Kinh Bát Đại Nhân Giác Lược Giải

không bỉ các cân kéo buộc. Người hành thiểu dục, lòng ắt

thanh thản, không sự lo buồn, lúc nào cũng đủ, thường chẳng tháy thléu. Hễ có thiểu dục là cố Niết Bàn. Đó gọI là thiểu dục.

Văn cố năm ỉoạỉ sở trí giác tướng :

- Thứ nhất 7frỂ giác chướũg tướng, gọi đa dục là phiền não chướng, đa cầu ỉà nghiệp chướng, khổ năo cũng nhiều là báo chướng.

- Thứ hai Trí giác trị tướng là nói vô cầu vô dục, tất khổng hoạn này.

- Thứ ba Trí giác nhãn quả tập khởi tướng, là nói thiểu dục không hoạn nạn, cũng đủ tu tập, huống hay sinh mọi cồng đút, thành tựu vô lượng pháp thánh thiện.

- Thứ tư 7>7ằ giấc vô chư tướng tất cánh tướng, là nói không siểm khúc thì không hoặc chướng, không cầu mua lòng người thì không nghiệp chướng, không bị các cân kéo buộc thì không khổ chướng. Bởi lẽ nhãn căn lôi kéo ngưòi thọ sắc, cho đến thân căn lôi kéo nguòi thọ xúc, khiến con người không được tự tại, phải chịu khổ lớn. - Thứ năm Tri giắc quả thanh tựu tướng là nói tâm ắt thanh thản, n ê n th àn h tựu p h áp th ân , k h ổn g s ự lo buồn nên thành tựu Bát Nhã, lúc nào cũng đủ, thường chẳng 173 PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI thấy thiếu là thành tựu giải thoátề Đầy đủ ba đức này gọi là Đại Niết Bàn. Cho nên mói biết thiểu dục là nhân, Niết Bàn là quả.

2. Tri túc cồng đức (cống đức biết đủ)

Này các Tỳ Kheo, nếu muón thoát các khổ não, phải quán tri túc. Pháp tri túc chính là chỏ an ổn giầu vuiề Người tri túc dầu nằm đất vẫn tháy an lạc, người không tri túc dẫu ở thiên đường vẫn không toại ý. Người không tri túc tụy giầu nhưng nghèo, còn tri túc tuy nghèo mà gầu, người không tri túc thường b| ngũ dục trói buộc, làm chỗ cho người tri túc xốt thương.

Công đức vô cầu phần trước, là xa lìa các việc ngoài mình. Nay công đức tri túc là xa lìa ngay các thứ trong mình. Văn nói, muốn thoát khổ não phải đôi trị nhân quả của khổ. An ỏn giầu vui là nói lại nhân quả thanh tịnh.

Tiếp đến so nằm đất vỡí thiên đường, là dựa theo hai xứ mà chỉ bầy chỗ sai biệt (của tri túc và không tri túc).

Lại so gjầu với nghèo, là theo hai sự chỉ bầy sự sai biệt.

Còn bị ngũ dục lôi kéo so với thương xót là theo hai pháp không tự lợi và có lợi tha, chỉ bầy sự sai biệt. Một thứ th ư ờ n g bi ngũ dục kéo lôi, nên không lợi mình (tự lợi), một thứ ngO dục khổng kéo buộc được, nên tự lợi mình, lại hay thương xót kẻ không tri túc, nên lợi ngưòi (lợi tha).

3. Viễn lv cống đức (cồng đức xa lìa)

Này các Tỳ Kheo, muốn cầu tịch tĩnh an lạc vổ vỉ, phải xa Ra ồn náo lối ren, một mình nhàn nơi thanh vắng. Người ở chỗ ữnh, thường được Đế Thích và chư Thiên kính trọng, vì vậy nên xa (đò) chúng nới mình, (đồ) chúng bên ngoài, ở riêng chốn thanh nhàn, tư duy diệt trừ gốc khổ. Nếu thích đồ chúng (đám đông) ắt bị đò chúng khuáy phá. Tựa như cây

lớn, đần chim tụ lại, tất chịu họa hoạn khổ gẫy. Trối buộc ở

thế gian, chìm đắm trong biển khổ, khác nào voi già sa lầy, không sao ra được. Đó gọi là xa lìa.

Văn gồm có ba môn nhiếp nghĩa (thâu tóm các nghĩa).

- thứ nhất tự tính viễn ly môn, vì từ thể phát sinh, chỉ bầy bốn món đối trị. Nói tịch ữnh vô vi an lạc, đối trị chưởng chấp trước ngã tướng. Tích ữnh tức pháp vô ngã không. Vô vi tức vô tướng không. An lạc tức vô thủ xả nguyện không. Phải Ra ồn náo lối ren, đối trị Ngã Sở chướng. Năm ấm loạn khởi, không có lớp lang, gọi là Ồn náo rối ren. Một minh nhàn nơi thanh vắng, đối trị vói hai vô tưởng chướng ngại kia, vì ngã (ta) và ngã sở (của ta) vốn tự vô tướng. Nay từ ba thứ tam muội, hiển bầy lý vô tướng, chướng kia tự diệt theo. Đé Thích và chư Thiên cùng tôn trọng, đối trị vô vi thủ công đức chướng.

Chỗ ửnh là pháp đáng trọng, vì đứng đầu trong các thiện pháp. PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

- Thứ hai tu tập viễn ly môn, vì từ phương tiện phát sinh. Chúng nơi mình là nói các pháp, tâm, tâm sở và ngũ ấm. Chúng bên ngoài là nói thầy trò và đông học. Riêng ở chốn thanh nhàn, trụ (ở) đúng theo pháp, là thành tựu phương tiện huệ. Tư duy diệt tiừ gốc khỏ xa lìa gây nhân, là thành tựu thiện trạch trí (trí khéo chọn pháp). - Thứ ba thọ dụng chư kiến môn (lãnh dùng các kiến) vì hay bị trói buộc là nói thích đồ chúng, ắt bi đồ chúng khuấy phá. Cây lớn dụ cho thức thứ sáu. Đàn chim dụ cho tâm sở phápế Đó là nói về chúng nơi mình. Cây lổn dụ cho Tỳ Kheo. Đàn chim dụ cho đám đệ tử đồng học. Đó là nói về chúng bên ngoài. Từ những thứ này mà các kiến tập hợp phát sinh, nôn lấy cái họa hoạn khô gẫy làm dụ. Lại do kiến mà thành nghiệp, do nghiệp chiêu khổ, nên ví như voi già sa lầy không sao lên được. Già ví cho trí quán suy vi, tức là hoặc chướng (21). Voi thân to nặng ví cho nặng tình trói buộc, tức là nghiệp chướng (21). Sa lầy dụ cho đám chìm trong biển khổ, chính là báo chướng (21). Chỉ mới không xa lìa, ba chướng đã trói buộc trùng trùng, làm sao không suy xét mà tìm lối thoát ra. 176 DI GLẤO TAM KINII

4. Bất bì quvẽn cống đức (còng đức không mêt mòi)

Này các Tỳ Kheo, nếu chăm chỉ tình tiến, ắt việc gì cũng dễ, cho nên các ỏng phải thường tỉnh cần, thí như gỉòng nước nhỏ chảy mãi tát xuyên qua đá. Nếu ngiiõl tu hành tăm thường lưỡi biếng bỏ phé, khác gl đánh lửa chưa cháy đấ ngừhg, dầu muốn cố lửầ vẫn không có được. Đố gọi là tính tiến.

Cần (chăm) tất không lười. Tình ắt chẳng tạp, tiến tất không lùi, cho nôn thánh quả của tam thừa, đạt được không khó, chẳng giống ngoại đạo khổ hạnh vô ích. Dùng ví dụ nước chẳy xuyên đá để chỉ cho sự dụng công không ngừngế Đánh lửà ngưng hoài dụ cho cái họa giải đãi thất niệm.

5. Bất vong niêm cống đức (cống đức không mất niêm)

Này các Tỳ Kheo, cầu thiện tri thút, cầu người hỗ tiợ, không bằng không mát niệm. Néu người nào khổng mát niệm, các giặc phiền não khổng thể xâm nhập được. Cho nên các ổng tăm phải thường nhiếp nlệmẽ Nếu người thát niệm, tát sẽ mất mọi công đút. Nếu niệm ỉựt vũhg chắc, tuy vào trong đám giặc ngũ dục, cũng không hè tổn hại, như mặc giáp vào trận tất không sợ sệt. Đố gọi là không quên niệm.

Không quên niệm này đứng đầu trong mọi hanh. Nói mọi hạnh, lược có ba loại:

177 PHẬT DI GIẤO HNH GIẢI

- Thứ nhất hạnh nghe pháp (văn p h á p hạnh), tức cầu thiện tri thức.

- Thứ hai hanh ừong khéo tư duy (nội thiện tư duy hạnh), tức cầu thiện hộ.

- Thứ ba hãnh tu đúng pháp (như pháp tu hành), tức cầu thiện trợ (trợ giúp tốt lành).

Ba hanh này còn gọi là ba huệ. Nghĩa của huệ là chiếu soi, nghĩa của hanh là tiến hướng. Chiếu soi để tiến thêm, tất nhiên phải do không mất niệm. Hạnh không nghe, chẳng khác gì bình úp không đựng được nước. Hạnh không suy xét như bình vỡ, dầu đụng cũng mất. Hạnh không tu như bình dơ, tuy nước không mất, song dơ bẩn không dùng được. Giờ nếu được không mất niệm, tất được ba hạnh. Người có ba hạnh, phá được phiền não oán tặc từ vô thủy, do vậy phải thưõng nhiếp niệm nơi tâm (không cho mất niệm), tức chính là mặc giáp cứng vào trận, đã không sợ bị giặc hại, lại diệt được giặc nữa vậy.

6. Thiền dinh công đức (cống áức thiền đinh)

Này các Tỳ Kheo, nếu người nhiếp tâm, tâm ắt tại định, do tâm nơl định, khéo biết tướng các pháp sinh diệt của thế g|an, cho nên các ông thường nên tinh tiến tu hành các thứ thiền định. Người đạt được định, tâm không tán loạn, như 178 DI GIÁO TAM KINII nhà tiếc nước, phải giỏi đắp đê, người tu cùng vậy, vì nước trí huệ, nên khéo tu thiền định, không để lỉ mất. Đố gọi là

Định.

Nhiếp tâm gọi là phương tiện thiện xảo. Chê bỏ các tâm hạnh thấp hèn, liền lần lượt chứng được các thiện, thậm chí phát sinh đủ các tam muội. Tâm đă nơi định, tất như mặt tròi trên không, sáng soi muôn vật, nôn nói khéo biết tướng các pháp sinh diệt của thế gỉanế Nói tinh cần để đối trị ba loại giải đãi:

- Thứ nhất tinh cần tu tập hạn chế ăn ngủ, điều hòa hơi thở ra vào để đối trị lười biếng không an ổn (bất an ổn giải đãi).

- Thứ hai tinh cần tu tập hiểu biết các đinh, có công đức trí huệ thông suốt, mói diệt được tận nguồn khổ, và thành tựu được việc hy hữu lớn, đối trị sự lưòi biếng không vị (vô vị giải đãi).

