Di Giáo Tam Kinh

2) Dục niệm: vị sẽ khởi niệm cây thôngỄ

3) Chính niệm: vị chính khởi niệm cây thông.

4) Niệm dĩ: vị niệm cây thông đã xong.

Bốn vị này còn gọi là Tứ Vận, do bởi VỊ niệm, Dục niệm, Chính niệm, Niệm đĩ, niệm niệm tương tục vận hànhệ CHUDNG BA MUƠI BA Phật dậy, phàm người hành đạo, thí như một người đánh với vạn người. Mặc giáp ra thành, nếu ý khiếp sỢ, hoặc giữâ đường thối lui, hoặc chiến đấu mà chét, hoặc đắc thắng trở vềẾ Sa Môn học đạo, nên kiên trì tâm mình, tỉnh tiến dũng cảm, khổng sợ cảnh trước, phá diệt chúng ma, mà thành đạo quả. Chương ba mươi ba này, thí dụ rõ ràng về người học đạo, nên gồm đủ giới định huệ. Tâm phải chuyên tinh học đạo thí như một người. Các hoặc tập khí hư vọng từ vô thủy, thí như vạn người. Thọ trì tịnh giới, giống như áo giáp. Kên trì tâm mình, tất ý không khiếp nhược, đó là Giới lực. Tinh tiến dũng cảm, ắt không nửa đường thối lui, đó là Định lực. Không sợ cảnh trước, tất không bị chiến đấu chết, đó là Huệ lực. Hợp ba lực này, phá diệt chúng ma từ vô thủy, chứng thành đạo quả, chính là đắc thắng trở vê. 99 PIIẬT THUYẾT TỨTIIẬP NHỊ CIIIẮ3NG KINII

CIIUƠNG BAMUƠI BỐN

Sa Môn đêm tụng kinh Ca Diếp Phật Di Giáo, âm thanh thê thiết khẩn trương, nghĩ hối muốn thối chí. Phật hỏỉ >4 nậy : ■xưa còn tại gia, ông làm nghề gì T. Đáp :Thường hay đàn*. Phật hỏi :’Dây chùng thì thế nào ?*. Đáp : 'Không kêu". 'Dây căng thì như thế nào ?"ễ Đáp :"Mất tiếng*. "Giũa câng và chùng thì như thế nào T. Đáp 'Các âm đều phát*. Phật dậy : Sa Môn học đạo cũng vậy, nếu tâm thư thích, cố thể đắc đạo, học đạo nếu quá sứt, quá sức làm thân mệt, thân nếu bỉ mệt, ý tức sinh nẫo (phiền), ỷ nếu sinh não, hành ắt phải thói, hành đã thổi lui, tát tội gia tăng. Chĩ cổ sự thanh t|nh an lạc, đạo mới không mát.

Chương ba mươi bốn này, nêu rõ pháp học đạo, phải khéo điều thân, đừng để căng hay chùng quá làm mất tâm đạo. Nho gia cũng nói, hễ tiến nhanh ắt lui lẹề Lại nói, đừng quên, đừng quáệ Lẽ Tam thừa cũng không ngoài lệ này.

CHUÔNG BA MUOIIẨM Phật dậy, như người rèn sắt, trừ hết chất cặn thì thành đồ vật, đồ vật ắt tinh hảo. Người học đạo, trừ tâm cấu nhiễm, hành ắt thanh tịnh.

Chương ba mươi lăm, thí dụ chỉ rõ cấu nhiễm không thể không trữ, chỉ cần trừ cấu nhiễm, tức thành thanh tịnh. Chỉ sạch hết phàm tình, không có thánh giải nào DI Glito TAM KINH khác. Ơ1Ỉ có trừ pháp che mờ, không có pháp cho ánh sáng nào khácệ Thành Phật làm Tổ, há nơi ngoài tâm có pháp đắc được sao. Chẳng qua chỉ là tinh trừ các tập khí mà thôi.

CHƯƠNG BAMUƠI SÁU Phật dậy, người xả ác dạo, được làm người khố. Đã được làm người, bô nữ làm nam khốẾ Đã được làm nam, sáu cân đầy đủ khóẳ Sáu cân đầy đủ, sinh nơf trung quốc (1 ) khóễ Đã sinh trung quốc, gặp đờí có Phật khó. Đã gặp đdi Phật, lại gặp đạo khó. Đã được gặp đạo, phát tín tâm khó. Đã phát tín tâm, phát tâm Bồ Đẻ (2) khổ. Đã phát tâm Bồ Đề, Vô Tu

Vô Chứng khố.

Chương ba mươi sáu này, lần lượt chỉ rõ những việc khó được, để cảnh tình mọi người, đừng đánh mất lương duyênề Không đạt Vô Tu Vô Chứng, há được gọi là chân chính phát Bồ Đề Tâm sao. Không phát chân chính Bồ Đề Tâm, há gọi là tín tâm. Không hưng phát tín tâm, há gọi là gặp đạo. Đã không gặp Đạo, có Phật vô ích. Đã gặp (Phật) cũng như không gặp, tất trung quốc khác gì biên địa. Trung quốc đã chẳng khác gì biên địa, ắt sáu căn có đủ cũng như không đủ. Lục căn đã đủ cũng như không đủ, tất nam tử cũng chẳng phải nam tử. Nam tử đã không thành nam tử, ắt thân người có khác gì ác đạo. Lặng yên nghĩ coi, có thể đừng phát PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH

tâm BỒ Đề, để mau ngộ yếu chỉ Vô Tu Vô Chứng không ?

CHÚ THÍCH CHUDNGBAMUƠI sáu 1 - Trung quốc : Xứ có văn hóa, ở đây hàm nghĩa giữa quốc gia, thủ đô, đối với biên địa mà nói trung quốc, không nên hiểu là xứ Trung Hoa.

2 - BÒ Đè Tâm : Bò Đề xưa dịch là Đạo, tâm cầu chân đạo, gọi là Bồ Đề Tâmề Nay dịch là Giác, tâm cầu chính giác, gọi là Bò Đề tâm. Cả hai đều cùng một ý.

Phật Quốc phẩm, Kỉnh Duy Ma :"Bd Đè Tâm là Bồ Tát Tịnh Độ. Quán Vô Lượng Thọ Kinh \"Phát Bồ Đè tâm thâm tín nhân quầ'. Đại Nhạt Kinh Sớ quyển nhất '."Bồ Đè tâm tức là nghĩa bạch tinh tín tâm". Lại nói ễ.”BÒ Đè tâm là nhất tâm chí cầu Nhất Thiết Trí vậy".

CIIUƯNG BA MUOI BAY Phật dậy, Phật tử cách ta đến ngàn dặm, hằng út niệm giới ta, tất đắc đạo quả. Tại ngay cạnh ta, tuy thường thấy ta, khổng thuận theo glớl ta, chung cục không đắc đạo.

Chương ba mươi bẩy này, nói rõ tâm gần ắt gần, tâm xa ắt xa, không luận xa gần bằng hình dạng vết tíchệ Kim khẩu nói lòi thành thật, giói quan trọng như vậy, đệ tử DI GLto TAM KINH đòi mạt thế, làm sao không suy xétề Trong Tang Kỳ Luật chép :"Xứ Ba La Chỉ có hai Tỳ Kheo, cùng làm bạn đồng hành đến Xá Vệ thăm hỏi TTiế Tôn. Giữa đường khát nước, đến một giếng nước, Tỳ Kheo kia múc nước uống ngay, Tỳ Kheo nọ thấy trong nước có trùng, không chịu uống. VỊ Tỳ Kheo uống nước hỏi : "Tại sao không uống ?" Đáp rằng :"VÌ TTiế Tôn chế giói, không được uống nước có trùng". VỊ kia lại khuyên : "Trưởng lão cứ uống, đừng để chết khát, sẽ không gặp được Phật". Đáp :"Tôi thà mất thân, không hủy giói Phật "ệ Nên bị chết khát, liền sinh lên trời Đao Lợi, đủ thân cõi tròi, đêm đó đến trước chỗ Phật, đảnh lễ nghe Pháp, đắc Pháp Nhãn thanh tịnh. VỊ Tỳ Kheo uống nước, hôm sau mói đến chỗ Phật. Phật biết nhưng cố hỏi :"Ông từ đâu lại, có bạn đồng đi không ?". VỊ này đem câu chuyện đi đường đáp lại. Phật dậy :

"Ngưòi ngu kia, ông không sao thấy được ta, người thấy được ta là vị Tỳ Kheo chết kia, đã đến gặp ta trước. Nếu Tỳ Kheo phóng dật giải đãi, không nhiếp các căn, tuy cùng ta ở một nơi, cũng cách ta rất xa. Họ có thấy ta, ta không thấy họ. Nếu có Tỳ Kheo, nơi bờ biển bôn kia, thường không phóng dật, tinh tiến không lười, thu nhiếp các căn, tuy cách xa ta, ta vẫn thường thấy họ, họ thường gần gũi ta".

