Di Giáo Tam Kinh

M IN H -C ổ NG Ô N G Ẫ U ÍCH THÍCH TRÍ HỨC THUẬT

DI

GIÁO

TAM

KINH

LIÊN HẠNH TỲ KHEO THÍCH THIỆN HUỆ DỊCH VÀ CHÚ THÍCH.

LÒI Tưa

Phàm Thích Ca Như Lai, một đòi thuyết pháp, ba tạng giáo điển, dù Đại hay Tiểu, dẫu Đốn hoặc Tiệm, cũng không ngoài mục đích giải thoát. Như câu Phật ngôn ví như nước biển, chỉ duy có vị mặn, đạo ta cũng vậy, chỉ duy có vị giải thoát. Nếu không các khổ, ắt không có giải thoát. Thế nên giải thoát, là giải thoát ra khỏi mọi buộc ràng của phiền não nhiễm trược.

Đức Phật từ bi rất mực, niệm niệm quán sát, tùy cơ thuyết giáo, lập mọi phương tiện, đưa chúng sinh khỏi biển phiền não, thức hữu tình tỉnh giấc mộng vô minh. Di Giáo Tam Kinh không rời ý chỉ tự giác giác tha, lợi mình lọi người này, bao gồm các giáo nghĩa căn bản, đối tiị tà nghiệp, phiền não, khổ ; qua từng lời Phật ngôn, mà Liên Tông Cửu Tổ Ngẫu ích Đại sư đã phải cảm xúc, cho rằng mỗi chữ đều là huyết lệẻ Di Giáo Kinh còn là những lòi dậy cuối cùng của Từ phụ, dặn dò và mong mỏi chúng ta thực hiện, được coi là nền PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUÔNG HNH tảng cho người tu học Phật. Không qua cửa này, không sao chân chính tu học Phật, bàn chi đến việc thành Phật làm Tổ. Nên Di Giáo không hành, thì dẫu có nói được Thập nhị phần giáo, hay Thiên Thất Bách chuyển ngữ vẫn chỉ là chuyện bơ vơ bên bờ sinh tử. Vì vậy, đối vói hàng chỉ thích đàm huyền nói lý, bỏ quên ý chỉ Di Giáo, khác nào chẳng màng nền mống, chỉ mong dựng lầu nơi chốn hư không. Thành thử, Ô Sào Thiền sư chẳng ngần ngại giải bầy đại ý Phật pháp chinh là ' Chư ắc mạc ức, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ tâm, thị chư Phật giáo”. Hay thay ! Chính vì lẽ ấy, học đạo nhân Bành Tế Thanh cũng chẳng đã bảo rằng : ý chỉ vô trụ của Kim Cương, pháp môn Bất Nhị của Duy Ma, cũng không qua kinh này. LỜI đó chẳng phải ngoa, khác nào Phật ngôn : " Thí như ăn mật, giữa hay hãi bên đều ngọt, kinh tã cũng vậf. Như vậy, hàng học đạo sao dám sơ hốt Di Giáo tam kinh, mà không khơi tâm trân trọng ! Nguyện cho mười phương chúng sinh đều trọn thành

Phật đạo. Thích Thiện Huệ. Paris 17.03.1991

NGẪU ÍCH ĐẠI Sư

(1599-1655)