- Thứ ba tinh cần tu tập quan sát các khổ sinh, lão, bệnh, tử, cùng khổ bốn ác thú mà ta chưa lìa được, đối trị sự lưòi biếng không biết sợ (bất tri khủng bố giải đãi).

Nhò tu tập ba pháp đối trị này, tâm không tán loạn, không còn chỗ đối trị nữa, liền có thể phát huệ vô lậu, đoạn hoặc chứng quả. Đưa thí dụ hợp với pháp, noi văn dễ biết. 179 PHẬT DI GLto K1NII GIẢI

7. Trí huê công đức (cống đức trí huê)

Này các Tỳ Kheo, néu có trí huệ, ắt khổng tham trước, thường tự tình xét, không để sai sót, đố là nói ngã pháp đều được giải thoát. Nếu khổng như vậy, đă chẳng phải đạo nhân, cũng không phải bạch y, chẳng biết gọi là gì nữSL Thật trí huệ là con thuyền vũng chắc bâng qua biển lão bệnh tử, cũng là ngọn đèn sáng trong bống tói vô minh, là thuốc hay cho muôn bệnh, rìu sắc để đốn cây phiền não. Cho nên các ồng, phải dùng ván tư tu huệ mà tăng ích. Nếu có trí huệ chiếu soi, tuy lầ mắt thịt, song là người tháy rô. Đó gọi là Trf huệ.

Nếu có trí huệ, tất không tham trước là nêu rõ thật huệ có công đức lìa chướng. Vì xa lìa được chướng ngại chân thật nghĩa xứ và thế gian sự xứ. Do đoạn trừ được sự mê lý vô minh, nên hai thức sáu và bảy, không tham trước kiến phần (22) của thức thứ tám, nhận cho là ngã pháp, đó là xa lìa chướng chân thật nghĩa xứ (viễn ly chân thật nghĩa xứ chướng). Do dứt trừ được mô sự vô minh nên sáu thức trước không sinh tham trước nơi cảnh giới lục trần, đó là xa lìa chướng thế gian sự xứ (viễn ly thế gian sự xứ chướng) Ẽ Thường tự tính xét, khổng để hở sót là nỗ lực tăng ích cả ba huệ văn, tư, tu, chính vậy nơi ngã pháp đều được giải thoát (giải thoát khỏi ngã pháp), nên nói do ba huệ chứng được thật tií huệ. Tăng ích ba huệ để chứng thật huệ, mới gọi là Đạo 180 DI GLẤO TAM KINII

nhân. Chưa xuất gia gọi là bạch y. Nay đã xuất gia, lại không bốn huệ (23), tiến thối đều mất, nên chẳng biết gọi

làgĩvậy.

Kế dùng bốn thí dụ, dụ cho thật trí huệ. Trí thấy được Khổ đế như con thuyền vũtig chắc, trí đoạn Tập đế như đèn sáng lớn, trí chứng được Diệt đế như thuốc hay, trí tu Đạo đế như lưỡi rìu bén. Song thật trí khó chứng, nên phải dùng ba huệ vân, tư, tu để tăng ích. Trong Danh Tự vị (24), Văn huệ tăng ích nhập được Đình tâm, biệt, tổng tướng niệm (25). Trong Quán Hạnh vị (24), tư huệ tăng ích nhập được Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế đệ nhất pháp (26). Trong Tương tợ vị (24), tu huệ tăng ích thấy được lý Tứ Thánh Đế, phát vô lậu thật huệ, chứng bốn đạo quả. Tam huệ khi còn ỉà nhân tu tập, chưa đủ thiên nhãn, người có huệ giải thoát cũng không thiên nhãn, song đều hiểu rõ Tứ Đế, nên không đọa tà kiến, chính là người minh kiến (thấy rõ). Theo tạng giáo thì nghĩa giải nhu vậy. Thông giáo theo lệ này mà rõ. Do vì tam thừa cùng một phương tiện vậy.

8) Tất cánh cống đức (công đức cứu cánh). Này các Tỳ Kheo, hễ nhiều hí luận, tâm kia phải loạn. Tuy đâ

xuất gia, do chưa giải thoát, nên các Tỳ Kheo phải gấp xa

181 PHẬT DI GLto KINII GIẢI rời hí luận loạn tâm. Nếu muốn đắc sự an vui tịch diệt, chỉ phải khéo trừ cái loạn hí luận. Đó gọi là không hí luận. Bẩy loại công đức trôn đều là công đức trưởng dưỡng phương tiện. Còn công đức này là tự tính viễn ly, chẳng phải pháp đối trị, nên gọi là công đức tất cánh.

Chân như Niết Bàn bổn tính thanh tịnh, ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành xứ diệt, vốn chẳng phải cảnh giới của sự hành hí ỉuận. Do vì hí luận, mà đi ngược lại sự an vui tịch diệt. Sơ quả đắc thật trí huệ, thấy Tứ Thánh Đế, phân biệt phiền não tuy đã vĩnh diệt, song tam giới 9 địa 81 phẩm tư hoặc, áèu là vô thủy cái gọi là hí luận lập thành, khiến tâm nhiễu loạn, không khế hợp vói chân thường, nên phải gấp rút xa rời hí luận, mới được sự yên vui của Niết Bàn tịch diệt. Nói khéo diệt, tức dùng chỗ đắc Tứ Đế thật huệ, suy xét lại thật duyên, quán sát nhiều lần, thanh tịnh trừ nghiệp thức, khiến không còn hiện lại nữa, để nghiệp thức rốt ráo không sinh, đó là nghĩa giải theo Tam Tạng. Nếu mở bầy rõ ra, thì dẫu thật ở ngoài các sự, cũng vẫn là hí luận. Thường đối các sự mà vẫn hằng chân mới chẳng phải hí luận. Lại chẳng đủ tức không, vẫn là hí luận.

Trang đạo mà chẳng không, mới chẳng phải là hí luận.

Lại dù bỏ biên đứng trung đạo, vẫn là hí luận, tức biên tức trung (vừa bờ vừa giữa) mới không là hí luận. Lại 182 đối quyền chỉ rõ thật, vẫn mang hí luận, mở quyền bầy thật (khai quyền hiển thật), không thô chẳng diệu, mói không là hí luận. Lại nói quyền nói thật, nói gốc nói vết đều chỉ là hí luận. Vừa khởi quán tâm, gốc vết đều tuyệt mói không là hí luận. Lại chỉ chứ trọng mặc nhiên (yên lặng bất động), đoạn tuyệt nói năng thấy biết (ngôn kiến), vẫn thuộc hí luận. Biết tứ cứ đều không thể nói, song vì có nhân duyên, nôn cũng có thể nói được, nối cùng không nói tự tính bình đẳng, không ỉàm nhị giải, cũng không nhất giải, không cũng nhất cũng nhị giải, không chẳng nhất chẳng nhị giải, mói không là hí ỉuận.

Hết phần chính tông.

CHÚ THÍCH PIỈẦN chính vàn.

PHẬT DI GIÁO KINIỈ GIẢI c) Ngã đức: Hiểu ngã có hai loại:

. Thứ nhất tự thể gọi là Ngã, như phẩm Ai Thán, kinh Niổt Bàn nói: "Nếu pháp là thật, là chân, là chủ, là ỵ, tính không biến dịch , g ọ i là N g ã ”.

. Thứ hai, dụng tự tại gọi là Ngã, như phẩm Cao Quý Đức

Vương, Kinh Niết Bàn nói : "Có Đại ngã nên gọi Đại Niết Bàn. Đ ạ i tự tạ i nên g ọ i là Đ ạ i N gã. Sao g ọ i là đ ạ i tự tạ i ? C ó tám tự tạ i nên g ọ i là N gẩ'. (Xem kinh Đại Bát Niết Bàn, phẩm Cao Quý

Đúc Vương).

d) Tịnh đức : Thể của Niết Bàn giải thoát hết mọi cấu nhiễm, nên gọi là Tịnhễ Lại tùy hóa xứ duyên mà chẳng ô, gọi là Tịnh. Pháp Hoa Huyền Nghĩa quyển bốn nói : "Phá phĩên não của 25 c õ i Hữu g ọ i là Tịnh. Phá n gh iệp của 2 5 c õ i Hữu g ọ i là N gã. Không thọ báo của 25 cõi Hữu gọi là Lạc. Không có sinh tử của 2 5 c õ i Hữu g ọ i là Thường. Thường L ạc N g ã Tịnh g ọ i là P hật PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI thân huyết nhục. Nhị thừa do vô minh ngăn che, chỉ quán hết thẩy mọi sắc ở thế gian đều là bất tịnh, chẳng rõ sự tịnh nơi pháp thân thường trụ của Như Lai. Gọi đó là Bất Tịnh Điên Đảo. Bốn điều này là Tứ Điên Đảo của ĩĩểu thừa.

5 - Ngoại quyến thuộc Là quyến thuộc tục gia không phải xuất gia.

6 - Cộng tướng : Các pháp có hai tướng là Tự tướng và Cộng tướng. Chỉ cục hạn nơi tướng của tự thể gọi là Tự tướng, thông vdi các tướng khác gọi là Cộng tướng. Dụ như mỗi sự của ngũ uẩn (trong ngũ uẩn) là Tự tướng. Còn lý Không, Vô ngã, và tướng Sinh, Trụ, Dị, Diệt là Cộng tướng vậy. Đến như mầu xanh có nhiều sự thể, mỗi sự thể đêu là Tự tướng. Như xanh của hoa, xanh của quả, xanh của áo, tự tha cùng thông (một mầu xanh) là Cộng tướng. Nên Tự tướng Cộng tướng trùng trùng qua lại vô cùng, mà không có thật thể của Tự Tướng. Duy Thức Thuật Ký nhị mạt Như trong ngũ uẩn, lấy mỗi sự của ngũ uẩn làm Tự Tướng, lý Không, vở ngã làm Cộng tướng (lược bớt) triển chuyển như vậy đến chỗ bất khả thuỵết là Tự tướng. Chỗ cực vi có thể nói được là Cộng tướng. Nên lấy lý suy ắt không tự tướng thể. Lại nói pháp thể bất khả thuyết là Tự tướng, khả thuyết là Cộng tướng. Lấy lý mà luận, ắt cộng đã chẳng phải cộng, tự cũng chẳng phải tự."

7 - Vô Tác Giới: Không tạo tác nhân duyên. Vô tác giổi còn gọi Vô giáo, tân dịch Vô Biểu. Giới thể có hai : tác giới và vô tác giới.

Tác giới là khi thọ giới rồi, ba nghiệp thân khẩu ý hành động theo đúng pháp, đó là nghiệp thể có thể thấy nghe đượcẽ 186 VỔ tác giới là nương nơi duyên tác giới ỉúc đố phát sinh trong thân nghiệp thể khổng thể thấy nghe được. Duyên mới phát của nghiệp thể này tuy do động tác của ba nghiệp (tức tác giới), nhung một khi đã sinh, ắt khổng cần mượn hành động của ba nghiệp (để biểu hiện), mà hằng luôn tương tục, nên gọi là vổ tác.