103 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUDNG KINH

CHUƠNG BA MUDl TÁM Phật hỏi Sa Môn : mạng sổng con người trong bao lâu ? Đáp : Vài ngầyế Phật nổi : ông chưa biết đạoẵ Lại hỏi v| Sa Môn khác : Mạng sống con người trong bao lâu ? Đáp: Trong một bữa ăn. Phật nối : ông chito biết đạo. Lại hỏi vị Sa Môn khác : Mạng sống con người trong bao lâu ? Đáp : Trong một hơi thở. Phật nói: Lành thay, ổng thật biết đạo. Chương ba mươi tám này, bầy rõ mạng người vô thường, phải biết rõ điều này. Khoảng thòi gian sắc tâm hợp giữ nhau khổng dứt, gọi là mạng căn. Lại nương chủng tử nơi thức giả lập, chẳng phải là thật pháp. Thở ra tuy còn, thở vào khó giữ, huống từng sát na, niệm niệm sinh diệt, nếu chẳng phải lắng tâm đế quán, há lại biết được sao.

Xưa có vị vua ờ Tây Vực, không tin Phật pháp, hỏi Tổ Sư rằng :"Tôi thấy ngoại đạo tu đủ các khổ hạnh, còn chưa bẻ gẫy được tâm dâm dục, mà Sa Môn thì tứ sự (*) như ý, há đoạn được phiền não sao ?". Tổ Sư đáp : "Đại vương thử lấy một tội nhân sắp bị hành hình, bắt dùng tay bưng một bát đầy dầu, lại sai bốn đao phủ thủ cầm đao (theo sau), nếu không để đổ giọt dầu nào thì tha tội chết, nếu nhỏ một giọt, đao thủ chém ngay, rồi cùng người tử tội đi qua bốn ngả đường. Đại vương lại 104 mang hết cung nữ âm nhạc, đàn ca múa hát khắp nơi, hỏi thử tội nhân thấy nghe những gì ?"

Nhà vua theo lòi, khiến một tù nhân tay ôm bát đầy dầu, đi xuyên qua rừng nữ nhạc, khắp bốn nẻo đường, một giọt cũng không roi, nên được tha tội. Nhà vua vòi đến hỏi :"Nhà ngươi thấy nghe những gì noi bốn con đường ?". Tội nhân đáp :"Tôi lúc đó, chỉ sợ một giọt dầu rơi, gươm bén sau cổ, nên chỉ thấy bát dầu trong tay, còn thấy thứ gì khác nữa". Tổ Sư thưa vói vua : "Người này chỉ vì tiếc thân sợ chết, mà nơi sắc thanh, không còn thấy nghe gì nữa, hà huống Sa Môn cầm giữ lòi Phật dậy vô thường vô ngã, thường niệm đau đớn cái khổ của sinh tử trong vô lượng số kiếp, há không lo đoạn trừ phiền não. Như ngoại đạo kia, không biết vô thường vô ngã, hành khổ hạnh suông, nên không lợi ích". Nhà vua bấy giờ mới tin nghe. Ôi, thực biết mạng sống chỉ trong vòng hơi thở, sao còn đợi đao thủ cầm đao theo sau, tâm mới chịu không phóng dật.

CHÚ THÍCH CHUONG BAMUƠITẤM (*) Tứ sự : Gồm y phục, ẩm thực, ngọa cụ, thuốc men, hoặc phòng xá, y phục, ẩm thực, thuốc men.

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUÔNG HNH

CIIUƠNG BAMUOI CHÍN Phật dậy, người học Phật đạo, nhữíìg lòn Phật nối, đều nên tin theo. Thí như ân mật, giữa (hay) bên đều ngọt. Kỉnh ta cũng vậy. Chương ba mươi chín này, nói rõ kinh Phật đều nên tin theo, không nên vọng phân làm Đại, Tiểu, Đốn, Tiệm, mà sinh tâm đặt nặng hay coi thường. Lòi dậy của Phật không ra ngoài Quyền, Thật. Vì Thật nôn bầy Quyền, khai Quyền nôn hiển Thật. Tứ giáo đều riêng có tứ môn, mỗi môn đều có đủ Tứ Tất Đàn (*). Nay lại có người chấp Tiểu chê Đại, chấp Đại chê Tiểu, chấp Sự bác Lý, chấp Lý bác Sự, đều ngược với ý chỉ của Phật. CIIÚ THÍCH CHUONG ba MUOl CIIÍN (*) Tí Tất Đàn : Đức Phật thuyết pháp không ngoài Tứ Tất Đàn. Xưa dịch Tất Đàn (Siddhànta) là Thành, do nhờ bốn pháp này thành tựu Phật đạo cho chúng sinhễ Nam Nhạc giải thích Tất có nghĩa phổ biến. Đàn, tắt của phạn ngữ Đàn Na, có nghĩa thí.

Phật dùng bốn pháp này phổ thí cho chúng sinh, nên gọi là Tất

Đàn. PHẬT THUYẾT TÚTTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH

CIIUDNG BỐN MUƠI MỐT

Phật dậy, phàm người học đạo, như trâu chở nặng, đi trong bùn sáu, mệt nhọc vô cùng, không dám nhìn ngó hai bên. Ra khỏi bùn sinh, mới được nghỉ ngơi. Sa Môn nên quán tình dục, còn hơn bùn lầy, trực tâm niệm đạo, ắt tránh được khỏ.

Chương bốn mưcd mốt này, khuyên người phải trực tâm

niệm đạo, nên lấy xuất ly tình dục làm hạn kỳ tu tập.

CHUONG BỐN MUƠI HAI

Phật dậy, ta coi ngổi >4 vương hầu như bụỉ qua kẽ hở, coi vàng ngọc châu báu như ngói gạch, GOỈ lụa là như vải thô, coi đại thiên thế giới như hạt tiêu, coi nước ao A Nậu (1) như dầu rửà chân, coi phương tiện môn như bảo thành hóa hiện, coi Vổ Thượng Thừa như vàng gấm trong mộng, coi Phật đạo như hoa đốm trước mắt, coi Thiền Định như cột Tu Di, coi Niết Bàn như ngày đêm thút giấc, coi đảo vầ chính như sáu rồng múa ( 2), coi bình đẳng như Nhất Chân Địa (3), coi thịnh suy như cây bốn mùa.

Chương bốn mươi hai này, kết minh Phật nhãn quán hết thẩy mọi pháp, để phá hết pháp chấp của chúng sinh.

Một trăm năm ở nhân gian, chỉ là một ngày đêm ở Đao Lợi Thiên, một đại kiếp ở Ta Bà, chỉ là một ngày đêm ở Cực Lạc thế giối, nên vương hầu phú quý khác nào bụi qua kẽ hở. Các món vật dụng của chư thiên, thuần là DI GIẨO TAM KINH bẩy báu, đất ở Cực Lạc, do vàng tạo thành. Khi Di Lặc thành Phật, cõi này cũng đều là lưu ly, huống gì vàng ngọc gạch ngói do tứ vỉ tạo thành, có gì đáng trọng. Mặc tuy lụa là chẳng qua chỉ để che thân cho khỏi thẹn xấu, nên vải thô có hại gì. Đại Thiên Thế Gidi cũng là duy tâm, một hạt tiêu cũng là duy tâm. Quán tướng nguyên là vọng, nên trong đó tính kể lớn nhỏ. Quán tính nguyên là chân, tâm biến Đại Thiên Thế Giói chẳng lớn chẳng nhiều, tâm biến hạt cải chẳng nhỏ chẳng ít. Nước ao A Nậu như dầu rửa chân, cũng như các điều trên. Phương tiện môn là chư Phật lập bầy các phương tiện như Tam thừa, Ngũ thừa. Chúng sinh quen theo pháp này, cho thật có các quả. Nhưng đối với chư Phật, chẳng qua chỉ là vì Thật bầy Quyền, há có thật pháp, nên chỉ như bảo thành hóa hiện. Vô Thượng Thừa, tuy nói là sự thật nhất, song đều là lý sẵn đủ nơi bổn tính của chúng sinh, ngoài tâm không pháp, nên nói viên mãn Bồ Đề quy vô sở đắc (đắc Bồ Đề viên mãn là quay về không chỗ đắc), như vàng gấm trong mộng, há thực có vật đắc được ? Vô lượng Phật đạo, là đối vói phàm tình, phàm tình không sinh, Phật đạo sao có, nên gọi là vô vi vô khởi diệt, chẳng thật như hoa đốmẻ Tu Di cao hơn biển, song gió không thể lay động, Thiền Định giữ tâm, Cảnh và Thức không thể hoặc loạn đổi dời. Song Tu Di không phải thật pháp, chỉ do tứ bảo PIỈẬT THUYẾT TỨTHẬP NI ụ CHUÔNG kiniỉ và tứ vi hợp thành. Thiền Định cũng không phải thật pháp, chỉ do Tâm, Tâm sở, Tứ phần (4) hợp thành. Sinh tử như đêm dài, thêm sự trói buộc của vô minh, nên ngày đêm đều như ngủ. Niết Bàn như mặt nhật, trí huệ sáng soi, nôn ngày đêm đều như thức tỉnh. Trồi lăn trong sinh tử chỉ là sáu cănể An lạc Niết Bàn cũng chỉ sáu căn, trái giác hợp trần, đó gọi là đảo, song thật không giảm. Trái trần hợp giác, ấy gọi là chính, mà thật không tâng, nên chỉ như sáu rồng múa, chẳng qua chỉ là đầu đuôi thay đổi mà thôi. Các pháp đã đều bình đẳng, tất tùy tiện cử một vi trần pháp, tức cùng Nhất Chân Như Địa bình đẳng, chẳng phải lìa ngoài tất cả pháp, riêng có một Đại Tổng Tướng Pháp Môn (5), mà chính hết cả mọi pháp không pháp nào không phải là Đại Tổng Tướng Pháp Môn. Nương Nhất Chân Địa mà diễn bầy đạo, cũng như nương vào đại địa mà có cỏ cây bốn mùa. Mùa xuân sinh trưởng, mùa hè tươi tốt, mùa thu kết trái, mùa đông rơi rụng. Cứ sinh rồi tươi, tươi rồi kết, kết rồi rụng, mà đổi thay mãi, hết lại bắt đầu, bắt đầu rồi lại hết, trải khắp mười phương, bầy khắp ba đời đều là thần lực tự tại của Như Lai vậy.

