nó. Cũng là nhỏ và không có gì chứa trong nó. Bảo nó lớn, tức không có cái gì lớn bằng. Bảo nó nhỏ, tức không có gì nhỏ bằng. Tâm đó mới là chân tâm của mỗi người. Đó là ba loại tâm.

Kinh bát nhã có chừng bao nhiêu bộ? Nguyên là tám bộ, nhưng phân tích kỹ lưỡng thì kinh này được chia thành mười bộ.

Thứ nhất là Kinh Đại Bát Nhã, có sáu trăm quyển. Trong thời gian Ngài Huyền Trang dịch kinh đó, hoa đào đã nở bông sáu lần trong một năm. Thứ hai là Kinh Phóng Quang Bát Nhã; nói về Phật phóng quang khi thuyết bát nhã, gồm ba mươi quyển.

Thứ ba là Kinh Ma Ha Bát Nhã;, Ma ha nghĩa là “đại”, nhưng không cùng một danh xưng với Kinh Đại Bát Nhã và kinh này gồm ba mươi quyển.

Thứ tư là Kinh Quang Tán Bát Nhã, có nghĩa là Phật phóng quang khi tán thán bát nhã.

Thứ năm gọi là Kinh Đạo Hạnh Bát Nhã.

Thứ sáu là Tiểu Phẩm Bát Nhã. Mỗi bộ trong ba bộ kinh vừa nói, Quang tán, Đạo Hạnh và Tiểu Phẩm đều gồm có mười quyển. Vậy gộp lại, tính từ bộ kinh thứ nhất thì gồm có sáu trăm chín mươi quyển.

Thứ bảy là Kinh Thắng Thiên Vương Bát Nhã, gồm bảy quyển.

Thứ tám là Nhân Vương Bát Nhã, tức Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Kinh, gồm hai quyển.

Thứ chín là Thực Tướng Bát Nhã, chỉ có một quyển.

Thứ mười là Văn Thù Bát Nhã, cũng chỉ có một quyển. Tổng cộng toàn bộ là bảy trăm lẻ một quyển.

Phật nói Kinh Bát Nhã tại bốn địa điểm, trong mười sáu lần pháp hội. Địa điểm thứ nhất là tại núi Linh thứu, thành Vương xá, phía đông bắc thành Thất la phiệt, và nói trong bảy lần pháp hội.

Địa điểm thứ nhì, nói tại vườn Cấp cô độc, rừng cây của Thái tử Kỳ đà, cũng trong bảy hội.

Địa điểm thứ ba tại trời Tha Hóa Tự Tại, ở cung điện Ma ni châu tạng, nói trong một hội.

Nơi thứ tư, tại vườn Trúc Lâm, bên hồ Bách Lộc (Vườn Nai), Phật cũng chỉ thuyết một hội. Tổng cộng bốn nơi, Phật thuyết mười sáu lần.

Kinh Kim Cang Bát nhã Ba la mật này là quyển thứ năm trăm bảy mươi bảy trong sáu trăm quyển của bộ Đại Bát nhã, và do Phật thuyết nơi vườn Cấp côđộc, tức địa điểm thứ hai trong kỳ pháp hội thứ ba ở đây. Đó là tóm tắt về lai lịch của bộ kinh này.

Thế nào là Bát nhã? Trúc biếc hoa vàng, không gì chẳng phải bát nhã. Nghĩa là trí bát nhã hiển hiện ở mọi cảnh, như khi mắt nhìn trúc xanh, xem hoa vàng. Chữ bát nhã nguyên là tiếng Phạn, danh từ này được xếp vào một trong năm loại không dịch ra, chỉ ký âm không dịch nghĩa. Nếu dịch sang tiếng Hán thì chỉ dịch được một ý và bỏ mất những ý nghĩa khác, gọi là đa hàm bất phiên. Bát nhã được dịch thành trí huệ. Tuy nhiên, dịch như vậy chỉ được một ý mà không lột hết tất cả nghĩa.

Bát nhã có ba thứ gọi là Văn Tự Bát Nhã, Quán Chiếu Bát Nhã và Thực Tướng Bát Nhã.

Do Văn Tự Bát Nhã mà khởi đặng Quán Chiếu Bát Nhã; do Quán Chiếu Bát Nhã mà đạt được Thực Tướng Bát Nhã. Thế nào gọi là Văn Tự Bát Nhã? Đó là văn tự trong kinh. Nếu ta không có trí huệ quan sát thì trong kinh chỉ toàn là chữ, đọc đi đọc lại chẳng thế nào hiểu được, và nếu không hiểu thì không thể có bát nhã; không có bát nhã tức không thể sanh được trí huệ. Xưa nay, trí huệ này ai cũng có, chỉ vì lâu nay mình không vun bón nên nó không xuất hiện, nên bảo rằng không có. Không có Quán Chiếu Bát Nhã, tất không thể minh bạch được Thực Tướng Bát Nhã. Điều này tất yếu là phải có Quán Chiếu Bát Nhã mới có thể tới được mục đích tối hậu tức là Thực Tướng Bát Nhã.

Về ba la mật, có người nói chữ đó nghĩa ngọt như trái khóm (pineapple) (Đây là cách chơi chữ (pinyin). Ba la mật tiếng Quan thoại phát âm là bwo lwo mi, không khác với phát âm của chữ bwo low nghĩa là trái khóm (pineapple) và mi nghĩa là mật (honey). Cho nên, bwo lwo mi (ngọt như khóm và ba la mật) thì đồng âm nhưng dị nghĩa.) Không sai! Ba la mật là ngọt. Chúng ta nếm vị ba lamật thì quả thấy nó ngọt, có điều ba la mật này chẳng phải chỉ ngọt một cách đơn thuần, mà là thứ ngọt ở trong vị ngọt. Vì nó làm cho ta lìa cái khổ để được cái an vui. Ba la mật, hay paramita, là tiếng Ấn Độ. Ở nước Ấn Độ, hễ hoàn tất việc gì thì gọi là “ba la mật”. Nếu phiên dịch sang tiếng Hán thì thành ra từ “đáo bỉ ngạn”, tới bờ bên kia. Như chúng ta đương ở San Francisco mà muốn đi qua Berkeley thì phải đi qua cầu hoặc phải dùng thuyền qua sông, mới tới được bờ bên kia. Tới được thì gọi là “ba la mật” hay “đáo bỉ ngạn.” Như học hết tiểu học, đậu bằng tốt nghiệp, đó là ba la mật. Học hết trung học, có chứng chỉ tốt nghiệp, cũng là ba lamật. Rồi lên đại học, học xong, cũng là ba la mật. Sau đó học nữa, đến thạc sĩ, bác sĩ, học xong từng giai đoạn một, đều gọi là ba la mật.

