Kinh Bát Đại Nhân Giác Lược Giải

KINH BÁT ĐẠI NHÂN

GIÁC

LƯỢC GIẢI

HẬU HẮN SA MÔN AN THẾ CAO DỊCH MINH NGẪU ÍCH THÍCH TRÍ HÚC GIẢI DI GIẤO TAM KINH

KINH BÁT ĐẠI NHÂN GIÁC LUƠC GIẢI

TÂY ĐỘ THÁNH HìỀN tập

Hậu Hán Sa Môn An Thế Cao dịch Minh Ngẫu ích Thích Trí Húc giải

Toàn văn phân làm ba, trước là nêu chung, thứ là giải riêng, sau cùng là kết luận. Nay nối phần dầu : Là đệ tử Phật, phải ngày lẫn đêm, chí tâm tụng niệm, Tám Điều Giác Ngộ của bậc Đại Nhân. Bất kể tại gia, xuất gia, hễ đã quy y nơi Phật, đều là đệ tử Phật. Đã là đệ tử Phật, ắt phải hằng tu Tám Điều Giác Ngộ này. Nói cả ngày lẫn đêm để nêu rõ công phu không gián đoạn. Bảo dtf tâm là chỉ sự chân thành tha thiết. Lại nói tụng nỉệm, để hiển bầy văn nghĩa thuần tịnh, ghi nhớ không quên vậy. Tám E)ỉều Gác Ngộ sẽ chú thích trong văn kết thán.

125 BẤT ĐẠI NHÂN GIẤC KINH

Thứ hai giải riêng tám đĩồu : - Trước nhất giác vô thtíờng vô ngã:

Giác ngộ thứ nhát : Thế gian vô thường, quốc độ mong manh, tứ đại khổ không, năm ấm vổ ngã, sinh diệt đỏi dời, hư ngụy khống chủ, tàm là nguồn ác, thân là mọi tộí, quán sát như vậy, xa dần sinh tử.

Đây là cửa đầu nhập đạo, trước bầy phá ngã pháp hai chấp. Trước tiên quán thế gian vô thường, quốc độ mong manh, như các thứ bờ cao thành hố, hang sâu hóa gò, quán như vậy, ắt nơi y báo (1) không còn tham cầu. Thứ đến do bốn đại quán thân, đất nước lửa gió gây hại lẫn nhau, nên có 404 bệnh khổ. Đại nào cũng không thật tính, nên cứu cánh đều không. Lại do năm uẩn quán tâm, thọ tưởng hành thức hợp cùng sắc thân gọi là năm ấm, nơi đây thực chẳng có ngã và ngã sở, chỉ là pháp sinh diệt, biến hoại đổi dời trong từng sát na, không thật nên hư ảo, chẳng chân thành giả ngụy. Chỉ do nơi các tướng đổi thay nên thật không chủ, do vậy nơi chính báo (2) không khời tâm tham đắm. Lại thân tâm chính báo này, dẫu ta có yêu mến nó, cũng chỉ luống công chẳng được lợi ích, mà còn do vừa mô sáu trần duyên ảnh, cho là tướng tự tâm, tâm lập tức trở thành cội gốc của tội ác. Vừa mê bốn đại tưởng tướng của tự thân, thân liền thành chỗ chứa mọi tội lỗi. Nếu không xét thấu điều này, tất hại cho sự an lành vô cùng. Có quán sát được vậy, ắt hai chấp thân tâm giảm nhẹ, đó là phương tiện thứ nhất xa dần sinh tửế

- Thứ hai giác ứniờũg tu thiểu dục.

Giác tri thứ nhì : Đa dục là khỏ, sinh tử nhọc nhằn, do tham dục khỏi, thiểu dục vổ vi (3), thân tâm tự tại.

Đã do điều giác ngộ thứ nhất hàng phục kiến hoặc (4), n a y lạ i d o đ iề u g iá c n g ộ thứ h a i h à n g p h ụ c tư h o ặ c (5) vậy. Tư hoặc tuy nhiều, dục tham đứng đầu, hễ tu thiểu dục, tất ngộ vô vi mà được tự tại.

- Thứ ba giác t í túc thủ đạo.

Giác tri thứ ba : Tâm không chán đủ, chỉ hay đa cầu, tăng tniởlng tội ác, Bồ Tát khổng vậy, thường niệm tri túc, an bần giữ đạo, Huệ là sự nghiệp.

Đã tu thiểu dục, nên tu tri túc, bằng cách chuyên tâm nơi huệ nghiệp vậy. Người đa dục không tri túc, ngăn che trí huệ vô cùng. Nay nơi thiểu dục, lại thêm tri túc, tất huệ nghiệp tự nhiên thăng tiếnẼ

- Thứ tư giác thường hầnh tinh tiến:

Giác tri thứ tư: Giải đãi đọa lạc, thường hành tinh tiến, phá ác phiền não, hàng phục bốn ma, ra khỏi nhà ngục ám giới.

127 RẤT ĐẠI NIIÂN GIÁC KINII

Phàm gọi là thiểu dục tri túc, chính là muốn tự xét sức mình để làm các việc. Nếu mượn cớ tri túc mà ngồi trong hầm giải đãi, tất đọa lạc càng sâu, nôn phải thường hành tinh tiến để phá trừ hai món phiền não kiến tư. Trừ ma phĩèn não rồi, ắt tồi phục được hết ấm ma, tử ma (6), có như vậy mói ra khỏi nhà ngục ngũ ấm th ập b á t g ió i (7).

- Thứ năm giác đã văn ùíhuệ.

Giác ngộ thứ năm : Sinh tử ngu si, Bồ Tát thường niệm, quảng học đa vân, tăng trưởng trí huệ, thành tựu biện tài, giáo hóa hét thẩy, khiến được vui lớn.

Tuy nói tinh tiến, mà không quảng học đa văn để tăng trưởng trí huệ, tất thành cái lỗi ám chứng (8), lại có nghe mà không huệ, như đem lửa tự đốt ; có huệ mà thiếu nghe, như cầm dao tự cắt. Nghe (Văn) và Huệ phải đầy đủ, mói tự lọi lợi tha. - Thứ sáu giác bố thí bình đẳng. Giác tri thứ sáu : Nghèo khỏ đa oán, thường két ác duyên, Bồ Tát bố thí, oán thân bình đẳng, không nhớ ác cũ, khổng ghét ác nhân.

Tuy có trí huệ mà không phúc đức, cũng không sao tự lợi lợi tha, nên cần hành đủ tam đàn vậy. Biết nghèo

khổ nhiều oán trái, nên hành bố thí, đó là tài thí. Rõ oán thân nôn bình đẳng, mà khống nhớ không ghét, tức vô ứỵ thí. Pháp thí như văn trên đã nối, nay thêm tài thí và vô úy thí để đủ tam đàn vậy.

- Thứ bẩy giác xuất gia phạm hạnh. Giác ngộ thứ bẩy : Năm dục tội lỗi, tuy là tục nhân, khổng nhiễm dục lạc thế gian, thường niệm pháp khí, ba y một bát, chí nguyện xuất gía, thủ đạo thanh bạch, phạm hạnh cao VỜI, từ bỉ mọi loàiế Tuy tu trí huệ phúc đức, nếu không dứt hẳn ngũ dục gia đình, ắt không sao thiệu long Tam Bảo, trụ trì Phật pháp. Phải biết ba đòi chư Phật, chưa từng không thị hiện thân xuất gia mà thành đạo cả. Tam y (9), một là An Đà Hội, hai là uii Đa La Tăng, ba là Tăng Già Lô. Nên tuy cư thân xuất gia mà không giữ đạo thanh bạch, phạm hạnh cao vòi, từ bi vói muôn loài, tất chỉ là gã trộm Phật hình nghi, càng gây thêm tội, phải hiểu rõ n h ư v ậ y . - Thứ tắm giác đại tâm phổ té.

Giác tri thứ tám : Sinh tử thiêu đốt, khỏ não vô cùng, phát tâm Đại thừa, CÚÌI vớt hét thẩy, nguyện thay chúng sinh, chỊu vổ lượng khổ, khiến mọi chúng sinh, tát cánh an lạc.

129 BẮT ĐẠI NHÂN GIÁC KINH

Tuy đã xuất gia, không phát tâm Đại thừa rộng độ, tất từ tâm không trọn, không phát tâm chịu khổ thay chúng sinh, ắt bi tâm không vẹn. Từ bi trọn đủ mối thực là người con chấn hưng gia nghiệp nhà Phật.

