Kinh Kim Cang Lược Giảng

Phần 7 Vô Đắc Vô Thuyết

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có chứng được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề chăng? Như lai có thuyết pháp chăng?

Tu bồ đề đáp: Như con hiểu ý của Phật nói, thời không có pháp nhất định gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cũng chẳng có pháp nhất định cho Như lai thuyết.

Tại sao? Vì pháp Như lai thuyết, đều chẳng thể chấp, chẳng thể thuyết, chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp. Tại vì sao? Vì tất cả hiền thánh đều theo pháp vô vi mà có sai biệt.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Như lai có chứng được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề chăng?

Phật hỏi Tu bồ đề: “Như lai có chứng được vô thượng chánh đẳng chánh giác chăng?” Trong chữ “Như lai, ” thì “Như” là như thật, theo con đường đạo như thật, và “lai” là đến, đến được chánh giác, tức giác ngộ chân chánh. Chữ “được” tức là chữ “đắc” đối chọi với chữ “thất, ” là mất. Mất rồi mới lấy lại được gọi là đắc. Tại chỗ này, chữ được lại không có ý nghĩa của chữ “đắc, ” mà nên giảng theo nghĩa “thất”. Thế thì Như lai đã để mất a nậu đa la tam miệu tam bồ đề chăng? Chẳng mất thì chẳng được, vì đắc là phản nghĩa của thất, nếu có đắc tức trước đã từng thất, nên nay mới đắc lại. Nếu quả, chưa hề mất, thì làm sao lại được. Giảng như vậy thì rõ, đó là cách giảng hoàn hảo hơn. Nếu nói Như lai đắc a nậu đa la tam miệu tam bồ đề thì thử hỏi trước đó Như lai đã mất nó rồi chăng? Không mất thì không được! Đó mới là nghĩa chính xác. A nậu đa la tam miệu tam bồ đề nghĩa là vô thượng chánh đẳng chánh giác.

Phật lại hỏi trưởng lão Tu bồ đề: “Như lai có thuyết pháp chăng?” Khi nói có thuyết pháp có nghĩa là: “Phật đã từng thuyết pháp chăng?” Hay có thể hỏi ngược lại là: “Như lai chưa từng thuyết pháp chăng?”

Ta chưa từng nói thuyết pháp, thì Như lai lại nói có thuyết pháp; ta nói Như lai thuyết pháp, Phật lại hỏi Như lai có thuyết pháp hay không? Chỗ này, Phật mang vấn đề đó ra hỏi vặn ông Tu bồ đề, xem thử trưởng lão có trí bát nhã hay không. Nếu có trí bát nhã thì hiểu được ý nghĩa này, không có bát nhã tất không hiểu nỗi.

Tu bồ đề đáp: Như con hiểu ý nghĩa của Phật nói, thời không có pháp nhất định gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, cũng chẳng có pháp nhất định cho Như lai thuyết.

Trưởng lão Tu bồ đề thưa lại rằng: “Theo như điều hiểu biết của con về ý của Phật nói, thì không có pháp nào nhất định gọi là a nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Nếu đã không có, thì có cái gì “được?” Cái gì “mất?”

Tại sao không có? Bởi vì cái a nậu đa la tam miệu tam bồ đề mà Phật nói, bất quá chỉ là cái tên mà thôi, kỳ thật, cái tên đó cũng là không, gốc vốn không có. Căn bản đã là không thì có cái gì là được? Cái gì là mất? Chẳng có pháp nhất định mà Như lai thuyết. Pháp mà Như lai thuyết đều vì người mà nói, tùy bệnh mà cho thuốc, chớ chẳng có pháp nhất định để thuyết.

Tại sao? Vì Pháp Như lai thuyết, đều chẳng thể chấp, chẳng thể thuyết, chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp. Tại vì sao? Vì tất cả hiền thánh đều theo pháp vô vi mà có sai biệt.

Bởi duyên cớ gì? Bởi vì pháp Như lai thuyết đều không thế chấp, tùy lúc nói, tùy lúc quét nó đi, giống như lấy cây chổi quét bụi vậy. Pháp nói ra chính là bụi pháp (pháp trần), nói xong rồi, thì quét nó đi cho sạch. Phật thuyết pháp gì? Không pháp có thể thuyết. Chẳng phải pháp, cũng chẳng phải phi pháp. Pháp gì có? Tất cả đều chẳng có. Ý nghĩa này là thế nào? Tất cả các vị hiền thánh đều theo pháp vô vi mà có sự khác biệt. Pháp vô vi là nghĩa không có gì tạo tác, không có tướng. Phật pháp vốn không cần phải học, ai cũng có, ai cũng biết cả. Chỉ cần ta trừ bỏ mọi chấp trước, thì Phật pháp sẽ hiện ra. Nếu không gạt bỏ chấp trước, thì càng kiếm Phật pháp, càng không tìm thấy. Tại sao vậy? Tại vì ta có điều chấp trước, không buông bỏ được. Tay không mở ra thì không nắm lại được. Bởi vậy tay trái nếu buông bỏ chấp trước xuống, tay phải sẽ lấy được bát nhã lên. Nói vậy cũng chỉ là một cách thí dụ, chớ hư không đâu có thể nắm lấy? Nếu quả hư không chẳng thể nắm được, thì Thực tướng bát nhã cũng không thể nắm bắt. Tại sao? Thực tướng bát nhã là hư không, trải khắp pháp giới, ta nắm bắt làm sao được? Ta vốn ở trong Thực tướng bát nhã, làm sao còn muốn bắt lấy bát nhã? Nay chẳng qua chúng ta đương chấp trước, chưa đạt được bản thể của pháp thân, chưa thấy được diện mạo gốc gác của mình. Nếu nhận ra được bản lai diện mục, thì sẽ giống như Lục tổ nói:

Bồ đề bổn vô thọ,

Minh kính diệc phi đài. Bổn lai vô nhất vật, Hà xứ nhạ trần ai!

Dịch nghĩa:

Bồ đề vốn không cây,

Gương sáng chẳng phải đài. Xưa nay không một vật, Chỗ nào vướng trần ai!

Bốn câu kệ này hay và đẹp vô cùng. Nếu như ta thực sự buông bỏ được thì sẽ nghiệm được ý nghĩa của mấy câu trên, lúc đó sẽ đạt được bổn lai Thực tướng bát nhã. Nói tới chứng được cũng là một cách nói, chỉ là cái tên, căn bản là chẳng có cái gì được (vô sở đắc), bởi vì chúng ta chẳng mất thì chúng ta cũng chẳng cần được.

Đoạn văn sau nói tất cả Phật và Phật pháp đều từ trong bộ kinh đây mà ra.

Phần 8 Y Pháp Xuất Sanh

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ sao? Nếu có người đem bảy thứ báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới để bố thí, người ấy được phước đức nhiều chăng?

Tu bồ đề đáp: Bạch Thế tôn! Rất nhiều.

Vì sao? Vì phước đức ấy chẳng phải là tánh phước đức, nên Như lai nói là phước đức nhiều.

Nếu lại có người thọ trì thậm chí chỉ bốn câu kệ trong kinh này, và giảng cho người khác nghe, thì phước đức lại nhiều hơn người kia.

Vì sao? Tu bồ đề! Tấy cả chư Phật cùng pháp a nậu đa la tam miệu tam bồ đề của Phật, đều từ kinh này mà ra. Tu bồ đề! Gọi là Phật pháp, tức chẳng phải là Phật pháp.

Lược giảng:

Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Nếu có người đem bảy thứ báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới để bố thí, người ấy được phước đức nhiều chăng?

Tu bồ đề đáp: Bạch Thế tôn! Rất nhiều.

Phật lại hỏi trưởng lão Tu bồ đề rằng thí dụ có một người dùng các đồ bảy báu, số lượng có thể rải khắp tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí, thì phước đức của người này có nhiều hay không?

Tam thiên đại thiên thế giới là như thế nào? Mỗi thế giới gồm có núi Tu di, bốn bộ châu lớn, tức là châu Đông thắng thần, châu Nam thiệm bộ, châu Tâyngưu hạ, châu Bắc câu lư, một mặt trời, một mặt trăng. Một ngàn thế giới như thế gọi là một tiểu thiên thế giới. Một ngàn tiểu thiên thế giới gọi là một trung thiên thế giới. Một ngàn trung thiên thế giới gọi là một đại thiên thế giới. Bởi vì có tiểu thiên, trung thiên, đại thiên, nên gọi là tam thiên đại thiên thế giới.