CHÚ THÍCH CHUONG BốN MUOl IIAI DI GIÁO TAM KINII PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH DI GLÁO TAM KINII

Luận Khòi Tín cho rằng : "Các nghiệp chuyển hiện của tám thức, làn lượt như vậy, hợp với tam phần, Tự Chứng Phần, Kiêh Phần, Tướng Phần. Nhung tâí cả các pháp, không một pháp nào không ảnh hiện nơi Tướng nần, song các tướng ảnh hiện không đồng".

Năm thức dầu............Tướng phần ễ.. Năm cảnh Thức thứ sáu..............Tứớng phần ..ề Tất cả pháp Thức thứ bẩy..............Tướng phần... Kiến phần của thức thứ tám Thức thứ tám.............Tứớng phần... Chủng tử ngũ căn, khí giới:

Thể tính

Ngũ cảnh 5 - Đại Tổng Tướng Pháp Môn : Gọi Thật Thể của Chân Như vậy. Chân Như quảng đại thu nhiếp hết thẩy, nên gọi là Đại ; một vị bình đẳng lìa tướng sai biệt, nên gọi là Tổng Tướng ; là quỹ phạm của hành giả, nên gọi Pháp ; quán trí thông du nên gọi Môn. Luận Khởi TÚI nói: ” Tâm Chân Như là thể Nhất Pháp Giới Đại Tổng Tướng Pháp Môn”.

113 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG MNH PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG KINH GIẢI

Kinh này thu thập cả đốn lẫn tiệm. Phần đầu đề xướng, thức tâm đạt bổn, hiểu pháp vô vi, gọi là Sa Môn. Lại nói tâm không vướng mắc nơi đạo, cũng không kết nghiệp, vô niệm vô tác, chẳng tu chẳng chứng, không trải qua các vị, mà tự ở ngôi cao nhất, gọi đó là Đạo. Ý chỉ vô trụ của Kim Cương, pháp môn bất nhị (1) của Duy Ma, không qua kinh này. Lại nói cúng ngàn ức ba đòi chư Phật, không bằng cúng một ngưồi Vô Niệm, Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chúng.

Phàm người Vô Niệm,Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chứng là chỉ cho tự tính Thiên Chân Phật (2). Ba đòi chư Phật chỉ giác ngộ điều này, chẳng có thứ gì thêm nữaế Trong các món cúng dường, pháp cúng dường là hơn cả. Pháp cúng dường là nhận biết được tự tâm, thấu rõ pháp không tịch. Niệm niệm Phật xuất thế, niệm niệm Phật diệt độ, là cúng dường bậc Vô Niệm, Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chúng, há phải chạy cầu bên ngoài sao. Đó là Đốn giáo (3).

Phần giữa nêu Tứ Chân Đạo (4), Thập Thiện Hạnh (5)

chê trách dục nhiễm, khuyến khích phát tịnh nghiệp. 115 PIIẬT TIIUYẾT TỨTIIẬP NIIỊ CIIUƠNG KINII

Cảnh giác thế gian không thường còn, giác ngộ mọi huyễn hóa. Đó là Tiệm giáo (6).

Phàm dục nhiễm không bỏ, ắt tinh hanh khố thành ; tịnh hạnh khố thành, ắt bổn minh không phát, nên nhắc đi nhắc lại, tu tập trừ ái bỏ dục. Để trợ lực cho hành đạo thủ chân, phải quay về Vô Ngã, hiểu rõ Vô Ngã, cấu uế nơi tự tâm hết, thường quang hiển hiện. Đó gọi là hiểu Vô Vỉ Pháp. Song người thế luôn luôn tham trước hữu vi, không bỏ ái dục. Vì sao ? Do không biết mạng ngưồi vô thường, thế giói huyễn hóa. Hưởng cái vui giây lát, chịu cái nạn ngàn năm, dao mật đuốc gió, lời ấy thống thiết, nếu là kẻ có chí trượng phu, ai mà không nao lòng tỉnh xétễ Kinh nói : "Những lời Phật dậy, thí như ăn mật, giữa bên đều ngọt". Người học hết tâm nơi đây, ắt Ngũ Bộ (7) các kinh, đều có cửa ngỏ mà vào vậy.

Học Đạo Nhân Bành Tế Thanh (8) viết.

CHÚ THÍCH:

DI GIẤO TAM HNH đạo vậy. Kinh Duy Ma g h iVăn Thù Sư Lợi hỏi Duy Ma Cật: Sao gọi là pháp môn Bất Nhị ? Duy Ma ùn lặng không đắp. Văn Thù nói: Lành thay ! Lành thay ! Chẳng còn ngồn ngữ văn tự, mới thật là pháp môn Bất Nhị vậy. Thập Nhị Môn Luận Sớ

Thượng Tỉnh Danh lấy lý làm mồn, nhất đạo thanh tịnh, nôn

gọi Bất Nhị, cực chăn khả quỹ, gọi là Pháp, chí diệu hư thông, gọi là Mồn”.

PHẬT TIIƯYỂT TỨTIIẬP NHỊ CIIUƠNG KINH DI Glvto TAM KINH thắng đao). Nên cả hai Chỉ và Hành đều gọi là Thiện, có khi thêm chữ Đạo, là hàm ý đưa đến lạc quả.

6 - Tĩộm Giáo (xem chú thích 3)Ệ 7 - Ngũ Bộ : Ngũ Bộ Đại Thừa kinh, do Thiên Thai Đại sư tuyển định ưong các kinh Đại Thừa, phân làm Ngũ Bộ, gồm : Hoa Nghiêm Kinh, Đại Tập Kinh, Đại Phẩm Bát Nhã Kinh, Pháp Hoa Kinh, Niết Bàn Kinh.

Pháp Hoa Huyền Nghĩa ghi ."Cứu cánh Đại Thừa, không qua các kinh Hoa Nghiêm, Đại Tập, Đại Phần, Pháp Hoa và Niết

Bàn”.

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH

Tri Quy Tử. Càn Long năm 38 (1773), thọ Bồ Tát giới tại Hoa Tạng Am ở Tô Châu, lúc đó ông được 34 tuổi.

Sau khi thọ giới, ông ăn chay sống tỉnh hanh, vợ là Phí Lan Tương cũng thọ uú Bà Di giới. Hai cô con gái, A Hoàn và A Oanh tụng Pháp Hoa kinh mỗi ngày, sinh hoạt gia đình dầy không khí Phật pháp. Thuở nhỏ khi học sách Nho, ngưỡng mộ tư cách của Lương Khê Cao Phàn Long, đến khi học Phật, ngưỡng mộ hạnh tiêu sái của Lô Sơn Lưu Di Dân, lại do chỗ tu học của hai người này đều gọi là Đông Lâm, nên Tế Thanh tự đề chỗ mình ở là Nhị Lâm, và lấy đố làm danh hiệu. Ông thâm túi giáo nghĩa Tịnh Độ, ngoài Liên Trì Đại Sư ra, ông kính ngưỡng ngài Tỉnh Am, lại giao du luận đạo vổi Hồng Loa Sơn Triệt Ngộ ở Bắc Kinh, Cao Mân tự Chiếu Minh ở Dương Châu, Thiên Mục Sơn Lữ Đình ở Triết Giang. Càn Long năm 50 (1785), ông tinh cư ở Văn Tinh Các (Tô Châu), chuyên tu Nhất Hạnh Tam Muội, nhất tâm niệm Phật, ông lại gom góp các bản vàn tự, nguyện văn, đề tựa của ông lại thành tập sách, gọi là Nhất Hạnh Cư Tập.