Phần kết thán:

Tám điều như vậy, là chỗ giác ngộ của Bậc Đại Nhân, chư Phật BÒ Tát tinh tiến hành đạo từ bi tu huệ, ngồi thuyền pháp thân đến bờ Niết Bàn lại vào sinh tử độ thoát chúng sinh, dùng tám điều này khai đạo tất cả, khiến các chúng sinh lõ sinh tử khỏ, xả bỏ ngũ dục, tu tâm thánh đạo. Nếu đệ tử Phật, trong hằng mỗi niệm, tụng tám điều này, diệt vô lượng tội, tiến đến Bồ Đề, tốc chúng chính giác, vĩnh đoạn sinh tử, thường tiụ khoái lạc. Từ Tu tám điều như vậy trở xuống đến chữ thứ 16, kết thành danh nghĩa. Từ Tỉnh tiến hành đạo trở xuống đến chữ thứ 16, kết thành công đức tự giác. Thuyền Pháp thân chỉ cho đức tính giác ngộ, bờ Niết Bàn hiển bầy chỗ tu đức. Từ Lại vào sinh tử độ thoát chúng sinh trở xuống đ ế n c h ữ thứ 3 2 (tu tâm thánh đ ạ o ), k ế t th àn h c ô n g đ ứ c giác tha, chỉ có tự giác mới giác tha được. Từ Nếu đệ tử Phật cho đến hết phần kết thán, kết thành công đức tụng niệm. 130 DI GIẨ0 TAM KINH

Đã thường tụng văn này, tất khéo hiểu chân ý nghĩa, nhờ khéo tư duy nghĩa này, mà có thể tự giác giác thaế Do vậy diệt mọi tội lỗi và đoạn trừ sinh tử khổ, hướng đ ế n b ờ g iá c v à c h ứ n g đ ư ợ c sự an lạ c v ĩn h h ằ n g .

Chú thích kinh Bát Đại Nhân Giác.

1- YBáo : Ybáo và Chính báo gọi chung là nhị báo. Ybáo còn

gọi là Y Quả, tức quốc độ, thế giới, nhà cửa, khí cụ các thứ, do nghiệp đời trước mà chúng sinh cảm được, thân của chúng sinh nương các thứ này mà tồn tại, nên gọi ỉà Ybáo. RÁT ĐẠI NHÂN GIÁC KINII kiến, ngã kiến phát sinh bỏi sự mê lầm chân lý, vô thường, vô ngã, và vì Tư hoặc là những vọng tình tham sân si phát sinh do sự mê nhiễm sác thanh của các sự vật ở thế gian. Song phân Kiến hoặc, Tư hoặc theo mê lý và mê sự, là theo Pháp Tướng của Tiểu thừa Câu Xá. Còn theo Pháp Tướng của Đại thừa Duy Thức, thì phân loại theo hai thứ Phân Biệt khởi và Câu Sinh khỏi. Hai chướng phiền não và sở tri do Phân Biệt Khỏi là Kiến hoặc, hai chướng phiền não và sở tri do Câu Sinh Khởi là Tư hoặc. Lại gọi là Kiến vì gồm hai nghĩa: a) Các hoặc bị đoạn trừ khi chiếu kiến chân lý, nên gọi Kiến hoặc.

b) Kiến có nghĩa suy lường, hoặc này lấy suy lường làm tính, nên gọi là Kiến hoặc.

Tư cũng có hai nghĩa : a) Một khi đã kiến (thấy) chân lý đoạn kiến hoặc rồi, lại tư duy tu tập chân lý để đoạn hoặc này, nên gọi Tư hoặc.

b) Vì tư duy thế gian, vọng chấp sự vật mà khởi hoặc, nên gọi hoặc này là Tư hoặc.

Cả hai hoặc này là nhân chính thọ sinh tử trong tam giới, đoạn hai hoặc này mới thoái được sinh tử tam giới. Đoạn hoặc cũng theo thứ tự, trước đoạn kiến hoặc, sau đoạn tư hoặc. Kiến hoặc có tính mãnh lợi, khi kiến (thấy) đế lý Uền đoạn sạchẳ Còn Tư hoặc có tính độn muội, phải nhiều lần tư duy đế lý mới từ từ đoạn được. VỊ đoạn Kiến hoặc gọi là Kiến đạo, vị đoạn Tư hoặc gọi là Tu đạo. VỊ đoạn cả hai hoặc gọi là Vô Học đạoệ Thiên Thai Tông quy kốt hát thẩy vọng hoặc làm ba thứ:

a) Kiến Tư là chướng ngăn Niết Bànề b) Trần Sa là chướng ngăn Bồ Đề.

c) Vô Minh là chướng ngăn Trung Đạo thật tướng. 5 - Tư Hoặc: (xem chứ thích 4) 6 - Ấn Ma, Thiôn Ma, Tử Ma: Gọi là Tam Ma Chỉ Tiì Hội Tập Âm Nghĩa giải thích Tam Ma như sau :

ỉ) Phiền Não Ma : Chỉ hết thẩy vọng hoặc trong Tam gidi, các vong hoăc này nhiễu loan tâm thần hành giả, khiến không thành tựu Bò Đề được, nên gọi là Phiền Não ma. Ngũ Ấm Ma được nhiếp trong Ma nàyệ

2) Thiôtt Ma ặ. T\íc trời thứ sáu của Dục giới. Nếu ngưòi nào

muốn cần tu các thắng thiện để siêu xuất sinh tử của Tam giới, ắt bị Thiên Ma này chướng ngại, tạo nên đủ thứ nhiễu loạn, khiến hành giả không thể thành tựu được thiện căn xuất thế. Gọi đó là Thiên Ma.

RÁT ĐẠI NIiÂN GIÁC KINII trong Tứ Ma là bổn pháp, còn ba thứ kia theo ý nghĩa mà gọi là Ma.

7 - Thập Bát Giổi : Gồm lụ c căn (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý), lục trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp), và lục thức (nhãn cho đến ý thức)ế G iớ i có nghĩa sai khác, vật này vật nọ không xen tạp được nhau. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển tám mạt '."G iới là phân giới, do các pháp có tính khác biệt, nôn gọi là Giớĩ. Vì lục căn, lục trần, và lục thức có tính khác biệt nên gọi chung là 18 giớiẵ Lại Câu Xá Luận quyển nhất nói :”G iớ i có nghĩa các lo ạ i ph áp (pháp chủng tộ c), như ừ ong m ộ t n ú i có nhiều lo ạ i như đồng, sắc, vàn g... g ọ i là đa g iớ i (nhiều ch ất lo ạ i). N hư vậ y m ộ t thân hoặc m ộ t tương tụ c có đến 18 lo ạ i ph áp chủng tộ c, g ọ i là 18 giới' ề Hiểu theo nghĩa trên, giới của Tam giới và Thập Bát giới là giới theo Đa giới, không nên hiểu là giới theo Pháp giổi.

8 - Ám Chứng : Chuyên lấy tọa thiền làm công phu, còn nơi văn nghĩa của nghĩa lý thì mờ ám.

9 - Tam Y: Y phục do Phật chế phân làm ba loại: -1) Tăng Già Lê (Sanghàti) dịch là Chúng Tụ Thời Y. Y này để mặc vào những lúc đại chúng tề tập truyền giới hay thuyết giới.

- 2) Uất Đa La Tăng (Uitaràsanga) dịch là Thượng Y (Y trên), mặc trên y An Đà Hội.

- 3) An Đà Hội (Antarvàsaka) dịch là Trung Trước Y (áo mặc bên trong). Sau này ba y được phân theo Điều, như An Đà Hội là Ngũ Điều Y, Uất Đà La Tăng là Thất Điêu Y, và Tăng Già Lê là Cửu Điêu trở lên, hay còn gọi là Đại Yế 134

AN THẾ CAO

LUỘC TRUYỆN

(KHOẢNG THẾ KỶ THỨ HAI)

Ngài họ An tên Thanh, tự Thế Cao, vốn là Thái Tử xứ An Tức, nổi tiếng hiếu hanh và thông minh, lại chuyên cần hiếu học, nên huệ giải hơn người, thông hiểu nhiều ngôn ngữ, cùng các thứ phương y dị thuật, thậm chí nghe hiểu cả tiếng chim muông. Khi vua cha băng hà, Ngài ngộ lẽ vô thường, nhường ngôi báu cho người chú, xuất gia học đạoề Ngài chuyên nghiên cứu A Tỳ Đàm, tu tập thiền định, đi du hóa các xứ Tây Vực. Năm Kiến Hòa sơ niên (147), đời Hán Hoàn Đế, Ngài đến Lạc Dương, chẳng bao lâu thông hiểu Hoa ngữ, Ngài bắt đâu phiên dịch kinh điển. Thuở đó kinh điển bằng Hán văn còn rất ít, người tu cần nhĩều nhu cầu về mặt tu tập thiết thực, nôn Ngài đã dịch những bộ kinh liên quan đến phương diện tu tập chỉ quán như kinh An 135 BẲr ĐẠI NHẰN GĨẮC HNH

Ban Thủ Ý (chỉ bầy về sổ Tức Quán Tâm Pháp, là bộ kinh quan trong về tu tập Thiên Quán và cũng là bộ kinh Thiền quán đầu tiên tại Trung quốc), Am Trì Nhập Kinh (kinh nêu rõ các pháp Ngũ Am và Lục Nhập). Theo Chúng Kinh Mục Lục do Ngài Đạo An đời Tấn biên soạn, Ngài phiên dịch tổng cộng gồm 35 bộ, 41 quyển, song đến nay chỉ còn 22 bộ, 26 quyển.

