Kinh Kim Cang Lược Giảng

Phần 16 Năng Tịnh Nghiệp Chướng

Lại nữa, Tu bồ đề! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, thọ trì, đọc tụng kinh này, nếu bị người khác khinh rẻ là vì người này đời trước đã tạo nghiệp tội đáng đọa vào ác đạo. Do nay bị người khinh rẻ thì tội nghiệp đời trước liền được tiêu diệt và sẽ được quả a nậu đa la tam miệu tam bồđề.

Tu bồ đề! Ta nhớ đời quá khứ, vô lượng a tăng kỳ kiếp, trước Phật Nhiên Đăng, được gặp tám trăm bốn ngàn muôn ức na do tha chư Phật, ta đều cúng dường thờ phụng, không sót một vị nào.

Nếu lại có người, ở đời mạt thế sau này, có thể thọ trì, đọc tụng kinh này, họ sẽ được công đức, mà công đức cúng dường chư Phật của ta không bằng một phần trăm, mộ phần ngàn, vạn, ức cho đến toán số thí dụ chẳng thể sánh bằng.

Tu bồ đề! Nếu người thiện nam, người thiện nữ, ở đời mạt thế sau, thọ trì đọc tụng kinh này, sẽ được công đức, mà nếu ta kể nó ra cho đủ, có thể kẻ nghe tâm sẽ cuồng loạn, hồ nghi chẳng tin.

Tu bồ đề! Phải biết rằng kinh này không thể nghĩ bàn, quả báo cũng không thể nghĩ bàn.

Lược giải:

Lại nữa, Tu bồ đề! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, thọ trì, đọc tụng kinh này, nếu bị người khác khinh rẻ là vì người này đời trước đã tạo nghiệp tội đáng đọa vào ác đạo. Do nay bị người khinh rẻ thì tội nghiệp đời trước liền được tiêu diệt và sẽ được quả a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Đoạn kinh văn này nói về nghiệp nặng mà thọ quả nhẹ. Đức Phật e rằng các chúng sanh không hiểu rõ Thật tướng,

diệu pháp của Đại thừa, có thể khởi tâm hồ nghi, nghi ngờ về sự thâm diệu của bộ kinh này. Bởi tại sao đọc Kinh Kim Cang, bộ kinh mà Phật nói là rất thâm diệu, mà lại bị người khinh rẻ? Chính vì sợ mọi người có thể nghi hoặc như vậy nên Phật lại giảng thêm.

Phật bảo ông Tu bồ đề nếu có người thiện nam hay thiện nữ tu thập thiện thọ ngũ giới, lòng lãnh thọ, thân tu trì, hay đọc tụng Kinh Kim Cang mà bị người ta coi rẻ…Vì đâu mà bị coi rẻ? Vì kiếp xưa đã phạm vô lượng vô biên các nghiệp tội, như giết cha, giết mẹ, hoặc giết hại bậc A la hán, hoặc phá sự hòa hợp của chư Tăng, hoặc làm Phật chảy máu chẳng hạn. Những tội thuộc về loại ngũ nghịch, thập ác, đáng bị đọa vào ba đường ác, như làm súc sanh, quỷ đói, đọa địa ngục, những nơi không thể nghe được pháp mầu nhiệm thâm sâu của Thật tướng Đại thừa. Bây giờ, họ thọ được pháp này, họ chịu quả bị người khinh rẻ, nhưng tội cũ đã tiêu diệt, tức là lãnh quả nhẹ về các tội trọng. Thay vì mang những tội bị đọa, nhưng nay chỉ bị người khinh rẻ mà thôi.

Bởi vậy, trong số quý vị ở đây, nếu có vị nào, đương ngồi đọc kinh mà có ai nói với mình rằng: “Người này thực mê tín!” Đây chính là dịp để ta trau dồi đức hạnh. Có người coi thường mình họ khởi niệm cho rằng mình là kẻ ngu si, khi họ khởi niệm đó, tội chướng của mình cũng tức khắc được tiêu diệt. Nếu họ chẳng tỏ ý khinh khi gì, thì tội chướng vẫn còn. Tại sao vậy? Pháp bất cô khởi, trượng cảnh phương sanh, ” nghĩa là pháp chẳng tự sanh, do cảnh mà có. Khi người nào đó khinh mạn ta, ấy là một dịp thử thách coi ta có công phu nhẫn nhục không. Nếu có công phu nhẫn nhục, thì lòng ta không xao xuyến. Ai đó khinh ta, ta coi đó là bát nhã ba la mật. Quý vị được như vậy thì khi nếm mùi vị của sự khinh mạn, cũng thấy ngọt như mật của trái ba la (trái khóm, ba la mật = ngọt như khóm chín), tức có thể đạt được ba la mật, mà tới bờ bên kia. Cho nên, khi gặp trường hợp đó, quý vị lại cần phải tạ ơn người nào đó, coi họ như là một Thiện tri thức vậy. Các người khinh tôi ư? Các người đã giúp tôi tiêu trừ tội chướng, tôi được thành Phật là do các người đã độ cho tôi vậy. Chúng ta cứ nghĩ như thế thì trong lòng đâu còn oán hận gì nữa, tự nhiên ta sẽ chứng được nhẫn nhục ba la mật. “Tội nghiệp đời trước tất được tiêu diệt, ” câu này nói ra một cách khẳng định, không có hàm hồ chút nào. Phật nói rõ ràng rằng tội nghiệp đời trước nhất đình sẽ tiêu diệt, và còn được quả Phật, vô thượng chánh đẳng chánh giác, không nên nghi ngờ gì nữa. Bởi thế cho nên, lúc nào ta tụng kinh mà có người mắng ta, tức là hay lắm đó, có người đánh ta, ta phải cúi đầu làm lễ mà thưa lại rằng:

“A Di Đà Phật! Cảm ơn quý vị đã giúp tôi tiêu diệt được nghiệp tội.” Khi tội tiêu rồi, nghiệp đã tận, tình cũng không, chính là chứng được Phật quả, đạt được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Tu bồ đề! Ta nhớ đời quá khứ, vô lượng a tăng kỳ kiếp, trước Phật Nhiên Đăng,

Chỗ này Phật nói “Ta (ngã)” tức là chỉ chính Đức Phật Thích Ca.

Sau khi Phật Thích Ca thành đạo, Ngài thành tựu Tám Đại Tự Tại Ngã:

Tám Đại Tự Tại Ngã

1. Phật có thể biến một thân ra nhiều thân (Nhất đa tự tại)

2. Phật có thể thị hiện một thân nhỏ như hạt bụi, nhưng thân ấy bao trùm khắp tam thiên đại thiên thế giới (Đại tiểu tự tại).

3. Với tấm thân to lớn vĩ đại, Phật có thể đi đứng nhẹ nhàng và dễ dàng tới tận những chỗ xa xôi nhất (Thần túc tự tại).

4. Phật có thể biến hiện ra vô lượng loại chúng sanh cùng ở chung một cõi. Vô lượng loại chúng sanh đó thì có thân Phật, thân Bồ tát, thân Duyên giác, thân Thanh văn, thân Trời, thân Người, thân A tu la, thân Ngạ quỷ, thân Súc sinh và cả thân Địa ngục (Loại sinh tự tại)

5. Chư căn của Phật có thể hổ dụng: Con mắt có thể ăn, lỗ tai có tai có thể nhìn, mũi có thể nói. Mỗi căn có thể làm việc của 6 căn (Chư căn tự tại)

6. Phật chứng đắc mọi pháp, nhưng không có chấp trước mọi tướng, không có quan niệm rằng mình có chứng đắc (Chứng đắc tự tại).