Nếu ba nghiệp ngưng hành động, tác giổi ắt diệt theo, nhưng vô tác giới luôn tương tục phát động công năng phòng phi chỉ ác, gọi đố ỉà Vô tác giối thể. 8- Ngũ ThiGn Thái TV : Cụ túc giổi được chia làm Thiên môn và Tù mổnế Dựa theo các tội quẳ đã kết thành và nghĩa trọng yếu của tội mà chia ỉàm Ngũ Thiên. Phân loại theo tội tính và nhân tội chia làm Tliất Tụ.

Ngũ Thiên gồm:

1) Ba La Di tội (Paragika): Dịch là Đoạn đầu (cắt đầu). Tội này nặng nhất, giống như cắt dầu không thể sống lại, phạm tội này không còn là Tỳ Kheo nữa. Tỳ Kheo có 4 giới, còn Tỳ Kheo ni có 8 giới.

2) Tăng Tàn tội: (Sanghàvasesa) Phạn ngữ Tăng Già Bà Thi Sa.

Tỳ Kheo phạm tội này, như người chờ chết, chỉ còn chút tàn dư sinh mệnh, nên phải hướng chư Tăng cầu sám hối để bảo toàn mạng tàn dư này, nên gọi Tăng Tàn. Tỳ Kheo có 13 giổi, Tỳ

Kheo ni có 17 giới.

3) Ba Dật Đè tội: (payattika) dịch là Đọa, như vào trong ngục vậy. Có hai loại Đọa và Xả Đọa. Hợp hai loại, Tỳ Kheo có 120 giổi, Tỳ Kheo ni có 208 gióiẾ 187 PHẬT DI GLto KINH GIẢI

4) Đè Xá Ni tội: gọi đủ là Ba La Đề Đề Xấ (Pratidesaniya) dịch là Hướng Bỉ hối, đối các Tỳ Kheo khác cầu xin sám hối, tội được tiêu diệt. Tỳ Kheo có 4 giới, Tỳ Kheo ni có 8 giới.

5) Dột Kiết La tội (Duskrta): dịch là Ác tác, các tội này nhẹ. Tỳ Kheo gồm Nhị Bất định, Bách Chúng Học, Thất Diệt Tránh, tổng cộng 109 gidiễ Tỳ Kheo ni đòng.

Thất Tụ gồm năm Thiên trên, thiên thứ ba thêm Tụ Thâu Lan Giá (sthulatyaya) dịch là Đại Chướng Thiện Đạo. Tội ở khoảng giữa hai tội Ba La Di và Tăng Tàn chưa thành tựu. Thiên thứ năm, tức tụ thứ sáu Đột Kiết La chia làm hai : ác tác và ác thuyếtế Do thân tạo gọi là ác tác, do miệng tạo gọi là ác thuyết (xem Hành Sự Sao quyển 1) PHẬT DI GLfo KINH GIẢI DI GIÁO TAM HNH

Kế tiếp, do mê mờ lý Diệt đế mà phát sinh bẩy hoặc, như ở Tập đế, Diệt đế là Niết Bànể Bác điều cho rằng chẳng phải khổng cố Niết Bàn, ỉà Tà kiến. Cho Tà kiến này là Chính kiến, đó là Kiến Thủ Kiếnề Nghi ngờ Niết Bàn mà không quyết định lòng tin, là nghi. Do ba Kiến trên làm duyên mà phát khòi, đố ỉà bốn thứ tham, sân, si, mạn.

Sau cùng do mê mờ lý Đạo đế, mà phát sinh tám hoặc, gồm bẩy hoặc trước, cộng thêm ơiứrế Câm Thủ. Cố một hạng ngoại đạo, tu Vô tưởng định ĩâm ngỡ là chính đạo nhập Niết Bàn, đố là giới cấm thủ kiến cho Phi Đạo là Đạo, phát khỏi vì do mê mờ lý Đạo đế. Còn bẩy hoặc kia cũng giống như ở Tập đếằ Đó là 32 hoặc của Dục giới.

Duc giới < Khổ đế —10 hoặc^— Thân, Biên, Tà, Kiến thủ, Giổi,

• Tham, Sân, Si, Mạn, Nghi Tập Đế — 7 hoặc Tà, Thủ, Tham, Sân, Si, Mạn,

Nghi Diệt Đế -7 hoặc Tà, Thủ, Tliam, Sân, Si, Mạn, x Nghi Đạo Đế-8 hoặcs—- Tà, Thủ, Giổi, 1113111, Sân, Si,

Mạn, Nghi Sắc giới và Vô Sắc giổi mỗi giới có 28 sử, mỗi Đế trừ Sân raẾ vì hai gỉối này là Định Địa, chẳng phải như Dục giới là Tán địa, nên không khỏi các phiền não thô động như sân khuể. 191 PHẬT DI GIÁO KENH GIẢI

Khổ đế—9 hoặc - Thân, Biên, Tà, Thủ, Giới, Tham, Si, Mạn, Nghi Vô Sắc, Sắc giới < Tập Đế - 6 hoặc — Diệt E)ế- 6 hoặc Đạo Đế -7 hoặc v Tà, Thủ, Tham, Si, Mạn, Nghi Tà, Thủ, 1113111, Si, Mạn, Nghi Tà, Thủ, Giổi, Tham, Si,

Mạn, Nghi 88 món này, do 15 tâm kiến đạo đoạn trừ, nên gọi là 88 sử của

Kiến Hoặc. 12 - 81 Phẩm Ái: Còn gọi là 81 phẩm Tư Hoặc. Kiến hoặc thuộc độn đoạn (trừ nhanh). Tư hoặc thuộc tiệm đoạn (trừ chậm)ắ Tiệm đoạn vì Thanh văn thừa thuộc độn căn, nên phân 10 hoặc làm cửu phẩm của cửu địa, để đoạn từng phần. Cửu phẩm gồm Thượng thượng phẩm, Thượng trung phẩm, Thượng hạ phẩm, cho đến Trung rồi Hạ thượng phẩm, Hạ trung phẩm, Hạ hạ phẩm. Mỗi địa có cửu phẩm. Cửu Địa cộng chung có 81 phẩm. Thánh giả chứng quả Dự Lưu sau khi đã trừ kiến hoặc, tiếp theo trừ nhất phẩm cho đến ngũ phẩm của sơ địa, gọi là Nhất Lai Hướng, đoạn sáu phẩm này rồi, là quả Nhất Lai (Tư Đà Hàm), hãy còn ba phần dục hoặc, nên phải còn một Tân đi đến nơi Nhân Thiên nữa. Sau đó đoạn ba phẩm dục hoặc này, là Bất

Hoàn Hướng. Đã đoạn xong gọi là Bất Hoàn (A Na Hàm), vì không còn sinh nơi Dục giới nữa. Tiếp theo tiệm đoạn 72 hoặc của tam địa còn lại, là A La Hán Hướngẽ Đoạn sạch rôi, là quả A

La Hán. A La Hán có nghĩa Vô Sinh, vì đã trừ sạch 81 phẩm hoặc, không còn tái sinh nơi tam giới nữa (xem Câu Xá Luận 12). 192 13 - Ba La Đề Mộc Xoa (Pratimoksa) : Một trong ba giới luật, dịch ỉà Biệt giải thoát, hoặc Xứ Xứ giải thoát. Có nghĩa các giới luật thất chúng đã thọ, đều có công năng giải thoát bẩy món ác của thân khẩu. Hoặc còn dịch là Tùy giải thoát, dùng giới luật tùy thuận quả của hai thứ giải thoát hữu vi và vô vi.

Đại Thừa Chương Nghĩa quyển nhất nối ”Mộc Xoa được gọi là giải thoát (lược bớt). Giới hanh gọi là giải thoát vì hai nghĩa : thứ nhất giới hanh ưánh được nghiệp quấy, nôn gọi giải thoát, thứ hai đắc được quả giải thoát, nên gọi giải thoát. ”

14 - Định Cộng Giái: Một trong ba gidi luật, còn gọi là Tĩnh Lự Sinh Luật Nghi. Hành giả nhập Tứ Thiền của Sắc giới, tất cùng thiền định phát sinh giới thể tự nhiên phòng phi chỉ ác, mọi hành động, nối năng của thân khẩu đều khế hợp ỉuật nghi. Định này hữu ỉậu, nên Giới cũng hữu lậu.

Câu Xá Luận quyển 14 ghi :”Đo Tĩnh Lự Sừih, là nói luật nghi này từ tĩnh lự phát sinh, hoặc nương nơi tũih lự. Nếu đắc tĩnh lự, tất thành tựu luật nghi này”. Thái Thập Ngũ Pháp Danh Mục ghi:

" Tĩnh Lự Luật Nghi, cũng gọi là Định Cộng Giới, vì đông có cùng một lúc với Đinh 15 - Đạo Cộng Giứi : Một trong ba luật nghi. Các bậc Thánh tam thừa đến các vị Kiến Đạo và Tu Đạo phát Vô Lậu Định cùng Vô Lậu Trí, tự phát sinh giói thể phòng phi chi ác, gọi là Vô Lậu Luật Nghi hay còn gọi là Đạo Cộng Giới, vì Vô Lậu Luật Nghi này cùng Vô Lậu Đạo cộng sinh, cùng Vô Lậu Đạo cộng diệt, nên gọi là Đạo Cộng Giới.

16 - Kỷ ỉ inh : còn gọi là tính giác bổn ỉaiẵ 193 PHẬT DI GIÁO KINIỈ GIẢI

17 - Ca Lợi : vua Ca Lợi tiền thân của Kiều Trần Như, dùng gươm phân thân đạo sĩ tu nhẫn nhục (tiền thân Phật), do nhân duyên này được Phật độ đầu tiên.

18 - Điều Đạl : Tức Đề Bà Đạt Đa, em họ Phật và ỉà anh ruột của ANan, chuyên hành nghịch hạnh.

19 - Lạc Dục Thiên : Dục giới cố sáu từng trời, gọi là Lục Dục

Thiên:

1) Tứ Vương Thiên : gồm Trì Quốc Thiên, Quảng Mục Thiên, Tăng Trưởng Thiên, và Đa Vàn TTiiên. Cộng chung bốn Thiên, nên gọi là Tứ Vương Thiên. 2) Đao Lợi Thiên ,Ẹ Còn gọi là Tam Thập Tam Thiên. Đế Thích Thiên tại trung ương, bốn phương mỗi phương có 8 Thiên, tổng cộng là 33 Thiên.

3) Dạ Ma Thiên : dịch là Thời Phân. Trong trời này, thời thời xướng lời "vui thay !" (khoái tai), nên gọi ỉà Thời Phân.

4) Đâu Suất Thiên : dịch là Hỷ Túc, tức tâm hỷ túc nơi ngũ dục lạc (vui đầy đủ), nên gọi là Hỷ Túc. 5) Lạc Biêh Hóa Thiên : Nơi cảnh ngũ dục, tự lạc biến hóa.

6) Tha Hóa Tự Tại Thiên: Nơi cảnh ngũ dục, có thể biến hóa tự tại.