Ngài thấu suốt được nhân quả ba đời, biết được việc tiền kiếp, như lời Ngài tự thuật. Tiền thân Ngài là một vị xuất gia cùng tu vói một người bạn đạo. Người này có tính dễ sân, hễ ai trái ý thì ôm lòng oán hờn, Ngài thường khuyên răn nhưng người bạn không nghe. Trải qua 20 năm, tự biết mình sắp hết nhân duyên, nên từ biệt và dặn dò người bạn :"Tôi phải đến Quảng Châu để trả nợ đời trước, thầy thông hiểu kinh luận, lại dụng tâm tinh cần, nào có kém gì tôi, chỉ đáng tiếc hay ôm tính oán hờn, nên đời sau ắt chịu ác báo. Nay chúng ta đã là bạn đồng tu, hẳn có duyên với nhau, nếu như tôi đạt đạo, tất sẽ cứu hộ thầy khỏi ác nghiệp này". Rồi Ngài tìm đến Quảng Châu, nhằm lúc cường khấu gây loạn, giữa đường gặp một thiếu niên dơ dao chận Ngài, nói "Chung quy cũng kiếm được ngươi, phen này ngươi không khỏi đền mạng cho ta". Bất ngờ gặp kẻ ác hung, Ngài vẫn thản nhiên đáp :"Ta vẫn biết nhiều kiếp nợ mạng ngươi, nên đã lặn lội từ xa đến đây cốt để trả mốn nợ ấy. Sở đĩ ngươi không nguôi được tâm oán hận, cũng do vì oán độc đời trước chưa được giải trừ". Nói xong đưa cổ chịu chém, thanh niên nọ mứa dao kết liễu mối oán hờn. Những người bàng quan lức ấy ai cũng bàng hoàng trước sự thể lạ lùng này. Thánh nhân đối với nhân quả báo ứng coi nhàn thôi vậy. Sau đố Ngài tái sinh vào hoàng gia nước An Tức, chính là Thái Tử

An Thế Cao.

Ngài hoằng hóa Trung Quốc, phiên dịch kinh điển, đến đời vua Lỉnh Đế năm cuối, loạn lạc khắp dẫy Lạc Dương, Ngài chống gậy vào Giang Nam tìm đến Lô Sơn hóa độ bạn tu năm cũ.

Khi Ngài tới miếu Đình Hồ, người bạn tu trước đã thành Thần miếu ở đây, miếu này nổi tiếng hiển linh, những ngưòi con buôn đi ngang qua ai cũng vào cúng lễ để được bình an vô sự. Lúc trước có người đến thỉnh thần trúc, không mang sinh vật đến chức thọ, cứ tự tiện chặt thần trúc mang về, chẳng bao lâu thuyền người này chìm mất giữa hồ. Từ đố trở đi, thương thuyền qua ỉại đều phải thành tâm cúng lễ Thần miếu, không dám sơ hốt. Ngài cùng khách thương ghé vào cứng miếu, bỗng nghe Thần nói :"Trôn thuyền có Sa Môn, thỉnh vào miếu được chăng ?" Ai nấy đều kinh ngạc, vội vã thỉnh Ngài vào. Thần nói với Ngài :"Tôi nay là Thần 137 BẤT ĐẠI NHẰN GIẤC KINH miếu Đình Hồ, chu vi rộng đến ngàn dặm, đều thuộc quyền hạn của tôi. Nhờ kiếp trước hay bố thí tạo phúc, nên ngày nay được cúng đủ mọi thứ không dứt, lại do kiếp xưa hay nống giận, nôn đọa thân quỷ thần. Các thương khách vãng lai, nếu làm sai ý tôi, đều bị trừng phạt không chút xót thương, cũng đều do sân nộ gây ra. Tôi giờ đây gặp lại bạn đồng tu thuở trước, không khỏi vui buồn xen lẫn. Buồn vì mình vẫn còn trong ác đạo, vui vì có người để nhờ cậy rồi. Tôi sớm muộn cũng phải mệnh chung, song hiềm hình thù quái gở, thân thể dài lớn, nếu bỏ thân nơi đây, ắt làm ô nhiễm sông hồ, lại xả thân rồi phải chịu quả báo khổ nơi địa ngục. Nay chỉ có lụa là tốt hơn ngàn tấm cùng các bảo vật, xin Ngài thay tôi cúng dường Tam Bảo, xây tháp tạo phúc, để tiêu trừ ác nghiệp đời trước, hầu sinh nơi nẻo thiện".

Ngài an ủi :"Tôi lần này đến đây, cốt để siêu độ cho người, vậy hãy hiện hình ra đây". Thần lại nói :"Thân tôi xấu xí, e làm mọi người kinh sợ". Ngài bảo :"Người cứ việc hiện thân, đừng nghĩ nghị gì khác”. Thần liền từ nơi sau giường ló đầu ra, chỉ thấy đầu trăn to lớn dị thường. An Thế Cao ngưng thần hướng về Thần miếu đọc kinh chúc phúc, Thần tợ hồ nghe hiểu, cúi đầu chẩy nước mắt, chốc sau ẩn thân không còn thấy nữaế Ngài liền lấy lụa là và bảo vật, từ tạ Thần miếu ra đi, thuyền ra giữa hồ, mọi người trông thấy Thần miếu DI GIÀ) TAM KINH hiện thân trên núi cao trông xuống như để đưa tiễn, luyến lưu không xả, mọi người vẫy tay cáo biệt Thần mới biến mất. Con thuyền như có sức Thần trợ lực, chẳng bao lâu đến Dự Chương. Ngài bèn thay Thần miếu xây chùa tạo phúc.

Khồng lâu sau ngày Ngài đi, Thần miếu mệnh chung, Ngài cùng những người trôn thuyền, vào lúc hoàng hôn, bỗng thấy có một thanh niên đến quỳ trước Ngài, sau khi nghe Ngài đọc kinh chúc phúc, thanh niên nọ biến mất. Ngài giải thích cho mọi người biết đó chính là Thần miếu, đã được thoát khỏi thân ác súc sinh. Từ đó trở đi, miếu nọ không còn linh ứng nữa. Sau đó có người thấy xác một con trăn khổng lồ dài có đến cả dặm ở một hồ lớn phía tây Lô Sơn, nay là thôn Xà, quận

Lạc Dương, tỉnh Giang Tây. Ngài lại đến Quảng Châu kiếm chàng thiếu niên giết Ngài thuở xưa. Lúc đó người này tuổi tác đã cao, được Ngài ghé thăm và kể lại chyện thường mạng năm cũ, để giải oan khiên. Người nọ sửng sốt, rất ư hối hận, biết Ngài khác phàm, nên cung kính phát tâm cúng dường và theo hầu Ngài, Ngài lại cho biết : tôi còn chút dư báo chưa trả hết, giờ phải đến Cối Kê để trả cho xong.

Hai người cùng lên đường đến Cối Kê, vào đến giữa 139 BẮT ĐẠI NIIÂN Gl/c KINII chợ, gặp ngay một đám đánh nhau, một gã vô ý đập ngay một gậy trúng đầu, Ngài liền mệnh chung. Ngài là vị Tăng đầu tiên đem Thiền Quán vào xứ Trung Quốc, và cũng là một trong những nhà phiên dịch kinh điển đầu tiên của Trung Hoa. Ngài dịch các kinh An Ban Thủ Ý, Ấn Trì Nhập, A Tỳ Đàm Ngũ Pháp Tứ Đế, Thập Nhị Nhân Duyên, Chuyển Pháp Luân, Bát Chính Đạo, Thiền Hành Pháp Tưởng, cộng chung hơn ba mươi bộ. Con người và sự nghiệp của Ngài cống hiến không nhỏ cho nền học Phật Trung Quốc, và là điển hình cho Cao Tăng thuở ban sơ. Chả trách Ngài Đạo An đã phải thốt: "Ai được gặp An Thế Cao, chẳng khác gì gặp Bồ Tát Thánh Hiền vậy".

PHẬT

DIGIÁOKINH

GIẢI

Diêu Tân Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập dịch. Minh Cổ Ngô Ngẫu ích Thích Trí Húc thuật. PHẬT DI GLfo KINH GIẢI PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

Diêu Tăn Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập dịch. Minh Cổ Ngô Ngẫu ích Thích Trí Húc thuật.

Quy mạng thường trụ Đại Bi Tôn ứng bệnh dữ lạc quyền thật pháp Diệc lễ Thiên Thân tạo luận chủ Vị thuận sơ cơ trùng giải thích

Thuật rằng:

Bồ Tát Thiên Thân, dùng Thất phần lập nên pháp tu hành, giải thích nghĩa kinh này, lý lẽ tinh mật, dẫn dắt ân cần. Từ xưa đến nay, không ai có thể thêm vào một chữ. Xem vậy mà nói rằng, để khiến cho hàng Bồ Tát rõ biết phương tiện đạo, nhờ rõ biết đạo này, Phật pháp được cửu trụ, diệt trừ lỗi phàm thánh, thành tựu lợi tự PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI tha. Ôi ! Áo chỉ kinh này, Bồ Tát đã bầy hết. Kẻ độn căn đời mạt, đọc luận của Bồ Tát hoặc hiểu hoặc không hiểu, hoặc lờ mờ thấu rõ. Tuy có Nguyên sư (1) chỉ điều cốt yếu, lại có Hoằng su (2) thêm phần chú giải, song vẫn không nhiếp hết mọi căn cơ. Nay không ngại ngu hèn, ra sức giải bầy, khác nào khúc Hạ Lý Ba Nhân (3), cho thế nhân dễ hòa theo mà thôi. Nay thích Kinh này, đại lược phân làm hai. Phần thứ nhất Đề Mục, phần thứ hai Chính Văn. Phần đầu lại chia làm hai: thứ nhất Chính Đề, thứ hai Người Dịch.