Ngài họ Chung, tôn Tế Minh, tự Chấn Chi, người Ngô huyện, tỉnh Giang Tô. Phụ thân trì Đại Bi chú hơn mười năm, mộng thấy Quán Âm Bồ Tát trao cho đứa bé, sau đó thì Ngài xuất sinh. Lên bẩy tuổi chỉ dùng chay, mưòi hai tuổi học sách Thánh hiền, sinh dạ cảm khái, quyết gánh việc Thánh, thề diệt Thích Lão, bỏ không trai giới, viết hơn mười thiên luận, bài xích dị đoan, đêm mộng thấy cùng thầy Khổng, thầy Nhan đàm đạo. Mưòi bẩy tuổi, nhờ đọc Tự Tri Lục và Trúc Song Tùy Bút của Liên Trì Đại Sư, biết được lỗi lầm báng Phật thuở trước, ăn năn sám hối, đốt sạch các bài Tỵ Phật Luận kia. Năm hai mươi tuổi, khi chú thích Luận Ngữ, đến câu "thiên hạ quy nhân", không sao viết tiếp, quôn ăn bỏ ngủ suốt ba ngày đêm, ngộ được tâm pháp của Khổng Nhan. Mùa Đồng năm đó tang cha, do nghe 3 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH kinh Địa Tạng Bổn Nguyện, phát tâm xuất thế, từ đó chuyên chí niệm Phật. Hai mươi ba tuổi nghe giảng kinh Lăng Nghiêm, đến câu "Thế giới tại Không, Không sinh Đại Gỉắc", sinh dạ hoài nghi, do đâu có Đại Giác này, tại sao sinh khỏi hư không và thế giói ? Rồi thì trong lòng mê muộn không rõ, lại thêm các chướng ngại hôn trầm tán loạn, công phu không sao thành tựu, do đó quyết ý xuất gia, để thể sát tham cứu đại sự này. Năm hai mươi bốn tuổi, một đêm mộng thấy tham bái Hám Sơn Đại sư, ngưỡng mộ Đại sư đức hạnh, giận mình thiếu duyên, nước mắt đầm đìa. Hám Sơn an ủi : "Đó là khổ quả, nên biết khổ nhân”. Lời nói chưa dứt, Ngài liền ứng khẩu đáp lòi :"Đệ tử chỉ cầu tối thượng thừa, không cầu tiểu thừa Tứ Đế pháp . Hám Sơn ngợi khen :"Mừng thay, cư sĩ có chí hướng thượng, thực rất khó được, tương lai dẫu không được cao diệu như Hoàng Bá, Lâm Tế, cũng siêu ngộ như Nham Đầu, Đức Sơn "(Cao tăng đời Đường, nổi danh "Hét của Lâm Tê, gậy của Đức Sơn"). Ngài vừa định hỏi, thì chợt tỉnh giac, hóa ra chỉ là một cơn mộng huyễn, rồi thì liên tục ba lần mộng thấy Hám Sơn. Lúc đó, Hám Sơn Đại sư ơ tại Tào Khê xa xôi, Ngài không thể tìm đến, nên xuất gia nơi Tuyết Lãnh là đệ tử của Hám Sơn, được đặt pháp danh là Trí Húc. 4 Giữa hạ thu năm đó, ngài nghe cổ Đức Pháp sư giảng Duy Thức Luận tại chùa Vân Thô, vừa nghe xong liền hiểu rõ áo chỉ của Pháp Tướng, song dạ không khỏi sinh nghi :"Phật lý vốn viên dung, áo chỉ của Pháp Tướng có mâu thuẫn vổi tông chỉ Lăng Nghiêm không ?". Nên liền đứng dậy hỏiẽ cổ Đức đáp :"Hai tông tính tướng, không thể hòa hội". Ngài nghe nói xong, càng lấy làm lạ : "Chả lẽ chân đế của Phật đạo lại có thể chia bầy làm hai sao ?"ệ Thế rồi liền đến Kính Sơn (Tây Bắc Hàng Châu) tọa thiền. Mùa hè năm sau, nhờ tinh cần tu trì, khẩn thiết gia công, bỗng nhiên thân tâm thế giói thẩy đều tiêu mất, nhờ vậy Ngài hiểu rõ thân do chúng duyên hòa hợp này, từ vô thủy đến nay, chỗ này xuất sinh, chỗ kia tận diệt. Còn bản thân vọng tưởng này, ảnh hường sáu trần, sát na niệm niệm không dừng, đích thực chẳng phải do phụ mẫu mà sinh. Từ đó thấu triệt cả hai tông Tính Tướng, rõ biết căn tản chẳng hề mâu thuẫn, bao nhiêu Công án, hết mọi Kỉnh luận đều soi tỏ trước mắt.

Ngày tám tháng chạp, thọ giới cụ túc trước tháp Chu Hoằng, hai mưoi sáu tuổi thọ Bồ Tát giói, phát tâm duyệt khán Luật Tạng đại tiểu. Tuyết Lãnh hỏi :"Ông đã thọ Đại thừa pháp, cớ sao lại còn tập Tiểu thừa giáo ?".

Ngài đáp :"Như lầu bốn từng há có thể bỏ từng dưới mà PHẬT THUYẾT TỨTIIẬP NIIỊ CHUƠNG KINII lên từng trên trước được sao ?" Tuyết Lãnh lại hỏi : Hiện tại ông đã lên từng trên rồi, hà tất phải men xuống dưới ?". Ngài thưa :"Tự lợi lợi tha, lên cao mà ở thấp, từ gốc đến ngọn đều chẳng thể bỏ, huống Phật vốn không lìa tịch trường, há lại có thể cưỡng chia thượng hạ cao thấp được sao ?". Đủ thấy tri kiến của Ngài thực khác phàm.