Tế Thanh thường đóng cửa niệm Phật, phát nguyện hồi hướng.

Vãn niên thường cùng dăm vị bạn đạo tịnh tu ở Hàng Châu. Gia Khánh nguyên niên (1796), niệm Phật an tường mà mất, thọ 57

tuổiẾ

Tế Thanh góp phần rất lớn cho Phật học thuở đó, ông bị ảnh hưởng mạnh mẽ nơi các kinh Hoa Nghiêm, Bát Nhã và Tứ Thập Nhị Chương. Ông xưng tán các bộ kinh này, như tiếng thác chẩy, như chuông ngân trong đêm vắng, khiến người tỉnh thức.

Tuy chuyên tu Tịnh Độ, song ông đọc khắp các kinh luận, từng viết các bài hậu ký của hơn 30 bộ kinh, như Tứ Thập Nhị Chương, Quán Kinh, Lăng Nghiêm, Duy Ma, Hoa Nghiêm, Kim Cương, Di Giáo... để giới thiệu hoặc trình bày chỗ kiến giải sau khi xem kinh. Ông rất chú trọng sự nghiệp phúc điền, và bi điền, thường trợ giúp người bần cùng cô thế, in kinh, trai tăng, phóng sinh, bố thí. Các tác phẩm của ông để lại gồm có :

- Vô Lượng Tliọ Kinh Khởi Tín luận (3 quyển), - Quán Vô Lượng Thọ Kinh u&c Luận (1 quyển), - ADi Đà Kinh u&c Luận (1 quyển), - Nhất Thừa Quyết Nghi Luận (1 quyển), - Hoa Nghiêm Kinh Niệm Phật Tam Muội Luận (1 quyển), - Cư Sĩ Truyện (56 quyển), - Thiện Nữ Nhân Truyện (2 quyển), - Nhị Lâm Cư Tập (24 quyển), - Nhất Hanh Cư Tập (8 quyển), - Nhị Lâm Xướng Họa Thi, Quán Hà Tập, Trắc Hải Tập (mỗi thứ một quyển).

Ngoài ra, Tế Thanh còn trùng san lại các bộ Tịnh Độ Tam Kinh, Tỉnh Am Pháp Sư Ngữ Lục (3 quyển), Niệm Phật Cảnh Sách (3 quyển), Tây Phương Công Cứ (2 quyển).

Ngày 28 tháng chạp năm Kỷ Tỵ (24/1/1990)

Liên Hạnh Tỳ Kheo Thích Thiện Huệ

Việt dịch và chú thích.

KINH BÁT ĐẠI NHÂN

GIÁC

LƯỢC GIẢI

HẬU HẮN SA MÔN AN THẾ CAO DỊCH MINH NGẪU ÍCH THÍCH TRÍ HÚC GIẢI DI GIẤO TAM KINH

KINH BÁT ĐẠI NHÂN GIÁC LUƠC GIẢI

TÂY ĐỘ THÁNH HìỀN tập

Hậu Hán Sa Môn An Thế Cao dịch Minh Ngẫu ích Thích Trí Húc giải

Toàn văn phân làm ba, trước là nêu chung, thứ là giải riêng, sau cùng là kết luận. Nay nối phần dầu : Là đệ tử Phật, phải ngày lẫn đêm, chí tâm tụng niệm, Tám Điều Giác Ngộ của bậc Đại Nhân. Bất kể tại gia, xuất gia, hễ đã quy y nơi Phật, đều là đệ tử Phật. Đã là đệ tử Phật, ắt phải hằng tu Tám Điều Giác Ngộ này. Nói cả ngày lẫn đêm để nêu rõ công phu không gián đoạn. Bảo dtf tâm là chỉ sự chân thành tha thiết. Lại nói tụng nỉệm, để hiển bầy văn nghĩa thuần tịnh, ghi nhớ không quên vậy. Tám E)ỉều Gác Ngộ sẽ chú thích trong văn kết thán.

125 BẤT ĐẠI NHÂN GIẤC KINH

Thứ hai giải riêng tám đĩồu : - Trước nhất giác vô thtíờng vô ngã:

Giác ngộ thứ nhát : Thế gian vô thường, quốc độ mong manh, tứ đại khổ không, năm ấm vổ ngã, sinh diệt đỏi dời, hư ngụy khống chủ, tàm là nguồn ác, thân là mọi tộí, quán sát như vậy, xa dần sinh tử.

Đây là cửa đầu nhập đạo, trước bầy phá ngã pháp hai chấp. Trước tiên quán thế gian vô thường, quốc độ mong manh, như các thứ bờ cao thành hố, hang sâu hóa gò, quán như vậy, ắt nơi y báo (1) không còn tham cầu. Thứ đến do bốn đại quán thân, đất nước lửa gió gây hại lẫn nhau, nên có 404 bệnh khổ. Đại nào cũng không thật tính, nên cứu cánh đều không. Lại do năm uẩn quán tâm, thọ tưởng hành thức hợp cùng sắc thân gọi là năm ấm, nơi đây thực chẳng có ngã và ngã sở, chỉ là pháp sinh diệt, biến hoại đổi dời trong từng sát na, không thật nên hư ảo, chẳng chân thành giả ngụy. Chỉ do nơi các tướng đổi thay nên thật không chủ, do vậy nơi chính báo (2) không khời tâm tham đắm. Lại thân tâm chính báo này, dẫu ta có yêu mến nó, cũng chỉ luống công chẳng được lợi ích, mà còn do vừa mô sáu trần duyên ảnh, cho là tướng tự tâm, tâm lập tức trở thành cội gốc của tội ác. Vừa mê bốn đại tưởng tướng của tự thân, thân liền thành chỗ chứa mọi tội lỗi. Nếu không xét thấu điều này, tất hại cho sự an lành vô cùng. Có quán sát được vậy, ắt hai chấp thân tâm giảm nhẹ, đó là phương tiện thứ nhất xa dần sinh tửế

- Thứ hai giác ứniờũg tu thiểu dục.

Giác tri thứ nhì : Đa dục là khỏ, sinh tử nhọc nhằn, do tham dục khỏi, thiểu dục vổ vi (3), thân tâm tự tại.

Đã do điều giác ngộ thứ nhất hàng phục kiến hoặc (4), n a y lạ i d o đ iề u g iá c n g ộ thứ h a i h à n g p h ụ c tư h o ặ c (5) vậy. Tư hoặc tuy nhiều, dục tham đứng đầu, hễ tu thiểu dục, tất ngộ vô vi mà được tự tại.

- Thứ ba giác t í túc thủ đạo.

Giác tri thứ ba : Tâm không chán đủ, chỉ hay đa cầu, tăng tniởlng tội ác, Bồ Tát khổng vậy, thường niệm tri túc, an bần giữ đạo, Huệ là sự nghiệp.

Đã tu thiểu dục, nên tu tri túc, bằng cách chuyên tâm nơi huệ nghiệp vậy. Người đa dục không tri túc, ngăn che trí huệ vô cùng. Nay nơi thiểu dục, lại thêm tri túc, tất huệ nghiệp tự nhiên thăng tiếnẼ

- Thứ tư giác thường hầnh tinh tiến:

Giác tri thứ tư: Giải đãi đọa lạc, thường hành tinh tiến, phá ác phiền não, hàng phục bốn ma, ra khỏi nhà ngục ám giới.

127 RẤT ĐẠI NIIÂN GIÁC KINII

Phàm gọi là thiểu dục tri túc, chính là muốn tự xét sức mình để làm các việc. Nếu mượn cớ tri túc mà ngồi trong hầm giải đãi, tất đọa lạc càng sâu, nôn phải thường hành tinh tiến để phá trừ hai món phiền não kiến tư. Trừ ma phĩèn não rồi, ắt tồi phục được hết ấm ma, tử ma (6), có như vậy mói ra khỏi nhà ngục ngũ ấm th ập b á t g ió i (7).

- Thứ năm giác đã văn ùíhuệ.

Giác ngộ thứ năm : Sinh tử ngu si, Bồ Tát thường niệm, quảng học đa vân, tăng trưởng trí huệ, thành tựu biện tài, giáo hóa hét thẩy, khiến được vui lớn.

Tuy nói tinh tiến, mà không quảng học đa văn để tăng trưởng trí huệ, tất thành cái lỗi ám chứng (8), lại có nghe mà không huệ, như đem lửa tự đốt ; có huệ mà thiếu nghe, như cầm dao tự cắt. Nghe (Văn) và Huệ phải đầy đủ, mói tự lọi lợi tha. - Thứ sáu giác bố thí bình đẳng. Giác tri thứ sáu : Nghèo khỏ đa oán, thường két ác duyên, Bồ Tát bố thí, oán thân bình đẳng, không nhớ ác cũ, khổng ghét ác nhân.