PHẦN ĐỀ MỤC

I-CHÍNH ĐỀ

Phật EM Giáo Kỉnh Ba chữ Phật Di Giáo là biệt danh (tôn riêng), còn chữ Kình là thông danh (tôn chung). Trong biệt danh, Phật là người nói pháp (năng thuyết), Di Giáo là pháp được nói (sở thuyết). Nhân và pháp cùng nêu, năng và sở cùng lập. 144 DIGIÁDTAMKINIĨ

Phật dịch là Giác, chứng sinh bao kiếp trong mộng, Phật đoạn vô minh, như từ mộng giác, đã tự giác rồi, lại khéo giác tha. Giác tất cả các pháp, không pháp nào không đạt đến cứu cánh, nên gọi là Phật. Lại tâm trong mộng, tâm không thể diệt, gọi là bổn giác, từ mộng tới tỉnh, biết mộng vốn không, gọi là thủy giác. Đã từ mộng tỉnh, chỉ duy một giác tâm, không còn hai tâm, gọi là cứu cánh giác. Giác tính này, hàm linh đều đủ, vô thủy vô chung. Thích Ca Mâu Ni Phật chẳng qua chỉ đắc trước điều chứng ta đồng có, nên thị hiện thành Phật, làm Thầy chúng ta. Lại do chúng ta mải mê không giác, nôn nơi tính vô sinh vô diệt thành có sinh diệt. Giống như ánh trăng trôn trời, nước trong ảnh hiện, nước đục ảnh mất. Thế nên Phật thực thường trụ, chưa từng diệt độ, riêng vì hàng ác trược phàm phu chúng ta, tuyên thuyết nhập diệt, khiến sinh bi luyến, lại dùng sức đại bi vô tận, cứu độ vô biên, nôn tuy thị diệt, song lưu Di Giáo, tiếp dẫn hậu côn. Di là để lại, Giáo là khuyến dậy, như sách nho gọi là Cố Mệnh, người đòi gọi là Di Chúc. Nương theo đây mà hành, ắt là Pháp tử, không theo ỉời phố chức đố, ắt ỉà đại nghịch bất hiếu. Kinh là huấn pháp (phương pháp giáo huấn), huấn thường (dậy ỉuân thường), đủ các nghĩa như các nơỉ khác giảng rộng. 145 PHẬT DI GIÁO HNH GIẢI

Còn gọi Phật Thùy Niết Bàn Lược Thuyết Giáo Giổi Kinh, Thùỵìà. lúc sắp nhập chỗ chưa nhập, Niết Bàn có nghĩa lìa lỗi tuyệt phi, bất sinh bất diệt. Có tất cả bốn thứ:

1) Tự Tính Thanh Tịnh Niết Bàn : tức tất cả các pháp xưa nay thường tịch diệt tướng, Phật cùng chúng sinh bình đẳng không hai, bất tăng bất giảm. Niết Bàn này không luận xuất nhập.

2) Hữu Dư YNiết Bàn : là nói tam thừa đã đoạn chủng tử trói buộc của Kiến Tư, song còn nương quả trói buộc, thân tâm hãy cònế Niết Bàn này chỉ nhập khi chứng quả. 3) Vô Dư YN iết Bàn : nói tam thừa thân diệt trí hết, quay về bản thể không tên không vật (vô danh vô vật).

Đây chính là chỉ Thùy Nhập củà luận này.

4) Vô Trạ Niết Bàn : Chư Phật Bồ Tát, do có trí huệ, không trụ sinh tử, do nhờ từ bi, không trụ Niết Bàn.

Không trụ sinh tử nên chẳng phải diệt mà thị diệt (thị hiện nhập diệt), không trụ Niết Bàn nên chẳng phải sinh mà thị hiện sinh (phi sinh thị sinh). Phật chứng Vô Trụ Niết Bàn đã lâu, nay vì độ hết người hữu duyên, nên thị hiện thùy nhập Vô Dư Niết Bàn, thực không giống nhị thừa, một lần diệt là vĩnh diệtế

Lại Niết Bàn có ba nghĩa : 1) Tĩnh Tịnh Niết Bàn : tức Pháp thân lý thể, không xuất không nhập.

2) Mên Tịnh Niết Bàn : tức Bát Nhã, đoạn hoặc cứu cánh, ngầm hợp tính Chân, nhập ỉà vĩnh nhập.

3) Phương Tiện Tịnh Niết Bàn : tức giải thoát, phương tiện thị hiện khởi mọi ứng hóa, nôn nhiều lần xuất, nhiồu lần nhập.

Nếu dùng ba nghĩa này so vói bốn thứ trôn, Tính Tinh tức Tự Tính Thanh Tình Niết Bàn, cũng là thể của Vô Trụ Niết Bàn. Mên Tịnh tức tướng của Vô Trụ Niết Bàn. Phương Tiện Tịnh tức dụng của Vô Trụ Niết Bàn. Còn hai thứ Hữu Dư Y và Vô Dư Y, nếu trong phần Nhị thừa, ắt nhiếp thuộc Viên Tịnh, vì là thiểu phần của Viên Tinh, chỉ hiển thiên về Chân, chưa hiển Tục Đế, Trung Đế (4), chỉ sạch Kiến Tư, Phần Đoạn (5), chưa sạch Trần Sa, Vô Minh và Biến Dịch (6). Nếu trong phần Như Lai, ắt nhiếp thuộc về Phương Tiện Tịnh. Khi mổi thành đạo, thị hiện Hữu Dư Y như hàng Nhị thừa, nay lúc diệt độ thị hiện Vô Dư Y như hàng Nhị thừa. Lược thuyết có nghĩa chỉ nói yếu lược so với thường nhật nói rộng. Lại đối với Đại Bát Niết Đàn Kinh của hàng đại cơ thì ở đây chỉ giản lược.

147 PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI n - NGUỜI DỊCH Diêu lan Tam Tạng Pháp Sư Cưu Ma La Thập Diêu Hưng lập quốc, cũng xưng là Tân nên gọi là Diêu Tan. Tam Tạng là Kinh, Luật, Luận. Kinh giải rõ một tâm, Luật làm khuôn phép cho ba nghiệp, Luận mở bầy huệ biện. Dùng tam học này làm khuôn khổ cho mình và người, gọi là Phấp Sư. Cưu Ma La Thập dịch là Đồng Thọ, do ngay từ thuở nhỏ đã có kỳ đức. Chuyển Phạn thành Hoa gọi là dịch.

CHÚ THÍCH PHẦN ĐỀ MỤC 1 - Nguyên Sư : tức Sa Môn Tinh Nguyên đời Tống, tiết yếu

Kinh Di Giáo.

2 - I loằng Sư : Tức Sa Môn Chu Hoằng đời Minh, bổ chú Kinh Di Giáo, là Tổ thứ 8 của Tịnh Đô tông. 3 - Hạ Lý Ba Nhân : Một khúc nhạc bình dân phổ thông, ý chỉ quê mùa tầm thường.

4 - Chân Đế, Tục Đế và Trung Đế: xem chú thích 6, chương 2, kinh Tứ Thập Nhị Chươngề DI GIẤO TAM HNII PHẬT DI GLto KINH GIẢI

Thích Ca dịch là Năng Nhân (1), là họ của Phật, Mâu Ni dịch là Tịnh Mặc (2), là tên của Phật. Theo họ tất sự tướng có khác, nôn trong luận gọi là Biệt Tướng. Theo tôn tất chư Phật đồng lý, nôn trong luận gọi là Tổng tướng. Lại Năng Nhân tất đủ đại từ bi không trụ vô vi, tướng này hoàn toàn khác biệt nhị thừa. Tinh Mặc tất đủ đại trí huệ, không trụ hữu vi, tướng này cùng nhị thừa đại khái đồng. Đầy đủ hai tướng Tổng Biệt gọi là Phật, nghĩa như đã giải ở trên. Luận giải câu này là Pháp sư thành tựu công đức tất cánh, nghĩa là Phật thành đạo rồi, thuyết pháp 49 năm, độ vô số người, nay nói lần đầu sơ chuyển và sau cùng, có ý bao quát từ đầu đến cuối. Lân đầu tại Lộc Dã Uyển, ba lần chuyển pháp luân Tứ Đế, Kiều Trần Như đắc độ đầu tiên, cho đến Hội Bát Niết Bàn độ Tu Bạt Đà La cuối cùng. Nói chuyển pháp luân, có nghĩa Phật dùng pháp Tứ Đế, chỗ ngộ của tự tâm, độ vào tâm của tất cả chúng sinh, gọi đó là chuyển. Pháp này khéo phá đổ ba chướng, phiền não, nghiệp, khổ của chúng sinh, gọi đó là luân. Trần Như do nghe pháp này, thấy lý Tứ Đế, ra khỏi biển sinh tử, gọi đó là độ. Phạn ngữ A Nhã, đây dịch là Giải, cũng dịch là Vô Tri. Giải có nghĩa thấy rõ lý Tứ Chân Đế, Vô Tri tức Căn Bản Trí, chứng và thấy được lý Chân Đế, không còn Năng Sở nữa vậy. Kiều Trần Như, dịch là Hỏa Khí, là họ của Tôn Giả. Tu Bạt Đà La dịch là DI GIẮO TAM KINII