Năm hai mươi bẩy, sau khi xem hết một lượt Luật Tạng, mci hay đời sống dẫy đầy giả ngụy, hư phù bất thật, đều do cớ bỏ phế Luật học lâu nay, lại các tông môn đương thời, phát sinh lưu tệ, tranh chấp lẫn nhau, cũng vì không có chính kiến, chỉ biết đàm luận chân lý, coi thường giới luật, nôn ngài quyết tâm hoằng Luật.

Tuy tinh thông Luật học, nhưng tự phô mình là "tập khí phiền não mạnh, cung cách còn khiếm khuyết, nên thề không làm Hòa Thượng (vị Truyền Giói Sư)". Và "Tam nghiệp chưa tịnh, lạm gọi biết luật, thẹn danh không như thật". Bậc cổ Đức luôn luôn khiêm cung như vậy.

Ngẫu ích Đại sư một đời không cầu danh văn, khi quyết ý xuất gia, liền phát ba lời thệ nguyện. Thứ nhất, chưa chứng Vô Sinh Pháp Nhẫn chưa nhận đồ chúng.

Thứ hai, không lên ngôi cao. Thứ ba, thà đói lạnh chết, quyết không vì trưởng dưỡng sắc thân mà tụng kinh bái 6 DI GLto TAM KINII sám hóa duyên. Khi Ngài từ biệt chú đi xuất gia, cũng khẳng định quyết tâm, qua câu thơ :

Thế biến bất khả trắc, thử tâm thiên cổ nhiên (Thế gian biến khôn lường, tâm này vẫn thiên cổ). Bà thím lại h ỏi:

- Cháu xem thường danh văn thế tục, chắc muốn xuất gia làm thiện tri thức ?"

(Thiện tri thức chỉ minh sư. Theo sách Nho, "nỗi họa hoạn của người chính do điều thích làm thầy thiên hạ”, (phù nhân chi hoạn, tại háo vi nhân sư), tức có ý diễu cợt)ệ Ngài đáp :

- Phật còn chẳng màng, hà huống thứ khác.

Bà thím liền hỏi:

- Đã vậy cần gì phải xuất gia ? Ngài trả lò i:

- Chỉ cần phục hồi bổn lai diện mục.

Bà thím ngợi khen hết lời.

Năm Ngài ba mươi hai, khi chú Kinh Phạm Võng, muốn nghiên cứu Tông phái, song chưa tự quyết, chọn một trong bốn gồm : 1- Hoa Nghiêm Tông, 2- Thiên Thai Tông 3- Pháp Tướng Tông, PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHIX5NG HNH

4- và tự lập ra một tông.

Chung cục Ngài bốc thăm, nhằm Thiên Thai Tông, nên từ đó nỗ lực nghiên cứu Thiên Thai, nhưng không bao giờ chịu nhận là đệ tử Thiên Thai, vì Ngài không muốn rơi vào vòng tranh chấp của các Tông phái đương thời, Ngài thưòng nói: "Dạng tâm nghiên cứu Thai bộ, chưa hẳn đẵlầ Thai gia tử tôn".

Từ ba mươi bẩy tuổi trở đi, Ngài du hóa các phương, đến năm mươi bẩy tuổi viên tịch tại chùa Linh Phong. Đệ tử Ngài là Thành Thời biên tập lại các tác phẩm của Ngài, phân làm hai loại là Tông Luận và Thích Luận. Tông Luận tức Linh Phong Tông Luận gồm 10 quyển.