Tuy có trí huệ mà không phúc đức, cũng không sao tự lợi lợi tha, nên cần hành đủ tam đàn vậy. Biết nghèo

khổ nhiều oán trái, nên hành bố thí, đó là tài thí. Rõ oán thân nôn bình đẳng, mà khống nhớ không ghét, tức vô ứỵ thí. Pháp thí như văn trên đã nối, nay thêm tài thí và vô úy thí để đủ tam đàn vậy.

- Thứ bẩy giác xuất gia phạm hạnh. Giác ngộ thứ bẩy : Năm dục tội lỗi, tuy là tục nhân, khổng nhiễm dục lạc thế gian, thường niệm pháp khí, ba y một bát, chí nguyện xuất gía, thủ đạo thanh bạch, phạm hạnh cao VỜI, từ bỉ mọi loàiế Tuy tu trí huệ phúc đức, nếu không dứt hẳn ngũ dục gia đình, ắt không sao thiệu long Tam Bảo, trụ trì Phật pháp. Phải biết ba đòi chư Phật, chưa từng không thị hiện thân xuất gia mà thành đạo cả. Tam y (9), một là An Đà Hội, hai là uii Đa La Tăng, ba là Tăng Già Lô. Nên tuy cư thân xuất gia mà không giữ đạo thanh bạch, phạm hạnh cao vòi, từ bi vói muôn loài, tất chỉ là gã trộm Phật hình nghi, càng gây thêm tội, phải hiểu rõ n h ư v ậ y . - Thứ tắm giác đại tâm phổ té.

Giác tri thứ tám : Sinh tử thiêu đốt, khỏ não vô cùng, phát tâm Đại thừa, CÚÌI vớt hét thẩy, nguyện thay chúng sinh, chỊu vổ lượng khổ, khiến mọi chúng sinh, tát cánh an lạc.

129 BẮT ĐẠI NHÂN GIÁC KINH

Tuy đã xuất gia, không phát tâm Đại thừa rộng độ, tất từ tâm không trọn, không phát tâm chịu khổ thay chúng sinh, ắt bi tâm không vẹn. Từ bi trọn đủ mối thực là người con chấn hưng gia nghiệp nhà Phật.

Phần kết thán:

Tám điều như vậy, là chỗ giác ngộ của Bậc Đại Nhân, chư Phật BÒ Tát tinh tiến hành đạo từ bi tu huệ, ngồi thuyền pháp thân đến bờ Niết Bàn lại vào sinh tử độ thoát chúng sinh, dùng tám điều này khai đạo tất cả, khiến các chúng sinh lõ sinh tử khỏ, xả bỏ ngũ dục, tu tâm thánh đạo. Nếu đệ tử Phật, trong hằng mỗi niệm, tụng tám điều này, diệt vô lượng tội, tiến đến Bồ Đề, tốc chúng chính giác, vĩnh đoạn sinh tử, thường tiụ khoái lạc. Từ Tu tám điều như vậy trở xuống đến chữ thứ 16, kết thành danh nghĩa. Từ Tỉnh tiến hành đạo trở xuống đến chữ thứ 16, kết thành công đức tự giác. Thuyền Pháp thân chỉ cho đức tính giác ngộ, bờ Niết Bàn hiển bầy chỗ tu đức. Từ Lại vào sinh tử độ thoát chúng sinh trở xuống đ ế n c h ữ thứ 3 2 (tu tâm thánh đ ạ o ), k ế t th àn h c ô n g đ ứ c giác tha, chỉ có tự giác mới giác tha được. Từ Nếu đệ tử Phật cho đến hết phần kết thán, kết thành công đức tụng niệm. 130 DI GIẨ0 TAM KINH

Đã thường tụng văn này, tất khéo hiểu chân ý nghĩa, nhờ khéo tư duy nghĩa này, mà có thể tự giác giác thaế Do vậy diệt mọi tội lỗi và đoạn trừ sinh tử khổ, hướng đ ế n b ờ g iá c v à c h ứ n g đ ư ợ c sự an lạ c v ĩn h h ằ n g .

Chú thích kinh Bát Đại Nhân Giác.

1- YBáo : Ybáo và Chính báo gọi chung là nhị báo. Ybáo còn

gọi là Y Quả, tức quốc độ, thế giới, nhà cửa, khí cụ các thứ, do nghiệp đời trước mà chúng sinh cảm được, thân của chúng sinh nương các thứ này mà tồn tại, nên gọi ỉà Ybáo. RÁT ĐẠI NHÂN GIÁC KINII kiến, ngã kiến phát sinh bỏi sự mê lầm chân lý, vô thường, vô ngã, và vì Tư hoặc là những vọng tình tham sân si phát sinh do sự mê nhiễm sác thanh của các sự vật ở thế gian. Song phân Kiến hoặc, Tư hoặc theo mê lý và mê sự, là theo Pháp Tướng của Tiểu thừa Câu Xá. Còn theo Pháp Tướng của Đại thừa Duy Thức, thì phân loại theo hai thứ Phân Biệt khởi và Câu Sinh khỏi. Hai chướng phiền não và sở tri do Phân Biệt Khỏi là Kiến hoặc, hai chướng phiền não và sở tri do Câu Sinh Khởi là Tư hoặc. Lại gọi là Kiến vì gồm hai nghĩa: a) Các hoặc bị đoạn trừ khi chiếu kiến chân lý, nên gọi Kiến hoặc.

b) Kiến có nghĩa suy lường, hoặc này lấy suy lường làm tính, nên gọi là Kiến hoặc.

Tư cũng có hai nghĩa : a) Một khi đã kiến (thấy) chân lý đoạn kiến hoặc rồi, lại tư duy tu tập chân lý để đoạn hoặc này, nên gọi Tư hoặc.

b) Vì tư duy thế gian, vọng chấp sự vật mà khởi hoặc, nên gọi hoặc này là Tư hoặc.

Cả hai hoặc này là nhân chính thọ sinh tử trong tam giới, đoạn hai hoặc này mới thoái được sinh tử tam giới. Đoạn hoặc cũng theo thứ tự, trước đoạn kiến hoặc, sau đoạn tư hoặc. Kiến hoặc có tính mãnh lợi, khi kiến (thấy) đế lý Uền đoạn sạchẳ Còn Tư hoặc có tính độn muội, phải nhiều lần tư duy đế lý mới từ từ đoạn được. VỊ đoạn Kiến hoặc gọi là Kiến đạo, vị đoạn Tư hoặc gọi là Tu đạo. VỊ đoạn cả hai hoặc gọi là Vô Học đạoệ Thiên Thai Tông quy kốt hát thẩy vọng hoặc làm ba thứ:

a) Kiến Tư là chướng ngăn Niết Bànề b) Trần Sa là chướng ngăn Bồ Đề.

c) Vô Minh là chướng ngăn Trung Đạo thật tướng. 5 - Tư Hoặc: (xem chứ thích 4) 6 - Ấn Ma, Thiôn Ma, Tử Ma: Gọi là Tam Ma Chỉ Tiì Hội Tập Âm Nghĩa giải thích Tam Ma như sau :

ỉ) Phiền Não Ma : Chỉ hết thẩy vọng hoặc trong Tam gidi, các vong hoăc này nhiễu loan tâm thần hành giả, khiến không thành tựu Bò Đề được, nên gọi là Phiền Não ma. Ngũ Ấm Ma được nhiếp trong Ma nàyệ

2) Thiôtt Ma ặ. T\íc trời thứ sáu của Dục giới. Nếu ngưòi nào

muốn cần tu các thắng thiện để siêu xuất sinh tử của Tam giới, ắt bị Thiên Ma này chướng ngại, tạo nên đủ thứ nhiễu loạn, khiến hành giả không thể thành tựu được thiện căn xuất thế. Gọi đó là Thiên Ma.

RÁT ĐẠI NIiÂN GIÁC KINII trong Tứ Ma là bổn pháp, còn ba thứ kia theo ý nghĩa mà gọi là Ma.

7 - Thập Bát Giổi : Gồm lụ c căn (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý), lục trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp), và lục thức (nhãn cho đến ý thức)ế G iớ i có nghĩa sai khác, vật này vật nọ không xen tạp được nhau. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển tám mạt '."G iới là phân giới, do các pháp có tính khác biệt, nôn gọi là Giớĩ. Vì lục căn, lục trần, và lục thức có tính khác biệt nên gọi chung là 18 giớiẵ Lại Câu Xá Luận quyển nhất nói :”G iớ i có nghĩa các lo ạ i ph áp (pháp chủng tộ c), như ừ ong m ộ t n ú i có nhiều lo ạ i như đồng, sắc, vàn g... g ọ i là đa g iớ i (nhiều ch ất lo ạ i). N hư vậ y m ộ t thân hoặc m ộ t tương tụ c có đến 18 lo ạ i ph áp chủng tộ c, g ọ i là 18 giới' ề Hiểu theo nghĩa trên, giới của Tam giới và Thập Bát giới là giới theo Đa giới, không nên hiểu là giới theo Pháp giổi.