Vậy là của báu có thể rải khắp cả tam thiên đại thiên thế giới. Bảy báu gồm có vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ (xích châu), và mã não. Có người đem chừng ấy vật báu để bố thí, thì phước đức này có nhiều hay không. Phật hỏi ông

Tu bồ đề như vậy và ông Tu bồ đề lập tức trả lời là “rất nhiều.”

Vì sao? Vì phước đức ấy chẳng phải là tánh phước đức, nên Như lai nói là phước đức rất nhiều.

Tại sao nói phước đức ấy nhiều? Bởi vì phước đức ấy là do bố thí mà có tướng, không liên quan gì đến phước đức của trí huệ trong tự tánh của chúng ta, do đó Như lai mới nói rằng phước đức của người đêm đồ bảy báu ra bố thí rất lớn. Tuy nhiên, đây chỉ là tướng, tướng phước đức, không phải tánh phước đức.

Nếu lại có người thọ trì thậm chí bốn câu kệ trong kinh này, và giảng cho người khác nghe, thì phước đức lại nhiều hơn người kia.

Phật lại lấy ví dụ khác: Một người thọ trì bộ kinh này, lấy tâm lãnh thọ, lấy thân hành trì (thọ tức là thọ dụng ở trong lòng; trì, tức là thân mình thực hành), không nói thọ trì toàn bộ kinh, chỉ cần giới hạn trong “bốn câu kệ” v.v… Đây là chỉ bốn câu kệ tụng trong một đoạn kinh, ở một phần sau. Bốn câu đó là:

Nhược dĩ sắc kiến ngã,

Dĩ âm thanh cầu ngã, Thị nhân hành tà đạo, Bất năng kiến Như lai.

Dịch nghĩa:

Như lấy sắc mà thấy ta,

Lấy âm thanh mà cầu ta, Người đó theo đạo tà, Không thể thấy Như lai.

Có người cho rằng mấy câu: “Phàm cái gì có tướng đều là hư vọng. Nếu thấy các tướng là phi tướng, thì thấy được Như lai” là “bốn câu kệ” nói trong kinh. Có người thì nói: “Không tướng ngã, không tướng người, không tướng chúng sanh, không tướng thọ giả” là “bốn câu kệ.” Cũng có người lại cho mấy câu này: “Tất cả pháp hữu vi, như mộng, huyễn, bọt, ảnh, như sương, như điện chớp, nên quán theo như thế.”

Tất cả các câu kể trên đều có thể coi như “bốn câu kệ” cả.

Nói tóm lại, bốn câu ở trên, hoặc bất luận bốn câu nào khác, tương ưng với mình, quý vị hãy ghi nhớ, để giảng cho người khác nghe, vì nó là “bốn câu kệ.” Chẳng phải cứ nhất thiết khư khư vào bốn câu nào đó một cách cứng ngắt, bởi lẽ pháp tức vô định pháp. Nếu lại cố định vào bốn câu này, hay bốn câu kia, thì sẽ biến thành pháp cố định pháp. Kinh Kim Cang dạy phải hàng phục tâm, ly tướng, quét sạch mọi pháp, lìa tất cả tướng - “ly nhất thiết tướng, tắc danh chư Phật”- cho nên lúc giảng kinh cũng phải giảng cho linh hoạt là như vậy.

“Bốn câu kệ” chẳng phải nhất định là bốn câu nào. Ý nghĩa của câu nào hợp với chúng ta thì gọi là “bốn câu kệ.”

Nay chúng ta lấy ý nghĩa của bốn câu kệ giảng cho mọi người hiểu. Chúng ta theo đó thọ trì, là chúng ta tự tu, giảng cho người khác là làm lợi cho người. Tự tu thì tự lợi, cũng là tự giác. Giảng cho người là lợi tha, giác tha. Chúng ta hiểu được Phật pháp, lại đem điều hiểu biết đó nói cho tất cả mọi người hiểu, nghĩa là giác tha.

Chúng ta lấy bốn câu kệ để tự mình hành trì, rồi vì người mà nói pháp, đã lợi cho mình còn lợi cho người, thế thì phước đức này còn hơn phước đức của người đã bố thì bằng số lượng bảy báu, nhiều đến nỗi có thể trùm khắp tam thiên đại thiên thế giới như vừa nói ở trên. Tuy công đức của người này lớn, nhưng so với công đức của chúng ta trong việc thọ trì bốn câu kệ, hoặc giảng cho người khác nghe thì vẫn không bằng. Bởi vì sao? Bởi vì cách bố thí của người đó thuộc về loại tài thí. Chúng ta diễn giảng ý nghĩa của bốn câu kệ cho mọi người, tức là pháp thí, một trong những loại bố thí cao thượng nhất, cho nên có câu: “Trong các loại cúng dường, cúng dường pháp là đứng đầu (chư cúng dường trung, pháp cúng dường tối).”

Vì sao? Tu bồ đề! Tất cả chư Phật cùng pháp a nậu đa la tam miệu tam bồ đề của Phật, đều từ kinh này mà ra. Tu bồ đề! Gọi là Phật pháp, tức chẳng phải Phật pháp.

Phật bảo: Tại sao vậy? Ông Tu bồ đề! Ông nên hiểu rằng tất cả chư Phật trong mười phương và ba đời, cũng như pháp vô thượng chánh đẳng chánh giác mà chư Phật chứng đắc đều do Thực tướng bát nhã mà ra cả. Tu bồ đề! Phải biết rằng gọi là Phật với Pháp, tức chẳng phải Phật pháp, không nên chấp trước vào Phật với pháp, phải cho tất cả là không: người không, pháp không, cái ý tưởng không đó cũng không luôn, như vậy gọi là quét tất cả các pháp, lìa tất cả mọi tướng. Nếu còn không lìa được các tướng, thì các thứ gọi là bổn lai diện mục, bản địa phong quang, của báu trong nhà, tự tánh bát nhã, không sao hiển hiện được. Không hiển hiện nghĩa là mất chăng? Chẳng phải mất! Chỉ là không dùng được nó.

Có người lại nói: “Bảo rằng Phật pháp không nhất định, thế sao còn nói lục độ vạn hạnh? Lại còn bảo phải giữ giới và tu phước nữa? Nếu đã là không pháp, vậy thì chẳng cần trì giới, chẳng cần tu phước.” Quan niệm như vậy là tà tri, tà kiến. Tại sao? Bởi vì, tuy nói không chấp tướng, nhưng ta vẫn phải y theo pháp mà tu hành. Thí dụ khi trì giới, trong lòng không khởi lên sự chấp trước, làm công đức cũng không khởi lên chấp trước. Nếu chấp trước thì không có công đức. Chẳng chấp trước, công đức tất sẽ tận cùng hư không, trùm khắp pháp giới.

Nếu quý vị hiểu lầm Phật pháp, cho rằng vì pháp là không nhất định, thì quý vị khỏi cần trì giới. Cho rằng giết hại là chẳng giết hại, ăn trộm là chẳng ăn trộm, tà dâm là chẳng tà dâm, nói dối là chẳng nói dối, thì đó chính là tri kiến tà vạy sai lầm lớn lao, tương lai đọa địa ngục. Do đó mình phải hết sức tránh lối suy rộng quan niệm “không, ” rồi coi thường lẽ nhân quả kiểu đó. Có kệ rằng:

Khoáng đạt không, bát nhân quả,

Mãng mãng đãng đãng chiêu ương họa, Khí hữu chấp không, bệnh diệc nhiên, Hoàn như tỵ nịch nhi đầu hỏa.

Dịch nghĩa:

Quá trớn “không”, bỏ nhân quả,

Mịt mịt mù mù chiêu tai họa,

Bỏ có chấp không bệnh còn nguyên, Khỏi nạn chết đuối, bị nạn lửa.

Bởi vậy, chẳng thể coi phước là không, họa là không, cái gì cũng không, điều đó là gieo nhân địa ngục. Ngàn vạn lần không thể rơi vào loại tà kiến này. Không làm công đức, thì mình tạo tội nghiệp. Làm công đức, cũng không chấp vào công đức của mình, vậy mới đúng. Quý vị không thể không làm công đức, cũng không thể không giữ giới. Nếu không giữ giới sẽ đọa địa ngục, mỗi người trong chúng ta phải nhận định cho rõ ràng điều này.