Thích Luận bao hàm Thích Kinh Luận và Tông Kinh Luận, cùng các trước thuật khác, gồm hơn 60 loại, cộng chung 164 quyển, như các bộ nổi tiếng :

- Tướng Tông Bát Yếu Trực Giải, -Tịnh Độ Thập Yếu, - Duy Thức Tâm Yếu, - Viên Giác Kinh Tâm Sớ, - Lăng Già Nghĩa Sớ, - Phạm Võng Hợp chú, - Đại Thừa Chỉ Quán Thích Yếu, - Đại Niết Bàn Hợp Luận, - Tứ AHàm Tiết Yếu..ế Sau này cả Tông Luận lẫn Thích Luận hợp nhất thành bộ Ngẫu ích Đại Sư Toàn Tập. Ba năm sau khi Ngài nhập diệt, môn nhân mở khám trà tỳ, thấy Ngài vẫn uy nghiêm tĩnh tọa, tóc dài lấp tai, diện mạo như ngưòi sống. Sau khi trà tỳ, răng còn nguyên vẹn. Khi còn sinh tiền, Ngài thường căn dặn sau khi hỏa táng, nghiền linh cốt Ngài, pha vói bột làm bánh, đem rải khắp núi sông, để kết duyên vói chúng sinh, nhưng hàng môn nhân không đành lòng làm theo lòi dặn của ngài, xây tháp bên phải đại điện của chùa Linh Phong, thờ phụng linh cốt ngài. Trí Húc, pháp húy của Ngài : Húc có nghĩa mặt tròi ở phương đông vào lúc hừng sáng, 7/7 tức trí huệ, hàm ý trí huệ của Ngài như mặt trời ban mai, phá tan bóng tối âm u, biến chiếu khắp nơi.

Ngẫu ích là hiệu chuyên tu Tịnh nghiệp của Ngài. Ngẫu là nhân của Liên (sen), "do ngẫu sinh hà, khai hoa kết liên". Liên (sen) là quả của Ngẫu. Có nghĩa, do trồng Ngẫu được ích (lợi) của Liên (sen), như nay Đại Sư tu trì tịnh nghiệp, chuyên trì niệm Phật, tất được ích vãng sinh cửu phẩm liên hoa, hoành xuất tam giới, hướng đến Bồ Đề. 9 PHẬT TIIUYÍỈT TỨTIIẬP NIIỊ CHUƠNG KINH

Ngài suốt đời hoằng luật, bác thông kinh giáo, học Thiên Thai Tông, song thông cả Hoa Nghiêm, Pháp Tướng. Trong thì dung hội Tính, Tướng, Thiền, Tịnh ; ngoài thì điều hòa Nho Phật, viên dung Chân Tục nhị đế. Ngài bình nhật tuy tham cứu giáo lý, song thường khai thị người học, không nên lệ thuộc văn tự, chấp nơi ngôn ngữ, Ngài dậy :"Chỉ Nguyệt Lục thịnh hành, mà Thiền đạo suy hoại. Tứ Giáo Nghi lưu truyền, mà Thai Tông yếu mờ". Khác nào chỉ chấp chết vào toa thuốc mà mong trị bệnh, chưa thấy ai khỏi.

Pháp ngữ của Ngài rất nhiều, song đơn cử một đoạn trong Khai Thị Niệm Phật Pháp Môn tiêu biểu nhất cho trọng tâm tư tưỏmg của ngài:

Niệm Phật pháp môn, chẳng có gí kỳ đặc, chỉ phải thâm tín lực hành vậy. Phật dậy :"Nếu chỉ niệm A Di Đà Phật, gọi là Thiền thâm diệu vô thượng. Thiên Thai nói /Bốn loại tam muội, đồng gọi niệm Phật, niệm Phật tam muội; là vua cấc tam muội". Vân Thê Liên Trì Đại sư bảo :

“M ột câu A Di Đà, trùm cà Bát giáo (Tạng, Thông, Biệt, Viên, Mật, Đốn, Tiệm, Bất Định), nhiếp đủ Ngũ tông* (Đại thừa ngũ tông : Thiên Thai, Hoa Nghiêm, Pháp Tướng, Tam Luận, Luật). Đáng tiếc ngày nay, họ xem niệm Phật như một pháp thiển cận, cho là công phu của ngu phu ngu phụ, cho nên tín đã không sâu, hành lại không đủ, cả ngày dừng duíig, tịnh tu lại thiếu. Lập hũu xảo, lập phương tiện, muôn hiểu thấu tam muội trong đây, dùng tham thiền một chữ ai làm hướng thượng. Nào dè một mềệm hiện tiền của tâm năng niệm, vốn tự lìa lỗi tuyệt phỉ, dứt sạch các tác ý chấp trước, tức hiện tiền một câu niệm Phật (sở niệm), cũng tự siêu tình lìa kế (kế là tâm so đo, tình là tình thức, chỉ tâm phân biệt), cần gì phải thuyết diệu đàm huyền. Chỉ quý nơ! tín cho đủ, giữ cho chắc, cứ tiếp nối niệm, hoặc ngày đêm mười vạn, hoặc năm vạn, ba vạn, lấy quyết đính không thiếu sót làm chuẩn, đến hết một đờí thề không biến cải, nếu không vãng sinh, ắt ba đdỉ chư Phật đều nói dối cả. Một phen vãng sinh, vĩnh vô thối chuyên, vô lượng pháp môn, đều như hiện tiền.