Bây giờ chúng ta đương ở đâu mà hướng tới “đáo bỉ ngạn” đây? Chúng ta đương ở bờ sanh tử, cố lội qua dòng thác phiền não để tới được bờ niết bàn, đó gọi là ba la mật. Nói tới ba la mật, thì cái gì cũng có thể nói là ba la mật. Như hiện này, chúng ta chưa khai ngộ, mới bắt đầu ngồi thiền. Tới khi nào khai ngộ, thì đó là ba la mật. Nói tóm lại phàm làm công việc gì mà đạt được thành công viên mãn, đều có thể gọi là ba la mật. Chúng ta tu học Phật pháp, lúc đầu rất khó lãnh hội, do đó một số đông mới nghe qua một lần, thấy khó hiểu, liền mất hứng thú và không tới nữa. Người tu học Phật pháp, trước hết phải có căn lành, còn phải nhẫn nại, và coi Phật pháp hết sức trọng yếu, trên hết mọi sự. Khi thấy có điều nào không hiểu thấu, thì nhất định phải tìm cách nghe pháp, đọc kinh, giống như người đói lả, không còn chuyện gì cần hơn là tìm chỗ nào có quán ăn để chạy tới. Phải có được cái tâm hoan hỉ nghe kinh như vậy, và khi nghe xong kinh cũng gọi ba la mật.

Nghĩa của chữ kinh đã được giảng qua nhiều lần. Kinh cùng nghĩa với chữ kính, từ là đường thẳng, một lối đi cho người tu, dẫn từ con lộ sinh tử đến con lộ không có sinh tử, cũng là dẫn từ địa vị phàm phu đến cảnh giới của bậc thánh hay Phật.

Chữ Kinh có một nghĩa gọi là “xuất sinh”; “xuất” tức là đi ra, ý nói pháp từ miệng của Đức Phật mà phát sinh ra nên xưng là “kinh.”

Kinh cũng có nghĩa khác nữa là “hiển diệu, ” vì kinh điển soi sáng thế gian. Kinh còn có nghĩa là “thường.” Vô luận kim hay cổ, xưa nay kinh điển vẫn y nguyên, không thay đổi, một chữ không thêm, một chữ không bớt, chẳng tăng chẳng giảm, cổ kim bất biến gọi là “kinh.”

Một nghĩa khác của kinh là “quán thông, ” tức thông suốt, từng hàng từng hàng trong kinh văn, từ đầu đến cuối, nghĩa lý đều thông suốt viên mãn. Kinh cũng có nghĩa là “nhiếp”, tức là thâu hút. Tỷ như đá nam châm hút kim loại, kinh giúp cho chúng sinh hiểu rõ Phật pháp, thâu nhiếp hóa độ. Kinh có nghĩa là “pháp, ” tức phương pháp để mọi người y theo mà tu hành, một phép tắc chung cho cả ba đời, quá khứ, hiện tại và vị lai.

Ngoài ra kinh còn một số nghĩa khác như gốc của pháp (pháp bổn), phát vi diệu (vi phát), suối phun (dũng tuyền), dây mực (thằng mặc), kết tràng (kết man). Đây chỉ là giải thích một cách đơn giản về ý nghĩa của chữ kinh.

Chương Hai: Dịch Giả Diêu Tần Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập

Bộ kinh này là do Pháp sư Cưu ma la thập phiên dịch vào đời Diêu Tần.

Ngoài ra, còn năm vị Pháp sư khác cũng dịch kinh này vào những thời điểm khác nhau, do đó có một số các bản dịch khác cũng được lưu hành.

Bản dịch của Pháp sư Cưu ma la thập lấy tên là Kim Cang Bát nhã Ba lamật Kinh.

Vị thứ hai phiên dịch kinh này là Bồ đề lưu chi vào thời nguyên Ngụy. Vị thứ ba là Chân đế dịch vào thời kỳ Nam Bắc triều. Cả ba cùng đề chung một tên là Kim Cang Bát nhã Ba la mật Kinh.

Vào triều đại nhà Tùy, Pháp sư Cấp đa dịch, lấy tên là Năng Đoạn Kim Cang Bát nhã Ba la mật Kinh, tức là thêm hai chữ năng đoạn vào tên của kinh.

Vị thứ năm là Ngài Huyền Trang, bắt đâù phiên dịch từ năm Trinh quán thứ 19, đời Đường. Tên của kinh cũng khác, lấy tên là Kim Cang Năng Đoạn Bátnhã Ba la mật Kinh. Ngài là một vị đại đức cao tăng của Trung Hoa, đã lưu học tại Ấn Độ trong mười tám năm, sau trở về nước phiên dịch rất nhiều kinh điển Phật học.

Vị thứ sáu là Pháp sư Nghĩa Tịnh. Ngài Nghĩa Tịnh cũng qua Ấn Độ lưu học và trở về nước vào thời của Võ tắc thiên. Võ tắc thiên làm ra vẻ mộ đạo, ham học Phật pháp, mới cho mời Pháp sư Nghĩa Tịnh đến để phiên dịch kinh điển. Bản dịch này cùng lấy tên là Kim Cang Năng Đoạn Bát nhã Ba la mật Kinh như bản dịch của Ngài Huyền Trang.

Vậy là kinh này có tất cả sáu bản dịch, chúng ta là người nghiên cứu Phật học nên nhớ điều này.

Trong sáu bản dịch vừa nói ở trên thì bản của Ngài Cưu ma la thập là thông dụng hơn cả. Đa số đều ưa thích các bản kinh điển do Ngài dịch. Tại sao vậy?