Phần 9 Nhất Tướng Vô Tướng

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tu đà hoàn có thể khởi ý nghĩ rằng “ta đắc quả Tu đà hoàn chăng”?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì Tu đà hoàn gọi là Nhập Lưu, mà không nhập vào đâu. Chẳng nhập sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, nên gọi là Tu đà hoàn.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tư đà hàm có thể khởi ý nghĩ rằng: Ta đắc quả Tư đà hàm chăng?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì Tư đà hàm gọi là Nhất Vãng Lai, mà thật chẳng vãng lai, nên gọi là Tư đà hàm.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? A na hàm có thể khởi ý rằng: Ta đắc quả A na hàm chăng?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì A na hàm gọi là Bất lai, nhưng thật ra chẳng có bất lai, nên gọi là A na hàm. Tu bồ đề! Ý ông thế nào? A la hán có thể khởi ý nghĩ rằng “ ta đắc đạo A la hán chăng?”

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì thật chẳng c ó pháp gọi là A la hán.

Thế tôn! Nếu A la hán nghĩ rằng: Ta đắc đạo A la hán, tức là chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Thế tôn! Phật nói con đắc Vô tránh tam muội, là bậc nhất trong hàng người, là bậc A la hán ly dục bậc nhất.

Thế tôn! Con không khởi lên ý nghĩ: Con là A la hán lý dục. Thế tôn! Nếu con khởi ý nghĩ rằng con đắc đạo A la hán, thì Thế tôn đã chẳng nói Tu bồ đề là một người ưa hạnh A lan na. Vì Tu bồ đề vốn thật ra không có làm gì mới gọi Tu bồ đề là ưa hạnh a lan na.

Lược giải:

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tu đà hoàn có thể khởi ý nghĩ rằng “ta đắc quả Tu đà hoàn chăng”?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì Tu đà hoàn gọi là Nhập Lưu, mà không nhập vào đâu. Chẳng nhập sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, nên gọi là Tu đà hoàn.

Phật e rằng có một số vẫn chưa thật minh bạch ý nghĩa của thực tướng bát nhã, nên Đức Phật lại đem những thí dụ ra hỏi ông Tu bồ đề.

Phật hỏi: “Ý ông nghĩ sao? Bậc thánh sơ quả là Tu đà hoàn có thể nẩy ra ý tưởng rằng ‘ta đã chứng được sơ quả’ chăng?”

Tu đà hoàn chứng được sơ quả A la hán, là quả vị đầu tiên của Tiểu thừa, gọi là quả vị “thấy đạo.” Chứng được quả này tức là đã phá được tám mươi tám phẩm kiến hoặc của tam giới (dục giới, sắc giới, vô sắc giới), dùng mười sáu tâm đoạn trừ những cái thấy sai lầm. Kiến hoặc là thấy một cách sai lầm, tức “đối cảnh sinh tâm tham ái, ” sanh khởi tâm ham muốn, tham chấp khi tiếp xúc với cảnh. Kiến hoặc có tất cả tám mươi tám phẩm, và cách đoạn trừ là lấy mười sáu tâm ra để đối trị. Mười sáu tâm này lại chia ra thành tám nhẫn và tám trí.

Tám nhẫn:

1. Khổ pháp nhẫn,

2. Tập pháp nhẫn,

3. Diệt pháp nhẫn,

4. Đạo pháp nhẫn,

5. Khổ loại nhẫn,

6. Tập loại nhẫn,

7. Diệt loại nhẫn,

8. Đạo loại nhẫn.

Tám trí:

1. Khổ pháp trí,

2. Tập pháp trí,

3. Diệt pháp trí,

4. Đạo pháp trí,

5. Khổ loại trí,

6. Tập loại trí,

7. Diệt loại trí,

8. Đạo loại trí.

Tám nhẫn, tám trí là pháp Tứ đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo). Lấy tám nhẫn để đoạn trừ kiến hoặc của tam giới. Khi đoạn trừ xong, dụng tâm quán chiếu, soi sáng, biến thành tám trí. Tám nhẫn là Đạo vô gián, tám trí là Đạo giải thoát. Nhẫn là nhân của trí, trí là quả của nhẫn, trí và nhẫn hợp lại thành mười sáu tâm.

Đạt được quả vị đầu tiên này, tức là dùng tám nhẫn và tám trí để đoạn trừ kiến hoặc của tam giới. Đoạn trừ được tâm thứ mười lăm, là Đạo loại nhẫn, thì gọi là Hướng sơ quả (còn gọi là Đạo vô gián). Đoạn được tâm thứ mười sáu, là Đạo loại trí, thì gọi là Chứng sơ quả (còn gọi là Đạo giải thoát).

Tại sao gọi là quả? Giống như hoa trái kết lại thành quả, nhưng quả này chưa chín, đợi đến khi chín, thâu hoạch được, lúc đó mới gọi là đạo, cho nên sơ quả thì gọi là quả, nhị quả, tam quả cũng gọi là quả, đến quả vị thứ tư thì mới gọi là đạo A la hán. Quả vị A la hán là quả đã thành thục; sơ quả gọi là “thấy đạo”, nhị quả, tam quả đều gọi là quả “tu đạo, ” tứ quả gọi là quả “vô học.”

Tu đà hoàn là âm của tiếng Phạn, có nghĩa là “nhập lưu.” Nhập lưu là gì? Nhập lưu là “ngược lại với dòng lục trần của phàm phu, nhập vào dòng pháp tánh của bậc thánh, ” nhập vào cảnh giới của bậc thánh Tiểu thừa. Lưu nghĩa là loại, một loại hạng, đây là hạng thánh nhân.

Phật hỏi ông Tu bồ đề như sau: “Tu bồ đề! Khi chứng được sơ quả của hàng thánh tiểu thừa, người đó có thể nghĩ rằng “A! Ta đã chứng được quả Tu đàhoàn’ chăng?”

Ông Tu bồ đề đáp: “Không thể được. Người đó không nên nghĩ như vậy. Tại sao? Bởi vì cái quả vị Tu đà hoàn đó, gọi là ‘nhập lưu, ’ nhưng chẳng có chỗ nhập. Kêu người đó là ‘nhập lưu, ’ nhưng thật không nhập vào đâu. Y không bị các thứ sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp xoay chuyển (lôi cuốn), đối với sáu trần không còn chấp trước, bởi vậy nên được sơ quả, gọi là “nhập lưu, ” đó chẳng qua chỉ là cái tên, mà tên thì chẳng có thực thể. Do đó người ấy không nên có ý tưởng rằng ta đã đạt được quả vị Tu đà hoàn. Ý tưởng này không nên có.”

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Tư đà hàm có thể khởi ý nghĩ rằng “ta đắc quả Tư đà hàm” chăng?

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì Tư đà hàm gọi là Nhất Vãng Lai, mà thật chẳng vãng lai, nên gọi là Tư đà hàm.

Phật đã nêu xong thí dụ về trường hợp Tu đà hoàn, nhưng vẫn ngại mọi người có thể nghĩ rằng sơ quả và nhị quả là khác nhau. Vì thể người đạt được sơ quả không nên nghĩ như trên. Nhưng biết đâu kẻ đạt được nhị quả có thể nghĩ như vậy nên Phật bèn hỏi tiếp ông Tu bồ đề: “Ý ông nghĩ như thế nào? Kẻ được sơ quả còn phải chịu bảy phen sanh tử vì còn phải trở về thế gian bảy lần nữa; còn kẻ đạt được nhị quả, chỉ về một lần, một lần sanh thiên, và một lần sanh xuống thế gian. Những vị Tư đà hàm này, có thể khởi lên ý nghĩ rằng ‘ta đã chứng quả vị Tư đà hàm’ chăng?”

Tu bồ đề giảng như sau: Không thể được. Tại sao? Tư đà hàm là người đã đoạn trừ được sáu phẩm đầu về tư hoặc của dục giới, có danh xưng là “nhất vãng lai, ” tuy gọi là “một lần đi lại, ” mà thật không có đi lại. Các Ngài hoặc có thể chịu một phen sanh tử, hay cũng có thể tiến thẳng lên, chứng được tam quả, không cần một phen trở lại thế gian. Nhị quả chỉ là tên gọi, chẳng có thực thể, chẳng thể nói là tự mình được một cái gì.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? A na hàm có thể khởi ý nghĩ rằng “ta đắc quả A na hàm” chăng? Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại sao? A na hàm gọi là Bất lai, nhưng thật ra không có bất lai, nên gọi là A na hàm.