Sáu trời này, Đao Lợi trên đỉnh Tu Di, Tứ Vương ở giữa Tu Di nên gọi là Địa Cư Thiên. Đâu Suất Thiên và ba Thiên kia tại hư không, nên gọi là Không Cư Thiên (xem Trí Độ Luận 9, Câu Xá

Luận 8).

20 - úhg Khí : hay úng Lượng khí, phạn ngữ Bát Đa La (Patra), tức bình bát làm bằng sắt hoặc đất.

21 - Tam Chướng : Chướng chính đạo, hại thiện tâm có ba thứ :

DI GIẤO TAM KINH

1) Hoặc chướng hay Phiền Não chướng : g'ôm các hoặc như tham dục, sân khuể và ngu si.

2) Nghiệp chướng: gôm các nghiệp ngũ nghịch, thập ác... 3) Báo chướng ề‘ các khổ báo như địa ngục, ngạ quỷ, súc sỉnhẳ.. (xem Niết Bàn Kinh quyển 11)

22 - Kiến Phần : Một trong tứ phần của thức thứ támỄ Tứ phần gồm:

1) Tướng Phần: tức hình tướng, vì thức thứ tám này có thể biến hiện căn thân, thế giới, cùng danh nghĩa tướng trạng của các pháp, đều do từ tướng phần này mà sinh, như các ảnh tượng hiện trong gươhgằ 2) Kiến Phần ằ. Kiến có nghĩa chiếu soi, vì thức thứ tám có thể soi chiếu hết mọi pháp, liễu giải nghĩa lý các pháp như ánh sáng trong gương, chiếu soi vạn tượng.

3) Tự Chứng Phần : tự chúng chỗ đầy đủ của pháp, vì thức này có thể trì giữ Kiến phần, Tướng phần, tự chúng vô ngại, như hình tròn đủ của kính, giữ được sự sáng, chứa được hết ảnh tượng.

4) Chứng Tự Chứng Phần : chúng tức thể (của) năng chứng, tự chứng tức chỗ đầy đủ các pháp. Nhờ phần này mà trì giữ được ba phần trước, Tướng phần, Kiến phần và Tự Chứng phần.

Chứng Tự Chứng phần là bản thể của thức thứ tám, như lưng kính vậy.

23 - Tứ Huệ : Sai biệt của Thế tục trí, trí thứ nhất trong mười trí của tiểu thừa. 1) Sinh Đắc Huệ: tức trí huệ sinh ra đã có sẵn.

2) Văn Huệ: trí huệ phát sinh nhờ nghe Thánh Giáo.

3) Tư Huệ: trí huệ phát sinh do từ tư duy nghĩa lý. 195 PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

4) Tu Huệ ề' trí huệ phát sinh nhờ tu tập thiền định.

Trong bốn thứ huệ này, đối với Sinh Đắc Huệ, ba huệ sau là Gia Hành Đắc (nhờ hành mà đắc)ề Lại ba huệ đầu là Tán Huệ, huệ thứ tư là Định Huệ.

24 - Danh Tự VỊ, Quán Tự Vị, Tứơng Tợ VỊ (coi chú thích số 12 Lục Tức, chương 2 Kinh Tứ Thập Nhị Chương).

25 - Đình Tâm Biệt Tổng Tướng Niệm : Tức Tam Hiền của tiểu thừa, gôm : Ngũ Đình Tâm quán, Biệt Tướng Niệm Trụ và Tổng Tướng Niệm Trụ. Chưa Kiến đạo gọi là Hiền vị, Kiến đạo gọi là

Thánh vị.

A) Ngũ Đình Tâm quán : do tu năm pháp quán này, đình được năm loại tâm sai quấy. Đó là cửa đầu của hàng Thanh Văn nhập

Đạo.

. 1) Bất Tịnh quần ề. quán tướng bất tịnh của cảnh giói, là pháp đình chỉ tâm tham dục.

. 2) Từ Bi quán : quán tướng đáng xốt thương của chúng hữu tình, ỉà pháp đình chỉ tâm sân khuể.

. 3) Nhân Duyên quán : quán Thập Nhị nhân duyên, quán lý ba đời tương tục, là pháp đình chỉ tâm ngu siẻ . 4) Giới Phân Biệt quán: quán chư pháp, mà phân biệt Lục giới, hoặc Thập Bát giới, là pháp đình chỉ ngã kiếnễ 5) SỔ Tức quán: đếm hơi thở, là pháp đình chỉ tâm tán loạn.

B) Biệt Tổng Tứớng Niộm : tức Biệt tướng niệm xứ và Tổng tướng niệm xứ (niệm xứ, hay còn gọi là niệm trụ). Quán Tứ niệm xứ có hai loại:

1) Biệt Tướng Niệm Xứ: phân các cảnh sở quán làm bốn, gồm Thân,Thọ, Tâm, Pháp, quán lần lượt và riêng rẽ từng cảnh. Song đến cảnh thứ tư là Pháp Niệm Xứ lại cố hai thứ, là tạp duyên và bất tạp duyên. Bất tạp duyên pháp niệm xứ chỉ quán duy nhất một cảnh là pháp, còn Tạp duyên pháp niệm xứ, nơi bốn cảnh hoặc quán chung hai cảnh Thân, Thọ, cho đến quán chung một lần bốn cẳnh, bởi lẽ chư pháp bao trùm cả ba thứ trướcẵ 2) Tổng Tướng Niệm X í: nơi hậu niệm của Tạp duyên pháp niệm xứ, khổng phân chia từng cảnh Thân, Thọ, tổng hợp cả bốn, quán hữu vi pháp là vô thường, quán chư pháp hữu lậu là khổ, quán hết thẩy pháp là Khổng, là Vồ ngã, nôn gọi là Tổng tướng niệm xứ. Biệt tướng và Tổng tướng khác nhau ở chỗ phân hay không phân tiền cảnh. Lại hành tướng năng quán của Biệt tướng là bốn thứ bất tịnh, khổ, vô thường, vô ngã ; của Tổng tướng là bốn thứ vô thường, khổ, không, vô ngã. Trong tiểu thừa Thất gia hành vị, thì Biệt tướng thứ nhì, Tổng tướng thứ ba, Ngũ đình tâm thứ nhất. Kế là Tứ Thiện Cănể 26 - Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế Đô Nhất Pháp : Bốn pháp này còn gọi là Tứ Thiện Căn, và quen gọi là Tứ Gia Hành. Hành nhân muốn cầu kiến đạo, dổi phàm thành Thánh, nên khỏi bốn tâm này, tu Thập Lục Hành tướng, quán Tứ đế, lấy định nuôi huệ, gia công dụng hành, nên gọi là Gia Hành. Kiến đạo tức sơ quả

Tu Đà Hoàn. 1) Noãn Gia Hành : Noãn gọi tên theo dụ, có nghĩa là hoi ấm, hơi nóng. Như ngưòi dùi gỗ lấy lửa, tuy lửa chưa hiện, nhưng được tướng ẩm của lửa trước, cũng vậy, trong Gia Hành vị, muốn dùng lửa trí huệ đốt cây phiền não, tuy chưa được trí huệ vô lậu (lửa huệ), song được tướng tiền trí huệ (hơi nóng của lửa huệ) trước, nên gọi là Noãn Gia Hành.

PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

2) Đảnh Gia Hành : Đảnh có nghĩa là đỉnh, như người lên tới đỉnh ở trung gian của hai ngả lên xuống, lên thì đến VỊ Nhẫn, không còn thối chuyển, xuống thì trở lại Noãn vị, thậm chí tạo nghiệp vô gián, làm mất thiện càn. Do vì từ Nhẫn vị trở lên không còn thối chuyển nữa, nên Đảnh vị hàm nghĩa là vị cao tột của các vị còn thối chuyển vậyẾ Đảnh là thiện căn phát sinh từ hậu niệm của Noãn Pháp Thượng phẩm.

3) Nhẫn Gia Hành : thiện căn phát sinh từ hậu niệm của Đảnh gọi ỉà Nhẫn Pháp. Nhẫn gồm hai nghĩa : thứ nhất ấn khả (chúng thực, chấp nhận), vì hành giả ở Nhẫn vị có thể chứng thực được lý Tứ Đế, thấy Khổ đế đúng thực là Khổ, cho đến Đạo đế đúng thực là Đạo. Thứ hai quyết định, vì hành giả ở Nhẫn vị quyết định không còn thối lui, nên gọi là Nhẫn gia hành.

4) Thế Đệ Nhất Gia Hành: thiện căn phát sinh từ hậu niệm của Nhẫn, gọi là Thế Đệ Nhất pháp. Thế tục hữu lậu pháp, đệ nhất tức trong các pháp hữu lậu, không pháp nào thắng hơn pháp quán trí này. Pháp năy là tối thắng ở thế gian, nên gọi là Thế Đệ Nhất Pháp. VỊ này không còn thối chuyển, tất sinh vô lậu trí, nhập vào Kiến Đạo, chân chính chứng ngộ Thánh đế vậy.

Câu Xá quyển 23 nói Noãn tất đến Niết Bàn, Đảnh ắt không đoạn thiện, Nhẫn không đọa đường dữ, Đệ Nhất nhập lỵ sinh

III-LUU THÔNG PHẦN A- Khuyến Tu Lưu Thông

B - Chứng Quyết Lưu Thông DI GIÁO TAM KINII c - Đoạn nghi Lưu Thông 1. Bầy chỉ các nghi khác 2ẻ Vì trừ các mối nghi cho những ngưòi đó 3. Lập lại tướng mạo vô thường hữu vi để khuyến tu. D. Chúc phó lưu thông.

A - Khuyến tu lưu thông Này các Tỳ Kheo, nơi mọi công đứt, thường phải nhát tâm, xa mọi phống dật, như bồ oán tặc, Thé Tôn đại bi nối các lợi ích đều đã rốt ráo, các ông chỉ côn tính cẩn thựt hành. Hoặc trong rừng núi, hoặc nởí đầm vắng, hoặc dưới gốc cây, tịnh thát thong dong, ghi nhớ giáo pháp đã thọ, đừíig cho quên mát. Thường nên tự nỏ lựt, tỉnh tiến tu tập, đừiig để chết suông, khiến sau phải hối hận. Ta như vị lương y, biết bệnh cho thuốc, uống hay khổng uống, chẳng phải lỗi lương y, lại như người hướng đạo giỏi, chỉ người đường tốt, nghe mầ không làm, đâu phải lỗi người chỉ vậyệ Mọi công đút đây chỉ ba thứ công đức đối trị của Cộng Thế Gian Pháp Yếu, cùng tám thứ công đức đại nhân của Bất Cộng Thế Gian Pháp Yếu trong phần Chính

Tôngằ

Thường nên nhát tâm là y theo đệ nhất nghĩa tâm mà tu tập. Bỏ mọi phổng dật, như bỏ oán tặc, xa lìa các hạnh

199 PHẬT DI GIÁO KINII GIẢI trái nghịch vối sự nhất tâm. Các lòi nối hũu ích đều đã rốt ráo, bậc đại bi vô hạn không hề che dấu chút nào nơi pháp. Trong đây nói phải tu thế nào ? Phải nên châm chỉ hành theo. Tu chỗ nào ? Trong núi, đầm vắng, dưới cây, chỗ yên tịnh thát. Tu thứ gì ? Ghi nhớ các pháp đã thọ lẩnh. Tại sao tu ? E>ể đừhg quên mấtế Dùng phương tiện nào tu ? Thường nên tự cổ sắng nỗ Iựt tu. Nếu chưa đến chỗ chân thật, gọi là chết suông. Nếu đắc ít cho là nhiều, sau tất phải hối, hối sao kịp nữa. Về mặt diệt ác trừ khổ, dụ như lương y. Về mặt phát sinh thiện pháp và an lạc, dụ như hướng đạo. Phật nào hề phụ chúng sinh, chỉ có chúng sinh phụ Phật. Há không xót đau lắm sao !