Số là, vào triều đại nhà Đường, có luật sư Đạo Tuyên, chuyên trì giới luật. Ngài giữ gìn bốn tướng oai nghi, đi, đứng, nằm, ngồi, hết sức nghiêm cẩn. Như

Kinh Lăng Nghiêm có nói: “uy nghi nghiêm cẩn, trai pháp cung kính.” Tại sao các oai nghi lại phải giữ cho nghiêm chỉnh? Bởi vì, nếu chúng ta giữ được như vậy, thì chẳng riêng người và trời đều phải cúng dường mà quỷ thần đối với chúng ta cũng phải cung kính, sùng bái. Luật sư Đạo Tuyên nghiêm trì giới luật, bốn tướng oai nghi cũng đều trang trọng phi thường. Đứng giữ tướng đứng, ngồi giữ tướng ngồi, nằm giữ tướng nằm, đi giữ tướng đi, bởi giữ được mẫu mực như vậy, nên mọi người mới có thể noi vào gương đó mà học tập. Có câu rằng: đi như gió, đứng như tùng, ngồi như chuông, nằm như cung. Đó chính là khuôn mẫu căn bản của bốn đại oai nghi nói trên.

Nói đi như gió không phải là nói tới trận gió lớn, đổ bạt cây, mà là nói về làn gió nhẹ, nhu hòa như trong câu: hây hây gió nhẹ, sóng lặng như tờ (vi phong từ lai, thủy ba bất hưng (Xích bích phú), khiến mọi người đều cảm thấy hoan hỷ. Lập như tùng là ý nói thế đứng như cây tùng, trong tư thế độc lập, ngay ngắn và thẳng đứng. Tọa như chung nghĩa là khi ngồi thì vững chắc như một cái chuông đặt ngồi, chớ không phải như một cái chuông dao động, kêu đinh, đinh! đang, đang! Phải như một cái chuông thời cổ, vững vàng không lay động, ngồi như vậy mới có được định lực. Ngọa như cung nghĩa là nằm giống như hình cái cung, gọi là thế nằm cát tường. Khi nhập niết bàn, Đức Thích Ca Mâu Ni Phật cũng nằm trong tư thế đó. Nằm theo thế cát tường thì bàn tay mặt tựa vào má, bàn tay trái để trên đùi.

Nói chung, nếu phân tách kỹ ra thì bốn đại oai nghi gồm đủ cả ba ngàn oai nghi nhỏ và tám vạn tế hạnh. Cũng do luật sư Đạo Tuyên giữ gìn nghiêm mật oai nghi, nên sinh cảm ứng, trời người đều tìm đến cúng dường, cung hiến thực phẩm. Chúng ta muốn tu hành làm cao tăng trước hết là phải giữ giới, giới luật nào được truyền thì phải hết sức giữ gìn nghiêm cẩn. Giữ được giới thì các chư thần hộ pháp đều hộ trì cho mình, còn nếu phạm giới thì họ không hộ trì nữa, bởi vậy người tu là phải giữ giới.

Luật sư Đạo tuyên giữ giới thanh tịnh. Trong Kinh Lăng Nghiêm có câu: “Nghiêm tịnh tỳ ni, hoằng phạm tam giới.” Tỳ ni nghiã là giới luật; hoằng phạm tam giới nghĩa là làm gương mẫu chung cho cả ba giới, dục giới, sắc giới và vô sắc giới. Do đó mà Luật sư Đạo Tuyên được cả trời và người cung hiến thức ăn. Một hôm, Luật sư Đạo Tuyên hỏi một vị trời vì lẽ gì người đời nay lại thích đọc kinh điển do Ngài Cưu ma la thập dịch. Vị trời đó nói rằng: “Pháp sư Cưuma la thập đã từng đảm nhiệm việc phiên dịch cho bảy vị Phật của đời quá khứ, do đó các kinh điển do Pháp sư dịch rất đúng ý Phật. Cũng vì lẽ đó mà mọi người đều thích đọc các bản dịch của Pháp sư.”

Khi lâm chung, Ngài Cưu ma la thập có dặn rằng: “Sau khi tôi mệnh chung, hãy đem nhục thể của tôi thiêu hóa. Nếu quả thực các kinh điển do tôi phiên dịch không có điều gì sai lầm, thì lưỡi của tôi không bị hủy hoại. Còn như nếu là sai với tâm ý của Phật thì lưỡi của tôi tất bị thiêu hóa!” Sau khi thiêu xong, người ta thấy lưỡi của Pháp su vẫn còn giữ mầu hồng tươi, không hề bị cháy. Điều này chứng minh Pháp sư Cưu ma la thập dịch kinh là chính xác.

Bản dịch có ghi “Tam tạng Pháp sư Cưu ma la thập đời Diêu Tần.” Diêu Tần là tên hiệu của triều đại đó, khác với đời Doanh Tần hay Phù Tần. Vua đầu tiên của triều đại Diêu Tần là Diều Trưởng. Khi Diêu Trưởng mất thì Diêu Hưng kế vị. Trước đó, là triều đại Phù Tần, vua là Phù Kiên, nhưng Phù Kiên bị Diêu Trưởng giết chết nên đổi tên hiệu thành Diêu Tần. Còn chữ Doanh Tần dùng để chỉ triều đại của Tần Thủy Hoàng. Bởi vậy ngày nay người ta ghi chú rõ thời đại là Diêu Tần.

Chữ Tam Tạng là nói về ba tạng gồm kinh, luật và luận. Tạng kinh thuộc về định học, tạng luật thuộc về giới học, tạng luận thuộc về huệ học. Vậy là kinh, luật, luận bào gồm cả tam vô lậu học: giới, định, huệ.

Thế nào là Pháp sư? Là vị mang pháp cho người, đem Phật pháp bố thí cho người khác; lại có người giảng pháp, coi pháp là thầy, lấy Phật pháp làm sư phụ của mình, thì cũng gọi là Pháp sư.

Có vị chuyên đọc tụng kinh điển, gọi là đọc tụng Pháp sư. Đọc là nhìn vào văn bản mà xướng lên, tụng thì không cần phải nhìn vào văn bản cũng xướng lên được. Có khi đọc tụng cho riêng mình, có khi đọc tụng cho người khác. Có vị chuyên dùng bút sao lục kinh điển, đó gọi là thư tả Pháp sư. Còn có vị gọi là thọ trì Pháp sư, chuyên thọ trì cho mình, không hồi hướng cho các chúng sanh, chỉ chuyên thâm nhập kinh tạng, theo ý trong kinh mà thọ trì, thực tập. Các vị vừa kể trên đều có tên là Pháp sư; nếu lại thông đạt được cả ba tạng thì gọi là Tam tạng Pháp sư.