Hảo Hiền, hoặc Thiện Hiền, vốn là ngoại đạo, ở thành Câu Thi Na, đã 120 tuổi, nghe Phật sắp nhập Niết Bàn mới đến chỗ Phật, nghe Bát Thánh Đạo, liền chứng sơ quả, nhân đó xuất gia, tiếp nghe Tứ Đế, thành A La Hán. Trong đó hai câu sơ chụyển pháp luân và thuyết pháp lần cuối, luận gọi là mở bầy pháp môn thành tựu công đức rốt ráoễ Hai câu độ A Nhã Kiều Trần Như và độ Tu Bạt Đầ La, luận gọi là đệ tử thành tựu công đức rốt ráo. Nhũhg người đáng độ đều đã độ cả, nêu rõ Phật trí quán rõ căn cơ chứng sinh, chưa từng sốt mất, con số được ích kể không cùng tận, luận gọi là Đại Tổng Tướng thành tựu công đức rốt ráo. Ta La dịch là kiên cố, song thọ là do cây này ở bốn phương, mỗi phương có hai cây, mỗi cặp có một cây khô, một cây tươi, cành trôn nối nhau, gốc dưói cùng liền tượng trưng cho Tứ Đức (3), phá tám món đảo (bát đảo) (4), hoặc chỉ thấy một cặp, biểu trưng phá đoạn thường, do căn cơ đại tiểu có khác nên thấy khác nhau. Nửa đêm tức tượng trưng cho trung đạo. Đại thừa lấy chẳng tươi chẳng khô làm trung đạo, Tiểu thừa lấy lìa đoạn, lìa thường làm trung đạo. Vắng lặng (tịch nhiên) tức diệt chỗ tâm hành ; yên ữnh (vô thanh) tức dứt hết nói năng. Luận gọi bốn câu (tứ cú) này là Tứ tướng nhân quả thành tựu công đức rốt ráo. Nơi glữầ song thọ là nhân tự tướng, sắp nhập Nỉét Bàn là nhân cùng quả tự tướng. Vào lúc nửa đêm là PHẬT DI GLto KINII GIẢI tổng tự tướng. Yên tịnh vắng lặng là quả tự tướng. Hàng đệ tử tức sự sai biệt giữa bậc thượng thủ và quyến thuộc. Pháp yéu tức sự sai khác giữa thế và xuất thế gian pháp, luận gọi câu này là phân biệt tổng tướng thành tựu công đức rốt ráo. Phàm sắp nhập Niết Bàn, tất không còn gặp lại, vào lúc nửa đêm, ắt thì giờ không nhiều, nôn chỉ lược nói pháp yếu, để cảnh sách lần cuối. Thực khác gì chữ chữ đều là máu, như vậy người đọc há không suy xét sao !

n - PHAN CHÍNH TÔNG

A Minh cộng thế gian phápyếủ gồm ba pháp đối trí : 1) Pháp yếu đối trị tà nghiệp:

- Minh căn bản thanh tịnh giới.

- Minh phương tiện viễn ly thanh tịnh giới.

- Minh giới năng sinh chư công đức.

- Thuyết khuyến tu giởi lợi íchế

2. Pháp yếu đốt trị chỉ khổ:

- Đối trị khổ do phóng dật căn dục.

- Đối trị khổ do đa thực (ăn nhiều) - Đối trị khổ giải đãi thùy miên (lười biếng, ngủ nghỉ).

152 3. Pháp yếu đối trị diệt phĩèũ não: - Đối trị sân khuể phiền não chướng. - Đối tri cống cao phĩền não chướng. - Đối trị siểm khúc phiền não chướng. B. Minh bất cộng thế gian pháp yếu : 1- Công đức vô cầu.

2- Công đức tri túc. 3- Công đức viễn ly.

4- Công đức bất bì quyện (không mệt mỏi). 5- Công đức bất vong niệm (không quên niệm). 6- Công đức thiền định.

8- Công đức trí huệ.

8- Công đức tất cánh.

1) Pháp yếu đối trị tà nghiệp:

Nay nói về căn bản thanh tịnh giới:

Này các Tỳ Kheo, sau khi ta diệt độ, nên tổn trọng kính quỷ Ba La Đê Mộc Xoa, như tối tăm gặp ánh sáng, kẻ nghèo được của báu. Phải biết đố là bậc thảy của các >4, ta có ở thế cũng khổng khác như vậy.

Tỳ Kheo ờ đây dịch trừ cẩn (trừ đói), chỉ cho phúc đĩền

(ruộng phúc). Lại hàm ba nghĩa : bố ma, phá ác, khất

PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

SĨ. Song Di Giáo của Phật, giáo hóa chung hết bốn chúng đệ tử, nhưng trong kinh chỗ nào cũng chỉ nói Tỳ Kheo, do có ba nghĩa :

- Thứ nhất hiển xa ròi tướng ;

- Thứ hai hiển Ma Ha Diễn phương tiện đạo, cùng chung vói Nhị thừa ;

- Thứ ba Tỳ Kheo đứng đầu tứ chúng, nêu chỗ đầu tóc gồm hết bốn chúng, cũng đều cùng hạnh viễn ly.

Nói sau khi diệt độ tức thị hiện nghĩa Di Giáo. Ba La Đè Mộc Xoa dịch là Bảo Giải Thoát, cũng dịch là Biệt Biệt Giải Thoát hay Xứ Xứ Giải Thoát. Ở đây chính là bất tận diệt pháp, y pháp thân này, độ hai loại chướng, vì độ được Phiền não Ám Chướng nên nói rằng như tối gặp ánh sáng. Do độ được Không Vô Thiện Căn Chướng nên nói như kẻ nghèo được của báu.

Khi Phật tại thế, thờ Phật làm thầy, Phật diệt độ rồi, lấy giới làm thầy, nếu không trì giói nổi, ắt cùng nhà mà như cách vạn dặm, nếu khéo giữ giới, tất trăm kiếp khác gì cùng thời, lời thật đã do kim khẩu nói ra, lẽ nào còn bỏ đây cầu điều gì khác.

Thứ hai nêu rõ phương tiện viễn ly thanh tịnh giới: Người trì tịnh giới, không được mua bán đổi chác, xây nhà tậu ruộng, nuôi chứa người dân, tôi tớ súc vật. Hết thẩy các thứ gieo trồng, cùng các tàỉ bảo, đều phải xa Ra, như tránh hầm IùQl Không được cưầ chặt cậy cỏ, khai khẩn đất đai. Hòa ché thuốc thang, xem tướng kiết hung, coi xét thiên văn, đoán thòi tiết, tính lịch số, đều không nên làm. Tiết ché thân thể, ăn uống điều độ, sinh hoạt thanh tịnh, không được tham dự thế sự, làm sứ liên lạc Chú thuật thuốc tiên, giao hảo quyền quý, thân thiết sàm sỡ, đều không nên lăm, phải tự ngay lòng (đoan tâm), chính niệm cầu độ, không được bao che lỗi lầm, bầy điều khác người, mê hoặc lòng chúng, ndf tứ sự cúng dưỡng, biết lường biết đủ, không nên cát chúà, nhũhg món hiến cúngỆ

Phần này có hai đoạn :

- Từ đầu đến khai khần đát đai, là hộ giới để không đồng vói phàm phu tăng lỗ i;

- Từ xem tướng cho đến không nên cát chứà, là hộ giới để không như ngoại đạo làm tổn trí huệ.

Trong phần đầu gồm 11 việc :

- thứ nhất không được mua là phương tiện cầu lọi thêm lỗi. - thứ hai khổng được bán, ỉà hiện tiền cầu lợi thêm lỗi. - thứ ba không được đỏi chác là giao dịch cầu lợi thêm lỗi, nếu y theo giá, không tâm cầu lợi, không phạm pháp thức mua bán, như trong luật rộng nói.

155 PHẬT DI GLto KINH GIẢI

- thứ tư khổng được xây nhà tậu mộng, là chỗ ở việc làm cầu nhiều an ổn, gây thêm nhiều lỗi.

- thứ năm khổng được nuôi chúa người dán, là quyến thuộc thêm lỗi, đây chỉ cho ngoại quyến thuộc (5), chẳng phải chỉ Tăng. - thứ sáu không được nuôi tôi tớ, để khố sinh tâm thấp hèn thêm lỗi, vì đối vói hạng người này, dễ sinh tâm ngã mạn.

- thứ bẩy không được nuôi súc sinh, là dưỡng sinh cầu lcd thêm lỗi. - thứ tám không được trồng trọt các thúc, là nhiều việc thêm lỗi.