B - Chứng Quyết Lưu Thông.

Các ổng nếu nơi Khỏ Tập các thứ của Tứ Đế, còn điều nghỉ hoặc hẩy mau hỏi ngay, không được hoài nghi mà không cầu giải. Bấy giờ Thế Tổn ba lần xướng hỏi như vậy, không ai thưà hòi, vì sao vậy ? Bởi chúng không nghỉ. Lúc đố, A Nậu Lâu Đầ quán sát tâm chúng mà bạch Phật rằng :Thế Tôn, mặt trăng cố thể làm cho nống, mặt tròi cố thể làm cho lạnh. Phật nói Tứ Đế không thể lầm khác được. Phật nối Khỏ Đế thật khổ, không thể làm cho vuỉ. Tập đúng là nhân, không có nhân nào khác nữa. Khỏ nếu diệt rồi, tút chính diệt nhân, nhân diệt nên quả diệt. Đạo diệt khổ nằy, thật 200 DI GLto TAM KINH đúng chân đạo, không còn đạo nào khác. Thế Tôn, các Tỳ Kheo đây, ncri pháp Tứ Đế, quyết định không còn nghi ngờ/ Như Lai một đời thuyết pháp, nghĩa lý tuy nhiều, song Tứ Đế nhiếp cả, do hai đế Khổ Tập nhiếp hết nhân quả thế gian, hai đế Diệt Đạo nhiếp trọn nhân quả xuất thế gian, nôn hoài nghi Tứ Đế, ắt mọi pháp khác cũng đều hoài nghi. Nếu nơi Tứ Đế không nghi, tất mọi pháp khác đều không nghi, vì vậy lức sắp diệt độ, phải ân cần hỏi đến ba lần, hiển bầy sâu xa ngoài Tứ Đế ra, không có pháp nào khác.

Trong văn có ba môn nhiếp nghĩa, chỉ bầy quyết định chẳng nghi. Từ đầu đến không cầu giải ỉà đệ nhất phương tiện hiển pháp môn, do bốn đế này tu tập các pháp, hành giả thường quán sát, và nương theo đó mà thực hành. Từ bấy gid Thế Tôn đến vì chúng không nghi, là đệ nhị mãn túc thành tựu môn, trong đó câu ba lần hỏi, chỉ bầy pháp luân đã thành tựu trọn đủ (mãn túc thành tựu). Câu không ai thiíầ hỏi, chỉ bầy chứng pháp thành tựu trọn vẹn. Cầu vì chúng sinh không nghi chỉ bầy công đức dứt trừ đã thành tựu trọn vẹn. Từ A Nậu Lâu Đà đến quyết định chẳng nghi ỉà đệ tam phân biệt thuyết môn. A Nậu Lâu Đà còn gọi là A Na Luật, hoặc A Nê Lâu Đậu, hay A Nan Luật Đà, dịch là Vô Bần, hoặc Vô Diệt, hay Như Ý, thuở xưa nơi thời kỳ đói khát, từng bố thí cho Bích Chi Phật một bữa ăn, nhờ vậy được sinh PHẬT DI GIẨO KINII GIẢI cõi Tròi Người trong 91 kiếp, thường thọ phúc lạc, đến nay chưa hết, cầu gì đều toại ý nôn được tên này, là bậc Đệ Nhất Thiên Nhãn, nên có thể quán sát tâm đại chúng mà quyết đinh phân biệt nói. Mặt trăng là sao Thái Âm nên lạnh, mặt trời là sao Thái Dương nên nóng. Song điều này y vào báo khí của thế gian pháp đều là do nơi thức của chúng ta hiện thành, tức chính là tướng phần của thức, vốn chẳng phải thực pháp, nôn nếu có thần thông, liền có thể làm trăng nóng trời lạnh được. Còn như Tứ Đế do Phật nói mói chính là đạo lý pháp nhĩ nơi tâm tính chúng sinh. Lý không đổi dời, như Khổ đế này, ba cõi cùng 25 hữu, dưới đến A Tỳ địa ngục, trôn tói trời Phi Phi Tưởng, tuy thăng trầm có khác, song không nơi nào không bị bốn tướng (1) kéo lôi, tám khổ (2) bức bách, làm sao khiến thành vui được.

Như Tập Đế vậy, hai hoặc Kiến Tư, ba nghiệp hữu lậu thiện ác bất định, rõ ràng là nhân đưa đẩy sinh vào Tam giới, há còn nhân nào khác. Lại như Diệt Đế, nhân diệt tất khổ quả diệt theo, há chẳng phải an lạc tịch tĩnh vô vi sao. Còn như Đạo Đế, tam học Giới Định Huệ, hay đoạn khổ nhân khổ quả, đến chốn không khổ, lại còn Đạo nào khác sao. Bốn pháp này đều thẩm xét đúng thật chẳng hư dối, nên được gọi là Đế. Phật như thật nói, Tỳ Kheo cũng như thật hiểu (giải), nên nói quyết định không nghi.

C-Đoạn Nghi Lưu Thông

1) Bầy chỉ các nghi khác

Trong chúng hội này, nhũkig người việc làm chưa xong, thấy Phật diệt độ, hét sút thương cảm. Những ngườỉ mớí vào giáo pháp, nghe lòí Phật dậy, đều được dắc độ, thí như đêm tháy ánh chớp, liền tháy được đường. Nhũtig người việc làm đẵ xong, đã qua biển khỏ, chỉ nghĩ như vầy, Thé Tôn v) sao diệt độ mau nhưvậy.

Đây vẫn do A Nậu Lâu Đà phân biệt nói. Trong đó có ba thứ phân biệt. Thứ nhất nhữhg người việc làm chưa xong, chỉ hàng sơ quả nhị quả và tam quả, vì chưa đoạn trừ hết tư hoặc, nôn còn sinh bi cảm, như A Nan âu sầu than khóc vậy. Thứ hai ngưòí mới nhập pháp, chỉ hàng Nội Ngoại phàm (3) do sức Quán Hành sâu (4), nên nay vừa nghe Phật pháp liền Kiến Đạo mau chóng, như đêm tối thấy ánh chớp, chẳng phải chần chờ, vì trong một sát na Kiến Đạo Mười Sáu Tâm (5) vậy. Thứ ba, nhữtig người việc làm đâ xong, chỉ A La Hán, đoạn hết Kiến Tư hoặc, vĩnh viễn siêu thoát biển khổ sinh tử, nên không còn tình cảm bi thương, nhưng không biết Phật thật không diệt độ, nôn nói sao diệt độ mau vậy.

2) Vì trừ nghi cho những người đó.

A Nậu Lâu Đà tuy nói lời này, trong chúng đều liễu đạt nghĩa Tứ Thánh Đế. Thế Tổn muốn cho đại chúng được kiên PIIẬT DI GIÁO KINIỈ GIẢI

Cổ, dùng tâm đại bi, lại vì chúng nói :"Này các Tỳ Kheo ! không nên buồn rầu, dầu ta cổ ở đời một kiếp, rồi cũng

phải diệt, có hội mà không tan, quyết không thể có. Tự lợi

lợf tha, pháp này đã đủ, nên ta có ở lại lâu cũng không còn ích. Những người đáng độ, dầu ở trên trời hay tại nhân gian đều đã độ hết. Nhũng người chưa độ, đều đã được gây nhân duyên đắc độ. lừ nay về sau, đệ tử của ta phải nối nhau thựt hành pháp này, như vậy pháp thân Như Lai sẽ thường còn không diệt”.

Tứ Ihánh Đé, vì chứng được Tứ Đế liền thành Thánh quả, nên gọi là Tứ Thánh Đế. Lại lý tuy như thế, chỉ duy có Thánh thấu được, nôn gọi là Thánh Đế. Lúc đó chúng tuy đều liễu đạt, song Như Lai bi tâm rất mực, khắp vì chúng sinh nơi đời vị lai trừ các nghi khác, cho nên lại vì chúng nói, chỗ này trong văn cũng chia làm ba.

Thứ nhất, từ không nên buồn rầu đến cũng không còn ích, tức trừ cái nghi thấy diệt độ sinh bi cảm của những người việc làm chưa xong. Pháp tự lợi lợi tha đã đầy đủ, có thể nương đó mà tu hành, còn như có hội tất có tan, thế pháp là vậy, nên dầu ta ở lại lâu cũng không ích gì cho các ông, bất tất phải bi cảm. Thứ hai, từ nên độ đến nhân duyên đắc độ, tức trừ mối nghi ánh chớp thấy đạo, ý nói vói người nghi rằng, Phật còn tại thế, người nghe pháp đêu được độ, sau khi Phật diệt độ, 204 người thấy đạo đố không phải là không ích, nên giải thích rằng những người nên độ ta đã độ xong, dù còn người chưa độ, đều cũng đã gây nhân duyên đắc độ. Nhân duyên chưa tói, đừng buồn không thấy đạo vậy. Thứ ba, từ từ nay về sau đến thường còn khổng diệt, tức trừ mối nghi diệt độ mau chóng, hàng đệ tử đã nối nhau hành đạo, tất phần nhân còn mãi không mất, pháp thân đã thường trụ bất diệt, tất phần quả còn mãi không mất. Nhân quả đều thường còn, sao bảo sớm diệt độẾ Song điều này vẫn đối với quyền cơ, nôn lại nói Ngũ Phần Pháp Thân (6) là thường trụ. Nếu nhập thật đạo, ứng hóa cũng thường còn, Hội Linh Sơn vẫn nghiễm nhiên chưa tan, đĩều đó chẳng phải khi dối chúng ta.

3) Lâp lai tưóng mao vỏ thường hữu vi để khuyến tu Cho nên phải biét, thế gian đều vổ thường, cố hợp tát có tan, đùtig mang lòng sầu não, tướng thế gian như vậy, phải cố tính tiến, sớm cầu giải thoát. Dùng ánh sáng trí huệ, diệt bóng tói si mê, thế gian thật mong manh, không chút vữíig bền. Ta nay diệt độ, như trừ bệnh ác, thân này đáng xa, là vật tội ác, giả gọi là thán, chìm trong bể lớn sinh lão bệnh tử, người có trí huệ, sao không vui mừíig khi trừ diệt được, như trừ oán tặc. Văn có hai ý, từ đầu đến vững bèn, chính chỉ rõ vô thường quán môn, để khuyến tinh cần tu tập. Từ ta nay PHẬT DI GLto KINH GIẢI diệt độ đến hết, là lấy tự thân làm bằng chứng, thân sắc vi diệu của Phật, như chân pháp tính, hiển hiện vô lượng công đức trang nghiêm, mà Ngài còn nói rằng "là vật tội ác "ễ Dùng bệnh ác, oán tặc thí dụ, chỉ đồng phàm phu, để cảnh tỉnh mọi người.