7. Phật có thể thuyết giảng ý nghĩa một câu kệ trong suốt vô lượng kiếp

(Biện tài tự tại).

Phật nói: “Ta nhớ đời quá khứ…” Nhớ là hồi tưởng lại, Phật nhớ lại a tăngkỳ kiếp xưa, lúc Ngài ở chỗ của Đức Phật Nhiên Đăng, lúc sơ phát tâm.

Xưa, Ngài là một người thợ nặn đồ sành, như làm gạch, ngói, nặn các đồ dùng như chén bát, chung trà, ấm trà v.v… Hồi đó, vị cổ Phật Thích Ca thấy cơ duyên của người thợ nặn đồ này đã thành thục bèn tới nơi để độ. Người thợ gốm, tên là Quảng chức, thấy cổ Phật Thích Ca thì vui mừng vô tả, và khi nghe cổ Phật thuyết pháp xong, người thợ liền phát nguyện ngay: “Đức Phật tốt quá, tương lai con sẽ thành Phật cũng giống như Ngài, Phật hiệu của con cũng là Thích Ca Mâu Ni Phật.” Nói rồi, người thợ đồ sành, liền đứng trước cổ Phật phát nguyện tu hành.

Tính từ vị cổ Phật Thích Ca tới Bảo Tích Như Lai, thời gian này có tất cả bảy mươi lăm ngàn vị Phật, và kêu là a tăng kỳ kiếp thứ nhất. Từ Bảo Tích Như Lai đến Nhiên Đăng Như Lai có bảy mươi sáu ngàn vị Phật, và khoảng thời gian này gọi là a tăng kỳ kiếp thứ hai. Từ Nhiên Đăng Như Lai đến Thánh Quan Như Lai, có bảy mươi bảy ngàn vị Phật, và khoảng thời gian này gọi là a tăng kỳ kiếp thứ ba. Tổng cộng là ba đại kiếp a tăng kỳ. Phật Thích Ca tu trong ba đại kiếp atăng kỳ mới thành Phật.

Được gặp tám trăm bốn ngàn muôn ức na do tha chư Phật, ta đều cúng dường thờ phụng, không sót một vị nào.

Phật Thích Ca cúng dường tám trăm bốn ngàn vạn ức na do tha chư Phật. Ngài thờ phụng tất cả, chẳng bỏ sót một vị nào.

Nếu lại có người, ở đời mạt thế sau này, có thể thọ trì, đọc tụng kinh này, họ sẽ được công đức, mà công đức cúng dường chư Phật của ta không bằng một phần trăm, mộ phần ngàn, vạn, ức cho đến toán số thí dụ chẳng thể sánh bằng.

Giả thử có người ở đời mạt pháp sau này, có thể thọ, trì, đọc, tụng kinh điển này thì công đức của người đó nhiều lắm. So sánh với công đức đó thì công đức của ta, đã từng trong ba đại kiếp a tăng kỳ, cúng dường cho tới tám trăm bốn ngàn vạn ức na do tha các vị Phật, sẽ không bằng một phần trăm, một phần ngàn vạn ức, cho đến dùng toán số để thí dụ, cũng không tìm ra được một chút gì để so sánh. Tuy công đức của ta, cúng dường chư Phật là lớn thiệt, nhưng công đức của người thọ, trì, đọc, tụng kinh điển này trong thời mạt pháp còn lớn gấp trăm ngàn vạn ức phần nữa.

Tu bồ đề! Nếu người thiện nam, người thiện nữ, ở đời mạt thế sau, thọ trì đọc tụng kinh này, sẽ được công đức, mà nếu ta kể nó ra cho đủ, có thể kẻ nghe tâm sẽ cuồng loạn, hồ nghi chẳng tin.

Phật bảo Tu bồ đề: “Giả thử, đời mạt pháp, có người thiện nam, người thiện nữ, tu thập thiện, thọ ngũ giới, có thể thọ trì, đọc tụng Kinh Kim Cang thì công đức của họ, nếu ta nói ra thật rõ ràng, hoặc nữa, khi nghe ta tán thán công đức của kinh thì trong lòng họ, không những không tin, mà còn xao xuyến rối loạn, vô cùng hồ nghi.”

Tại sao hồ nghi? Chữ “hồ” chỉ còn hồ ly, con chồn. Trông bên ngoài thì con chồn rất thông minh, nhưng thực tế nó là một con thú ngu si vô cùng. Nó gặp bất cứ sự vật gì cũng đem lòng hoài nghi. Thí dụ, ở miền bắc, vào mùa đông, nước sông đông lại thành băng. Khi chồn muốn qua sông thì nó chạy trên tảng băng, đi một bước, dừng lại lắng nghe, rồi lại tiến một bước, dừng lại lắng nghe, cứ như thế, lắng nghe kỹ coi tảng băng có chắc hay không, có chịu nổi sức nặng của nó hay không. Phàm làm chuyện gì nó cũng hoài nghi nên người ta nói “hồ nghi chẳng tin.”

Tu bồ đề! Phải biết rằng kinh này không thể nghĩ bàn, quả báo cũng không thể nghĩ bàn.

Phật bảo diệu nghĩa của Thực tướng bát nhã không thể dùng tâm suy lường, dùng ngôn từ luận bàn tới nơi. Quả báo của nó cũng không thể nghĩ bàn. Nếu quả là người không thiện căn, khi nghe đến bộ kinh này sẽ không tin. Tại sao không tin? Bởi vì họ có ít thiện căn vậy.

Phần 17 Cứu Cánh Vô Ngã

Lúc ấy, Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề nên trụ tâm như thế nào? Hàng phục tâm như thế nào?

Phật bảo Tu bồ đề! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm anậu đa la tam miệu tam bồ đề nên sanh tâm như thế này: Ta phải diệt độ tất cả chúng sanh, diệt độ tất cả chúng sanh rồi, mà chẳng có một chúng sanh thật được diệt độ.

Tại sao? Tu bồ đề! Nếu Bồ tát có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tức chẳng phải Bồ tát.

Tại sao như thế? Tu bồ đề! Vì thật ra chẳng có pháp phát tâm a nậuđa la tam miệu tam bồ đề.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Lúc Như lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng, có pháp nào là pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề chăng? Thưa không, Thế tôn, như con hiểu nghĩa của Phật nói, lúc Như lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng không có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tambồ đề.

Phật bảo: Như thế, như thế! Tu bồ đề! Thật chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề!

Nếu Như lai có được pháp đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề thì Phật Nhiên Đăng chẳng thọ ký cho ta rằng “về đời sau ông sẽ được thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Bởi thật chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề nên Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho ta rằng “về đời sau ông sẽ được thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Tại sao? Bởi Như lai đó tức là nghĩa như như của các pháp.

Nếu có người bảo Như lai đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, Tubồ đề! Thật ra chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Tu bồ đề! Pháp a nậu đa la tam miệu tam bồ đề mà Như lai chứng được, ở trong đó “chẳng thật chẳng hư, ” do đó Như lai nói tất cả các pháp đều là Phật pháp.

Tu bồ đề! Nói tất cả các pháp, tức chẳng phải tất cả các pháp, cho nên nói tất cả các pháp.

Tu bồ đề! Ví như người có thân cao lớn.

Tu bồ đề thưa: Bạch Thế tôn! Như lai nói thân người cao lớn, ắt không phải thân lớn, ấy gọi là thân lớn.

Tu bồ đề! Bồ tát cũng như thết, nếu nói lời thế này: Ta sẽ diệt độ vô lượng chúng sanh, ắt không gọi là Bồ tát. Tại sao? Tu bồ đề! Thật không có pháp gọi là Bồ tát, cho nên Phật nói tất cả các pháp, không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nói như thế này: Ta phải trang nghiêm Phật độ, ấy chẳng gọi là Bồ tát.