- thứ chín không được cất chứa tài bảo, là tích tụ thêm lỗi. - thứ mười đều nên xa Da như tránh hàm lửa, là không biết ắt dễ sinh thêm lỗi, - thứ mười một không được cưa chặt cây cỏ, khai khẩn đất đai, là không thuận oai nghi cùng tổn hại chúng sinh gây thêm lỗi.

Mười một việc gây thêm lỗi này, người tu hạnh Bồ Tát phải sớm xa rời, không nên gần gũi. Hoặc nếu có người vì chúng khai mở cho phép, phải đủ như trong luật dậy, cần phải xem xét kỹ lưỡng.

DI GIẤO TAM KINH

Trong phần hai của văn, trước ỉà ngăn năm việc, sau nói rõ ba chỗ Ba La Đề Mộc Xoa. Trước tiên nói năm việc:

- Thứ nhất không được hoà chế thuốc thang ;

- Thứ hai xem tướng kiết hung ; - Thứ ba coi xét thỉôn văn ;

- Thứ tư đoán thời tiết;

- Thứ năm tính lịch số.

Phàm năm việc này đều thuộc tà tâm cầu ỉợi, không đạt pháp nhân duyên chân chính, nên ngăn cấm vậy.

Kế nói Ba La Đề Mộc Xoa nơi thân gồm 5 câu :

- Thứ nhất tỉét thân, đối trị chướng ngại buông ỉung hay cầu các thứ bôn ngoài (tha cầu phóng dật chướng).

- Thứ hai ăn uổng đíèu độ, đối trị chướng ngại không biết chán đủ các món ăn.

- Thứ ba sinh hoạt thanh tịnh, đối trị chướng ngại truy cầu cộng tướng (6)ế - Thứ tư không được tham dự thế sự, ỉà tự tính ngừng đa sự.

- Thứ năm không được làm sứ liên lạc, là tự tôn trọng tự tính không ỉàm các việc khinh tiện.

157 PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

Thứ đến Ba La Đề Mộc Xoa ncd khẩu, có hai thứ tà ngữ không nên làm :

- Thứ nhất y tà pháp ngữ, là ỉời tà thuật não loạn chứng sinh, hoặc y tà dược, dùng những lời lẽ thế gian bất chính, đó chính là bùa chú và thuốc tiên vậy.

- Thứ hai y tà nhân ngữ, nghĩa là có cùng dòng họ quyền quý thì thường nói những lời khinh miệt, hoặc hay thân cận người quyền quý, nôn thường nói những lời kiêu căng, tức giao du người quyền thế, thân thiết sâu, khởi khinh mạn đổ vậy.

Thứ nữa Ba La Đề Mộc Xoa nơi ý, gồm sáu câu :

- Thứ nhất phải tự đoan tâm, đối trị chướng ngại hay thấy lỗi người, không phạm sự tự thanh tịnh tâm.

- Thứ hai chính niệm cầu độ, đối trị chướng tà tư duy, bởi khéo tự độ hạ điạ.

- Thứ ba không được bao che lỗi lầm, nôn không hoen ố tịnh giới, vì không ôm giữ tâm cấu uế.

- Thứ tư khổng được bầy diều dị kỳ mê hoặc quần chúng, xa lìa không duyên, hiển bầy thắng hạnh của mình, nôn gây cho người hiểu không đúng pháp (chính giải).

- thứ năm nơi tứ cúng; dưỡng biết lường biết đủ, đối trị chướng thọ dụng các món khồng biết đủ biết chán, nếu nhập tam muội phần, tất biết lường, nếu nhập đạo phần, DI GLto TAM ỊQNII tất biết đủ vậy. Tứ cúng dường là ẩm thực, y phục, ngọa cụ, y dược.

- Thứ sáu, cho đến các món cúng dường, cũng khổng nên cát trữ, để xa lìa tâm tham cầu tích trữ các thứ.

Dùng các phương tiện trên để xa lìa các lỗi của phàm phu và ngoại đạo, tất khiến giới thân thanh tịnh, kham nổi công việc gánh vác tịnh pháp thân Như Lai.

3 - Minh giới năng sinh chư công đức : Đậy là lược nổi về sự tướng của trì giới. GỈỚI lầ khỏi nguyên của con đường chính thuận giải thoát, nén gọi là Ba La Đè Mộc Xoa, vì nhờ giới náy dắc sinh mọi thiền định, cùng trí huệ diệt khổ.

Giói thể chỉ một, gọi là vô tác (7). Giói tướng thì nhiều, gọi chung là Ngũ thiên thất tụ (8). Nay chỉ nêu ra những điều dễ phạm nhất, nên là lược nổi. Do vì gici này năng độ các ác nơi thân khẩu ý, thành tựu tam nghiệp giải thoát, nên ngưòi tu học nếu muốn chính thuận con đường giải thoát, tất phải ỉấy giói này làm căn bản.

Nhân giới sinh định, nhân định phát huệ, đinh huệ chưa từng lìa giới mà sinh vậy.

4) Thuyết khuyến tu giới lợi ích.

Cho nên nảy các Tỳ Kheo, phảỉ trì tịnh giới, đùhg để hư khuyết. Nếu người nào trì t|nh giới, tất có thiện pháp, nếu không cố tịnh giới, tát khổng thẻ sinh các cồng đút lànhế 159 PHẬT DI GIẨO HNH GIẢI

Cho nên phải biết, giới lầ trụ xứ an ổn nhát của các cồng đứt.

Trong đoạn này có năm điều khuyên :

- Thứ nhất phải tri tỉnh giới, là khuyên đừng để mất tự thể. - Thứ hai đùkig cho hư khuyết, là khuyên đừng bỏ phương tiện, - Thứ ba tất cố thiện pháp, là khuyên thường tập công đức, - Thứ tư từ "nếu không t|nh giới" là khuyên phải biết các lỗi.

- Thứ năm trụ xứ công đút an ổn, là khuyên trụ nơi chỗ an ổn, đừng trụ nơi không an ổn.

Phần pháp yếu đối trị tà nghiệp thứ nhất đã xong.

2) Phắpỵếu đối ứị chỉ khổ:

1) Đối trị khổ căn, dục phóng dật:

- Thứ nhất đối trị khổ căn phóng dật.

- Thứ nhì đối trị khổ dục phóng dật.

Nav nổi phần đầu Đối tri khổ căn phổng dât:

Này các ĩỳ Kheo, đã khéo trụ giới, phải ché ngự các căn, đùtig cho phóng dật vào ncK ngũ dục, thí như người chăn bò, Cầm gậy trống coi, khổng để bò phạm vào lúa vườn của ngưôi, nếu buông lung năm căn, chẳng phải chỉ năm dục mà đến độ (dục) vô gỉới hạn, không thể kềm hâm, như ngựầ dữ khổng cưomg kềm ché, ắt điỉa người ítíi xuống hầm hố. Bị giặc cướp hại, chỉ khổ một đời, giặc năm căn hại họa tới bao đdi. Hại lớn như vậy, khổng thể coi thường, cho nên người bf ché ngự, khống tùy thuận theo. Giữ như giữ giặc, khổng cho phóng dật. Nếu dể năm căn phóng túng, chẳng bao lâu sẽ tháy bi tàn diệt. ĐS khéo trụ giới ỉà chỉ hai thứ phương tiện căn bản đầu, sau đố nối rõ pháp yếu hộ căn. Phàm cố ba thí dụ :

- Thứ nhất từ ché ngự các căn dụ cho chăn trâu - trước pháp sau dụ. Ngũ căn nhãn, nhĩ, ty, thiệt, thân, ý. Ngũ dục gồm sắc, thanh, hương, vị, xúc. Trâu dụ cho năm căn. Người chăn dụ cho Tỳ Kheo, cầm gậy dụ cho giới niệm. Lúa thóc dụ cho các công đức lành, tức các pháp đinh huệ.

- Thứ hai từ nếu buông lung năm cân dụ bằng ngựa dữ ví cho năm căn. Cương kềm ché dụ cho giới niệmế Hầm hố

dụ ba ác đạo. Bởi lẽ phống túng năm căn, chẳng phải chỉ hại pháp lành, tất còn đọa ác đạo, nên nối Chẳng

phải chỉ năm dục, mà đến độ vổ giới hạn.

- Thứ ba từ bị giặc cướp hại là dụ về giặc cướp - trước dụ sau pháp. Họa tôi bao đdi, họa này hại lớn hơn họa giặc cướp, nếu chẳng chế ngự được, để đừng thuận theo, sao PHẬT DI GLto KINH GIẢI được gọi là người trí. Lại giả như để năm căn phóng túng, sẽ bỉ tàn diệt mau lẹ, như mật ngon trên lưỡi dao, không đủ no bữa, trẻ con ham liếm, chịu họa đứt lưỡi vậy.

Đối tri khổ duc phổng dât Năm căn này, tâm là chủ chúng, cho nên các ông phải khéo ché ngựtâmỄ Tâm này còn đáng sợ hơn rắn độc, ác thú, oán tặc, lửầ lớn lan cháy cũng khổng sánh nổiễ Thí như cố người, tay cầm bát mật, chuyển động chạy nhẩy, chỉ trông bát mật không tháy hố sáu. Lại như voi điên khổng có mốc cáu, khỉ VƯỢỈ1 gặp cây, vọt nhẩy lâng xăng, thựt khó cản ngân. Phải gắp kèm giữ, không cho phỏng dật. Hễ buông tâm này, tiêu tan điều thiện, ché ngự được tăm yên, việc gì cũng thành. Cho nên Tỳ Kheo phải cần tinh tiến, hàng phục tâm mình.