Phật lại hỏi tiếp ông Tu bồ đề: “Ý ông nghĩ sao? A na hàm là bậc thánh quả thứ ba, có thể nghĩ rằng mình đã chứng được quả A na hàm chăng?” Ông Tu bồ đề lại đáp: “Không thể được, Thế tôn! Tại sao? A na hàm có danh xưng là 'bất lai, ’ là bậc thánh đạt quả vị thứ ba, vì đã đoạn trừ được ba phẩm sau về tư hoặc, nên không còn chịu cảnh sanh tử ở dục giới, và trụ tại cõi tứ thiền bất hoàn thiên của sắc giới, vì vậy nên gọi là ‘bất lai.’ Tuy gọi là bất lai, tức chẳng trở lại, nhưng chẳng bất lai, vì cái danh xưng ‘bất lai’ đó chỉ là hư danh, không có thực thể. Bởi lẽ đó, vị A na hàm không thể khởi lên ý nghĩ rằng mình đã chứng được quả vị thứ ba này.”

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? A la hán có thể khởi ý nghĩ rằng “ ta đắc đạo A la hán chăng?”

Tu bồ đề đáp: Thưa không, Thế tôn! Tại vì sao? Vì thật chẳng có pháp gọi là A la hán.

Phật hỏi tiếp ông Tu bồ đề: “Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Vị thánh nhân chứng A la hán, quả vị thánh thứ tư, có thể nghĩ rằng mình đã chứng A la hán chăng?

A la hán là âm của một danh từ Phạn, có ba nghĩa: ứng cúng, sát tặc, vô sanh. Ứng cúng là xứng đáng được trời và người cúng dường. Tỳ kheo là nhân của A la hán. A la hán là quả của tỳ kheo. Khi gieo nhân thì vị đó là “khất sĩ, ” đi các nơi ngửa bát xin ăn, lúc được quả thì được “ứng cúng, ” đáng được người và trời cúng dường. Thời kỳ nhân thì gọi là “bố ma, ” lúc đắc quả thì gọi là “sát tặc.” Khi làm tỳ kheo, là thời gian “phá ác, ” đắc quả thì gọi là “vô sanh.”

Gọi là “sát tặc, ” thì ở đây giết giặc nào? Đó là giết giặc phiền não. Trong hệ thống tiểu thừa, La hán chỉ có giết giặc phiền não. Trong đạo Bồ tát thì chẳng những phải giết giặc, mà còn phải giết cả cái chẳng phải giặc nữa. Tại sao không phải giặc mà cũng giết? Bởi vì, đối với trình độ của La hán, có những cái không phải là giặc, nhưng đến quả vị Bồ tát thì lại biến thành giặc. Giặc đây là những gì? Đó là giặc vô minh. Làm sao vô minh lại biến thành giặc? Bởi lẽ tất cả các phiền não đều do vô minh mà ra.

La há tuy chứng được quả vô học, nhưng La hán vẫn còn vô minh. Hơn nữa chẳng riêng gì La hán còn vô minh, đến các vị Bồ tát Đẳng giác cũng hãy còn một phần tối hậu là sanh tướng vô minh, vẫn chưa phá được. Bởi thế cho nên, phần này đối với cương vị La hán không phải là giặc, nhưng đối trước Bồ tát thì chính là một thứ giặc lớn. Cho nên mới nói là Bồ tát phải giết cả cái chẳng phải giặc. A la hán đã đoạn trừ 72 phẩm tư hoặc của sắc giới và vô sắc giới, cũng đã đoạn trừ “phần đoạn sanh tử, ” nhưng “biên dịch sanh tử” thì chưa đoạn xong. Về câu hỏi “La hán có thể nghĩ rằng mình đã chứng đạo A la hán chăng?” Tu bồ đề nói như sau: “Không thể được.” Tại sao? Bởi vì tuy đã chứng quả vị Ala hán, nhưng chẳng qua đó chỉ là danh xưng, thật tình chẳng có gì là thực thể có thể chứng đắc. Vả lại, không phải chỉ nói riêng quả A la hán, nói hẳn là khi thành Phật cũng không thể bảo mình đã thành Phật. Chẳng có hình tướng của pháp nào gọi là A la hán, A la hán chỉ là một hư danh mà thôi. Nếu quý vị nhận là có, thì đó là một thứ chấp pháp, chưa tới trình độ pháp không.

Trong phần trên, khi nói các quả vị như sơ quả Tu đà hoàn, nhị quả Tưđà hàm, tam quả A na hàm, người ta đều dùng chữ “quả, ” tại sao đến quả vị thứ tư, lại dùng chữ “đạo”? Đạo thật ra cũng là quả, có điều ở trên nói rằng quả cũng giống như thảo mộc đâm bông, kết thành trái. Quả mới có, chưa chín, khi nào chín, thành thục, có thể thâu hoạch được, lúc đó gọi là đạo.

Thế tôn! Nếu A la hán nghĩ rằng: Ta đắc đạo A la hán, tức là chấp ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả.

Ông Tu bồ đề lại bạch Phật: “Giả thử vị A la hán có ý tưởng rằng mình chứng được quả A la hán, thì điều đó chứng tỏ vị này chưa chứng được ngã không và pháp không. Vị đó nghĩ rằng mình chứng được quả A la hán, tức còn ngã tướng, mà có ngã tướng ắt nẩy sanh nhân tướng. Rồi nhân ngã đối đãi với nhau, sẽ biến thành chúng sanh tướng, mà có chúng sanh tướng ắt có thọ giả tướng, vậy là chấp cả bốn tướng.”

Thế tôn! Phật nói con đắc Vô tránh tam muội là bậc nhất trong hàng người, là bậc A la hán ly dục bậc nhất.

Ông Tu bồ đề nói tiếp: “Phật nói con đắc vô tránh tam muội…” Tranh biện tức là một loại tâm đấu tranh. Lục tổ nói:

“Tranh là tâm được, thua,

Đi ngược lại với đạo,

Hay sanh ra bốn tướng,

Làm sao được tam muội?”

Vì cớ gì muốn tranh? Vì muốn tranh hơn thua, anh thua, tôi được, hoặc giả tôi thua, anh được. Tu hành thì không nên ăn thua, không nên cãi vã: ai nhất, ai nhì. Người tu hành phải giống như nước, nước cần cho mọi vật mà chẳng tranh. Cây cối, cỏ hoa, tất cả đều phải nhờ có nước mà sống, không có nước thì chết. Nước là tốt như vậy mà nước không hề tranh công, ngược lại còn chịu ở nơi thấp nhất, không muốn lên cao. Người ta thì ai cũng muốn có địa vị cao, không muốn đi xuống địa vị thấp. Nước thì không phải thế, bằng lòng với chỗ thấp, do đó hợp với đạo. Cho nên Lão tử nói: “Nước làm lợi cho vạn vật mà không tranh, ở chỗ mà mọi người không ưa thích, nên nước gần như đạo (Thủy thiện lợi vạn vật nhi bất tranh, xứ chúng nhân chi sở ố, cố cơ ư đạo).”

Nói tới Lão tử, quý vị có biết Lão tử là ai không? Kiếp trước của Lão tử là Ma ha Ca diếp. Sau khi Phật giáng thế, Ngài biết chúng sanh ở Trung Quốc đã từng gây ra nhiều nghiệp tội, không chịu y pháp tu hành, cho nên mới phái Lãotử, Khổng tử và Nhan hồi đến Trung Hoa trước để giáo hóa chúng sanh. Lão tử chính là Ma ha Ca diếp hóa thân, còn Khổng tử và Nhan hồi cũng đều là các vị Bồ tát hóa thân cả. Lão tử đề xướng pháp vô vi ở Trung Hoa. Người ta phải hiểu vô vi rồi sau đó mới có thể học tới đạo vô bất vi, là đạo lý của Phật giáo. Phật giáo chủ trương “vô vi nhi vô bất vi, tức thị trung đạo.”

Lại nói nghĩa của “tranh, ” đó là tâm thua được, tâm tranh hơn, biện thắng, ngược với lẽ đạo. Lý do là một khi có tâm tranh, tức có bốn tướng, nhân ngã, chúng sanh, thọ giả. Như vậy sao có thể chứng được tam muội tức là chánh định, chánh thọ.

Vô tránh tam muội nghĩa là không có tâm thua được, không có tâm tranh chấp. Đức Phật thường nói ông Tu bồ đề đã chứng được vô tránh tam muội, liệt vào hàng đầu đối với hàng người, cũng là hạng nhất trong hàng A la hán ly dục. Ly dục là lìa được các tham dục về ăn, lòng tham về mặc, lòng tham ở nơi tốt.