Hết phần Đoạn Nghi Lưu Thông.

D - Chúc Phổ Lau Thông Nầy các Tỳ Kheo, phải thường nhất tâm cần cầu giải thoát, hết thẳy các pháp thế gian, động hay bất động, đều là tướng bại hoại bát an. Các ông hãy yên lặng, đùng nói năng nữa, thời gjờ sắp hết. Ta muốn diệt độ. Đây là những lời giáo huấn cuối cùng của ta.

Phải thường nhất tâm là dặn dò khiến trụ nơi thật huệ.

Cần cầu giải thoát là dặn dò khiến phương tiện tu tập. Vì thật huệ khó đắc, nên khuyến khích nỗ lực tu tập. Dục giói là động pháp. Sắc và Vô Sắc giói là bất động pháp.

Tuy là động tĩnh khác nhau, nhưng đều thuộc vô thường vô ngã, không thể không tìm cách ra khỏi. Đừhg nói năng nữa là khuyên ngừng tam nghiệp, để thành tựu pháp khí vô ngã tịch diệt. Thờỉ giờ sắp hết là chỉ đang quay về tịch diệt, không lìa trung đạo, lấy đó làm cứu cánh. Ldí giáo huấn cuổi cùng, chính hiển giáo huấn, trong pháp trụ trì là tối thắng, tối yếu. Ô hô ! Ân cần 206

đến phứt chót, bỉ tâm rất mực, làm hàng môn đồ phải

khắc ghi trong cốt tủy.

CHÚ THÍCH LUtr THÔNG PHAN

1 - Bốn tướng: Sinh, Lão, Bệnh, Tử.

2 - Tám khổ : gồm : sinh - lão - bệnh - tử - ái biệt ly khổ - oán

tắng hội khổ - cầu bất đắc khổ - ngũ ấm xí thịnh khổẺ

3 - Nội Ngoại phàm : chưa đắc được thật chứng, gọi là phàm

phu. Trong phàm phu lại phàn làm hai loại nội phàm và ngoại phàm. Đắc vị tợ giải là nội phàm, chưa đắc vị tợ giải ỉà ngoại phàm.Tiểu thừa cho Tam hiền vị, tức Ngũ Đình Tâm Quán, Biệt Tướng Niệm Xứ, Tổng Tướng Niệm Xử là ngoại phàmỆ Còn Tứ Thiện Căn tức Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế Đệ Nhất Pháp là nội phàm.

Hành vị của Đại Thừa, cho vị Thập Túi là ngoại phàm, Thập Trụ trở lên, tức Tam hiền vị là nội phàmễ Thiên Thai cho Quán Hành Tức trở lại ỉà ngoại phàm, Tương Tợ Tức ỉà nội phàm.

Tí Giáo Nghi Tập Chú quyển trung n ó iTương Tợ kiên lý gọi là nội, chưa đắc tợ giải gọi là ngoạĩ. Lại nói: " Thấy dần pháp tính, tăm ở trong lý, thân cư hữu lậu, Thánh đạo chưa sinh, nên gọi là

Nội phàm”.

4 - Quán Hành : Nơi tâm quán lý, thân hành như lý, lại hành pháp quán tâm.

5- Kiến đạo mười sáu tâm:

PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

Kiến đạo là một trong ba đạo. Vị mói sinh Vô Lậu Trí chiếu kiến lý Chân Đế, Đạo có nghĩa đạo lộ, con đường tiến thủ cho học nhân, tích tập Tam hiền và Tứ thiện căn của Gia hành, mà phát sinh nơi Vô Lậu Trí Vô Gián của Thế đệ nhất pháp. Lại Đại Thừa Bồ Tát nơi cuối sơ tăng kỳ, cuối Tứ Thiện căn của Gia Hành vị, đốn đoạn hai chướng Phiền não và Sở tri do phân biệt khỏi, gọi đó là Kiến đạo. Vô lậu trí vào thời kỳ này, theo Câu Xá Tông có Tám Nhẫn và Tám Trí, tức mưồi sáu tâm.

1) Khổ Pháp Trí Nhãn : trí đoạn Kiến hoặc của Khổ đế nơi Dục

giớiề

2) Khổ Pháp Trí: Trí chính chứng lý, khi đoạn Khổ hoặc xong. 3) Tập Pháp Tĩí Nhãn : trí đoạn Kiến hoặc của Tập đế nơi Dục giới.

4) Tập Pháp Tríẳ. Trí chính chứng lý, khi đoạn Tập hoặc xong.

5) Diệt Pháp Trí Nhãn : trí đoạn Kiến hoặc của Diệt đế nơi Dục giới.

6) Diệt Pháp Trí\ Trí chính chứng lý, khi đoạn Diệt hoặc xong. 7) Đạo Pháp Trí Nhẫn : trí đoạn Kiến hoặc của Đạo đế cõi Dục giới.

8) Đạo Pháp Trí: Trí chính chứng lý, khi đoạn Đạo hoặc xong. 9) Khổ Loại Trí Nhẫn : Trí đoạn Kiến hoặc của Khổ đế nơi hai giới trên. 10) Khổ Loại Trí \ Trí chính chứng lý, khi đoạn Khổ hoặc xong.

PHẬT DI GLfo KINIỈ GIẢI

Năm điều này theo thứ tự. Do Giới sinh Định, do Định sinh Huệ, do Huệ mà được Giải thoát, do Giải thoát mà cố Giải thoát Tri kiến. Ba thứ dầu do nhân gọi tên, hai thứ sau do quả gọi tên, đều là công đức của Phạt.

210 PHẬT DI GIÁO KINH GIẢI

Lời bạt:

Húc khi chưa xuất gia, đọc Di Giáo này, thấy ngay từng chữ đều là huyết lệ. Khi đã thế phát, nào dám ngờ quên, chỉ hận huệ mỏng chướng sâu, sống luống qua ngày, hơn hai mươi năm, chẳng đạt được gì, đã chẳng thành đạo nhân, cũng chẳng đáng bạch y. Vừa vỗ tâm tự hổ, soi gương tự thẹn. Song hư danh do người hiểu lầm, cung kính vì người nhận sai, nhân Phủ Đốc Thẩm cư sĩ, nài thỉnh giải Kinh này. Than ôi ! Tôi đã không thể tu được công đức xuất thế gian, đành dùng văn tự lời nói, mà làm pháp thí, khác nào loại chim thuyết pháp trôn trời. Song một kẽ ánh sáng, không nỡ tự tiếc, mượn công đức này, hồi hướng Tây Phương, chỉ mong làm Ca Lăng Tần Già thay A Di Đà rộng nói pháp yếu mà thôi. Năm Giáp Thân, tháng 9 ngày 20.

211 PHẬT DI GLto KINH GIẢI

ĐUỜNG TIIÁI TÔNG VĂN HOÀNG ĐẾ THI HÀNH DIGIẤO HNH SẮC.

(SẮC LỆNH THI HÀNH KINH DI GlAO CỦA VĂN HOÀNG ĐẾ ĐƯỜNG THÁI TÔNG).

Pháp do sau khi Như Lai diệt độ, vì đời Mạt Pháp nổi trôi, dặn dò vua chúa đại thần hộ trì Phật pháp. Song Tăng Ni xuất gia, cần đủ giới hạnh, nếu buông lung dâm dật, vào đường phiền não, dính mắc nhân gian, làm trái Kinh luật, đã sai ý chỉ huyền diệu của Như Lai, lại thiếu mất nghĩa Quốc Vương giao phó. Di Giáo Kinh, là những lời Phật nói khi nhập Niết Bàn, răn dậy đệ tử, rất ư rõ ràng. Mạt thế Tăng tục, đều chẳng sùng phụng, đạo cả sắp diệt, lời huyền đến mất. (Trẫm) hằng mang Thánh giáo bên mình, nghĩ thế xiển dương, nôn lệnh cho Ty sở, sai mưòi người biên chép, viết thành nhiều bản, phải hết lòng thi hành, còn các thứ bút mực giấy viết, do Hữu ty ban cấp. Các quan từ ngũ phẩm trở lên, cùng các Châu Tliích sử, mỗi người được giao một bản. Nếu thấy Tăng Ni hành đạo, không đúng như Kinh vãn, nên dùng cả công lẫn tư khích lệ, khiến họ tuân hành. (Trích trong Văn Quấn Từ Lâm quyển 693).

212 TỐNG CHÂN TÔNG HOÀNG ĐẾ SAN DIGIẤO KINH

Phàm đạo chẳng xa người, giáo vốn không loại, dầu các ỉoại, hình tuy cố khác, song tính thường lạc vẫn đồng. Do ái dục làm đảo điên, khiến ỉuân hồi thêm tảng trưởng. Nôn bậc Thích Ca Duy xuất thế rải từ bi, nơi thành Xá Vệ, tùy cơ diễn pháp mầu. Đã quyết độ hàm linh, lại khiến kẻ thuận tục quy chân. Nơi giữa hàng cây song thọ, khắp bảo hàng chúng Đại Thừa, chỉ chỗ ngừa noi năm căn, hỏi điều nghi của Tứ Đế, pháp áo được tuyên dương, tâm chúng sinh thêm kiên cố, lòng từ bi như vậy thực là rất mực. Trẫm chỉ thừa kế phúc cơ, thẹn mình đức bạc, thường tuân lời dậy của ông cha, hằng theo lời nói nhiệm mầu. Nhân đọc Kinh này, lòng hằng tuân theo, mong truyền bá cho lợi khắp, mới khiến khắc bản, tặng cho các nơi không có. Phàm tại nơi đâu cũng khuyến đồng quy hướng vậy.

213 PHẬT DI GIÁO HNH GIẢI

CUUMALATHẬP

(343-413)

LUỢC TRUYỆN

Ngài tên thật là Cưu Ma La Kỳ Bà Thập. Trung Hoa gọi là Đồng Thọ, hàm ý tuổi nhỏ nhưng có kỳ đức. Vốn người Thiên Trúc, gia tộc nhiều đời làm quan, cha là Cưu Ma Viêm thông minh tài trí, lại cổ đức độ, khi sắp kế thừa chức vị, Cưu Ma Viêm bỏ đi xuất gia, hưởng về Đông Độ, qua Thông Lãnh, đến xứ Quy Tư. Vua xứ này ngưỡng mộ danh ông đã lâu, nay lại nghe nói ông từ bỏ danh vọng chẳng màng, lại càng thêm kính trọng, nên tự đi nghênh đón, rước ông về triều, tôn làm Quốc Sư. Nhà vua có người em gái tài sắc hơn người, chỉ cần đọc qua một lần là nhớ không quên, cô này lại đem lòng tiện mộ Cưu Ma Viêm, nhà vua biết ý, ép hai người thành thân.