Tại sao? Như lai nói trang nghiêm Phật độ, tức chẳng trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát thông đạt pháp vô ngã, Như lai gọi đó là chân thật Bồ tát.

Lược giải:

Lúc ấy, Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề nên trụ tâm như thế nào? Hàng phục tâm như thế nào?

“Lúc ấy, ” tức là lúc Phật vừa nói nghĩa của kinh không thể nghĩ bàn, quả báo cũng không thể nghĩ bàn, Tu bồ đề liền bạch Phật mà hỏi rằng nếu có người thiện nam, người thiện nữ phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, họ phải làm sao để tâm không có chỗ trụ, làm sao để hàng phục nó. Phải làm sao để có thể lìa các tướng mà hàng phục tâm? Phía trên, cũng đã có một đoạn kinh văn như thế này rồi. Tuy nhiên, đoạn đó nói về tự mình phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác như thế nào, nghĩa là thuộc về phạm vi tự lợi. Còn chỗ này thì nói về tất cả những người muốn phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, phải làm như thế nào? Làm sao để hàng phục tâm? Trụ tâm đó như thế nào?

Phật bảo: Tu bồ đề! Người thiện nam, người thiện nữ, phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề nên sanh tâm như thế này: Ta phải diệt độ tất cả chúng sanh, diệt độ tất cả chúng sanh rồi, mà chẳng có một chúng sanh thật được diệt độ.

Phật bảo Tu bồ đề rằng nếu có thiện nam và thiện nữ muốn phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác thì họ phải phát tâm Bồ tát, diệt độ tất cả chúng sanh, nghĩa là độ thoát chúng sanh, khiến cho mọi chúng sanh đều thành Phật đạo và sau khi tất cả chúng sanh được diệt độ rồi, trong tâm không có một tư tưởng rằng có chúng sanh được mình diệt độ.

Tại sao? Tu bồ đề! Nếu Bồ tát có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, tức chẳng phải Bồ tát.

Tại sao vậy? Phật bảo Tu bồ đề rằng nếu Bồ tát độ chúng sanh mà còn tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả… Còn tướng ngã là thế nào? Tức là mang trong đầu ý tưởng “ta độ chúng sanh.” Còn tướng nhân là thế nào? Tức là còn nghĩ rằng ta độ cho người. Còn mang ý tưởng “ta độ.” Còn mang ý tưởng “ta độ cho mình, độ cho người, ” tức sẽ còn tướng chúng sanh; lại có ý tưởng “ta tự giác, giác tha, ” tức sẽ còn tướng thọ giả. Như quả hãy còn bốn tướng đó, thì chưa đạt được pháp không, nhân không, tức ngã chấp, pháp chấp, do đó không thể gọi là Bồ tát.

Tại sao như thế? Tu bồ đề! Vì thật ra chẳng có pháp phát tâm a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Tại sao như thế? Tu bồ đề! Vì vốn chẳng có pháp nào có thể đắc (bất khả đắc). Phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, chẳng qua đó chỉ là một danh xưng, bổn lai chẳng có pháp nào có thể chứng đắc, nên có mấy câu sau:

Bổn lai vô nhất vật Hà xứ nhạ trần ai?

Bổn lai không một vật, Chỗ nào bám bụi trần?

(Kinh Pháp Bảo Đàn)

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Lúc Như lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng, có pháp nào là pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề chăng?

Phật hỏi ý kiến của ông Tu bồ đề: “Ông nghĩ như thế nào, khi ta ở chỗ Phật Nhiên Đăng, ta có được pháp gì để chứng vô thượng chánh đẳng chánh giác chăng? Có pháp gì mà được chăng?” Chỗ này Phật e rằng các chúng sanh có thể hoài nghi, mà nghĩ như sau: “Nếu quả chẳng có pháp gì để chứng vô thượng chánh đẳng chánh giác, thì sao cần phải phát tâm?” Do đó, Phật giải thích thêm.

Thưa không, Thế tôn, như con hiểu nghĩa của Phật nói, lúc Như lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng không có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Ông Tu bồ đề hiểu rõ những điều Phật giảng; ông đã hiểu rõ lý Bát nhã rằng không có pháp nào có thể đắc được nên ông trả lời như sau: “Bạch Thế tôn, chẳng có pháp nào gọi là chứng đắc.” Ông không tự ý khẳng định điều chi, ông chỉ thưa rằng: “Theo như chỗ con hiểu về nghĩa lý của lời Phật nói, thì vào lúc Ngài ở chỗ Phật Nhiên Đăng, thật chẳng có pháp chứng đắc vô thượng chánh đẳng chánh

giác.”

Phật bảo: Như vậy, như vậy! Tu bồ đề! Thật chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề mà Như lai chứng được.

Đức Phật nói: “Đúng như vậy! Sự thật, thì không có pháp chứng đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác mà Như lai được.” Phật nói “thật chẳng có pháp, ” tức là nói một cách chắc nịch, nói như đinh đóng cột, bảo mọi người đừng có nghi hoặc điều gì, chớ cho rằng lúc Phật ở tại chỗ Phật Nhiên Đăng, đã thọ lãnh một pháp gì bí mật, nếu nghĩ như vậy là sai lầm rồi. Hồi đó Ngài ở nơi Đức Phật Nhiên Đăng, chẳng có pháp bí mật nào để đắc được vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Tu bồ đề! Nếu Như lai có được pháp đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề thì Phật Nhiên Đăng chẳng thọ ký cho ta.

Phật bảo ông Tu bồ đề: “Nếu như ta được pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác vào khoảng đại kiếp a tăng kỳ thứ hai, khi ta ở tại nơi Phật Nhiên Đăng, thì Ngài đã chẳng thọ ký cho ta.” Thọ ký tức là nói trước tên hiệu, đại khái như: “Đệ tử tên gì đó tương lai sẽ thành Phật, hiệu là thế này, quốc độ nơi kia, thọ mạng bao lâu.”

Rằng “về đời sau ông sẽ được thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Phật Nhiên Đăng thọ ký như thế này: “Tương lai, ông sẽ thành Phật ở thế giới Tabà, hiệu là thích Ca Mâu Ni.”

Phật nói nếu quả Ngài đã được một pháp nào thì Phật Nhiên Đăng chẳng thọ ký và chẳng nói như trên với Ngài.

Thích Ca Mâu Ni là tiếng Phạn, dịch nghĩa thành “Năng Nhân Tịch Mặc.” “Năng nhân” có nghĩa là tùy duyên, “tịch mặc” nghĩa là bất biến. Tùy duyên mà bất biến, bất biến mà tùy duyên. Cho nên nói “động bất ngại tĩnh, tĩnh bất ngại động.” Năng nhân là động, tịch mặc là tĩnh, động và tĩnh đều ở trong định cả.

Bởi thật chẳng có pháp chứng đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề nên Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho ta rằng “về đời sau ông sẽ được thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Bởi vì thực sự chẳng có pháp có thể đắc được quả vị vô thượng chánh đẳng chánh giác…Tại sao vậy? Vì quả vị này phải tự tu, tự chứng mà có, chớ chẳng phải từ ngoài vào. Của mình có sẵn, chẳng phải do hướng ngoại tìm cầu; không thể nói là do một sức lực ngoại lai nào ban cho, mà là kết quả từ công phu tu hành của chính mình. Tuy nói là chứng được, nhưng thật chẳng có mảy may gì gọi là được. Vì bổn lai đâu có mất mát gì, để có thể được lại? Vì lẽ đó nên Phật Nhiên Đăng mới thọ ký cho Ngài mà bảo rằng: “Tương lai ông sẽ thành Phật hiệu là Thích Ca

Mâu Ni.”