Tóm lại lìa được tất cả mọi dục vọng, khiến tâm được trong sáng.

Thế tôn! Con không khởi lên ý nghĩ: Con là A la hán lý dục. Thế tôn! Nếu con khởi ý nghĩ rằng con đắc đạo A la hán, thì Thế tôn đã chẳng nói Tu bồ đề là một người ưa hạnh A lan na. Vì Tu bồ đề vốn thật ra không có làm gì mới gọi Tu bồ đề là ưa hạnh A lan na.

Ngài Tu bồ đề bạch Phật: “Bạch Thế tôn! Con không nghĩ rằng con chứng được vô tránh tam muội, không khởi niệm rằng: ‘Con đạt được quả A la hán, đối với người con đứng hạng nhất, và cũng là hạng nhất của hàng A la hán ly dục.’ Con không hề có những ý nghĩ này. Tại sao vậy? Bạch Thế tôn! Nếu giả thử con có những ý nghĩ ấy, thì làm sao con có được sự thanh tịnh, làm sao con có thể lìa tham dục, làm sao có thể tránh vô tranh? Nếu con có ý nghĩ ‘ ta đã chứng được Ala hán’ thì Thế tôn đã chẳng nói Tu bồ đề thích tu hạnh thanh tịnh. Tại sao? Nếu có ý nghĩ đó thì tâm chẳng có thanh tịnh rồi. Nguyên do là con thật tình chẳng có sở đắc, chẳng chấp ngã, cũng chẳng chấp pháp, cho nên Đức Phật mới bảo con là A la hán ly dục đệ nhất. Nếu như con lại mang những ý nghĩ đó thì Đức Phật đâu có thể nói như thế này: “Tu bồ đề là người ưa tu hạnh thanh tịnh? Đây chẳng qua chỉ là một hư danh, không có gì là thực thể, chẳng có cài gì gọi là sở đắc cả. Tuy là đắc quả vị thứ bốn, quả A la hán, nhưng kỳ thực chẳng có gì sở đắc, nhìn chẳng thấy gì, lắng chẳng nghe gì, cái gì cũng không có hết?

Trên đã nói hết về các quả vị của hàng tiểu thừa. Đến đây Đức Phật vẫn e rằng một số người còn hoài nghi, cho rằng các bậc thánh Tiểu thừa thì không nên chấp trước, nhưng đối với quả vị Phật và Bồ Tát thì điều nói trên có thể khác chăng? Vì vậy lại phải có thêm thí dụ nữa.

Phần 10 Trang Nghiêm Tịnh Độ

Phật bảo Tu bồ đề: Ý ông thế nào?

Xưa kia Như lai ở nơi Phật Nhiên Đăng có đắc pháp gì không? Thưa không, Thế tôn! Như lai khi ở nơi Phật Nhiên Đăng, thật không đắc pháp gì.

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Bồ tát có trang nghiêm cõi Phật chăng? Thưa không Thế tôn! Tại sao? Nói trang nghiêm cõi Phật, tức chẳng phải trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Bởi vậy, Tu bồ đề, các Bồ tát Ma ha tát, nên như thế mà sanh tâm thanh tịnh, không nên trụ nơi sắc sanh tâm, không nên trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm, phải nên không có chỗ trụ mà sanh tâm.

Tu bồ đề! Ví như có người, thân như núi chúa Tu di, ý ông thế nào? Thân đó có lớn không?

Tu bồ đề nói: Lớn lắm! Thế tôn! Vì sao? Vì Phật nói chẳng phải thân, ấy gọi là thân lớn.

Lược giải:

Phật bảo Tu bồ đề: Ý ông thế nào?

Xưa kia Như lai ở nơi Phật Nhiên Đăng có đắc pháp gì không? Thưa không, Thế tôn! Như lai khi ở nơi Phật Nhiên Đăng, thật không đắc pháp gì.

Phật lại hỏi Ngài Tu bồ đề: “ Xưa kia Như lai ở nơi Phật Nhiên Đăng…”

Nhiên Đăng Phật là vị Phật đã thọ ký cho Đức Phật Thích Ca. Thế nào là thọ ký? Thọ ký là đặt tên hiệu, đặt tên như sau: “Tương lai, ông sẽ là Phật với danh hiệu là Thích Ca Mâu Ni.”

Khi Đức Phật Nhiên Đăng thọ ký cho Đức Phật Thích Ca, Đức Phật hãy còn là một tỳ kheo, còn Phật Nhiên Đăng thì đã thành Phật rồi. Hồi đó Phật Nhiên Đăng hiện ra thân tướng một tỳ kheo, từ một nơi xa đi lại. Trên đường đi, có một vũng lầy chắn ngang. Lúc đó, đức Thích Ca đương hành Bồ tát đạo. Vì tâm nguyện là giúp đỡ mọi người, nên khi thấy vậy, Ngài liền lấy thân nằm ngay chỗ có bùn nước, đặng lót đường cho vị tỳ kheo già kia đi qua. Tuy nhiên, phía trước vẫn còn một đoạn nữa, mà thân chưa đủ để che kín, Ngài bèn lấy tóc xõa ra, đắp vào chỗ có nước và bùn (Ngài tu hạnh đầu đà, không cắt tóc), rồi mời Phật Nhiên Đăng đi qua. Phật Nhiên Đăng cũng nể lòng, cho Ngài được tròn tâm nguyện. Sau khi bước lên mình Phật Thích Ca để qua vũng lầy, Phật Nhiên Đăng lấy tay xoa đầu Phật Thích Ca và nói rằng: “Ông cũng như vậy, tôi cũng như vậy, ông ở đời sau, sẽ thành Phật, hiệu Thích Ca Mâu Ni.” Đại ý của mấy câu này là: “Trong lòng ông như thế nào, thì lòng tôi cũng như vậy, ông vì pháp mà quên mình, tôi cũng vì pháp mà quên mình, cả hai đều vì Phật pháp mà hành đạo Bồ tát.” Sau khi Phật Nhiên Đăng thọ ký cho Phật Thích Ca, hai người chia tay, ai nấy tiếp tục đường của mình.

Đức Phật Thích Ca với tâm nguyện lợi ích chúng sanh hành đạo Bồ tát, rồi ngài được Phật Nhiên Đăng thọ ký. Do đó Đức Phật Thích Ca mới nói: “Hồi xưa, khi ở nơi Đức Phật Nhiên Đăng, ta có chứng được pháp nào không?” Ông Tu bồđề đáp: “Bạch Thế tôn! Xưa, ở nơi Phật Nhiên Đăng, quả thật Ngài chẳng có đắc pháp nào cả.”

Tu bồ đề! Ý ông thế nào? Bồ tát có trang nghiêm cõi Phật chăng? Thưa không Thế tôn! Tại sao? Nói trang nghiêm cõi Phật, tức chẳng phải trang nghiêm, ấy gọi là trang nghiêm.

Phật hỏi: “Tu bồ đề! Ý ông nghĩ thế nào? Bồ tát dùng công đức tu hành lục độ vạn hạnh trang nghiêm cõi Phật chăng?” Ông Tu bồ đề trả lời rằng: “chẳng phải trang nghiêm Phật độ.” Ý nghĩa của đoạn này cũng giống như phần trên, nói về các quả vị tiểu thừa, sơ quả, nhị quả, tam quả và tứ quả. Nếu Bồ tát còn tồn tại tâm niệm trang nghiêm cõi Phật, là còn dính mắc vào các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả, tức là còn chỗ chấp trước. Hay lại nói rằng, ta đã trang nghiêm cõi Phật, tức nhân chưa không mà pháp cũng chưa không, thì là còn chấp ngã và chấp pháp. Cho nên Bồ tát mà trang nghiêm cõi Phật, họ chẳng cho là họ đã trang nghiêm cõi Phật. Vì vậy nên tất cả Bồ tát Ma ha tát đều có lòng thanh tịnh, có tâm hoàn toàn không chấp trước. Không thể chấp rằng “ta đã làm cái này, đã làm cái kia, cái công đức này là của ta, cái này là nhờ vào tay ta v.v…” không nên dính mắc vào các ý nghĩ như vậy. Còn dính mắc, nếu còn nghĩ đó là công đức của ta thì tâm ta sẽ không được thanh tịnh, mà không thanh tịnh tức là bị đục nhơ. Còn ý tưởng ta và người để làm công đức, tức chẳng có công đức: nếu còn ý tưởng ta và người để trang nghiêm cõi Phật thì coi như chẳng có trang nghiêm.