Người ta gọi Ngài Cưu ma la thập là “Đồng Thọ, ” vì lẽ khi Ngài còn trẻ, Ngài đã có đức hạnh như người già. “Đồng” là nhi đồng, “thọ” là tuổi thọ, lớn tuổi. Trong một ngày, Ngài có thể tụng một ngàn bài kệ. Mỗi bài kệ có ba mưới sáu chữ, một ngàn bài kệ có tất cả 36. chữ, vậy mà Ngài chỉ tụng trong một ngày. Như bộ Kinh Pháp Hoa, ngài chỉ cần một khoảng thời gian hai ngày là học thuộc lòng và có thể tụng ra được. Lúc xưa, tuy Ngài là trẻ thơ mà đạo đức và hành vi của Ngài chẳng khác gì các vị lão bối, bởi vậy Ngài mới có biệt hiệu là Đồng Thọ.

CHƯƠNG BA: BIỆT GIẢNG VĂN NGHĨA

Phần 1 Nguyên Do Của Pháp Hội

Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, Đức Phật ở nước Xá vệ, tại rừng Kỳ đà vườn Cấp cô độc, cùng với chúng đại tỳ kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị. Lúc ấy gần đến giờ thọ trai của Đức Thế tôn, Ngài đắp y mang bát vào đại thành Xá vệ khất thực. Trong thành ấy, Ngài theo thứ lớp khất thực, xong trở về nơi cũ. Thọ trai xong, Ngài cất y bát, rửa chân, rồi trải tòa ra ngồi.

Lược giải:

Kinh Kim Cang chia thành ba mươi hai đoạn. Phần kinh văn trên thuộc đoạn thứ nhất, nói về nguyên do của pháp hội. Nguyên là, đoạn thứ nhất về Nguyên Do Pháp Hội cùng với đoạn thứ nhì về Thiện Hiện Thưa Hỏi không có trong kinh văn, đó là người đời sau thêm vào để giúp chúng ta dễ hiểu ý kinh. Đoạn trên cho biết về nguyên do gì mà có pháp hội. Ai là người đã thuyết trước pháp hội? Đó là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Mở đầu của bộ kinh đề có sáu loại thành tựu:

1. Thành tựu về tín

2. Thành tựu về nghe

3. Thành tựu về thời gian

4. Thành tựu về chủ

5. Thành tựu về nơi

6. Thành tựu về chúng

Sáu loại thành tựu dùng để chứng minh kinh này đáng tin cậy, do chính Phật nói. Tôi nghe là thành tựu về nghe; như vầy là thành tựu về tín; một thuở nọ là thành tựu về thời gian; Đức Phật là thành tựu về chủ; ở nước Xá vệ, tại rừng Kỳ đà, vườn Cấp cô độc là thành tựu về nơi; cùng với chúng đại tỳ kheo, tất cả là một ngàn hai trăm năm mươi vị là thành tựu về chúng. Sáu loại thành tựu đó gọi là thông tự, sau thông tự là biệt tự, tức là đoạn kế tiếp từ các chữ lúc ấy gần đến giờ thọ trai cho đến trải tòa ra ngồi...

Thế nào là thông tự và biệt tự? Thông tự là tự chung cho cả các kinh, bất cứ kinh điển nào cũng phải có thông tự kiểu đó. Biệt tự là tự riêng cho kinh này, chỉ có kinh này mới có tựa đó mỗi kinh đều có biệt tự, nhưng các biệt tự không giống nhau. Đó là nói về thông tự và biệt tự. Còn sáu loại thành tựu trong mỗi bộ kinh là để chứng minh kinh có thể tin được, do chính Phật đã nói.

Thông tự còn gọi là kinh tiền tự, nghĩa là phần mở đầu của kinh. Thông tự cũng được gọi là kinh hậu tự nữa. Nên khi giảng kinh, nó là tiền cũng được, mà hậu cũng được. Sao lại không nhất định như vậy? Đương nhiên là không có gì nhất định cả, vì nếu có cài gì nhất định thì cái đó chẳng phải là Phật pháp. Chờ khi nào đi vào nội dung của Kinh Kim Cang, chúng ta sẽ hiểu, do đó mới có câu: ” không có pháp nào nhất định gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.”

Nếu muốn có cái gì nhất định, tức là đã chấp trước; mà đã chấp trước, tức có chướng ngại; có chướng ngại là có phiền não. Không chấp trước thì tức là không, mà không thì hết phiền não. Chuyện gì cũng là không hết thì đâu còn cái gì để so đo tính toán? Để không thể buông bỏ? Bởi đâu ta sinh tâm phiền não? Bởi ta không thấy được tánh không của mọi sự, không nhìn xuyên suốt được sự việc, không buông bỏ được nó, nên đâu đâu cũng thấy gai gốc, nơi nào cũng động đầu. Thế nào là đụng đầu? Nghĩa là đi tới đâu cũng như gặp tường vách cản trở. Còn gai gốc là kim châm của thảo mộc, bị gai chích thì đau lắm. Tại sao ta lại bị gai gốc chích làm cho đau đớn? Bởi vì cái thân thể này, ta không thấy nó là “không, “ ta không buông bỏ, rồi mới có cái cảm giác đau đớn vì gai chích. Nếu thấy rốt ráo được cái lẽ “không người, không ta, không chúng sinh, không thọ giả, ” cái gì cũng “không” hết thì đau ai đây? Cả cái người đau cũng không có thì ta còn sinh phiền não chăng? Phiền não này sinh ra từ đâu? Giảng thì như vậy đó, nhưng thực hành để chứng nghiệm điều này thì chẳng phải dễ.

Sao là kinh hậu tự? Là vì khi thuyết pháp không có đoạn kinh văn này. Phật đâu có nói: “Tôi nghe như vầy, ” chẳng qua đó là lời Ngài A Nan thêm vào mà thôi. Vì trước đã không có, đến lúc kiết tập kinh điển, Ngài A Nan mới thêm vào, nên gọi là hậu tự. Tiền tự cũng còn một tên nữa là phát khởi tự.

“Tôi nghe như vầy: ” Mở đầu kinh là bốn chữ này. Kinh nguyên không có mấy chữ này, chúng do Phật dạy phải để thêm vào. Số là tại rừng Song Thọ (cây sa la), khi Phật nói xong các Kinh Pháp Hoa, Kinh Địa Tạng, Kinh Di Giáo và Kinh Niết Bàn, Phật sửa soạn nhập Niết bàn. Thấy vậy các đệ tử mới cất tiếng khóc vang lên. Số đệ tử này là các vị A la hán, họ mà cũng khóc sao? Bởi họ đã từng thọ ơn pháp nhũ của Phật, một ơn sâu dầy. Họ là hàng Thanh văn A la hán, từ bao nhiêu năm nay được hưởng sữa pháp, trong lòng cảm kích, chưa biết lấy gì để báo đáp trọng ân, nay thấy Phật sắp nhập niết bàn, nên trời, người, tỳ kheo, ala hán, tất cả đều khóc lóc bi thảm. Nhất là Tôn giả A Nan, khóc thống thiết hơn ai hết.