Tại sao? Bởi Như lai đó tức là nghĩa như như của các pháp.

Phật giảng rằng chữ “Như lai” có nghĩa là tất cả mọi pháp đều như bất động. Đã như như bất động thì sao lại có tướng mạo gì chớ? Chẳng có mọi tướng mạo, cho nên mới nói “chẳng có pháp nào mà đắc cả.” Quý vị muốn có một pháp để đắc, vậy pháp đó hình dáng ra sao? Màu gì? Xanh? Vàng? Đỏ? Trắng? Hình thù ra sao? Dài? Tròn? Vuông? Khi chẳng có tên, cũng chẳng có sắc tướng thì đó là “như như của các pháp.”

Nếu có người bảo Như lai được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, Tu bồ đề? Thật chẳng có pháp đắc được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Đức Phật bảo ông Tu bồ đề: “Nếu có người nói Như lai được vô thượng chánh đẳng chánh giác nhưng thật ra, tôi nói cho ông hay, không có một mảy may pháp nào có thế đắc, chẳng có pháp chứng đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác.” Tu bồ đề! Pháp a nậu đa la tam miệu tam bồ đề mà Như lai chứng được, ở trong đó “chẳng thật chẳng hư, ” do đó Như lai nói tất cả các pháp đều là Phật pháp.

Phật nói rằng nếu ông gượng ép cho là Như lai có chứng được vô thượng chánh đẳng chánh giác thì cái a nậu đa la tam miệu tam bồ đề đó, “chẳng thật chẳng hư, ” nó cũng chẳng thường chẳng đoạn, cũng chẳng chân chẳng giả. Chẳng chân chẳng giả, ấy là trung đạo liễu nghĩa, là Thật tướng bát nhã. Bởi vậy cho nên Như lai nói: “Hết thảy các pháp đều là Phật pháp.”

Tất cả các pháp đều là Phật pháp, không có cái gì ở ngoài Phật pháp. Vì vậy ta có thể nói mọi tôn giáo đều là Phật giáo, không có cái gì chạy ra ngoài Phậtgiáo. Bởi giáo pháp Phật bao la, bao trùm hết mọi thứ, nên Phật pháp gồm đủ hết mọi pháp. Phật giáo cũng gồm đủ cả các giáo, Phật giáo nẩy sinh tất cả tôn giáo, hết thảy tôn giáo đều phát sinh từ Phật giáo. Cho nên, trong tương lai các tôn giáo đều quy về Phật giáo. Từ chỗ đó mà ra, tất sẽ quay về chỗ đó. Bất kể nay ai tin theo tôn giáo gì, đều không ra ngoài Phật giáo. Chạy lui chạy tới, cuối cùng cũng có ngày quay đầu trở về. Cho nên chúng ta thấy Phật giáo là lớn như vậy, tuy chẳng pháp có thể đắc, nhưng chẳng pháp nào mà chẳng phải Phật pháp.

Tu bồ đề! Nói tất cả các pháp, tức chẳng phải tất cả các pháp, cho nên nói tất cả các pháp.

Phật bảo ông Tu bồ đề: “Nói tất cả các pháp, tức là y cứ theo tục đế mà nói, nghĩa là tất cả pháp có hiện hữu. Nói theo chân đế thì chẳng phải tất cả các pháp, nghĩa là không có pháp nào hiện hữu. Còn y cứ theo trung đạo, trung đế mà nói thì tất cả các pháp chỉ giả danh mà thôi, tất cả đều là trung đạo liễu nghĩa, cho nên ‘gọi là tất cả pháp.’ Đấy chẳng qua chỉ là mượn danh từ để gọi.”

Tu bồ đề! Ví như người có thân cao lớn.

Tu bồ đề thưa: Bạch Thế tôn! Như lai nói thân người cao lớn, ắt không phải thân lớn, ấy gọi là thân lớn.

Phật nêu thí dụ một người có thân cao lớn thì ông Tu bồ đề hiểu ngay Phật nói đến Pháp thân. Ngài trả lời rằng: “Thân lớn mà Như lai nói đó tức chẳng phải thân lớn.” Pháp thân vốn không hình tướng (vô tướng); bởi không hình tướng nên không thể nói thân đó là thân lớn; chẳng qua chiếu theo lối giả danh thì chúng ta gọi là thân lớn.

Tu bồ đề! Bồ tát cũng như thế, nếu nói lời thế này: Ta sẽ diệt độ vô lượng chúng sanh, ắt không gọi là Bồ tát. Tại sao? Tu bồ đề! Thật không có pháp gọi là Bồ tát, cho nên Phật nói tất cả các pháp, không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả.

Phật giảng rằng các vị Bồ tát cũng giống như vậy. Nếu có vị nào còn nghĩ là: “Ta diệt độ vô lượng chúng sanh, ” và khi nói như thế mà còn thấy chữ “ta, ” tức là vị đó còn chấp ngã, và nếu còn chấp ngã thì chẳng thể gọi vị đó là Bồ tát. Phật cũng nói lý do tại sao mà không gọi là Bồ tát. Bởi vì “không có pháp nào gọi là Bồ tát cả.” Bồ tát chỉ là một giả danh, tức là mượn tên để gọi, chẳng có thực thể, chẳng có hình tướng. Do đó Phật mới nói “hết thảy mọi pháp, đều không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả.” Bốn tướng đó đều chẳng có tức là các thứ chấp ngã, chấp pháp, chấp không đều không hết. Chẳng còn ngã, pháp, không, các thứ chấp này, mới có thể qua được vòng sanh tử, luân hồi. Chẳng có tướng ngã, thì độ được chấp ngã; chẳng có tướng nhân thì độ được chấp nhân; chẳng có tướng chúng sanh, thì không chấp tướng thọ giả. Vậy là đoạn trừ toàn bộ chấp ngã, chấp pháp và chấp không.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát nói như thế này: Ta phải trang nghiêm Phật độ, ấy chẳng gọi là Bồ tát được.

Nếu vị Bồ tát nào mà nói như thế này: “Ta sẽ trang nghiêm Phật độ, ” vị đó cũng chẳng gọi là Bồ tát được. Tại sao? Bởi vì vị này còn dính mắc (chấp trước) vào chuyện trang nghiêm, hãy còn chấp ngã, còn mang ý tưởng có kẻ trang nghiêm là ta, nơi trang nghiêm là nước Phật. Đã có năng và sở như vậy, tức chưa đạt được không đối với tướng ngã. Bồ tát độ chúng sanh mà không dính mắc vào tướng của chúng sanh, cũng không dính mắc vào tướng của chính mình (ngã) vì chính Bồ tát cũng là tướng của chúng sanh; ngay trang nghiêm mà không mang ý tưởng mình trang nghiêm (năng), và nơi được trang nghiêm (sở); vì trang nghiêm thì cứ việc trang nghiêm nhưng không có tư tưởng là được bao nhiêu công đức. Tóm lại, “trang nghiêm Phật độ, tức chẳng trang nghiêm, ” tất cả đều coi như không hết. Khi nói không nên có cái tâm trang nghiêm Phật độ, chẳng phải bảo quý vị không trang nghiêm Phật độ. Trang nghiêm mà như là chưa có trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm Phật độ, tức là không chấp trước.