Bởi vậy, Tu bồ đề, các Bồ tát Ma ha tát, nên như thế mà sanh tâm thanh tịnh, không nên trụ nơi sắc sanh tâm, không nên trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm, phải nên không có chỗ trụ mà sanh tâm.

Bởi vậy các vị Bồ tát phải có tâm thanh tịnh, không dính mắc các tướng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Sanh tâm mà không dính mắc các tướng về sắc, cũng như các tướng về thanh, hương, vị xúc, pháp. Phải ở chỗ không chấp mà sanh tâm. Phải vô niệm. Vô niệm tức là vô sở trụ, không trụ tại nơi nào. Hễ vô niệm tức là tâm không trụ vào đâu cả. Có tâm dính mắc vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp tức không phải là tâm thanh tịnh, không tạo được công đức gì.

Tu bồ đề! Ví như có người, thân như núi chúa Tu di, ý ông thế nào?

Thân đó có lớn không?

Tu bồ đề nói: Lớn lắm! Thế tôn! Vì sao? Vì Phật nói chẳng phải thân, ấy gọi là thân lớn.

Phật đơn cử một thí dụ và hỏi ông Tu bồ đề. Đó là thí dụ một người có thân lớn như núi Tu di, và hỏi ý kiến ông Tu bồ đề rằng thân đó có lớn không. Ông Tu bồđề trả lời: “Rất lớn.” Phật bảo: “Chẳng có thân, mới là thân lớn.” Tại sao vậy? Nếu ta có một núi Tu di, cái đó vẫn còn có ranh giới, vẫn còn có hạn lượng. Nếu như thân không có, thì thân mới lớn. Núi Tu di, nói là lớn, thì có lớn, nhưng vẫn còn có thể lường được mức độ. Nếu chẳng có thân, thì không có gì là bờ mé cả, lúc đó mới gọi là lớn. Cái thân lớn này chính là Pháp thân, Pháp thân mới thật là Phật. Cho nên, cúng dường Pháp thân thanh tịnh Phật Tỳ lô giá na, là cúng dường cùng khắp các nơi chốn. “Chẳng có thân” là chỉ Pháp thân, mà chẳng phải Báo thân. Giáo lý Phật đà có nói như sau: “Báo thân (Phật Lô xá na), Hóa thân (trăm ngàn vạn ức hóa thân Phật Thích Ca Mâu Ni), đều chẳng phải là Phật chân thật. Pháp thân (Phật Tỳ lô giá na) mới là Phật chân thật.” Bởi vậy, “chẳng có thân gọi là thân lớn” giảng trong kinh này thì “phi thân” chính là Pháp thân.

Tóm lại, đoạn kinh trên nói bốn quả vị thánh Tiểu thừa, rồi Bồ tát, cũng như Phật, đều chẳng nên trụ tướng, chẳng thể chấp ngã, chấp pháp, cũng chẳng chấp không, mới có thể gọi là đã chứng bốn quả A la hán (Tu đà hoàn, Tư đàhàm, A na hàm, A la hán), mới có thể gọi là Bồ tát đã trang nghiêm cõi Phật, mới có thể gọi là chứng quả vị Phật.

Phần 11 Vô VI Phước Thắng

Tu bồ đề! Như có nhiều sông Hằng, bằng số cát trong một sông Hằng, ý ông nghĩ sao? Số cát ở trong những sông Hằng ấy có phải là nhiều chăng? Tu bồ đề đáp: Rất nhiều, Thế tôn! Chỉ những sông Hằng ấy cũng đã là nhiều vô số rồi, huống chi là cát.

Này Tu bồ đề! Nay ta nói thật cho ông nghe. Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, đem bảy thứ báu, chứa đầy tam thiên đại thiên thế giới bằng số cát kể trên dùng để bố thí, thì phước đức đó nhiều chăng?

Tu bồ đề nói: Rất nhiều, Thế tôn!

Phật bảo Tu bồ đề: Nếu có người thiện nam, người thiện nữ thọ trì Kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ, và giảng nói cho người khác nghe, thì phước đức lại nhiều hơn phước đức kia.

Lược giải:

Tu bồ đề! Như có nhiều sông Hằng, bằng số cát trong một sông Hằng, ý ông nghĩ sao? Số cát ở trong những sông Hằng ấy có phải là nhiều chăng?

Tu bồ đề đáp: Rất nhiều, Thế tôn! Chỉ những sông Hằng ấy cũng đã là nhiều vô số rồi, huống chi là cát.

Đoạn kinh trên nói phước đức vô lậu, quý hơn phước đức hữu lậu. Phật lại e rằng người ta còn có chỗ chấp trước trong việc bố thí, nên mới bảo như sau: “Tu bồđề! Ông có thấy được chăng? Con sông Hằng trước mặt chúng ta, số cát của nó có nhiều hay không? Cát của sông Hằng nó nhỏ, mịn như phấn bột, nhìn từng hạt phấn mà nhìn mãi không ra, cát sông Hằng nó nhỏ như vậy đó. Số hạt cát này tính ra là bao nhiêu? Đem kỹ thuật cao cấp của toán học ra đây cũng không thể đếm số cát một cách rõ ràng. Nay, căn cứ vào số lượng cát này, cứ mỗi hạt cát thì có một sông Hằng, ông thử nói coi vậy là có tất cả bao nhiêu sông Hằng? Cát của sông Hằng đã không biết số lượng, mỗi hạt cát lại làm ra một sông Hằng, thì có biết bao nhiêu sông Hằng? Trong cái số lượng sông Hằng nhiều không kể được, thì số lượng của toàn bộ cát nó nhiều đến thế nào? Tu bồ đề! Ý ông nghĩ như thế nào? Tất cả số cát của những sông Hằng đó, ông có nói được là nhiều như thế nào không?”

Trong một phần ở đoạn kinh trên, kinh văn chỉ nói tới “tam thiên đại thiên thế giới, ” nay nói tới số lượng tam thiên đại thiên thế giới bằng số các sông Hằng, tức tỷ dụ của Phật đã tiến thêm một bước, đi sâu thêm một tầng. Nhân số tam thiên đại thiên thế giới với số cát của các sông Hằng thì sự gia tăng sẽ gấp lên ngàn vạn bội.

Tu bồ đề đáp: “Rất nhiều, con không thể đếm được số lượng này. Tại sao? Vì số sông Hằng đã nhiều không thể đếm được, huống chi là số cát! Con thật không biết nỗi.”

Này Tu bồ đề! Nay ta nói thật cho ông nghe. Nếu có người thiện nam, người thiện nữ, đem bảy thứ báu, chứa đầy tam thiên đại thiên thế giới bằng số cát kể trên dùng để bố thí, thì phước đức đó nhiều chăng?

Đức Phật nghe Ngài Tu bồ đề trả lời như vậy, mới bảo “Ngài Tu bồ đề! Ta nay bảo thật cho ông nghe, nếu người thiện nam hay thiện nữ, tu ngũ giới, có các đồ bảy báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não, nhiều đến nỗi chứa đầy các tam thiên đại thiên thế giới, mà số thế giới này bằng số cát nói trên của các sông Hằng, đem ra bố thí, thì phước đức của người đó có nhiều hay không?

Tu bồ đề nói: Rất nhiều, Thế tôn!

Phật bảo Tu bồ đề: Nếu có người thiện nam, người thiện nữ thọ trì Kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ.

Ngài Tu bồ đề đáp: “Phước đức đó rất nhiều.”

Nói nhiều thì đúng là nhiều, tuy nhiên, đây chỉ là phước đức hữu vi, phước đức hữu lậu. Phước hữu vi thì có lúc phải hết, phước hữu lậu thì không phải là phước đức rốt ráo. Tuy của bố thí là bảy báu nhiều như thế, có thể chứa đầy các tam thiên đại thiên thế giới, nhiều như số cát của các sông Hằng, nhưng vẫn nằm trong vòng hữu vi, hữu lậu chưa phải là vô vi, vô lậu.