Năm căn là sắc pháp, ngoan độn vô tri, theo tâm mà chuyển, nôn đều lấy tâm làm chủ, cho nên muốn chế ngự năm căn, không gì bằng chế ngự tâm. Nói khéo chế ngự tâm là phải biết tâm này có ba loại tam muội, có ba loại chướng pháp:

- Thứ nhất, Tâm Tính Sai Biệt Chướng, hay Chướng Vô

Nhi Niêm Tam Muôi. • • •

- Thứ hai, Khinh Động Bất Điều Chướng, hay Chướng

Điều Nhu Bất Động Tam Muội.

162 - Thứ ba, Thất Chư Công Đức Chướng, hay Chướng Khởi Đa Công Đức Tam Muội.

Trong văn nói về cái đáng sợ của Tâm, trước là nói rõ Tâm Tính Sai Biệt Chướng. Tham phiền não hút hết thiện căn quá hơn rắn độc. Sân phiền não nuốt hại thiện căn quá hơn ác thứ. Si phĩền não tổn hại thiện căn quá hơn oán tặc. Các thứ phiền não này thiêu đốt thiện căn quá hơn lừà lân cháy lan, nên nói không đủ sánh vậy. Sau ỉà từ thí như cố ngưòl, để nối rõ Khinh Động Bất Điều Chướngề Bát mật dụ cho năm căn thọ lạc của ngũ trần. Chuyển động chạy nhảy dụ cho chuyển thức theo các căn, niệm niệm không đình, chỉ trông bát mật dụ cho sáu thức chỉ duyên sáu trần hiện thế. Không thấy hố sâu dụ cho không biết các chướng ngại tương ỉãi.

Chướng ngại có hai loại:

- Một là chỗ sinh bị chưởng ngại.

- Hai là khỉ tu các hạnh bị chướng ngại khôn khổ không thể thành tựu.

Voi điên không cố móc câu dụ tâm không có pháp tam muội chế ngự. Khỉ vượn gặp cây dụ tâm duyên cảnh sáu trần sinh nhiễm. Phải gấp kềm giữ, khiến nhập Điều Nhu Bất Động Tam Muội. Kổ hễ buông tâm này tiêu tan điều thiện, nói rõ Thất Chư Công Đức Chướng. Sau cùng chế ngự được tâm chỉ Vô Nhị Niệm Tam Muội Tướng. Việc PHẬT DI GIẤO KINI I GIẢI gì cũng thành chỉ Khởi Đa Công Đức Tam Muội Tướng. Tinh tiến hàng phục tâm mình chỉ Điều Nhu Bất Động Tam Muội Tướng.

2. Đối tri khổ áa thưc :

Này các Tỳ Kheo, thọ dụng ẩm thựt, phải như dùng thuốc, nơi ngon nơ! dở, không tăng không bớt, dùng đủ cho thân để trừ đói khát, như ong hút nhụy, chỉ láy mùi vỉ, khổng tổn sắc hương. Tỳ Kheo cũng vậy, nhận người cúng dường, đủ tự trừ não, khổng điiỢc cầu nhiều, làm hoại thiện tâm. Thí như người trí biết lưựng súnc trâu, chiu được nhiều ft, khổng dùng quá phần để kiệt sút trâu.

Ăn nhiều gây chướng tam muội, nên dùng ngũ quán để trị:

- Thứ nhất phải như uống thuốc khổng khác, ỉà thọ dụng đối trị quán.

- Thứ hai khổng tâng không giảm là ngon dở bình đẳng quánế - Thứ ba giữ thân trừ đối khát là cứu cánh đối trị quán.

- Thứ tư như ong lấy nhụy - tiên dụ hậu pháp - là bất tổn tự tha quán.

- Thứ năm thí như người tif biết lượng sút trâu, là tri lượng tri thời quán.

DI GIẢO TAM KINH

Thuốc để tộ bệnh, ăn để trị đói, nếu đù trị đói rồi thì thôi, cần gì nơi ngon sinh tâm tham nuốt thêm, nơi dở sinh tâm sân thọ ít. Ong dụ Tỳ Kheo, hoa dụ cứng dường. VỊ dụ mượn điều đó tu đạo trừ não. sắc hương dụ thiện tâm củã mình và người. Tham ăn cầu nhiều, đã tổn hại tam muội thiện của mình, còn tổn thiện tâm của đàn việt. Trâu cố thể chở nặng song nếu nặng quá sức, ắt trâu kiệt lực, dụ Tỳ Kheo tuy là ruộng phúc của thế gian, song tham nhận cầu nhiều, ắt đạo nghiệp phải suy. 3. Đổi tri khổ giải đãi thùv miên.

Này các Tỳ Kheo, ban ngày cẩn dụng tâm tu tập thiện pháp, không để thời giờ lẵng phí. Đẩu đêm cuối đêm, cũng đùrtig bỏ phéề Qữà đêm tụng kinh để làm ngày gỉờ cho mình, đừng vì nhân duyên ngủ nghỉ, khiến một đdl luống qua, khổng đạt được gì, phảỉ niệm lửầ dữ vô thưỡlng, đổt cháy thé gian, sớm cầu tự độ, đừng ham ngủ nữa. Bọn giặc phiền nẫo thường rình (hại) gíét người, còn hơn oan gia, sao ngủ yên được mà không cảnh giác Rắn độc phiền não ngủ trong tâm ta, khác nào rắn đen nằm trong phòng ngủ, phải dùng móc câu trì giới, sớm trừ khử đi, rắn ngủ đi rồi, mới ngủ yên được, (như) chưa ra mà ngủ là kẻ vổ tàm (9 ). Y phục tàm sỉ trong các trang nghiêm là món đệ nhát, lầm như móc sắt, khéo ngân người phỉ pháp, cho nên thường hay tàm sỉ, khổng được tạm bỏ, nếu rời tàm sỉ, ắt mát mọi PHẬT DI Gtáo HNII GIẢI công đút. Người hay biết quý (9 ), tất cổ thiện pháp. Nếu không biết quỷ, khổng khác gỉ cầm thú.

Tâm uể oải nôn giải đãi. Thân nặng nhọc nôn buồn ngủ, hai tướng này cộng thành một khổ, ngăn che định huệ, không cho phát sinh. Song thùy miên (ngủ) này từ ba điều ra:

- Một từ ăn sinh.

- Hai từ thời tiết sinh.

- Ba từ tâm sinh.

Trong kinh nói: ham tu thiện pháp khổng để thòi giờ lấng phí, là đối trị thùy miên phát sinh từ ăn. Đầu đêm, cuối đêm cũng đừhg bỏ phế, là đối trị thùy miên từ thời tiết sinh. Từ câu Phải niệm lủa dữ vô thường, đêu để đối tri thùy miên từ tâm sinh. Lại có hai ý :

- thứ nhất, từ Phải niệm lùa dữ vô thường đến mà không cánh giác là Quán Sát đối tri.

- thứ hai, từ rắn độc phiền não đến khác gì cám thú là

Tịnh Giới đối trị.

Trong Quán Sát đối trị, vô thường có hai: thứ nhất một lần sinh diệt là thô, thứ hai niệm niệm sinh diệt là tế.

Thế gian cũng có hai: một là y báo tam giói là khí thế gian, hai là lục đạo chính báo là chúng sính thế gian. Y chính đều chịu sự tàn diệt, không thể còn mãi, nên như lửa đốt. Lại hai thứ phiền não ái kiến, nơi tam giới cửu DIGIÁDTAMHNH địa (10), tất kiến có 88 sử (11), ái có 81 phẩm (12). Không thứ nào không đủ gây hại pháp thân, giết huệ mạng, nên còn hơn oan gia. Quán sát như vậy mà cảnh giác, gọi là Quán Sát đối tri. Thứ đến, trong Tình giới đối trị, nói phiền não tuy lúc không hiện hành cũng chưa từng không nằm ngủ phục trong tàng thức của ta, mà sự độc hại đáng sợ của phiền não này khác nào loài rắn độc đen, không thức thì thôi, thức ắt giết hại pháp thân huệ mạng của người, ngoài móc sắt trì giói không gì trừ được rắn độc này. Nói mổc sắt giói là Mộc Xoa giói (13), khéo phòng thân khẩu ; Định Cộng giói (14), khéo điều phục hoặc lậu nơi tâm ; Đạo Cộng giói (15), khéo đoạn hoặc tâm. Đủ ba giới này vĩnh diệt chủng tử phiền não trong ruộng tám thức, gọi là rắn ngủ đã ra, từ nay việc làm đã xong, không còn hoặc lậu, gọi là có thể yên ngủ, cho nên A La Hán đoạn tâm ngủ rồi, không đoạn miên (ngủ) do thực và thời sinh ra, do vì miên này chẳng phải hại vậy. Nay nếu chủng tử phiền não chưa đoạn mà yên ngủ, ắt không biết tôn trọng kỷ linh (16), gọi là vô tàm, không biết hổ tội ác của mình là vô quý ; lại không mong cầu Thánh Hiền gọi là vô tàm, không thẹn thấp hèn gọi là vô quý. Hai thiện tâm sở tàm quý luôn cùng phát khởi. Con người có khác cầm thú là do hai thứ này, như vậy há chẳng cố tu tàm quý sao !