Lúc ấy, Tôn giả A na luật (A nâu lâu đà, vị đứng hạng nhất về thiên nhãn) mới khuyên A Nan như sau: “Ông không nên khóc! Ông còn phải đảm đương nhiều việc trọng yếu nữa.”

Tôn giả A Nan hỏi: “Có chuyện gì mà trọng yếu? Đức Phật sẽ nhập niết bàn, tôi cũng sẽ đi theo Phật thôi!”

Tôn giả A na luật đáp: “Không thể được, ông nghĩ như thế là sai!”

Tôn giả A Nan hỏi: “Vậy phải làm sao?”

Tôn giả A na luật đáp: “Hiện tai có bốn điều, ông phải đi thỉnh giáo Đức Phật:

Điều thứ nhất là sau khi Đức Phật nhập diệt, muốn kết tập kinh tạng, thì phần đầu mỗi bộ kinh phải ghi những lời gì để làm căn cứ?

Điều thứ hai là trong khi Phật tại thế, chúng ta cùng Đức Phật đều trụ ở một nơi, vậy sau khi Phật diệt độ, chúng ta phải trụ ở nơi nào?

Điều thứ ba là khi Phật tại thế, Phật là thầy của chúng ta, vậy sau khi Phật diệt độ, chúng ta lấy ai làm thầy?

Điều thứ tư là khi Phật tại thế, đối với các tỳ kheo xấu, những người không giữ kỹ luật, Đức Phật đều có cách điều phục họ, nay nếu Phật diệt độ rồi, thì phải làm cách nào điều phục các tỳ kheo xấu?

Bốn điều nói trên trọng yếu vô cùng, ông phải đi thỉnh giáo Đức Phật ngay đi!”

Ông A Nan y theo lời, đến hỏi Phật nhằm lúc Thế Tôn sắp nhập định. Ngài bèn vội vàng bạch Phật:

“Thưa Thế tôn! Đệ tử có mấy vấn đề muốn thưa hỏi, liệu có thể được giải đáp hay không? Điều thứ nhất là sau khi Thế tôn nhập niết bàn, các đệ tử kết tập kinh điển, thì bắt đầu mỗi bộ kinh sẽ ghi những chữ gì để biểu thị đây là kinh Phật nói?”

Đức Phật đáp: “Mở đầu mỗi bộ kinh là bốn chữ ‘tôi nghe như vầy’ ” Ngài A Nan hỏi tiếp: “Điều thứ hai là sau khi Phật nhập niết bàn, các đệ tử sẽ y vào đâu để trụ?”

Phật đáp: “Y vào tứ niệm xứ mà trụ.” Tứ niệm xứ là bốn phương pháp quán sát: quán thân bất tịnh, quán thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán pháp là vô ngã. Ngài A Nan hỏi điêù thứ ba: “Khi Phật tại thế, Phật là thầy của chúng con, vậy sau khi Phật nhập niết bàn, thì chúng con sẽ tôn ai làm thầy?”

Phật đáp: “Các con hày tôn ba la đề mộc xoa làm thầy.” Ba la đề mộc xoa là tạng luật, tức là giới luật, lấy giới luật làm thầy. Tất cả những ai xuất gia đều phải coi ba la đề mộc xoa là thầy, vì đây là quy chế làm Phật. Nếu người xuất gia chẳng phải thọ giới, thì cũng như không có thầy. Bởi vậy người xuất gia ai cũng thọ giới Sa di, giới Tỳ kheo, giới Bồ tát.

Cuối cùng Tôn giả A Nan hướng Phật, thưa hỏi luôn điều thứ bốn: “Đối với các tỳ kheo xấu, khi còn tại thế thì Phật trị họ được, nhưng sau khi Phật nhập niết bàn, làm sao điều phục họ?”

Phật trả lời: “Phải lặng yên, bỏ mặc họ.”

Lặng yên tức là không cùng với họ chuyện trò, như vậy họ sẽ cảm thấy không hứng thú mà tự động đi khỏi; bỏ mặc không nói tới họ, họ cũng sẽ rời đi nơi khác.

Vào thời đó “Lục quần tỳ kheo” (bọn sáu ông tỳ kheo là kẻ xấu, tối vô kỷ luật) thích nhiễu loạn nhất. Tuy nhiên so với thời nay họ còn tốt hơn một số tỳ kheo biết giữ giới.

Phật trả lời bốn vấn đề của Ngài A Nan xong thì Ngài nhập diệt. Bây giờ chúng ta đi vào phần kinh văn.

“Một thuở nọ, ” có một lúc nọ, trong thời gian Phật ở nước Xá vệ.

“Nước Xá vệ” (Shravasti) người ta gọi nơi này là “Phong Đức, ” vì nước này có bốn đặc tính sau:

1. Tài vật đầy dẫy

2. Phong cảnh tuyệt đẹp

3. Nhiều đa văn trí thức

4. Nhiều bậc giải thoát

Một xứ thật là phong phú. Đây là kinh thành của một nước mà quốc vương là vua Ba tư nặc.

“Rừng Kỳ đà, vườn Cấp cô độc” ở phía Đông nam của thành Xá vệ, chừng năm dặm. Chữ Kỳ đà là để kỷ niệm vụ Quốc vương Ba tư nặc sanh hạ Thái tử, đặt tên là Kỳ đà. Kỳ đà (Jeta) có nghĩa là chiến thắng. Vì lý do nào mà đặt tên đó? Vì ngày sanh ra Thái tử, vua Ba tư nặc vừa đắc thắng trong một vụ giao tranh với nước láng giềng. Rừng Kỳ đà là nói rừng cây thuộc quyền sở hữu của Thái tử Kỳ đà.

“Vườn Cấp cô độc” Chữ cấp nghĩa là chu cấp, là bố thí. Bố thí cho kẻ mồ côi và quả phụ.