Phật lại bảo Tu bồ đề! “Giả thử, có người thiện nam, người thiện nữ, tu ngũ giới, thập thiện, không cần nói người đó hành trì toàn bộ Kinh Kim Cang Bátnhã Ba la mật này, mà chỉ cần tu theo bốn câu kệ…”

Chữ “cho đến” (nãi chí) trong kinh văn, hàm ý tóm tắt. Tóm tắt nghĩa là là không nói rườm rà, nói gọn lại Giả thử quý vị không đọc tụng hết toàn bộ kinh, chỉ đọc phần nhỏ, phần tối thiểu, nhưng mà thiểu là bao nhiêu? Thiểu là nhỏ đến cái chỗ thọ trị bốn câu kệ. Thọ là trong lòng lãnh thọ, trì là thân giữ lấy, tức là cả thân tâm thành khẩn làm theo. Thế nào gọi là trong lòng lãnh thọ? Ví dụ như khi hiểu ý nghĩa câu “Bồ tát nên lìa mọi tướng, chứng được a nậu đa la tam miệu tam bồ đề, ” thì ta thật tâm áp dụng nó. Khi bố thí không dính vào tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sanh, tướng thọ giả, và sau khi bố thí thì thực hiện đúng nguyên lý “tam luân thể không, ” không vướng mắc vào ý tưởng kẻ bố thí, vật bố thí, người được bố thí. Buông bỏ hết mọi tướng, (quan niệm, ý tưởng hay thành kiến) chẳng chấp trước vào công đức: Đó là nghĩa của thọ trì.

Thọ trì bao nhiêu? Thọ trì bốn câu kệ. Như câu “không tướng ngã, không tướng nhân, không tướng chúng sanh, không tướng thọ giả” đây là bốn câu kệ. Quý vị giảng cho kẻ khác rằng: “Trong Kinh Kim Cang có chỗ nói không tướng ngã, tức là đừng coi mình quan trọng, đừng chấp trước vào cái ta. Lại không chấp trước vào tướng nhân và cũng không chấp có tướng của người nữa. Nếu không có tướng ngã, không có tướng nhân, tức sẽ không có tướng chúng sanh; không tướng chúng sanh thì cũng không có tướng thọ giả.” Một khi người ta nghe quý vị nói: “À! Phải lìa mọi tướng, nếu lìa được mọi tướng thì thành Bồ tát. Ta chẳng cần nói công đức này do ta làm, chùa kia do ta tạo, kinh nọ do ta in.” Người đó nghe quý vị giảng bốn câu kệ, lòng liền bừng sáng, chẳng còn chấp tướng, không cầu danh dự hay tên tuổi cho mình, khi đã in kinh ra là xong rồi chẳng còn chấp gì nữa. Tâm hữu lậu thì công đức hữu lậu, tâm vô lậu thì công đức vô lậu.

Và giảng nói cho người khác nghe, thì phước đức lại nhiều hơn phước đức kia.

“Và giảng nói cho người khác nghe, ” tức như quý vị, nếu hiểu rõ bốn câu thì giảng bốn câu, hiểu rõ năm câu thì giảng năm câu, hiểu rõ cả bộ kinh thì giảng cả bộ kinh, hiểu được chừng nào giảng chừng đó.

Ta chỉ vỏn vẹn giảng được bốn câu Phật pháp, nhưng phước đức này còn hơn phước đức do việc bố thì bằng của bảy báu, chứa đầy một số lượng tam thiên đại thiên thế giới ngang với số cát của các sông Hằng. Tại sao vậy? Bởi vì như đã nói, giảng Phật pháp là một công đức vô lậu, một loại công đức không bao giờ bị hủy hoại. Công đức nói ở phần trên là công đức hữu vi, công đức hữu lậu. Cho nên vô tướng tuy là ít mà lại thắng cái nhiều, vô lậu tuy là ít nhưng so với hữu lậu thì vẫn thù thắng hơn. Cho nên kinh nói “phước đức này lại nhiều hơn phước đức kia.”

Phần 12 Tôn Trọng Chánh Giáo

Lại nữa Tu bồ đề! Nơi nào giảng nói Kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ v.v… phải biết rằng chỗ đó, tất cả thế gian, trời, người, a tu la, đều nên cúng dường như tháp miếu của Phật, huống chi có người lại thọ, trì, đọc, tụng.

Tu bồ đề! Phải biết rằng người đó, thành tựu pháp tối thượng, đệ nhất, tối hy hữu. Nếu chỗ nào có kinh điển, tức chỗ đó có Phật, hoặc đệ tử tôn quý của Phật.

Lược giảng:

Lại nữa Tu bồ đề! Nơi nào giảng nói Kinh này, cho đến chỉ bốn câu kệ v.v… phải biết rằng chỗ đó, tất cả thế gian, trời, người, a tu la, đều nên cúng dường như tháp miếu của Phật, huống chi có người lại thọ, trì, đọc, tụng.

“Lại nữa, ” tức chỗ này nói tiếp đoạn kinh văn chưa nói hết ở phần trên. Theo lời Phật bảo ông Tu bồ đề thì nơi nào hoặc khi nào có ai giảng kinh này, có thể vì hoàn cảng nhân duyên không giảng hết kinh mà chỉ giảng tới bốn câu kệ. Chẳng hạn như trước đây đã nói đến bốn câu:

Nhất thiết hữu vi pháp,

Như mộng huyễn bào ảnh,

Như lộ, diệc như điện, Ưng tác như thị quán.

Nghĩa là:

Tất cả pháp hữu vi,

Như mộng, huyễn, bọt, bóng, Như sương, như điện chớp, Nên quán tưởng như thế.

Hoặc bất luận đối với bốn câu kệ nào khác đi nữa, thì chúng ta phải biết rằng, khắp thế gian, trời, người, a tu la, phải nên cúng dường ở nơi nói bốn câu kệ đó. Chữ “tất cả” (nhất thiết) là bao quát cả trời, người, a tu la, súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục. Văn kinh chỉ đề cập tới trời, người, a tu la, không nói tới ba đường ác đạo, vì những chỗ này không dễ gì đến trước Tam bảo để cúng dường.

“Thế gian” chia làm hai loại: thế gian hữu tình và khí thế gian. Thế gian hữu tình nói về chúng ta, các chúng sanh. Loài nào có khí huyết trong mình là thế gian hữu tình. Không có khí huyết thì gọi là vô tình. Khí thế gian là chỉ nhà, cửa, đường, xá, sơn hà đại địa, vạn cảnh xum la. Thế gian hữu tình còn gọi là chánh báo, tức là quả báo mình chân chính thọ nhận, tức là thân thể này. Như chúng ta đây đều là người, đến thế gian để thọ quả báo. Khí thế gian còn gọi là y báo, bởi vì nó là vô tình, nhưng loài hữu tình nương vào thế gian đó, nên mới gọi là y báo hay hoàn cảnh bên ngoài).

“Trời, ” tức là chúng sanh trên tần trời. “Người” là nhân loại ở thế gian. Đa số chúng ta đều có nghe tới danh từ “a tu la.” Trong nhân loại cũng có a tu la. Phàm kẻ nào ưa đánh nhau, thích chiến tranh, đều coi như a tu la. Các tầng trời cũng có a tu la và họ ưa giao chiến với các thiên binh ở đó. Đặc tính của a tu la là ưa sức mạnh, hiếu chiến. Danh từ này là tiếng Phạn, có nghĩa là vô đoan chánh. Họ còn được gọi là loài vô tửu, tức không có rượu để uống. Từ sớm đến tối, lúc nào cũng muốn uống rượu, dù có tiền nhưng cũng không mua được rượu. Vì không ai muốn bán rượu cho a tu la. Tại sao? Vì sợ a tu la uống rượu vào bị say rồi kiếm người đánh. A tu la được hưởng phước trời, mà lại không có quyền của trời. A tu la có thiên phước mà không có thiên đức bởi vì thiếu đức hạnh.

Tại sao thành a tu la? Do bởi thói thích báo thù. Thí dụ có ai mắng mình một câu, mình mắng lại hai câu. Có ai đánh mình một cái, mình liền đánh trả lại hai cái hay còn muốn trả lại nhiều hơn nữa. Tóm lại, nếu hay đấu tranh giành giựt với ai và muốn chiếm phần thắng về mình đó là gieo nhân a tu la.

Hễ có người nào thuyết giảng bốn câu kệ, chẳng những người thế gian phải cúng dường mà ngay cả trên thượng giới cũng phải cúng dường cho người thuyết pháp ấy. Cúng dường có nhiều cách như: cúng dường Phật bảo, cúng dường Pháp bảo, cúng dường Tăng bảo. Vậy nên lấy gì để cúng dường Phật? Nên dâng hương, hoa, trái cây, đốt nến, cúng nước trà, hoặc giả cúng dường tràng phang, tàng lọng, hương, đèn v.v… Còn cúng dường Pháp bảo thì sao? Tức phải tìm cách bảo hộ pháp, kinh điển, không được coi thường, bạ đâu bỏ đấy. Nên đặt kinh điển ở nơi cao ráo sạch sẽ, còn chỗ thấp thì để các sách vở của thế gian. Nếu để Kinh Phật nơi không sạch sẽ trang nghiêm, tức là thiếu sự cung kính. Lại không thể để kinh một nửa quyển nằm trên bàn, còn một nửa kia ló ra khỏi mặt bàn. Những ai khai được Phật nhãn sẽ thấy rằng, hễ chỗ nào để kinh điển theo lối cẩu thả như vậy, thì Bồ tát Vi đà sẽ đến đưa tay để nâng đỡ phần quyển kinh bị ló ra khỏi bàn.