Xong phần hai Pháp yếu đối trị chỉ Khổ.

PHẬT DI GLto KINH GIẢI

3) Pháp yếu đối trí diệt phièn não Nay nói pháp thứ nhất:

1. Đổi tri sân khuể phiền não chưởng Này các Tỳ Kheo, nếu có người đến cắt chặt thân mình, phải tự nhiếp tâm, đùhg cho sân hận, cũng nên giữ miệng, đừhg

thốt lòf ác. Nếu buông khuể tâm, tự làm hỏng Đạo, mát lợi

cồng đứt- Nhẫn được là đút, cho đến trì giới tu khổ hạnh cũng khổng bằng được. Người hay hành nhẫn, mới được

gọi là bậc đại nhân cố sút hơn người. Nếu không hoan hỉ

nhẫn chịu độc hại hủy mắng như uống cam lồ, người này khổng thể gọi là bậc trí huệ nhập đạoẳ Tại sao vậy ? Cái hại của sân khuể, ắt phá mọi pháp lành, hủy hoại hết tiếng tốt, đời này đòl sau, không ai thích gặp. Phải biết sân tâm, còn hơn lửầ dữ, nên thường ngăn ngừa, đìttig để sân vào. Giặc

cướp công đút khổng gì hơn sân. Cư sĩ hưởng dục, chẳng

phải người hành đạo, nên khổng cách kiềm chế, sân khuể

phát khởi có thể tha thứẽ Còn như người xuất gịa hành đạo

vô dục, mà ôm chửa sân khuể, thì thật quá đáng, khác nào như giữà trời mây trong mát sám sét khởi lửa, thựt chẳng hợp vậy. Văn chia sáu phần :

- Thứ nhất, nếu có người đến cắt chặt thân mình là nêu cảnh giói của nhẫn, nặng vậy còn nhẫn huống là nhẹ, 168 đến Cắt chặt còn nhẫn nổi, huống các nghịch cảnh khác, ắt chẳng còn đủ làm bận tâm.

- Thứ hai, phải tự nhiếp tâm các thứ, để bầy rõ tướng kham nhẫn. Đừng cho sân hận tất thân ý thanh tịnh. Đừng thốt lời ác, tất khẩu nghiệp thanh tinh.

- Thứ ba, néu buông khuể tâm, chỉ rõ điều mất mát của sự không nhẫn. Tự làm hỏng dạo, không thể tự lợi, mát lợi cống đút không thể lợi tha. Khuể tâm vừa khỏi, hai lợi đều tiêu, ý nói không thể phóng túng sân tâm.

- Thứ tư, nhẫn được là đứt, tán thán sức mạnh thù thắng của nhẫn, để khuyến tu. Bởi lẽ người trì giới, vị tất đã nhẫn được. Ngưòi nhẫn nhục, quyết định không thể không trì giổi, cho nôn trong sáu độ, giới đứng hàng thứ nhì, nhẫn đứng hàng thứ ba, vì cái trước không kiêm cái sau, cái sau tất đủ cái trước vậy. Dùng tâm mình trì giói, ắt phức báo chỉ trong vòng nhân thiên.

Dùng vô ngã mà hành nhẫn, liền thành đạo cả xuất thế.

Bị phạm đến mà không tranh hơn thiệt, như biển rộng trời cao, chứa được chim bay cá lội, nên gọi là bậc đại nhân có sức hơn người.

- Thứ năm, néu không thẻ hoan hỉ... ỉập rõ lại cái lỗi không nhẫn để răn người tu. Cam lồ là thuốc bất tử, do người mắng nhiếc, ta thành tựu sức nhẫn, như (da, mỡ)

heo chùi vàng, vàng càng sáng rỡ, như đá mài gươm, PHẬT DI GIÁD KINII GIẢI gươm càng sắc bén, cho nôn Ca Lợi (17), Điều Đạt (18) đều là thiện tri thức của Thích Ca. Nếu nói lời ác mắng không tưởng như cam lồ, không hoan hỉ thọ nhận, thì thật ngu ngốc, chưa từng nghe đạo vậy. Huống hồ, nhất niệm sân tâm khỏi, bá vạn chướng môn khai, phá các pháp lành, làm sao lợi mình, hủy bao tiếng tốt, lợi người sao được, đòi nay tạo nhân mất hai lợi, đời sau chịu quả không hai lợi, còn ai muốn thấy người này nữa. Cho nôn muốn hộ thiện pháp tự lợi phải phòng lửa dữ sân khuể, muốn hộ công đức lợi tha, phải phòng giặc sân.

- Thứ sáu, cư sĩ hưởng dục... kết luận các điều không nên làm, từ hàng người đến Lục Dục Thiên (19), chưa nhập đạo, đều gọi là bạch y, hàng này thường có hai lỗ i:

Thứ nhất hưởng dục, dục cùng sân ẩn bầy lẫn nhau.

Thứ hai không hành đạo, không có thiện pháp chế ngự tâm, nên có sân còn có thể tha thứ, như thường nói tục nhân tạo tội, đều do những lẽ này, không đáng trách nhiều. Người xuất gia hành đạo vô dục, như mây trong mát, há ôm ấp tâm sân khuể, như khởi lửa sấm sét.

2. Dối tri cống cao phiền não chướng Này các Tỳ Kheo, nên tự xoa đàu, đă bỏ làm đẹp, mặc áo hoại sắc, ôm giữ ứhg khí (20), khất thựt tự nudi, tự thấy như 170 vậy, néu khởi kiêu ngạo, phải cáp diệt trừ, tăng trưởng kiêu ngạo, hàng bạch y thé tục còn không nên làm, huống chỉ người xuất gia học đạo vì giải thoát, tự hạ thán mình mầ di xin ân.

Văn có hai tiết:

- Thứ nhất từ này các Tỳ Kheo chính để lập pháp đối trị. - Thứ hai từ tăng tn/ởng kiêu ngạo so sánh điều không nôn.

Trong phần thứ nhất cố năm câu đối trị:

- Thứ nhất nên tự xoa đầu, tất chẳng có mũ nốn nghiêm sức.

- Thứ hai đã bỏ làm đẹp, tất không cố gươm đeo làm đẹp thân.

- Thứ ba mặc áo hoạỉ sắc, tất không có y phục năm mầuễ - Thứ tư ôm gíữ ứng khí, tất không có đầy tớ hầu hạ. - Thứ năm khát thựt tự nuôi, tất không cố tiền bạc của cải tích chứa. Nên phải thường dùng trí huệ quán sát, nếu khỏi kiêu mạn, phải gấp rút trừ diệt ngay. Áo hoại sắc tức ba thứ cà sa, cùng các thứ quần và tọa cụ, đều dùng ỉam, đen, mộc lan, ba thứ hoại sắc. úng khí tức bát đa la, cả ba thể, sắc và lượng đều phải đúng pháp. Thể chỉ được ỉàm bằng sành hoặc sắt, sắc (mầu) phải đen như chim cưu cáp, lượng tùy theo bụng lán nhỏ.

PHẬT DI GLfo KINTI GIẢI

Văn sau nêu sự so sánh với bạch y, bạch y còn không nên kiêu ngạo, huống kẻ cầu giải thoát.

3. Đối tri siểm khúc phiền não chưởng.

Này các Tỳ Kheo, tâm siểm khúc, trái nghịch với đạo, cho nên tâm phải chát trựt- Phải biết siểm khúc chỉ để dối trá, người nhập đạo tát khổng thể làm vậy, thế nên các ổng phải thường đoạn tâm, láy chát trựt làm gốc.

Đon đả ngoài miệng là siểm, ý xiên xẹo theo thời là khúc Siểm tất không chất, khúc ắt không trực. Chỉ tự khi dối, là đã khi dối người, điều đó người nhập đạo quyết không bao giờ có. Chân tâm là đạo tràng, bởi tâm trực vĩnh viễn không còn tướng ủy khúc, nếu chẳng chính niệm chân như, há được gọi là đoạn tâm sao.

Hết phần đầu Minh Cộng Thế Gian Pháp Yếu.

B) Minh bất cộng thế gian pháp yếu Bất cộng thế gian pháp yếu gọi là công đức thành tựu xuất thế gian của bậc đại nhân. Văn chia làm tám phần, nay nói phần đầu :

1. Cống đức vố cầu :

Này các Tỳ Kheo, nên biết người đa dục, cầu lợl nhiều nên khỏ não cũng nhiều. Người thiểu dục, vô cầu vô dục tát không hoạn này, chỉ như vậy thôi, thiểu dục cũng cần tu DI GIÀ) TAM KINH tập, hà huống thiểu dục thường sinh mọi cổng đức. Ngưdí thiểu dục tát không siểm khúc để được lòng người, lại cũng