Thời nhà Châu ở Trung Quốc, Châu Văn Vương áp dụng chính sách nhân chính để trị nước. Việc đầu tiên là chu cấp cho những kẻ quan, quả, cô, độc, tức bốn hạng người coi như khốn cùng nhất. Đàn ông góa vợ, gọi là quan phu, đàn bà góa chồng gọi là quả phụ. Trẻ con mất cha gọi là cô nhi, lớn tuổi mà không con gọi là cô độc. Các hạng người này đều khốn khổ, vì họ không còn ai để nương tựa, không ai săn sóc họ, nên Văn Vương mới đặc biệt chiếu cố họ.

Tại địa phương nơi vườn Cấp cô độc có một vị trưởng giả, tên là Tu đạtđa (Sudatta), cũng là một vị quan trong triều vua Ba tư nặc. Ông rất giàu có, thường chu cấp cho các cô nhi và những ai gặp cảnh cô độc, nên người ta gọi ông là “Cấp cô độc.” Vườn nói trên là một loại vườn trồng hoa, vốn thuộc quyền sở hữu của Thái tủ Kỳ đà. Ông mua lại khu vườn này của Thái tử cốt để thỉnh Phật về thuyết pháp. Ông lấy gì để mua vậy? Bằng những thỏi vàng. Bao nhiêu thỏi? Bằng số lượng những thỏi vàng mà ông chở tới, đủ để lát kín khu vườn này.

Nhân duyên gì khiến ông đã mua khu vườn này để cúng dường Phật? Số là một hôm ông có công chuyện phải tới thành Vương xá. Ông tạm trú tại nhà người bạn tên là San đàn na. Khoảng nửa đêm, ông thấy bạn ông trưởng giả này thức dậy, trang hoàng nhà cửa, giăng đèn kết hoa, bày biện rất mỹ lệ.

Thấy vậy, ông hỏi bạn: “Có chuyện gì mà ông lại sửa sang bày biện nhà cửa đẹp như vậy?”

San đà na đáp: “Tôi chuẩn bị thỉnh Đức Phật tới nhà thọ trai nhận cúng dường.”

Từ trước trưởng giả Tu đạt đa chưa từng nghe tới danh từ “Phật.” Lúc nghe xong câu này, các chân lông trong toàn thân ông như mọc dựng lên, ông cảm thấy thật kỳ quái bèn hỏi tiếp: “Phật là gì?”

San đàn na đáp: “Đức Phật nguyên là Thái tử, con vua Tịnh Phạn, nhưng Ngài không ham cả ngai vàng mà xuất gia tu hành, tu sáu năm tại nút Tuyết sơn, sau đến thành Ca da (Gaya) thiền định dưới gốc cây bồ đề. Một đêm nọ, trông lên sao sáng, Ngài bừng ngộ đạo, chứng quả thành Phật.”

Trưởng giả Tu đạt đa vốn sẵn căn lành, nên nghe xong câu chuyện đó, là muốn đi tìm gặp Phật ngay. Vì lòng thành khẩn tột bực, khiến Phật cảm động, phóng quang chiếu tới. Lúc đó, Phật Thích Ca Mâu Ni đương ở tại tịnh xá Trúclâm, cách thành chừng sáu, bảy dặm đường về phía đông nam. Khi Tu đạt đa thấy ánh hào quang cho là trời đã sáng, bèn lập tức khoác áo đi ra cổng thành mà không biết rằng, giờ đó hãy còn nửa đêm, nên cổng thành còn đóng kín. Tuy nhiên, Phật dùng thần lực, mở cổng thành nên trưởng giả Tu đạt đa mới qua được cổng, rồi theo ánh sáng đi lần tới chỗ Phật.

Lúc ra mắt Phật, ông không biết phải cư xử như thế nào, lễ nghi ra sao, ông không biết cách khấu đầu đảnh lễ. May khi đó, có bốn vị trời, hóa thành tỳ kheo, cùng đến chỗ Phật. Đầu tiên họ quỳ gối, chắp tay, ba lần bạch Phật, sau đó hướng bên tay mặt nhiễu xung quanh Phật ba vòng. Ông cũng bắt chức cách ấy, đảnh lễ trước chân Phật, bạch rằng: “Phật thật là tốt quá, từ trước tới nay, con chưa được gặp Phật, lần này là lần đầu tiên được thấy Phật, con không muốn xa Phật nữa, này con thỉnh Phật đến một địa điểm gần nhà của con, chẳng hay có được hay không?”

Đức Phật nói: “Có thể được. Ông có đủ chỗ chăng? Đây, ta có một ngàn hai trăm năm mươi đệ tử, thường ngày cùng ăn chung, ở chung với ta, Ông có được một địa điểm rộng lớn như vậy chăng?”

Trưởng giả Tu đạt đa bạch: “Khi về nhà, con sẽ kiếm, nhất định sẽ tìm ra được một chỗ thích hợp.”

Sau khi ra về, kiếm tới kiếm lui, ông kiếm ra vườn hoa của thái tử Kỳ đà. Ông thấy địa điểm này, gần thành Xá vệ, phong cảnh tuyệt đẹp cái gì cũng hay, nhưng kẹt một nỗi khu vườn này lại là tài sản của Thái tử Kỳ đà. Ông bèn nhờ người đi gặp Thái tử, ướm hỏi việc mua đất.

Thái tử nói đùa một câu như sau: “Được! Tu đạt đa muốn mua ư? Nếu ông có thực nhiều tiền thì hãy đem vàng thỏi rải kín khu vườn thì ta sẽ bán cho.” Thái tử nghĩ rằng chẳng khi nào Tu đạt đa có thể mua nổi. Đâu ngờ! Ông trưởng giả có quá nhiều tiền như vậy. Sự thành khẩn của ông mời Phật thuyết Pháp đặc biệt đến nỗi, khu vườn có đắt giá thêm nữa, ông cũng có thể mua. Ông cho lấy vàng từ các kho mà ông đã cất giấu bấy lâu nay, rồi đem từng thỏi lát kín khu vườn nói trên.

Thấy quang cảnh như vậy, trong lòng Thái tử Kỳ đà không vui chút nào. Tại sao vậy? Vì Thái tử đâu có tính bán vườn, nói bán chỉ là nói đùa thôi. Khi khu vườn đã rải kín bằng những thỏi vàng, thái tử nói với ông trưởng giả: “Ông hãy thâu vàng lại đi, lúc trước tôi chỉ cốt nói đùa với ông chớ không phải là lời nói thật. Lúc đó tôi nghĩ, làm sao ông có thể bỏ ra chừng đó tiền được. Nay, tuy ông đã làm đúng như vậy, vàng đã bầy ra khắp vườn, nhưng vườn hoa này tôi không bán, dù ông có bao nhiêu tiền đi chăng nữa.”