8 - Ám Chứng : Chuyên lấy tọa thiền làm công phu, còn nơi văn nghĩa của nghĩa lý thì mờ ám.

9 - Tam Y: Y phục do Phật chế phân làm ba loại: -1) Tăng Già Lê (Sanghàti) dịch là Chúng Tụ Thời Y. Y này để mặc vào những lúc đại chúng tề tập truyền giới hay thuyết giới.

- 2) Uất Đa La Tăng (Uitaràsanga) dịch là Thượng Y (Y trên), mặc trên y An Đà Hội.

- 3) An Đà Hội (Antarvàsaka) dịch là Trung Trước Y (áo mặc bên trong). Sau này ba y được phân theo Điều, như An Đà Hội là Ngũ Điều Y, Uất Đà La Tăng là Thất Điêu Y, và Tăng Già Lê là Cửu Điêu trở lên, hay còn gọi là Đại Yế 134

AN THẾ CAO

LUỘC TRUYỆN

(KHOẢNG THẾ KỶ THỨ HAI)

Ngài họ An tên Thanh, tự Thế Cao, vốn là Thái Tử xứ An Tức, nổi tiếng hiếu hanh và thông minh, lại chuyên cần hiếu học, nên huệ giải hơn người, thông hiểu nhiều ngôn ngữ, cùng các thứ phương y dị thuật, thậm chí nghe hiểu cả tiếng chim muông. Khi vua cha băng hà, Ngài ngộ lẽ vô thường, nhường ngôi báu cho người chú, xuất gia học đạoề Ngài chuyên nghiên cứu A Tỳ Đàm, tu tập thiền định, đi du hóa các xứ Tây Vực. Năm Kiến Hòa sơ niên (147), đời Hán Hoàn Đế, Ngài đến Lạc Dương, chẳng bao lâu thông hiểu Hoa ngữ, Ngài bắt đâu phiên dịch kinh điển. Thuở đó kinh điển bằng Hán văn còn rất ít, người tu cần nhĩều nhu cầu về mặt tu tập thiết thực, nôn Ngài đã dịch những bộ kinh liên quan đến phương diện tu tập chỉ quán như kinh An 135 BẲr ĐẠI NHẰN GĨẮC HNH

Ban Thủ Ý (chỉ bầy về sổ Tức Quán Tâm Pháp, là bộ kinh quan trong về tu tập Thiên Quán và cũng là bộ kinh Thiền quán đầu tiên tại Trung quốc), Am Trì Nhập Kinh (kinh nêu rõ các pháp Ngũ Am và Lục Nhập). Theo Chúng Kinh Mục Lục do Ngài Đạo An đời Tấn biên soạn, Ngài phiên dịch tổng cộng gồm 35 bộ, 41 quyển, song đến nay chỉ còn 22 bộ, 26 quyển.

Ngài thấu suốt được nhân quả ba đời, biết được việc tiền kiếp, như lời Ngài tự thuật. Tiền thân Ngài là một vị xuất gia cùng tu vói một người bạn đạo. Người này có tính dễ sân, hễ ai trái ý thì ôm lòng oán hờn, Ngài thường khuyên răn nhưng người bạn không nghe. Trải qua 20 năm, tự biết mình sắp hết nhân duyên, nên từ biệt và dặn dò người bạn :"Tôi phải đến Quảng Châu để trả nợ đời trước, thầy thông hiểu kinh luận, lại dụng tâm tinh cần, nào có kém gì tôi, chỉ đáng tiếc hay ôm tính oán hờn, nên đời sau ắt chịu ác báo. Nay chúng ta đã là bạn đồng tu, hẳn có duyên với nhau, nếu như tôi đạt đạo, tất sẽ cứu hộ thầy khỏi ác nghiệp này". Rồi Ngài tìm đến Quảng Châu, nhằm lúc cường khấu gây loạn, giữa đường gặp một thiếu niên dơ dao chận Ngài, nói "Chung quy cũng kiếm được ngươi, phen này ngươi không khỏi đền mạng cho ta". Bất ngờ gặp kẻ ác hung, Ngài vẫn thản nhiên đáp :"Ta vẫn biết nhiều kiếp nợ mạng ngươi, nên đã lặn lội từ xa đến đây cốt để trả mốn nợ ấy. Sở đĩ ngươi không nguôi được tâm oán hận, cũng do vì oán độc đời trước chưa được giải trừ". Nói xong đưa cổ chịu chém, thanh niên nọ mứa dao kết liễu mối oán hờn. Những người bàng quan lức ấy ai cũng bàng hoàng trước sự thể lạ lùng này. Thánh nhân đối với nhân quả báo ứng coi nhàn thôi vậy. Sau đố Ngài tái sinh vào hoàng gia nước An Tức, chính là Thái Tử

An Thế Cao.

Ngài hoằng hóa Trung Quốc, phiên dịch kinh điển, đến đời vua Lỉnh Đế năm cuối, loạn lạc khắp dẫy Lạc Dương, Ngài chống gậy vào Giang Nam tìm đến Lô Sơn hóa độ bạn tu năm cũ.

Khi Ngài tới miếu Đình Hồ, người bạn tu trước đã thành Thần miếu ở đây, miếu này nổi tiếng hiển linh, những ngưòi con buôn đi ngang qua ai cũng vào cúng lễ để được bình an vô sự. Lúc trước có người đến thỉnh thần trúc, không mang sinh vật đến chức thọ, cứ tự tiện chặt thần trúc mang về, chẳng bao lâu thuyền người này chìm mất giữa hồ. Từ đố trở đi, thương thuyền qua ỉại đều phải thành tâm cúng lễ Thần miếu, không dám sơ hốt. Ngài cùng khách thương ghé vào cứng miếu, bỗng nghe Thần nói :"Trôn thuyền có Sa Môn, thỉnh vào miếu được chăng ?" Ai nấy đều kinh ngạc, vội vã thỉnh Ngài vào. Thần nói với Ngài :"Tôi nay là Thần 137 BẤT ĐẠI NHẰN GIẤC KINH miếu Đình Hồ, chu vi rộng đến ngàn dặm, đều thuộc quyền hạn của tôi. Nhờ kiếp trước hay bố thí tạo phúc, nên ngày nay được cúng đủ mọi thứ không dứt, lại do kiếp xưa hay nống giận, nôn đọa thân quỷ thần. Các thương khách vãng lai, nếu làm sai ý tôi, đều bị trừng phạt không chút xót thương, cũng đều do sân nộ gây ra. Tôi giờ đây gặp lại bạn đồng tu thuở trước, không khỏi vui buồn xen lẫn. Buồn vì mình vẫn còn trong ác đạo, vui vì có người để nhờ cậy rồi. Tôi sớm muộn cũng phải mệnh chung, song hiềm hình thù quái gở, thân thể dài lớn, nếu bỏ thân nơi đây, ắt làm ô nhiễm sông hồ, lại xả thân rồi phải chịu quả báo khổ nơi địa ngục. Nay chỉ có lụa là tốt hơn ngàn tấm cùng các bảo vật, xin Ngài thay tôi cúng dường Tam Bảo, xây tháp tạo phúc, để tiêu trừ ác nghiệp đời trước, hầu sinh nơi nẻo thiện".

Ngài an ủi :"Tôi lần này đến đây, cốt để siêu độ cho người, vậy hãy hiện hình ra đây". Thần lại nói :"Thân tôi xấu xí, e làm mọi người kinh sợ". Ngài bảo :"Người cứ việc hiện thân, đừng nghĩ nghị gì khác”. Thần liền từ nơi sau giường ló đầu ra, chỉ thấy đầu trăn to lớn dị thường. An Thế Cao ngưng thần hướng về Thần miếu đọc kinh chúc phúc, Thần tợ hồ nghe hiểu, cúi đầu chẩy nước mắt, chốc sau ẩn thân không còn thấy nữaế Ngài liền lấy lụa là và bảo vật, từ tạ Thần miếu ra đi, thuyền ra giữa hồ, mọi người trông thấy Thần miếu DI GIÀ) TAM KINH hiện thân trên núi cao trông xuống như để đưa tiễn, luyến lưu không xả, mọi người vẫy tay cáo biệt Thần mới biến mất. Con thuyền như có sức Thần trợ lực, chẳng bao lâu đến Dự Chương. Ngài bèn thay Thần miếu xây chùa tạo phúc.