Như thế nào gọi là trang nghiêm Phật độ? Phật độ nghĩa là nước Phật, đây có ý nói làm cho nước Phật hết sức đẹp đẽ, giống như chúng ta thường mua nhang đèn, hoa trái cung kính dâng lên Phật để cúng dường, như thế gọi là trang nghiêm Phật độ hay cúng dường Tam bảo.

Nếu quý vị trang nghiêm Phật độ mà tâm cứ dính mắc việc trang nghiêm thì không thể gọi là Bồ tát.

Tại sao? Như lai nói trang nghiêm Phật độ, tức chẳng trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Tại sao vậy? Phật bảo trang nghiêm Phật độ, tức là chiếu theo tục đế mà nói. Chiếu theo chân đế thì chẳng phải trang nghiêm. Nếu theo ý nghĩa viên dung vô ngại, thì trang nghiêm chỉ là một danh từ dùng để gọi mà thôi (giả danh).

Cho nên nói:

“ Phật sự môn trung, bất xả nhất pháp. Chân như tánh thượng, bất lập nhất trần.” Dịch:

Trong chuyện Phật sự không việc gì bỏ.

Nơi tánh chân như, chẳng có một bụi

Trong việc Phật sự, chẳng việc nào có thể bỏ được. Không có việc gì chẳng có Phật pháp, hoặc nói: “Tuy niêm nhất pháp, vô phi Pháp giới, ” nghĩa lấy bất cứ một pháp nào ra, pháp đó cũng đều là Phật pháp. Tuy nhiên, trong tự tánh chân như, ngay trong một hạt bụi cũng không có.

Tu bồ đề! Nếu Bồ tát thông đạt pháp vô ngã, Như lai gọi đó là chân thật Bồ tát.

“Thông, ” nghĩa là thông hiểu một cách minh bạch; “đạt, ” nghĩa là đạt tới cảnh giới. Cảnh giới đó như thế nào? Đó là chỗ “không có ngã pháp.” Như Bồ tát thật sự không có chấp ngã, nên Phật bảo đó mới là Bồ tát chân thật, cũng tức là Bồ tát của Phật giáo.

Chúng ta sơ phát tâm là công đức đều không nên có lòng chấp trước. Quý vị chỉ cần phát tâm làm công đức là đủ, không cần đặt câu hỏi tiền này dùng để làm gì. Làm công đức cũng ví như làm ruộng, ta phải mang hạt giống gieo xuống ruộng, rồi sau đó nhờ thời tiết, mầu đất, nước mưa, ánh sáng mặt trời nên lúa được sinh trưởng. Nếu chẳng gieo hạt giống thì lấy gì để hy vọng cho lúa mọc và sinh trưởng? Cho nên, Bồ tát làm công đức chẳng khác gì người trồng lúa, có trồng thì nhất định sẽ có ngày thâu hoạch. Cũng theo ý đó mà có câu: “Chỉ vấn canh vân, bất vấn thâu hoạch, ” nghĩa là chỉ cần hỏi có cày bừa không, khỏi cần hỏi tới việc thâu hoạch. Như vậy, Bồ tát độ sanh mà không độ tướng. Nói độ, chớ không nói đến tướng (của độ).

Phần 18 Nhất Thể Đồng Quán

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có nhục nhãn chăng?

Đúng thể, Thế tôn! Như lai có nhục nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có thiên nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có thiên nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có huệ nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có huệ nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có pháp nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có pháp nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có Phật nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có Phật nhãn

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như số cát trong sông Hằng kia, Phật nói là cát chăng?

Đúng thế Thế tôn! Như lai nói là cát.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như có những sông Hằng nhiều bằng số cát của một sông Hằng, rồi lại có cõi Phật nhiều bằng số cát trong những sông Hằng ấy, như thế có phải là nhiều chăng?

Rất nhiều, Thế tôn!

Phật bảo Tu bồ đề: Các tâm (niệm) của chúng sanh trong các cõi nước đầy dẫy ấy, Như lai đều biết rõ hết. Tại sao? Như lai nói các tâm đều chẳng phải là tâm, ấy gọi là tâm.

Vì sao? Tu bồ đề? Tâm quá khứ không thể được, tâm hiện tại không thể được, tâm vị lai không thể được.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có nhục nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có nhục nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có thiên nhãn chăng? Đúng thế Thế tôn! Như lai có thiên nhãn.

Đức Phật hỏi ông Tu bồ đề có nhận thấy Phật có nhục nhãn chăng. Nhục nhãn đây không phải như hai con mắt thịt của mọi người chúng ta. Đây là một loại trong ngũ nhãn. Tại sao có tên là nhục nhãn? Bởi vì nó vừa nhìn được các vật thể có hình sắc, vừa có thể thấy được các thứ không có hình sắc. Nhục nhãn cùng với thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn làm thành Ngũ nhãn. Khi nào chúng ta khai mở được Ngũ nhãn, thiên nhãn sẽ giúp ta trông thấy các thứ trên tầng trời, các thứ không hình tướng, nếu có hình tướng thì không thấy được! Còn nhục nhãn, thì trông thấy hết, dù có hình tướng cũng như không hình tướng đều không bị chướng ngại.

Hai con mắt thường thấy được người mà không thấy được quỷ thần. Nhưng với nhục nhãn, mình có thể nhắm mắt thường lại mà vẫn thấy đủ cả, như thấy người này, người nọ đang ngồi ở đâu. Hơn nữa, nhục nhãn thấy được người một cách rất “chi ly chi tiết, ” chỗ nào có dấu vết gì đặc biệt như nốt ruồi đều thấy rất rõ ràng. Mắt thường của chúng ta không thấy những vật đàng xa, còn nhục nhãn thì mọi vật từ mười dặm trở lại đều trông thấy hết, cho dầu có bị ngăn cách bởi nhà cửa, cũng thấy được, không trở ngại chi.

Thiên nhãn thì thấy được trên trời, như thấy các vị trời, thấy cả khi họ ăn hoặc khi họ ngồi thiền nữa. Các vị trời thường hay ngồi thiền, ai có thiên nhãn đều trông thấy được. Ngày nay, người ta dùng loại kính viễn vọng để quan sát mặt trăng, nhưng nếu chúng ta khai mở được ngũ nhãn thì chẳng cần tới kính viễn vọng cũng có thể thấy đủ cả các thứ trên trời, trên mặt trăng và trên các tinh cầu. Lại còn hay hơn nữa là chẳng phải dùng các thứ máy móc lôi thôi, chỉ cần nhập định một lát là trông thấy cái này, cái kia một cách rõ ràng. Nếu quý vị mở được thiên nhãn, lại hay nghiên cứu về thiên văn học, thì thiên nhãn sẽ giúp ích rất nhiều cho sự nghiên cứu của quý vị. Có điều quý vị chớ nên lợi dụng năng khiếu đó để mau phát tài. Năng khiếu đó là vô giá, nhưng nếu ta lợi dụng nó để chuyên mưu lợi riêng thì năng khiếu sẽ tan biến, cho nên nó không phải là một thứ dùng để khoe khoang, lập dị, huyễn hoặc mọi người. Một khi có tâm tự mãn, tức sanh lòng cống cao ngã mạn, đó là chấp ngã. Nếu có thiên nhãn, nhưng một khi lòng có chấp ngã, thì thiên nhãn chẳng còn thấy được nữa. Bởi vậy, chúng ta cần phải thực sự hiểu rõ Phật pháp mới được; nếu như không thực sự minh bạch, có lúc mình sẽ đi vào con đường sai lầm.

Phật hỏi ông Tu bồ đề Như lai có nhục nhãn không. Ông Tu bồ đề đáp “có.” Phật hỏi Như lai có thiên nhãn không, ông Tu bồ đề đáp “có.”