Trưởng giả Tu đạt đa đáp: “Lời của Thái tử một khi đã nói ra thì không thể là lời nói đùa. Nếu nay lời nói của Thái tử không đáng tin, mai này khi làm vua toàn dân còn ai tin lời Thái tử nữa.”

Thái tử Kỳ đà suy nghĩ, rồi nói với ông trưởng giả: “Đúng là ông đã rải vàng khắp khu vườn, nhưng chỗ cây cao thì không thể dùng vàng bày lên được.

Bây giờ làm như thế này, vườn thì ông cúng dường Đức Phật, còn cây thì để tôi cúng dường vậy.”

Trưởng giả Tu đạt đa đồng ý. Do đó cả hai cùng cúng dường Đức Phật khu vườn, nên về sau địa điểm này được đề tên là “Rừng Kỳ đà, vườn Cấp cô độc.” Vì lý do trong tương lai, Thái tử sẽ là quốc vương, nên tên của Thái tử ghi trước tên của ông trưởng giả. Vậy là cây của Thái tử Kỳ đà, mà vườn là của trưởng giả Tuđạt đa.

Tu đạt đa theo nghĩa của tiếng Phạn là “thiện thí, ” tức là hay bố thí.

“Cùng với chúng đại tỳ kheo.” Tỳ kheo có ba nghĩa: khất sĩ, bố ma và phá ác, do đó danh từ này vẫn để nguyên tiếng Phạn, chỉ phiên âm mà thôi. “Chúng” ý nói số nhiều. Bao nhiêu vậy? “Một ngàn hai trăm năm mươi vị.”

Sau khi thái tử Tất đạt đa thành Phật, đầu tiên Ngài tới vườn Nai (Lộc Uyển) độ cho nhóm A nhã Kiều trần như gồm năm tỳ kheo. Kế đó là ba anh em Ca diếp. Mấy người này thuộc giòng Bà la môn, theo ngoại đạo thờ lửa. Họ có được ít nhiều thần thông, nhưng khi gặp Phật, thần thông phóng hỏa của họ không thực hiện được nữa, họ bèn quy y Phật. Người anh lớn tên là Ưu lâu đầutần loa, có năm trăm đồ đệ, người em thứ nhì là Ca da, người em thứ ba là Na đề, mỗi người có hai trăm năm mươi đồ đệ. Ba anh em suất lãnh đồ đệ cùng nhau quy y Phật, rồi xuất gia làm tỳ kheo. Họ đều là những người lâu nay được vua và thần dân tín phụng, cho nên việc họ nhất loạt quy y là một tin chấn động toàn quốc. Ít lâu sau, Xá lợi phất và Mục kiền liên, vốn là những học giả trong sáu phái ngoại đạo đương thời (ngoại đạo lục sư), cả hai đều là những bậc trí tuệ học vấn, có tiếng tăm thời bấy giờ, cũng mang các đồ chúng, một trăm người, đến xin quy y Phật. Phật cũng còn độ cho nhóm Da xá năm mươi người. Vậy tổng cộng một ngàn hai trăm năm mươi lăm người, nhưng bỏ số lẻ đi nên chỉ kể là một ngàn hai trăm năm mươi người. Họ gọi là người kẻ thường theo Phật để học tập, nên gọi là tùy chúng.

“Lúc ấy gần đến giờ thọ trai của Đức Thế tôn, ” Thế tôn là một trong mười danh hiệu của đức Phật. Mỗi vị Phật đều có mười danh hiệu của đức Phật. Mỗi vị Phật đều có mười danh hiệu như vậy. Phật Thích Ca từ tầng trời Đâu suất giáng thế, sinh ra từ phía bên hông bà Ma da. Khi Ngài ra đời thì đi luôn bảy bước, có bông sen đỡ chân, một tay chỉ lên trời, một tay chỉ xuống đất, Ngài nói rằng:

“Thiên thượng địa hạ, duy ngã độc tôn.”

(Trên trời, dưới đất, chỉ ta là tôn quý.)

Khi nói xong câu này, liền có chín con rồng phun nước, tắm cho Đức Phật. Gọi Phật là Thế tôn, vì ở thế gian cũng như xuất thế gian, tất cả đều suy tôn và kính ngưỡng Ngài.

“Ngài đắp y mang bát, vào đại thành Xá vệ khất thực.” Đắp y: Y có ba loại. Một là an đà hội, tiếng Phàn này dịch nghĩa là “y chấp tác, ” nghĩa là khi làm việc thì mặc y này. Còn được gọi là “y năm điều.” Mỗi điều là một mảnh ngắn chắp với một mảnh dài. Loại y thứ hai kêu là uất đa la tăng, cũng là tiếng Phạn, dịch nghĩa là “y bảy điều, ” dành cho người xuất gia mặc. Loại thứ ba là tăng giàlê, còn gọi là “tổ y, ” hay “đại y, ” gốm có hai mươi lăm điều, với 108 mảnh. Y này là y “phước điền”, hay là ruộng phước vì mỗi mảnh vụn tượng trưng cho một thửa ruộng. Khi những người tại gia cúng dường cho Tam bảo ở trước người xuất gia cầu phước thì cũng giống như gieo hạt giống công đức xuống ruộng phước. Y này vì vậy mới có tên là y phước điền. Mỗi khi người xuất gia đắp y Cà sa chú nguyện như sau:

Thiện tai giải thoát phục,

Vô thượng phước điền y, Ngã kim đảnh đái thọ,

Nghĩa là:

Lành thay áo giải thoát,

Áo phước điền vô thượng, Tôi nay kính lãnh thọ,

Đời đời áo được mang.

Coi như không còn gì trên đời cao thượng bằng áo đó.

Khi nào đắp cà sa? Vào những dịp đăng đường giảng kinh, thuyết pháp, hoặc vào cung vua để thọ cúng dường hoặc đi ra ngoài hóa duyên khất thực.