Khồng lâu sau ngày Ngài đi, Thần miếu mệnh chung, Ngài cùng những người trôn thuyền, vào lúc hoàng hôn, bỗng thấy có một thanh niên đến quỳ trước Ngài, sau khi nghe Ngài đọc kinh chúc phúc, thanh niên nọ biến mất. Ngài giải thích cho mọi người biết đó chính là Thần miếu, đã được thoát khỏi thân ác súc sinh. Từ đó trở đi, miếu nọ không còn linh ứng nữa. Sau đó có người thấy xác một con trăn khổng lồ dài có đến cả dặm ở một hồ lớn phía tây Lô Sơn, nay là thôn Xà, quận

Lạc Dương, tỉnh Giang Tây. Ngài lại đến Quảng Châu kiếm chàng thiếu niên giết Ngài thuở xưa. Lúc đó người này tuổi tác đã cao, được Ngài ghé thăm và kể lại chyện thường mạng năm cũ, để giải oan khiên. Người nọ sửng sốt, rất ư hối hận, biết Ngài khác phàm, nên cung kính phát tâm cúng dường và theo hầu Ngài, Ngài lại cho biết : tôi còn chút dư báo chưa trả hết, giờ phải đến Cối Kê để trả cho xong.

Hai người cùng lên đường đến Cối Kê, vào đến giữa 139 BẮT ĐẠI NIIÂN Gl/c KINII chợ, gặp ngay một đám đánh nhau, một gã vô ý đập ngay một gậy trúng đầu, Ngài liền mệnh chung. Ngài là vị Tăng đầu tiên đem Thiền Quán vào xứ Trung Quốc, và cũng là một trong những nhà phiên dịch kinh điển đầu tiên của Trung Hoa. Ngài dịch các kinh An Ban Thủ Ý, Ấn Trì Nhập, A Tỳ Đàm Ngũ Pháp Tứ Đế, Thập Nhị Nhân Duyên, Chuyển Pháp Luân, Bát Chính Đạo, Thiền Hành Pháp Tưởng, cộng chung hơn ba mươi bộ. Con người và sự nghiệp của Ngài cống hiến không nhỏ cho nền học Phật Trung Quốc, và là điển hình cho Cao Tăng thuở ban sơ. Chả trách Ngài Đạo An đã phải thốt: "Ai được gặp An Thế Cao, chẳng khác gì gặp Bồ Tát Thánh Hiền vậy".

PHẬT

DIGIÁOKINH

GIẢI

Diêu Tân Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập dịch. Minh Cổ Ngô Ngẫu ích Thích Trí Húc thuật. PHẬT DI GLfo KINH GIẢI PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

Diêu Tăn Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập dịch. Minh Cổ Ngô Ngẫu ích Thích Trí Húc thuật.

Quy mạng thường trụ Đại Bi Tôn ứng bệnh dữ lạc quyền thật pháp Diệc lễ Thiên Thân tạo luận chủ Vị thuận sơ cơ trùng giải thích

Thuật rằng:

Bồ Tát Thiên Thân, dùng Thất phần lập nên pháp tu hành, giải thích nghĩa kinh này, lý lẽ tinh mật, dẫn dắt ân cần. Từ xưa đến nay, không ai có thể thêm vào một chữ. Xem vậy mà nói rằng, để khiến cho hàng Bồ Tát rõ biết phương tiện đạo, nhờ rõ biết đạo này, Phật pháp được cửu trụ, diệt trừ lỗi phàm thánh, thành tựu lợi tự PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI tha. Ôi ! Áo chỉ kinh này, Bồ Tát đã bầy hết. Kẻ độn căn đời mạt, đọc luận của Bồ Tát hoặc hiểu hoặc không hiểu, hoặc lờ mờ thấu rõ. Tuy có Nguyên sư (1) chỉ điều cốt yếu, lại có Hoằng su (2) thêm phần chú giải, song vẫn không nhiếp hết mọi căn cơ. Nay không ngại ngu hèn, ra sức giải bầy, khác nào khúc Hạ Lý Ba Nhân (3), cho thế nhân dễ hòa theo mà thôi. Nay thích Kinh này, đại lược phân làm hai. Phần thứ nhất Đề Mục, phần thứ hai Chính Văn. Phần đầu lại chia làm hai: thứ nhất Chính Đề, thứ hai Người Dịch.

PHẦN ĐỀ MỤC

I-CHÍNH ĐỀ

Phật EM Giáo Kỉnh Ba chữ Phật Di Giáo là biệt danh (tôn riêng), còn chữ Kình là thông danh (tôn chung). Trong biệt danh, Phật là người nói pháp (năng thuyết), Di Giáo là pháp được nói (sở thuyết). Nhân và pháp cùng nêu, năng và sở cùng lập. 144 DIGIÁDTAMKINIĨ

Phật dịch là Giác, chứng sinh bao kiếp trong mộng, Phật đoạn vô minh, như từ mộng giác, đã tự giác rồi, lại khéo giác tha. Giác tất cả các pháp, không pháp nào không đạt đến cứu cánh, nên gọi là Phật. Lại tâm trong mộng, tâm không thể diệt, gọi là bổn giác, từ mộng tới tỉnh, biết mộng vốn không, gọi là thủy giác. Đã từ mộng tỉnh, chỉ duy một giác tâm, không còn hai tâm, gọi là cứu cánh giác. Giác tính này, hàm linh đều đủ, vô thủy vô chung. Thích Ca Mâu Ni Phật chẳng qua chỉ đắc trước điều chứng ta đồng có, nên thị hiện thành Phật, làm Thầy chúng ta. Lại do chúng ta mải mê không giác, nôn nơi tính vô sinh vô diệt thành có sinh diệt. Giống như ánh trăng trôn trời, nước trong ảnh hiện, nước đục ảnh mất. Thế nên Phật thực thường trụ, chưa từng diệt độ, riêng vì hàng ác trược phàm phu chúng ta, tuyên thuyết nhập diệt, khiến sinh bi luyến, lại dùng sức đại bi vô tận, cứu độ vô biên, nôn tuy thị diệt, song lưu Di Giáo, tiếp dẫn hậu côn. Di là để lại, Giáo là khuyến dậy, như sách nho gọi là Cố Mệnh, người đòi gọi là Di Chúc. Nương theo đây mà hành, ắt là Pháp tử, không theo ỉời phố chức đố, ắt ỉà đại nghịch bất hiếu. Kinh là huấn pháp (phương pháp giáo huấn), huấn thường (dậy ỉuân thường), đủ các nghĩa như các nơỉ khác giảng rộng. 145 PHẬT DI GIÁO HNH GIẢI

Còn gọi Phật Thùy Niết Bàn Lược Thuyết Giáo Giổi Kinh, Thùỵìà. lúc sắp nhập chỗ chưa nhập, Niết Bàn có nghĩa lìa lỗi tuyệt phi, bất sinh bất diệt. Có tất cả bốn thứ:

1) Tự Tính Thanh Tịnh Niết Bàn : tức tất cả các pháp xưa nay thường tịch diệt tướng, Phật cùng chúng sinh bình đẳng không hai, bất tăng bất giảm. Niết Bàn này không luận xuất nhập.

2) Hữu Dư YNiết Bàn : là nói tam thừa đã đoạn chủng tử trói buộc của Kiến Tư, song còn nương quả trói buộc, thân tâm hãy cònế Niết Bàn này chỉ nhập khi chứng quả. 3) Vô Dư YN iết Bàn : nói tam thừa thân diệt trí hết, quay về bản thể không tên không vật (vô danh vô vật).

Đây chính là chỉ Thùy Nhập củà luận này.

4) Vô Trạ Niết Bàn : Chư Phật Bồ Tát, do có trí huệ, không trụ sinh tử, do nhờ từ bi, không trụ Niết Bàn.

Không trụ sinh tử nên chẳng phải diệt mà thị diệt (thị hiện nhập diệt), không trụ Niết Bàn nên chẳng phải sinh mà thị hiện sinh (phi sinh thị sinh). Phật chứng Vô Trụ Niết Bàn đã lâu, nay vì độ hết người hữu duyên, nên thị hiện thùy nhập Vô Dư Niết Bàn, thực không giống nhị thừa, một lần diệt là vĩnh diệtế

Lại Niết Bàn có ba nghĩa : 1) Tĩnh Tịnh Niết Bàn : tức Pháp thân lý thể, không xuất không nhập.

2) Mên Tịnh Niết Bàn : tức Bát Nhã, đoạn hoặc cứu cánh, ngầm hợp tính Chân, nhập ỉà vĩnh nhập.

3) Phương Tiện Tịnh Niết Bàn : tức giải thoát, phương tiện thị hiện khởi mọi ứng hóa, nôn nhiều lần xuất, nhiồu lần nhập.