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có huệ nhãn chăng? Đúng thế, Thế tôn! Như lai có huệ nhãn.

Huệ nhãn là con mắt trí huệ. Huệ nhãn có thể phân biệt lẽ phải trái, nhìn vào sự việc gì có thể biết ngay chân giả. Người không có trí huệ lấy phải làm trái, lấy trái cho là phải. Người có trí huệ thì phải trái phân minh, không ngu si, do đó có con mắt trí huệ rất cần thiết. Tại sao chúng ta phải học Phật pháp? Chính là để vun trồng con mắt trí huệ.

Phật hỏi ông Tu bồ đề Như lai có huệ nhãn không, ông Tu bồ đề đáp lại rằng: “Đúng thế! Như lai có huệ nhãn.”

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có pháp nhãn chăng?

Đúng thế, Thế tôn! Như lai có pháp nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có Phật nhãn chăng? Đúng thế, Thế tôn! Như lai có Phật nhãn.

Đây cũng là những câu hỏi của Phật, hỏi ông Tu bồ đề về pháp nhãn và Phật nhãn, ông Tu bồ đề cũng trả lời giống như trên rằng Như lai có pháp nhãn và Phật nhãn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như số cát trong sông Hằng kia, Phật nói là cát chăng? Đúng thế Thế tôn! Như lai nói là cát.

Phật hỏi ông Tu bồ đề rằng cát trong sông Hằng kia Phật nói là cát chăng, và ông

Tu bồ đề cũng trả lời rằng: “Đúng như vậy, Như lai nói đó là cát.”

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như có những sông Hằng nhiều bằng số cát của một sông Hằng, rồi lại có cõi Phật nhiều bằng số cát trong những sông Hằng ấy, như thế có phải là nhiều chăng? Rất nhiều, Thế tôn!

Phật lấy thí dụ thế này: sông Hằng kia có bao nhiêu hạt cát, nay tỉ dụ có bằng ấy sông Hằng, rồi tỉ dụ các số cõi Phật bằng số cát của những sông Hằng ấy, và Phật hỏi ông Tu bồ đề, số cõi Phật ấy có nhiều không. Ông Tu bồ đề thưa lại rằng số cõi Phật ấy rất là nhiều.

Phật bảo Tu bồ đề: Các tâm (niệm) của chúng sanh trong các cõi nước đầy dẫy ấy, Như lai đều biết rõ hết. Tại sao? Như lai nói các tâm đều chẳng phải là tâm, ấy gọi là tâm.

Trong bản kinh Hán tạng ghi “nhĩ sở quốc độ trung” (trong các cõi nước đầy dẫy ấy), thì chữ “nhĩ” phải hiểu là “đầy dẫy, ” tức là số quốc độ đầy dẫy như vậy.

Phật bảo ông Tu bồ đề: “Trong số quốc độ đầy dẫy như vậy, tâm niệm của từng chúng sanh ra sao, Như lai đều biết rõ. Tại sao? Tại vì tất cả các tâm của chúng sanh, đều chẳng phải chân tâm, đó chẳng qua là những cái tâm phổ thông của phàm phu mà thôi.”

Vì sao? Tu bồ đề? Tâm quá khứ không thể được, tâm hiện tại không thể được, tâm vị lai không thể được.

Phật giải thích rằng tâm quá khứ chẳng thể được, tâm hiện tại chẳng thể được, tâm vị lai chẳng thể được.

Đây là nghĩa gì? Như chúng ta nói đó là quá khứ, thì cái quá khứ đã qua rồi. Chúng ta nói cái này là hiện tại, nhưng khi nói thì hiện tại cũng qua đi, chẳng tồn tại nữa. Chúng ta bảo cái kia là vị lai, nhưng vị lai thì nó chưa tới, cũng chẳng thể được nó luôn. Cả ba loại tâm, đều chẳng thể được, cho nên Phật bảo: “Chúng sanh có bao nhiêu thứ tâm niệm, Như lai đều biết rõ.” Bao nhiêu thứ tâm đó chẳng ngoài loại tâm phan duyên (tâm nắm bắt ngoại cảnh), vì đều là tâm phan duyên, nên cả ba loại tâm này chẳng thể được.

Ở đây, tôi lại giảng thêm về Ngũ nhãn một lần nữa. Có phải Ngũ nhãn là từ bên trong mà có hay từ ở ngoài vào? Nói đúng sự thật nó chẳng phải từ bên trong ra, cũng chẳng phải từ bên ngoài vào tới, và cũng phải chẳng phải từ ở giữa. Vậy thì nó ở đâu? Tại sao có người có Ngũ nhãn, còn có kẻ thì cầu mà chẳng được? Điều này tùy thuộc ở công phu tu hành, khi công phu tới mức thì tự nhiên sẽ có Ngũ nhãn. Công phu chưa tới đâu thì dù có cầu cũng không được đều là vọng tưởng, vô tâm cầu mới có cảm ứng.

Tại sao ra công phu thì được Ngũ nhãn? Ví dụ như khi chúng ta tu hành, phàm làm việc gì cũng phải có trí huệ, đừng làm một cách ngu si. Trí huệ và ngu si thì phải phân biệt cách nào đây? Đại khái thấy chuyện gì phải, ắt ta phải nhất định làm cho được, đó là trí huệ. Hễ thấy chuyện gì không hay thì tức khắc phát nguyện đoạn trừ nó, đó là trí huệ. Nếu một khi biết rõ cái đó là xấu mà cứ cố làm cho được như vậy chẳng phải là ngu si hay sao? Thí dụ như đánh bạc chẳng hạn, đó là điều không chánh đáng, vậy mà cứ phải chạy tới sòng bạc Reno, rồi khi trở về lại ngủ lu bù luôn cả một ngày, điều đó chẳng phải ngu si sao? Đã biết lần nào đánh bạc thì lần ấy thua mà cứ đánh hoài, đó là biết lỗi lầm mà vẫn mắc. Tu hành cách đó dĩ nhiên chẳng thể có Ngũ nhãn, và muốn có Ngũ nhãn, tất không thể buông lung, tùy tiện như vậy được.

Lại giảng tiếp về huệ nhãn. Huệ nhãn quán được Pháp giới tánh, gồm đầy đủ mọi trí huệ. Nếu khai mở được pháp nhãn thì mọi thứ kinh điển của Phật đều thông tỏ. Kinh điển thì tức nhiên mọi người có thể đọc được, nhưng nếu có pháp nhãn thì người ta thấy được khắp hư không tận pháp giới, nơi nào cũng thấy Phật pháp, nơi nào cũng là kinh điển, chỉ cần, xem qua, đọc qua, đều hiểu thấu tới chân nghĩa của Phật pháp. Điều này gọi là chiếu rọi thật chân tướng của các pháp.

Còn như tới trình độ có Pháp nhãn thì mọi thứ đều thông suốt, như thấy rõ tiền nhân hậu quả của mọi người. Lúc đó, có túc mạng thông, có thiên nhãn thông, mọi sự mọi việc đều hay biết. Phật nhãn thì tối kỳ diệu, tối bất khả tư nghì, vì bất luận sụ vật có hình, có sắc, hoặc không hình không sắc đều trông thấy cả, so với nhục nhãn thì Phật nhãn tinh tường gấp ngàn vạn lần.

Nếu quả chứng được Ngũ nhãn, điều cần yếu là phải bảo hộ kỹ càng, rồi cố gắng vun trồng thêm thiện căn, tinh tấn tu phước và tu huệ. Nếu ai chưa tới được trình độ này phải nên nỗ lực công phu và vun trồng phước huệ thì Ngũ nhãn cũng có ngày khai mở.