Đến giờ thọ trai Phật cũng đắp y mang bát. Mang bát: Danh từ “bát” cũng là tiếng Phạn, kêu là bát đát la (patra), nòi gọi lại chỉ còn một âm là bát. Bát nghĩa là ứng lượng khí, nghĩa là đồ chứa thức ăn vừa đủ để mình no. Bát của Phật Thích Ca Mâu Ni là bát bằng sắt do vua trời Tứ thiên vương cung hiến.

Phật mang bát vào thành nước Xá vệ khất thực. Tại sao người xuất gia phải đi khất thực? Khất thực chính là tạo cơ hội để chúng sanh gieo phước vào Tam bảo. Phật đi tới từng nhà mà xin, có thuyết nói là bảy nhà, có thuyết thì chẳng kể bao nhiêu nhà, khi nào đủ ăn thì thôi.

Khất thực thì “chớ bỏ nhà nghèo mà tới nhà giầu, bỏ nhà hèn mà tới nhà sang.” Trong Kinh Lăng Nghiêm có đoạn như sau: “Ông A Nan vốn biết, đức Nhưlai Thế tôn, quở ông Tu bồ đề và ông đại Ca diếp, làm A la hán mà tâm chửa quân bình.” Có chuyện gì mà lại quở trách hai vị này vậy? Số là Tôn giả Tu bồ đề suy nghĩ như thế này: “Vì duyên cớ gì người ta có được nhiều tiền? Bởi vì kiếp trước người ta đã làm công đức, kiếp này hưởng phước báo. Nay nếu mình không hóa duyên, giúp họ cơ hội gieo phước thì kiếp này họ không làm thêm công đức, ắt kiếp sau họ sẽ bần cùng.” Bởi thế Tôn giả Tu bồ đè chuyên gõ cử nhà giàu để hóa duyên. Tuy thức ăn của nhà giàu thì ngon, nhưng Tôn giả không ham như bọn ta ngày nay. Ngài thực lòng muốn kẻ giàu có cơ hội tiếp tục gieo phước lành.

Tôn giả đại Ca diếp là một vị đầu đà tu khổ hạnh, mỗi ngày chỉ ăn một bữa. Ông không đến những nhà giàu để hóa duyên, chỉ tới các nhà nghèo, vì ông nghĩ như thế này: “Người nghèo vì cớ gì mà nghèo? Vì trong kiếp xưa, họ không biết làm công đức, nên kiếp hiện tại họ nghèo. Nay ta hãy đến độ họ để họ gieo chút phước trước Tam bảo, thì Ca diếp mới chuyên đi hóa duyên các người nghèo. Tôi cho rằng, vì Tổ sư Ca diếp tu khổ hạnh, không ham ăn thức ngon, và biết rõ nhà giầu thường có thức ăn ngon, còn mình thì không muốn thức ăn ngon, nên chỉ đến nhà nghèo mà hóa duyên là ý đó. Người Trung Hoa có câu ngạn ngữ “giảm thực tăng thọ, giảm y tăng phúc, ” tức là giảm thiểu ăn và mặc thì phước thọ tăng. Lúc Tôn giả Đại Ca diếp quy y Phật, Ngài đã một trăm hai mươi tuổi rồi.

Ông Tu bồ đề chuyên hóa người giàu, ông Đại Ca diếp chuyên hóa người nghèo, tư tưởng của cả hai đều có ý thiên vị, không hợp với lẽ trung đạo, nên Phật mới quở họ rằng, họ là A la hán mà còn thiên, không thuận với lẽ trung đạo. Phật thì đi khất thực với tinh thần bình đẳng, không chọn người giàu cũng không kiếm người nghèo. Ngài A Nan cũng giống như vậy, khất thực một cách bình đẳng: “Trong tâm ông nghĩ đối với trai chủ, chẳng kể thức ăn dơ sạch, dòng Sát đế lị hay chiên đà la, chẳng kể quý tiện, phát tâm từ bi để thành tựu tốt đẹp cho tất cả chúng sanh đều hưởng công đức vô lượng.”

“Trong thành ấy, Ngài theo thứ lớp khất thực, xong trở về nơi cũ.” Tại sao biết Đức Phật không chọn lựa? Vì Ngài lần lượt đến từng nhà, khất thực xong nhà này, Ngài đến nhà khác, theo đúng thứ lớp.

Khi nào khất thực xong, Ngài trở về nơi cũ. Nơi cũ (bổn xứ) đây là vườn Cấp cô độc.

“Thọ trai xong Ngài cất y bát, rửa chân rồi trải tòa ra ngồi.” Ngài thọ trai, ăn xông Ngài xếp y, thâu dọn bát rồi rửa chân, vì theo tập quán đương thời là khi ra ngoài không mang giày hoặc tất, chỉ để chân trần. Chỉ khi nào veef nhà, ăn xong mới rửa chân sạch sẽ.

Sau khi lau rửa thu dọn xong Ngài ngồi tham thiền. Bản văn của Hán tạng dịch chỗ này là “phu tòa nhi tọa.” Phu tòa nghĩa là trải lại tọa cụ ngay ngắn tề chỉnh để ngồi thư thái một chút. Chẳng giống chúng ta bây giờ, đệm cho thật dầy, thật êm để ngồi cho thật thoải mái.

Bất kỳ việc gì trong sinh hoạt hằng ngày, như lúc ăn uống, đắp y, làm việc lặt vặt, lúc nào Ngài cũng đều biểu hiện thực tướng bát nhã, bổn địa phong quang, chớ không làm bộ kiểu cách. Nếu chúng ta hiểu rõ Phật pháp thì mọi hành vi cử chỉ đều là tu hành, chẳng phải chỉ lúc ngồi tĩnh tọa. Chẳng phải rằng lúc ngồi, ngồi rồi thì làm ra vẻ tu hành, đến lúc hết thiền thì nói chuyện huyên thuyên bất tận. Người tu đạo phải tự kiểm soát hành vi cử chỉ của mình, đi đứng nằm ngồi không lìa chánh niệm. Những người cùng tu một chỗ, phải bớt nói chuyện, vì nói nhiều sẽ phí thời giờ công phu của những người xung quanh. Dụng công tu đạo thì nhất cử nhất động không thể làm hại người khác. Vô luận Đức Phật làm gì, không bao giờ có sự ồn ào, to tiếng, và lúc nào Ngài cũng yên lặng. Do đó tuy có rất nhiều người tu cùng ở với nhau mà từ sớm đến tối, không ai ồn ào, hoặc có nói chuyện thì âm thanh cũng nhỏ nhẹ, không phiền tới ai.