Chẳng bao lâu hoài thai La Thập, khi mang thai Ngài, người mẹ tự dưng có trí huệ và sức lý giải hơn hẳn thường nhật, bà không học mà tự biết nói tiếng Thiên Trúc. Sau La Thập, bà sinh Phất Sa Đề Bà, một hôm nhân dịp đi ngang bãi tha ma, nhìn thấy xương khồ nằm lăn lóc, bà ngộ lẽ vô thường, và quyết chí xuất gia. La Thập năm lên bẩy tuổi cùng mẹ xuất gia, theo thầy là Phật ĐỒ Thiệt Di học A Tỳ Đàm, thông đạt ý nghĩa. Mẹ Ngài vốn là công chúa, nôn khi xuất gia được cúng dường hậu hĩ, bà cho rằng như vậy cố hại cho sự xuất gia học đạo nên quyết định rời xứ. Năm lên chín theo mẹ qua sông Tân Đầu, đến xứ Kế Tân, La Thập gặp danh sư Bàn Đầu Đạt Đa, Bàn Đầu là em họ của vua Kế Tân, ông nổi tiếng bác học, tam tạng cửu bộ, đều bác lãm thấu triệt. Từ khi La Thập theo học, ông không ngớt khen ngợi tư chất thông minh của cậu bé chín tuổi này. Vua Kế Tân nghe được những lời xưng tán đó, liền triệu thỉnh La Thập vào triều, đồng thời cũng cho mòi những nhà luận sư nổi danh của ngoại đạo đương thòi, cùng La Thập vấn nạn biện ỉuận. Ban đầu các luận sư thấy La Thập tuổi nhỏ, nôn coi thường, cho đến khi bị trí huệ của Ngài biện bác làm họ phải ngậm miệng im hơi, bấy giờ mọi người mới thực tâm phục Ngài. Nhà vua từ đó coi trọng La Thập, nơi Ngài ở luôn luôn có kẻ hầu ngưòi hạ, cúng dường đầy đủ.

Đến năm Ngài 12 tuổi, mẹ Ngài lại đưa Ngài về xứ Quy Tư, mọi người nghe tin, tranh nhau mang lễ vật đến thỉnh Ngài, song Ngài không h'ê lay động. Bà mẹ lại đưa Ngài đến Nhục Chi Bắc Sơn, gặp một vị La Hán, vừa thấy La Thập, vị La Hán liền nói vói mẹ Ngài rằng : "Chú Sa Di nhỏ này, nên khéo thủ hộ, nếu đến PHẬT DI GLto KLNII GIẢI năm 35 tuổi mà không phá giói, ắt sẽ là người chấn hưng Phật pháp, độ hóa vô số ngưồi. Nếu không chỉ là một pháp sư tài hoa tuấn nghệ mà thôi". Sau đó Ngài đến xứ Sa Lặc, ngẫu nhiên trong một tự viện, Ngài ôm một bình bát sắt nặng đội trôn đầu, tự dưng Ngài lại suy ngM "Nhỏ người như mình làm sao có thể ôm và đội được cái bình bát sắt nặng nề to lớn như vầy ?". Vừa khởi niệm, liền cảm thấy bình bát nặng cơ hồ khổng sao đội nổi nữa, Ngài liền nghiêng đầu, bát sắt kia rơi xuống đất, bấy giờ Ngài không sao cử nổi chiếc bát đó lên. Khi mẹ vào hỏi, Ngài liền đáp : "Chỉ do con mới khởi niệm phân biệt, liền cảm thấy bát nặng nhẹ khác nhau". Từ đó, Ngài thể hội được đạo lý vạn pháp duy tám.

Tại Sa Lặc quốc, Tam Tạng Pháp sư Hỷ Kiến vừa gặp La Thập, liền tâu vói vua "Chú Sa Di này, không thể coi thường. Đại Vương nôn mòi chú ta giảng pháp, như vậy sẽ có hai điều lợi. Thứ nhất các vị Sa Môn tại Sa Lặc sẽ cảm thấy tàm quý, chả lẽ tiểu Sa Di mà hơn mình sao, do đó sẽ dụng công hơn trong việc tu học.

Thứ hai, vua xứ Quy Tư thấy chúng ta coi trọng La Thập như vậy, sẽ sinh tâm thiện cảm, bang giao giữa hai nước nhờ vậy tốt đẹp hơn". Vua Sa Lặc nghe theo, lễ thỉnh La Thập thăng tòa thuyết pháp, quả nhiên thính 216 giả phát tâm sâu rộng, xứ Quy Tư và Sa Lặc quốc trở nên thân thiện hơn.

Bấy giờ có vị Tam Tạng xứ Kế Tân là Phật Đà Da Xả, được thái tử Đạt Ma Phất Xa kính ngưỡng, giữ lại trong cung cứng dường. Da Xả thông hiểu cả các luận Ngũ Minh cùng các phương thuật thế gian, La Thập dịp này theo học và chịu ảnh hưởng Da Xá. La Thập lại gia tôm nghiên cứu kinh điển ngoại đạo, Tứ Vệ Đà, Ngũ Minh chư luận, Âm Dương toán số, không gì Ngài không thông. Sau đó lại gặp danh tăng Tu Lợi Da Tô Ma, lãnh thọ Kinh A Nậu Đạt, ngộ uẩn, Giới, Xứ các pháp đều Không, Vô Tướng. Từ đó, Ngài thay đổi sự học, chuyên tâm vào yếu nghĩa Đại Thừa. Nghiên cứu các bộ luận như Trung Luận, Bách Luận, Thập Nhị Môn Luận. Rồi lại theo mẹ về phương Bắc, ngang qua Ôn Túc, dùng luận nghĩa hàng phục vị đạo sĩ danh tiếng của xứ này.

Về đến Quy Tư, nhà vua đích thân đi đón.

Năm Ngài 20 tuổi thọ giới Cụ Túc tại vương cung xứ Quy Tư. Mẹ Ngài biết vận nước sắp suy, vận pháp sắp tàn, nôn bỏ qua Thiên Trúc, trước khi lên đường, bà dặn La Thập : "Các kinh điển Phương Đẳng, nôn xiển dương ở Đông Độ, pháp duyên của con ở xứ đó, hơn nữa may ra chỉ con đủ sức chấn hưng Phật pháp. Tuy nhiên, đối bản thân con, mẹ e có điều bất lợi". La Thập 217 PHẬT DI GIÁO K1NIỈ GIẢI khẳng khái trả lời :"Muốn hành đại đạo Bồ Tát, phải quên thân mình, chỉ cần Phật pháp lưu truyền, dù có dầu sôi lửa bỏng cũng chẳng từ". Ngài tiễn mẹ rồi, càng tinh cần đọc tụng tu hành, chờ nhân duyên thành thục. Thòi gian sau đó, theo lời thỉnh của Tỳ Kheo ni A Kiệt Da Mạt Đế là em gái của vua, Ngài hoằng tuyên các kinh Phương Đẳng. Xiển minh thâm nghĩa các pháp đều Không, giả danh không thật. Ngài quảng tập các kinh luận Đại TTiừa tại Quy Tư hơn 20 năm trời. Ngài ờ Quy Tư vừa tròn hai năm, nhà vua xây tòa sư tử trải gấm quý, thỉnh Ngài thuyết pháp, độ hóa không biết bao nhiêu người mà kể. Một hôm chợt nghĩ đến ân sư, vừa lúc Bàn Đầu Đạt Đa ở xa tìm về. Ngài liền đem giáo nghĩa Đại Thừa ra thuyết phục Bàn Đầu, cuối cùng Bàn Đầu bị trí huệ của Ngài lay động thân tâm, ông bắt đầu tin phục Đại Thừa pháp, và tôn La Thập làm thầy, ông cung kính lễ bái và nói : "Tôi là thầy Tiểu Thừa của Hoà Thượng, Hoà Thượng là thầy Đại Thừa của tôi". La Thập cũng cung kính lễ thầy.

Danh thanh của Ngài vang dội khắp cả vùng Tây Vực, và rồi lan truyền đến xứ Trung Hoa. Đời vua tiền Tần Phù Kiên, năm Kiến Nguyên thứ 13, quan Thái Sử quan sát tinh tượng, tâu lên vua :"CÓ một vì sao lạ kỳ xuất hiện, báo trước điềm sẽ có vị Đại Đức trí nhằn đến 218 Trung Quốc”. Nhà vua nói :"Trẫra nghe Tây Vực có Đại Đức Cưu Ma La Thập trác tuyệt dị thường, Tương Dương có Đạo An Pháp sư, hay là hai vị này đây ?". Vua liền một mặt sai người đem lễ thỉnh Ngài Đạo An, một mặt sai sứ sang Quy Tư thỉnh Ngài La Thập, nhưng việc không thành.

Mãi đến tháng 9 năm Kên Nguyên thứ 18 (382), Phù Kiên hạ lệnh cho Kiêu Ky tướng quân Lữ Quang cừng Lăng Giang tướng quân Khương Phi, đem bẩy vạn quân chinh phạt các xứ Quy Tư, Ô Kỳ để rước Ngài La Thập về. Trước khi xuất quân, Phù Kiên thiết tiệc tại Kiến Chương cung, dặn dò Lữ Quang : "Chuyến này xuất binh không phải để chiếm đất đai, mà kỳ thật để đem bậc Thánh nhân về đây. Trẫm nghe Cưu Ma La Thập là người thông hiểu pháp tướng, lại giỏi cả âm dương tinh lịch, Trẫm ngưỡng mộ bấy lâu, hằng tìm cách nghênh thỉnh, song không thành tựu nên phải xuất quân kỳ này. Bậc hiền triết này thật là quốc bảo, nếu chinh phục xong xứ Quy Tư, lập tức đưa La Thập về đây, không được trễ nãi".