Mình nên yêu mến kinh điển như yêu mến sanh mạng. Không thể tùy tiện xé các trang kinh, hay tùy tiện thiêu hủy kinh. Ai đốt kinh, kiếp này chưa thấy gì, nhưng kiếp sau sẽ thành ngu si, thiếu trí huệ; sẽ không nhớ được gì cả, vô luận là có bao nhiêu người hay được bao nhiêu lần chỉ dạy. Người nào bỏn xẻn pháp thì cũng chịu cùng quả báo như vậy. Như Tôn giả Châu lợi bàn đà già, thọ quả báo ngu si vì kiếp xưa Ngài đã bỏn xẻn Pháp, biết Pháp nhưng từ khước và không chịu nói Pháp cho người nghe. May mà về sau Ngài gieo trồng nhiều căn lành, nên đã gặp Đức Phật, được Ngài độ cho chứng quả A la hán. Chúng ta chẳng biết khi nào mới gặp Phật, nhưng nếu phá hoại kinh điển, thì mai sau sẽ bị quả báo ngu si không thể lường được.

Cúng dường Tăng như thế nào? Tại nước của Phật cúng dường đồ ăn, thức uống. Ở Thái Lan, Miến Điện, người xuất gia theo hệ mang bát khất thực, đi ra ngoài hóa trai. Lúc đó mỗi gia đình phải nên chuẩn bị một bát cơm, một bát thức ăn để bố thí cúng dường. Quý vị cũng nên mang thức ăn, quần áo, thuốc men và các vật dụng dùng khi ngủ nghỉ để cúng dường chư Tăng.

Bởi lãnh thọ đồ cúng dường của mọi người, nên lúc ăn, người xuất gia phải tam niệm ngũ quán. Chẳng cứ xuất gia hay tại gia, khi ăn cũng nên nghĩ tới ba điều, gọi là ba niệm. Trước khi ăn, uống ba hớp canh, uống hớp thứ nhất thì nói “nguyện đoạn nhất thiết ác, ” tức là đoạn trừ mọi điều ác, luôn cả các ý tưởng ác cũng đoạn trừ. Uống hớp thứ hai thì nói: “nguyện tu nhất thiết thiện, ” tức là phát nguyện làm mọi điều thiện, không phải chỉ phát nguyện mà thôi còn phải thực sự làm các điều thiện. Uống hớp thứ ba thì “nguyện độ tất cả chúng sanh trọn thành Phật đạo.” Đây là nói về ba niệm.

Trong khi ăn, không nên vừa ăn vừa liếc coi người khác ăn thức gì, cũng không nên đi coi mọi người ăn uống ra sao. Người là Quán Thế Âm Bồ Tát, còn ta là “Quán thực ẩm” Bồ tát chăng? (Tiếng Quan Thoại Quán Thế Âm và Quán Thực Ẩm đều phát âm là Gian Shr Yin). Ta cũng không nên nhìn ngó mọi người ăn thức ăn gì, coi thử đó ta có hay không. Khi ăn uống không nên có ý tưởng tham lam như vậy.

Khi ăn phải tập quán tưởng năm điều:

1. Kế công đa thiểu, lượng bỉ lai xứ. Điều thứ nhất, phải nghĩ tới công lao của người làm ruộng, từ khi mang hạt giống gieo trồng, rồi dùng nhân công cày, bừa, tưới bón, cho tới khi được lúa chín. Lúa chín rồi phải gặt hái, phải xay, giã mới có gạo Quý vị thử coi có biết bao nhiêu là công sức. Lại còn phải nghĩ tới thức ăn từ đâu mang tới, đó không phải là chuyện dễ dàng.

2. Thổn kỷ đức hạnh, toàn khuyết ứng cúng. “Thổn” là xét kỹ, tức là nghĩ kỹ coi đức hạnh của mình có toàn vẹn hay thiếu sót gì không? Xét ta có tu hành chăng? Có đạo hạnh chăng? Nếu quả ta chẳng tu hành gì, mà phải đi thọ lãnh đồ cúng dường của người khác thì phải sanh tâm sám hối, và hết sức dụng công tu hành để giải quyết việc sanh tử. Thế nào là công đức vẹn toàn? Thí dụ như ta là một vị cao tăng đại đức, lại là người giữ gìn đạo hạnh, vậy là ta đã đủ tư cách để an nhiên lãnh thọ sự cúng dường chăng? Không có chuyện dễ dàng như vậy. Nếu đã nhận lãnh sự cúng dường, thì phải nổ lực tinh tấn. Nếu đã chứng sơ quả thì càng cố tu để hướng tới nhị quả; khi đã được nhị quả, phải cầu cho được tam quả; chứng được tam quả thì phải đi tới tứ quả. Tóm lại là lúc nào cũng phải dấn bước tu hành.

3. Phòng tâm ly quá, tham đẳng vi tông. Điều thứ ba là phải có cảnh giác, phòng bị để rời xa những lỗi lầm. Khi ăn, không nên ăn cho quá no mà chỉ cần vừa đủ là được, và chớ có tham ăn cho nhiều. “Bệnh tùng khẩu nhập, ” nếu cứ thấy thức ăn ngon, rồi ăn cho no nê và quá độ thì sẽ hại tới dạ dày, mang bệnh về đường tiêu hóa. Cho nên ta phải phòng bị cái tâm tham ăn.

4. Chánh sự lương dược, vi liệu hình khô. Khi ăn phải quán tưởng thức ăn là vị thuốc, có tác dụng gìn giữ cơ thể khỏi bị khô héo.

5. Vi thành đạo nghiệp, ưng thọ thử thực. Phải tự hỏi tại sao ta phải ăn?

Chính vì muốn tu để thành tựu đạo nghiệp, để ngày sau có thể thành Phật, cho nên mới thọ lãnh cúng dường.

Người xuất gia khi được ai cúng dường đều không nên sanh tâm kiêu mạn. Nếu không ai cúng dường cũng không vì thế mà móng khởi tâm tham, sinh lòng phan duyên. Dầu cho chết đói cũng phải ráng tu hành, nếu có vì tu mà chết cũng là một điều vinh dự, đó là một cách hy sinh quý giá vô cùng, cho nên chớ có sợ phải chết đói.

“Như tháp miếu của Phật…” đây chỉ nơi có người giảng bốn câu kệ của Kinh Kim Cang, vì nơi nào giảng bốn câu đó cũng coi như là nơi chùa miếu, và cúng dường nơi đó cũng như cúng dường chùa miếu vậy. Đối với bốn câu kệ mà được như vậy thì huống chi đối với những ai hoàn toàn thọ trì Kinh Kim Cang, lại có thể đọc lên, tụng lên nữa. Trông vào bản kinh mà xướng lên gọi là đọc không nhìn vào bản kinh mà cũng xướng được gọi là tụng.

Tu bồ đề! Phải biết rằng người đó, thành tựu pháp tối thượng, đệ nhất, tối hy hữu. Nếu chỗ nào có kinh điển, tức chỗ đó có Phật, hoặc đệ tử tôn quý của Phật.

Đức Phật bảo: Ông Tu bồ đề! Người nào mà lấy bốn câu kệ giảng cho người khác nghe, người đó đã thành tựu được một pháp tối cao thượng, tối đệ nhất, tối hy hữu. Như nơi nào có Kinh Kim Cang, thì nơi đó có Pháp thân Phật, nó đó có xá lợi Phật. Cho nên mọi người khi thấy bộ Kinh Kim Cang nên sanh lòng cung kính giống như các đệ tử rất cung kính khi gặp sư phụ của họ. Vậy kinh chính là thầy của mình và thầy của mình cũng chính là kinh, cả hai là một, không nên phân ra. Tại sao vậy? Vì ta hiểu được pháp cũng là do Sư phụ mà ra, mà pháp của Sư phụ cũng là từ kinh mà có, hai là một, một là hai, không sai khác.