Phần 19 Pháp Giới Thông Hóa

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào?

Nếu có người chất đầy bảy báu đầy tam thiên đại thiên thế giới dùng để bố thí, người ấy nhờ nhân duyên đó, được phước đức nhiều chăng?

Đúng vậy, Thế tôn! Người ấy nhờ nhân duyên đó, được phước đức nhiều.

Tu bồ đề! Nếu phước đức có thật thì Như lai chẳng nói được phước đức nhiều, vì phước đức là không nên Như lai nói được phước đức nhiều.

Lược giải:

Đoạn kinh trên, Phật giảng về “ba tâm chẳng thể được, ” trong đoạn này Phật nêu thí dụ rồi hỏi ông Tu bồ đề. Trong thí dụ này, có một người lấy bảy loại báu vật dùng để bố thí và số báu vật nhiều tới độ có thể chất đầy tam thiên đại thiên thế giới. Rồi Phật hỏi do nhân duyên bố thí như vậy, phước đức của người đó có nhiều hay không. Ông Tu bồ đề trả lời: “Đúng vậy, Thế tôn! Người đó lấy số lượng bảy báu chứa đủ tam thiên đại thiên thế giới để bố thí, thì nhân duyên này sẽ mang lại cho người đó rất nhiều công đức.”

Phật lại bảo ông Tu bồ đề: “Giả thử phước đức có thật thể thì Như lai chẳng nói phước đức nhiều. Do nó chẳng có thật thể hay hình dung được, nên Như lai mới nói là phước đức nhiều. Nếu quả có thật thể thì không thể nói nhiều, vì không thật thể nên nói nhiều.”

Phần 20 Ly Sắc Ly Tướng

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ thế nào? Có thể do sắc thân đầy đủ mà thấy Phật chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng nên do sắc thân đầy đủ mà thấy Phật. Tại sao? Như lai nói sắc thân đầy đủ chắc chẳng phải sắc thân đầy đủ, ấy gọi là sắc thân đầy đủ.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Có thể do các tướng đầy đủ mà thấy Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng nên do các tướng đầy đủ mà thấy Nhưlai. Tại sao? Như lai nói các tướng đầy đủ, tức chẳng phải các tướng đầy đủ, ấy gọi là các tướng đầy đủ.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Có thể do sắc thân đầy đủ mà thấy Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng nên do sắc thân đầy đủ mà thấy Như lai. Tại sao? Như lai nói sắc thân đầy đủ, tức chẳng phải sắc thân đầy đủ, ấy gọi là sắc thân đầy đủ.

Phật hỏi ông Tu bồ đề có thể do sắc thân đầy đủ mà thấy được Phật chăng. Thế nào gọi là đầy đủ? Đầy đủ nghĩa là hoàn toàn (viên mãn). Báo thân của Đức Phật có tướng hảo viên mãn vô cùng, đó gọi là sắc thân đầy đủ.

Ông Tu bồ đề trả lời như sau: “Bạch Thế tôn! Không thể như vậy, không thể lấy hình tướng để suy đoán sắc thân của Như lai là như thế nầy, hay như thế kia. Tại làm sao? Bởi vì sắc thân chính là báo thân mà báo thân cùng với hóa thân chẳng phải là Pháp thân chân chánh của Như lai, vì vậy, chẳng thể nhìn vào sắc thân đầy đủ viên mãn để thấy Như lai.”

Tại sao? Phật nói sắc thân đầy đủ là nói theo tục đế. Nếu y chiếu chân đế thì chẳng phải sắc thân đầy đủ. Y chiếu trung đạo mà nói thì “sắc thân đầy đủ” chẳng qua chỉ là một giả danh mà thôi.

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Có thể do các tướng đầy đủ mà thấy Như lai chăng?

Thưa không, Thế tôn! Chẳng nên do các tướng đầy đủ mà thấy Như lai. Tại sao? Như lai nói các tướng đầy đủ, tức chẳng phải các tướng đầy đủ, ấy gọi là các tướng đầy đủ.

Phật lại hỏi ông Tu bồ đề về ba mươi hai tướng của Như lai, và hỏi có thể nào lấy ba mươi hai tướng đó để thấy Như lai chăng. Ở trên nói sắc thân, tức là nói về toàn bộ tướng hảo. Ở đây nói các tướng, tức là nói về toàn bộ tướng hảo. Ở đây nói các tướng, tức là nói từng tướng một của Đức Phật. Tổng cộng có ba mươi hai tướng tốt, cùng tám mươi vẻ đẹp trên thân hình Đức Phật. Ông Tu bồ đề đáp: “Bạch Thế tôn! Không thể như vậy, không thể lấy ba mươi hai tướng đẹp viên mãn để thấy Như lai. Tại sao vậy? Vì Như lai nói ba mươi hai tướng là nói theo tục đế. Nói theo chân đế thì chẳng phải ba mươi hai tướng. Còn nói theo viên đế thì “các tướng đầy đủ” chẳng qua chỉ là một giả danh mà thôi.

Phần 21 Phi Thuyết Sở Thuyết

Tu bồ đề! Ông chớ bảo Như lai khởi niệm thế này “ta phải thuyết pháp, ” đừng nghĩ vậy. Tại sao? Nếu người nói Như lai có thuyết pháp, tức là phỉ báng Phật, chẳng hiểu lời nói của ta. Tu bồ đề! Thuyết pháp ấy là chẳng pháp có thể nói, ấy gọi là thuyết pháp.

Lúc ấy, Huệ Mạng Tu bồ đề bạch Phật rằng: Như có chúng sanh ở đời vị lai nghe pháp này sanh lòng tin chăng?

Phật bảo: Tu bồ đề! Đó chẳng phải chúng sanh, chẳng phải không chúng sanh. Tại sao? Tu bồ đề! Chúng sanh cho là chúng sanh, Như lai nói chẳng phải chúng sanh, ấy gọi là chúng sanh.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ông chớ bảo Như lai khởi niệm thế này “ta phải thuyết pháp, ” đừng nghĩ vậy. Tại sao? Nếu người nói Như lai có thuyết pháp, tức là phỉ báng Phật,

Phật bảo ông Tu bồ đề chớ nên nói là Phật có ý nghĩ “ta thuyết pháp.” Bản văn trong Hán tạng ghi là “mạc tác thị niệm, ” nghĩa là đừng có ý niệm này, tức có ý ngăn ngừa, không nên suy nghĩ theo kiểu đó. Tại sao không nên suy nghĩ như vậy? Phật bảo nếu có người nói Như lai thuyết pháp tức kẻ đó không hiểu Phậtpháp và nói vậy là báng Phật.

Phật thuyết pháp trong bốn mươi chín năm, biết bao nhiêu kinh điển đến nay vẫn còn, vậy sao có thể nói Phật không thuyết pháp được? Có một lần, Bồ tát Văn thù sư lợi thỉnh Phật một lần nữa chuyển pháp luân, Đức Phật đáp rằng: “Trong thời gian bốn mươi chín năm, ta chưa từng nói một chữ nào, sao ông lại thỉnh ta chuyển pháp luân một lần nữa? Hóa ra trước đây ta đã từng chuyển pháp luân rồi sao?” Đây có nghĩa là nói mà chưa nói vậy.

Một thuở nọ, lúc trưởng lão Tu bồ đề tu hành trong hang núi, có vị trời tới rải hoa. Trưởng lão hỏi:

— Ai rải hoa đây?

Vị trời nói:

—Đó là trời Đế thích — Vì lẽ gì ông tới đây rải hoa?