Nếu dùng ba nghĩa này so vói bốn thứ trôn, Tính Tinh tức Tự Tính Thanh Tình Niết Bàn, cũng là thể của Vô Trụ Niết Bàn. Mên Tịnh tức tướng của Vô Trụ Niết Bàn. Phương Tiện Tịnh tức dụng của Vô Trụ Niết Bàn. Còn hai thứ Hữu Dư Y và Vô Dư Y, nếu trong phần Nhị thừa, ắt nhiếp thuộc Viên Tịnh, vì là thiểu phần của Viên Tinh, chỉ hiển thiên về Chân, chưa hiển Tục Đế, Trung Đế (4), chỉ sạch Kiến Tư, Phần Đoạn (5), chưa sạch Trần Sa, Vô Minh và Biến Dịch (6). Nếu trong phần Như Lai, ắt nhiếp thuộc về Phương Tiện Tịnh. Khi mổi thành đạo, thị hiện Hữu Dư Y như hàng Nhị thừa, nay lúc diệt độ thị hiện Vô Dư Y như hàng Nhị thừa. Lược thuyết có nghĩa chỉ nói yếu lược so với thường nhật nói rộng. Lại đối với Đại Bát Niết Đàn Kinh của hàng đại cơ thì ở đây chỉ giản lược.

147 PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI n - NGUỜI DỊCH Diêu lan Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập Diêu Hưng lập quốc, cũng xưng là Tân nên gọi là Diêu Tan. Tam Tạng là Kinh, Luật, Luận. Kinh giải rõ một tâm, Luật làm khuôn phép cho ba nghiệp, Luận mở bầy huệ biện. Dùng tam học này làm khuôn khổ cho mình và người, gọi là Phấp Sư. Cưu Ma La Thập dịch là Đồng Thọ, do ngay từ thuở nhỏ đã có kỳ đức. Chuyển Phạn thành Hoa gọi là dịch.

CHÚ THÍCH PHẦN ĐỀ MỤC 1 - Nguyên Sư : tức Sa Môn Tinh Nguyên đời Tống, tiết yếu

Kinh Di Giáo.

2 - I loằng Sư : Tức Sa Môn Chu Hoằng đời Minh, bổ chú Kinh Di Giáo, là Tổ thứ 8 của Tịnh Đô tông. 3 - Hạ Lý Ba Nhân : Một khúc nhạc bình dân phổ thông, ý chỉ quê mùa tầm thường.

4 - Chân Đế, Tục Đế và Trung Đế: xem chú thích 6, chương 2, kinh Tứ Thập Nhị Chươngề DI GIẤO TAM HNII PHẬT DI GLto KINH GIẢI

Thích Ca dịch là Năng Nhân (1), là họ của Phật, Mâu Ni dịch là Tịnh Mặc (2), là tên của Phật. Theo họ tất sự tướng có khác, nôn trong luận gọi là Biệt Tướng. Theo tôn tất chư Phật đồng lý, nôn trong luận gọi là Tổng tướng. Lại Năng Nhân tất đủ đại từ bi không trụ vô vi, tướng này hoàn toàn khác biệt nhị thừa. Tinh Mặc tất đủ đại trí huệ, không trụ hữu vi, tướng này cùng nhị thừa đại khái đồng. Đầy đủ hai tướng Tổng Biệt gọi là Phật, nghĩa như đã giải ở trên. Luận giải câu này là Pháp sư thành tựu công đức tất cánh, nghĩa là Phật thành đạo rồi, thuyết pháp 49 năm, độ vô số người, nay nói lần đầu sơ chuyển và sau cùng, có ý bao quát từ đầu đến cuối. Lân đầu tại Lộc Dã Uyển, ba lần chuyển pháp luân Tứ Đế, Kiều Trần Như đắc độ đầu tiên, cho đến Hội Bát Niết Bàn độ Tu Bạt Đà La cuối cùng. Nói chuyển pháp luân, có nghĩa Phật dùng pháp Tứ Đế, chỗ ngộ của tự tâm, độ vào tâm của tất cả chúng sinh, gọi đó là chuyển. Pháp này khéo phá đổ ba chướng, phiền não, nghiệp, khổ của chúng sinh, gọi đó là luân. Trần Như do nghe pháp này, thấy lý Tứ Đế, ra khỏi biển sinh tử, gọi đó là độ. Phạn ngữ A Nhã, đây dịch là Giải, cũng dịch là Vô Tri. Giải có nghĩa thấy rõ lý Tứ Chân Đế, Vô Tri tức Căn Bản Trí, chứng và thấy được lý Chân Đế, không còn Năng Sở nữa vậy. Kiều Trần Như, dịch là Hỏa Khí, là họ của Tôn Giả. Tu Bạt Đà La dịch là DI GIẮO TAM KINII

Hảo Hiền, hoặc Thiện Hiền, vốn là ngoại đạo, ở thành Câu Thi Na, đã 120 tuổi, nghe Phật sắp nhập Niết Bàn mới đến chỗ Phật, nghe Bát Thánh Đạo, liền chứng sơ quả, nhân đó xuất gia, tiếp nghe Tứ Đế, thành A La Hán. Trong đó hai câu sơ chụyển pháp luân và thuyết pháp lần cuối, luận gọi là mở bầy pháp môn thành tựu công đức rốt ráoễ Hai câu độ A Nhã Kiều Trần Như và độ Tu Bạt Đầ La, luận gọi là đệ tử thành tựu công đức rốt ráo. Nhũhg người đáng độ đều đã độ cả, nêu rõ Phật trí quán rõ căn cơ chứng sinh, chưa từng sốt mất, con số được ích kể không cùng tận, luận gọi là Đại Tổng Tướng thành tựu công đức rốt ráo. Ta La dịch là kiên cố, song thọ là do cây này ở bốn phương, mỗi phương có hai cây, mỗi cặp có một cây khô, một cây tươi, cành trôn nối nhau, gốc dưói cùng liền tượng trưng cho Tứ Đức (3), phá tám món đảo (bát đảo) (4), hoặc chỉ thấy một cặp, biểu trưng phá đoạn thường, do căn cơ đại tiểu có khác nên thấy khác nhau. Nửa đêm tức tượng trưng cho trung đạo. Đại thừa lấy chẳng tươi chẳng khô làm trung đạo, Tiểu thừa lấy lìa đoạn, lìa thường làm trung đạo. Vắng lặng (tịch nhiên) tức diệt chỗ tâm hành ; yên ữnh (vô thanh) tức dứt hết nói năng. Luận gọi bốn câu (tứ cú) này là Tứ tướng nhân quả thành tựu công đức rốt ráo. Nơi glữầ song thọ là nhân tự tướng, sắp nhập Nỉét Bàn là nhân cùng quả tự tướng. Vào lúc nửa đêm là PHẬT DI GLto KINII GIẢI tổng tự tướng. Yên tịnh vắng lặng là quả tự tướng. Hàng đệ tử tức sự sai biệt giữa bậc thượng thủ và quyến thuộc. Pháp yéu tức sự sai khác giữa thế và xuất thế gian pháp, luận gọi câu này là phân biệt tổng tướng thành tựu công đức rốt ráo. Phàm sắp nhập Niết Bàn, tất không còn gặp lại, vào lúc nửa đêm, ắt thì giờ không nhiều, nôn chỉ lược nói pháp yếu, để cảnh sách lần cuối. Thực khác gì chữ chữ đều là máu, như vậy người đọc há không suy xét sao !

n - PHAN CHÍNH TÔNG

A Minh cộng thế gian phápyếủ gồm ba pháp đối trí : 1) Pháp yếu đối trị tà nghiệp:

- Minh căn bản thanh tịnh giới.

- Minh phương tiện viễn ly thanh tịnh giới.

- Minh giới năng sinh chư công đức.

- Thuyết khuyến tu giởi lợi íchế

2. Pháp yếu đốt trị chỉ khổ:

- Đối trị khổ do phóng dật căn dục.

- Đối trị khổ do đa thực (ăn nhiều) - Đối trị khổ giải đãi thùy miên (lười biếng, ngủ nghỉ).

152 3. Pháp yếu đối trị diệt phĩèũ não: - Đối trị sân khuể phiền não chướng. - Đối tri cống cao phĩền não chướng. - Đối trị siểm khúc phiền não chướng. B. Minh bất cộng thế gian pháp yếu : 1- Công đức vô cầu.

2- Công đức tri túc. 3- Công đức viễn ly.

4- Công đức bất bì quyện (không mệt mỏi). 5- Công đức bất vong niệm (không quên niệm). 6- Công đức thiền định.

8- Công đức trí huệ.

8- Công đức tất cánh.

1) Pháp yếu đối trị tà nghiệp:

Nay nói về căn bản thanh tịnh giới:

Này các Tỳ Kheo, sau khi ta diệt độ, nên tổn trọng kính quỷ Ba La Đê Mộc Xoa, như tối tăm gặp ánh sáng, kẻ nghèo được của báu. Phải biết đố là bậc thảy của các >4, ta có ở thế cũng khổng khác như vậy.