Ngay khi Lữ Quang chưa tới, La Thập đã biết trước, tâu lên vua :"Vận nước Quy Tư sắp suy vi, sẽ có kẻ địch từ phương đông đến, Vương không nên kháng cự, mà nôn cầu hòa". Thuận Vương là vua Quy Tư bấy giờ, không 219 PHẬT DI GLto HNH GIẢI chịu nghe theo, đem binh nghênh chiến, bị Lữ Quang đánh tan, Thuận Vương thảm tử. Quang lập em Thuận lên thay. Năm Kiến Nguyên 20 (384), Lữ Quang chinh phục được Quy Tư, đoạt được La thập, song vì thấy Ngài nhỏ tuổi nôn coi thường, ép Ngài cưới công chúa Quy Tư làm vợ. La Thập cự tuyệt, Quang nói :"Đức tháo của kẻ sĩ có đạo nghĩa, không được vượt quá cha mình. Nay cha Ngài còn lấy vợ, vì sao Ngài không chịu ?". Rồi Quang gạt Ngài uống rượu say, nhốt chung phòng cùng công chứa, lại thường đem Ngài ra diễu cợt, bắt Ngài cưỡi bò, cưỡi lừa để làm trò cười. Ngài phải chịu đủ mọi sự hành hạ của Lữ Quang, quả như lời bà mẹ đã nói trước. Năm sau Kiến Nguyên 21 (385), Lữ Quang đem binh trở về mang theo Ngài, giữa đường đóng quân dưới chân núi, Ngài khuyên Quang dời đi nơi khác, Quang không buồn nghe, đến đêm mưa như trút nước, đất lở núi sập, nước cuốn trồi đi cả ngàn quân, bấy giờ Lữ Quang mới kinh sợ và ngầm phục La Thập. Ngài bảo Lữ Quang không nên chần chờ mau trở về, dọc đường sẽ có phúc địa có thể tạm trú. Quang lần này tin theo, về đến Kinh Châu (nay là tỉnh Cam Túc), được tin vua Phù Kiên bị Diêu Trường sát hại, Quang bèn cùng quân sĩ để tang, đóng đô luôn tại Kinh Châu, tự lập làm vua, 220 DI GLÁO TAM KINII lấy niên hiệu là Thái An. Chẳng bao lâu Lữ Quang chết, con là Thiệu kế vị, được vài ngày, bị em là Toản đoạt ngôi và giết chết. Toản đặt niên hiệu là Hàm Ninh. Từ khi Toản lên ngôi, trong cung thường hiện yêu quái, La Thập khuyên vua nên khắc kỷ tu đức, nếu không trong nước ắt sinh biến loạn. Toản không nghe, quả nhiên năm sau, cháu Lữ Quang là Lữ Siêu giết Toản, và lập ngưòi anh là Long lên làm vua. Bấy giờ thiên hạ đều tin lời Ngài luôn linh nghiệm. Ngài ở Kinh Châu hằng bao năm, cha con Lữ Quang không biết hoằng đạo, nôn Ngài chỉ nhẫn chờ nhân duyên, vô pháp tuyên dương giáo hóa. Phù Kiên là người đầu tiên nghênh thỉnh Ngài, đáng tiếc mặt chưa được gặp, thân đã chẳng còn. Cho đến khi Diêu Trường chiếm cứ Quang Trung đặt quốc hiệu là Hậu Tân, có lòng nghênh thỉnh, nhưng cha con Lữ Quang biết La Thập là bậc tài trí, sợ đưa Ngài về với Diêu Trường e có thất lợi cho mình, nên không chịu đưa Ngài về Trường An. Thời gian sau Diêu Trường qua đời, con là Diêu Hưng kế vị, lại sai sứ đi thỉnh La Thập, song không kết quả. Tháng ba năm Hoằng Thủy thứ ba, trong cung mọc lên một cây Liên Lý (gốc thân và cành cùng sinh làm một, đó là điềm rất lành), đồng thời bao nhiêu hành trồng noi vườn Tiêu Dao tự dưng 221 PIIẬT DI GLÁO KINII GIẢI hóa thành cỏ Kỳ Chỉ (một loại cỏ thơm), ai nấy đều cho là điềm đại kiết, và đoán chắc rằng sẽ có Thánh nhân xuất hiện tại đây. Tháng năm Diêu Hưng phát binh chinh Tây, thảo phạt Lữ Long, Long quân đại bại, phải xin quy hàng, lúc đó Trường An mới được Thánh nhân đặt chân đến. Bấy giờ La Thập đã 58 tuổi. Kể từ khi Phù Kiên khởi tâm đón La Thập cho đến Diêu Hưng rước được Ngài, ròng rã trải suốt 25 năm. 25 năm đầy binh biến máu lửa đó đã tôi luyện lòng nhẫn nại và chí nguyện kiên cố hoằng pháp của Ngài.

Ngày 20 tháng 12 năm Hoằng Thủy thứ ba (401), dân Trường An nô nức ra đón La Thập. Diêu Hưng và văn võ quần thần cùng ra nghênh tiếp, dùng nghi lễ Quốc sư tiếp đãi Ngài. Diêu Hưng ngưỡng mộ Phật Pháp, nên cùng các Tôn Thất như Diêu Mân, Diêu Trung, Diêu Hiển, Diêu Hoằng thường hay hỏi đạo noi Ngài, quên cả năm qua tháng lại chẳng biết mỏi mệt.

Hoằng Thủy năm thứ 4 (402) theo lời thỉnh cầu của vua, Ngài trụ ở Tây Minh Các trong Tiêu Dao Viên, bắt đầu dịch kinh. Ngài dịch các kinh Di Đà, sau đó dịch Đại Trí Độ Luận và Bách Luận. Năm sau, Diêu Hưng thỉnh Ngài dịch lại các bộ kinh văn nghĩa không được hoàn chỉnh, như Đại Phẩm Bát Nhã. Ngài lại chuyên chọn hơn 500 Sa Môn có học vấn uyên bác như Huệ Cung, Tăng Triệu, Tăng Duệ, Tăng Thiên, Pháp Khâm, Đạo Lưu, Đạo Hằng, Đạo Tiêu, giúp Ngài trong việc phiên dịch. Diêu Hưng đích thân đọc bản dịch Đại Phẩm cũ, Ngài đọc bản phạn văn, hai bên đối chiếu, như quả có chỗ nôn sửa, ắt bổ túc giảo đính, nên văn nghĩa thật viên dung thông đạt. Ngoài việc dịch kinh, Ngài còn theo lời thỉnh cầu, giảng thuyết các kinh dịch tại Đại Tự ở Trường An.

Năm thứ 6 (404), Ngài giảo đính xong Đại Phẩm Bát Nhã lại cùng Luật sư Phất Nhược Đa La Độ Ngữ ngưòi Kế Tân, dịch bộ Thập Tụng Luật, duyệt lại Bách Luận. Sau đó, Ngài dịch các kinh Phật Tạng, Bồ Tát Tạng. Từ năm Hoằng Thủy thứ 8 (406) trở đi, Ngài dời ra Đại Tự tiếp tục dịch Pháp Hoa, Duy Ma, Hoa Thủ và Tiểu Phẩm Bát Nhã, cùng các bộ Trung Luận, Thập Nhị Môn Luận, cuối cùng là Thành Thật Luận, tổng số hơn 300 quyển. Ngoài giờ dịch kinh, Ngài còn giảng kinh luận tại TTiảo Đường Tự, hoặc Trừng Huyền Đường tại

Tiêu Dao Viên.

Diêu Hưng trọng Ngài có tính đôn hậu nhân từ, mến Ngài nơi đức tính hư tâm tiếp nạp lòi phải, quý Ngài nơi chỗ cần cù không biết mệt, và nhất là kính phục trí huệ không ai sánh bằng của Ngài, do đó nhà vua nẩy sinh ý nghĩ quái gở. Một hôm nhà vua hỏi La Thập : PHẬT DI GIÁO KINIỈ GIẢI

"Đại sư thông minh cái thế, trí huệ vô song, lỡ một mai mất đi, pháp chủng ắt phải tuyệt hậu". Nhà vua nghĩ quẩn, cho rằng tài nghệ như Ngài nếu sinh con, ắt hổ phụ sinh hổ tử, nên tuyển chọn các mỹ nữ tài mạo song toàn, xây cất cung xá, bắt Ngài phải dời về đó ở với các mỹ nhân này.

Ngài vì sự nghiệp xiển dương Đại thừa đạo pháp nên phải miễn cưỡng chấp nhận. Song vẫn ngại tăng chúng ngộ hội, cho Đại pháp sư còn vậy, huống hồ mình, mà mặc tình phá giói. Nôn mỗi lần thuyết giảng, Ngài thường nhấn mạnh : "Trong vũng bùn hôi tanh, mọc ra đóa sen thơm ngát, người trí chỉ lấy thuần sen, không lấm chút bùn nào". Một số ngưòi lấy bụng tiểu nhân đo lòng quân tử, cho Thánh nhân như vậy, cần gì tôn lánh, nên Ngài tìm cách tránh cho đại chúng khỏi khởi tâm khinh mạn. Một bữa, đến giờ ngọ trai, Ngài để trước mặt một bát đầy kim, bảo với đại chúng rằng :"Các vị nếu học được như tôi nuốt sạch bát kim này, ắt có thể học hạnh của tôi, làm việc làm của tôi, nếu không, các vị hãy lo biện đạo, cẩn thận giữ giới, đừng sinh vọng tưởng". Nói xong, Ngài nuốt sạch bát kim, đại chúng xem thấy há miệng trợn mắt, sinh lòng khiếp sợ. Một hôm Ngài vân tập đại chúng nói :l,rniế duyên của tôi đã hết, không thể cùng chư vị lo việc dịch kinh, hơn 224 nữa tuổi già ám muội, cho đến nay kinh luận dịch hơn 300 quyển, chỉ trừ Thập Tụng luận chưa được san định, còn lại các bộ đều không sai sót; Mong rằng các kinh luận này sẽ được lưu truyền hậu thế, xin đại chúng cùng trợ hoàng dương. Tôi nay đối trước chư vị, phát nguyện rằng : nếu như tôi dịch kinh không có sai sót, nguyện cho lưõi tôi không tiêu sau khi phần hóa".

Ngày 20 tháng 8 Hoằng Thủy năm 11 (413), Ngài tịch diệt tại Trường An. Đại chúng theo nghi thức Thiên Trúc, làm lễ hỏa táng, đến khi sắc thân tứ đại của Ngài về vói nguyên thủy, ngọn lửa cũng ngừng cháy, mọi người xem lại quả nhiên trong đống tro tàn, ỉưỡi Ngài còn nguyên. Do công lao dịch kinh phát huy Phật Pháp, Ngài được coi như Tổ khai sáng các tông : Pháp Hoa, Tam Luận,

Thiền, và Thành Thật Tông.

Liên Hạnh Tỳ Kheo Thích Thiện Huệ việt dịch. Ngày 24 tháng chạp năm Kỷ Ty (20/01/90) 225 A- Tư PHẦN

B- CHÍNH TỐNG c- LUtJ THÔNG BẢN Sơ LƯỢC DI GIÁO KINH f 1- Pháp Yếu Đối Trị Tà Nghiệp í 1 -Minh Cộng Thế gian pháp yếu i 2- Pháp Yếu Đối Trị Khổ í 1- Minh căn bản thanh tịnh giới I 2- Mình phuong tiện viễn ly thanh tịnh giới ■{ 3- Minh giới năng sinh mọi công đức [4- Thuyết khuyến tu giới lợi ích í 1 - Đối trị khổ phóng dật căn dục- "1 2- Đối trị khổ đa thực [3- Đối trị khổ giải đãi thùy miên f 1 - Đối trị sân khuể phiền não chướng \ 2- Đối trị cống cao phiền não chướng [3- Đối trị siểm khúc phiền não chướng -> í Đối trị khổ phóng dật dục

Iđổì trị khổ phóng dật căn ị [3- Pháp Yêu Đối Trị Diệt Phĩên Não

[2 - Minh Bất Cộng Thế Gian Pháp Yếu f 1- Công đức vô cầu I 2- Gông đức tri túc I 3- Công đức viễn ly ị 4- Công đúc bẫt bà quyện I 5- Công đức bất vong niệm

6- Công đức thiên định f 1- Khuyến tu lưu thông "1 2- Chứng quyết lưu thông I 3- Đoạn nghi lưu thông— 1.4- Chúc phó lưu thông í 1- Bầy chỉ các nghi khác “1 2- Vì trừ nghi cho những người đó [3- Lập lại tướng hữu vi vô thường để khuyến tu