Trời Đế thích nói:

— Bởi vì Tôn giả thuyết bát nhã hay, nên tôi tới để cúng dường. —Từ hồi nào giờ tôi chưa từng nói một câu, sao ông lại nói tôi thuyết bátnhã?

—Tôn giả không thuyết, tôi cũng không nghe, không thuyết không nghe, mới là bát nhã chân chánh.

Quý vị thử nghĩ coi “không nói không nghe là bát nhã chân chính, ” quý vị đã nghe qua bát nhã chưa? Nếu quý vị chưa nghe qua, đó mới là chân bát nhã và cũng là ý nghĩa của đoạn kinh này. Nếu ta nói Như lai có thuyết pháp, tức là ta phỉ báng Phật đấy.

Nếu chúng ta lìa kinh tức là ma nói, còn như theo kinh điển tức phỉ báng Phật. Cho nên có câu:

Ly kinh nhất tự,

Tức đồng ma thuyết. Y văn giải nghĩa, Tam thế Phật oan.

Nghĩa là: lìa kinh một chữ tức là ma nói, y văn mà giải nghĩa, tức oan cho ba đời Phật.

Tại sao phải nói Phật không thuyết pháp? Vì Phật không có tướng ngã, không có tướng nhân, không tướng chúng sanh, không tướng thọ giả; Phật cũng không có sắc tướng, không có tổng tướng, tất cả tướng đều không có. Như vậy, nếu ta nói Phật có thuyết pháp, chẳng hóa ra ta báng Phật hay sao? Phật nói tất cả các pháp, quét sạch tất cả mọi pháp, tức Phật vừa thuyết, vừa quét đi, chẳng giữ lại một chút mảy may nào cả, cho nên một tí xíu nhiễm ô cũng chẳng còn.

…chẳng hiểu lời nói của ta. Tu bồ đề! Thuyết pháp ấy là chẳng pháp có thể nói, ấy gọi là thuyết pháp.

Tại sao người đó lại là kẻ báng Phật? Bởi vị người đó không hiểu rằng pháp mà Phật giảng là không, lời thuyết pháp chẳng có thật thể. Phật bảo Tu bồ đề: “Thuyết pháp là chẳng có pháp để nói. Nhân vì tâm chúng sanh có sự phân biệt, cho nên Phật mới nói ra bao nhiêu đó. Nếu chẳng phân biệt thì chẳng có pháp để nói. Chẳng có pháp để nói tức là nói pháp một cách chân chánh.”

Lúc ấy, Huệ Mạng Tu bồ đề bạch Phật rằng: Như có chúng sanh ở đời vị lai nghe pháp này sanh lòng tin chăng? Phật bảo: Tu bồ đề! Đó chẳng phải chúng sanh, chẳng phải không chúng sanh.

Lúc ấy, Huệ Mạng Tu bồ đề — “Huệ Mạng” tức là một tên gọi khác (biệt danh) của trưởng lão, dùng để chỉ kẻ có trí huệ cao, thọ mạng lâu dài —bạch Phật như sau: “Có thể có chúng sanh nào, ở đời vị lai, nghe Kinh Kim Cang này mà sanh lòng tin chăng?” Phật đáp: “Kẻ đó chẳng phải là một chúng sanh thông thường, đó là một chúng sanh đã phát tâm Bồ tát. Mặc dầu người đó đã phát tâm Bồ tát, nhưng công phu tu hành chưa phải là viên mãn, cho nên nói ‘chẳng phải là không chúng sanh, ’ tạm thời gọi đó là chúng sanh.”

Tại sao? Tu bồ đề! Chúng sanh cho là chúng sanh, Như lai nói chẳng phải chúng sanh, ấy gọi là chúng sanh.

Tại sao? Phật bảo: “Tu bồ đề! Chúng sanh có nhân duyên làm chúng sanh, nhưng Như lai nói chẳng phải chúng sanh vì họ đã phát tâm Bồ tát nên không phải là chúng sanh bình thường, mà chỉ tạm mượn cái tên để gọi là chúng sanh. Đoạn văn kinh khởi đầu từ “Lúc ấy Huệ Mạng Tu bồ đề…” đến “ấy gọi là chúng sanh, ” kể trong bản Hán tạng thì có tất cả sáu mươi hai chữ. Thật ra bản dịch nguyên thủy không có đoạn này, đây do đời sau thêm vào. Lý do như thế nào? Số trước đây có một vị Pháp sư, lâm bạo bện rồi mạng chung. Khi hồn của Pháp sư tới điện Diêm vương, vua Diêm la hỏi:

—Khi ở thế gian, ông hay làm chuyện chi?

Pháp sư đáp:

—Lúc còn sống, tôi thường tụng Kinh Kim Cang

—Ông tụng Kinh Kim Cang thì tốt lắm. Xin mời ngồi!

Kế đó, Diêm vương bảo Pháp sư tụng Kim cang cho nghe, và khi Pháp sư tụng xong, Diêm vương nói:

—Bản kinh ông tụng thiếu mất sáu mươi hai chữ. Nay trên vách đá của Chùa Chung Ly có khắc kinh này, ông hãy đến đó coi xem, khi nào coi xong, ông nói rõ cho mọi người trên dương gian hay và khuyên họ nên tụng Kinh Kim Cang. Cũng bởi ông vốn trì tụng kinh này nên đã tạo được nhiều công đức, lẽ ra số mạng của ông đã hết, nhưng nay ta ban cho ông thêm mười năm tuổi thọ nữa, ông hãy trở về trần gian khuyến cáo mọi người tụng Kinh Kim Cang.

Nghe xong Pháp su bèn hồi tỉnh và sống lại. Sau đó Pháp sư cùng với một vị sứ giả của Hoàng Đế Tần Minh đến Chùa Chung Ly, quả nhiên thấy trên vách đá của chùa có khắc Kinh Kim Cang, và đúng theo bản kinh này có thêm sáu mươi hai chữ nữa, trong bản dịch chánh không có. Từ đó về sau các bản kinh Kim Cang lưu hành đều có thêm sáu mươi hai chữ này.

Phần 22 Vô Pháp Khả Đắc

Tu bồ đề bạch Phật rằng: Thế tôn! Phật đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề có phải là không có đắc gì cả ư? Phật bảo: Đúng thế Tu bồ đề! Ta đối với a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cho đến một chút pháp cũng không chứng đắc, ấy gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề.

Lược giải:

Ông Tu bồ đề hỏi Phật như sau: “Pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác mà Phật chứng đắc được có phải là vô sở đắc không?” Phật đáp: Đúng vậy! Đúng vậy! Đối với pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác thì ta không có chứng đắc.” Phật lại nói tiếp: “Tu bồ đề! Đối với pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác, cho đến một chút xíu, ta cũng không chứng đắc, chẳng qua chỉ là giả đặt cho nó một cái tên gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác mà thôi, chớ chẳng có cái gì là có thật thể cả.”

Tại sao nói một chút xíu pháp cũng không đắc? Số là, muốn biết có đắc hay không đắc thì trước tiên phải biết có mất hay không mất. Nếu pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác là một thứ đã từng bị mất đi (thất), thì nay mới có thể nói là kiếm lại được (đắc). Thực sự chúng ta đâu có mất mát gì, pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác chính là bổn tính cố hữu của chúng ta, đó chính là “hạt ngọc trong áo, chẳng lo tìm cầu, ” chúng ta chỉ cần mở áo ra coi, ắt sẽ thấy nó. Vô thượng chánh đẳng chánh giác là một tên khác của quả vị Phật, chẳng phải là một vật do bên ngoài mang lại cho ta, mà chính là gia bảo của ta, chớ đau phải do ta thừa hưởng từ người ngoài.