Kỵ nhất là mai này mốt nọ, gặp người chỉ Giáo, lại lo tìm chương trích cú, gặp kẻ Tông môn, ắt lo tham cứli vấn đáp, gặp hàng trì Luật, lạỉ mong khoác y dùng bát, như thế ắt đầu đuôi không rố, tính toán chẳng rành. Phải biết niệm thuần thục A Di Đà Phật, ba tạng mườỉ hai bộ PIIẬT TIIUYẾT TỨTHẬP NIIỊ CIIUƠNG KINII giáo lý chí diệu đều tại ngay trong đây (câu A Di Đà). Một ngàn bẩy trăm công án, đối hàng thượng cơ, cũng đủ trong đây. Ba ngàn oai nghỉ, tám vạn tế hạnh, tam tụ tịnh giới, cũng trọn nơỉ đây. Thực có thể niệm Phật, buông bỏ thân tâm thế giới, tức đại Bố Thí. Thực cổ thể niệm Phật, không còn khởỉ tham, sân, sỉ, tức đại Trĩ Giới. Thực có thể niệm Phật, chẳng so thị phỉ nhân ngã, tức đại Nhẩn Nhục. Thực có thể niệm Phật, không chút gián đoạn giáp tạp, tức đại Tinh nến. Thực có thể niệm Phật, không còn vọng tưởng đeo đuổi, tức đạỉ Thiền Định. Thực có thể niệm Phật, không còn gĩ mê hoặc được nữa, tức đại Trí Huệ. Thử tự kiểm điểm, nếu chưa buông bỏ được thân tâm thế giới, niệm tham sân si vẫn còn hiện khởi, thị phi nhân ngã vẫn cồn ấp ủ trong lòng, gián đoạn giáp tạp vẫn chưa dứt trừ, vọng tưởng theo đuổi vẫn chưa vĩnh diệt, vô lượng các thứ còn mê hoặc ý chí, tất chẳng phải chân niệm Phật. Muốn đến cảnh giới nhất tâm bất loạn, cũng chẳng có thuật gt khác hơn. Hạ thủ trước nhất, cần lần chuỗi, nhớ số rõ ràng, ấn định khóa trình, quyết định không sai sổt, lâu dần thuần thục, không niệm cũng tự DI GLto TAM KINII niệm, sau đó nhớ số hay không đều được. Nếu mớí sơ tâm đã đòi chuyên khán thoại đầu, cùng không trước tướng, thêm học viên dung tự tại, đều là tín không sâu, hành không đủ, phải biết cho dù có giảng được Thập Nhị phần giáo, nói được Thiên thất bách chuyển ngữ, cũng chỉ là chuyện bên bờ sinh tử, đến lúc mạng chung, quyết chẳng dùng được. Trân Trọng.

Sở học về Thiền, Giáo, Luật của ngài, sau này đều chỉ quy Tịnh Độ. Một số tông đồ Tịnh Độ, cho Ngẫu ích Đại Sư là kế thừa của Chu Hoằng, nhưng bình thường Ngẫu ích tôn sùng Chu Hoằng, thiên về mặt giói luật, chẳng phải về Tịnh Độ. Còn vấn đề cho Tịnh Độ nhiếp hết thẩy Phật giáo, dùng Kinh A Di Đà làm trọng tâm giáo điển, coi trọng pháp trì danh, cùng chủ trương Thiền Tịnh hợp nhất, những điều này chỉ là nhất trí vói Chu Hoằng mà thôi. Những điều được ngài cho là yếu điển của Tịnh Độ, đều thu trọn trong Tịnh Độ Thập Yếu, nhưng trong bộ này hoàn toàn không có trước tác của Chu Hoằng, mà đặc biệt coi trọng Vãng Sinh Luận của Truyền Đăng, và Tây Phương Hợp Luận của Viên

Hoằng Đạo.

Tư tưởng Tịnh Độ của Ngài trải qua nhiều thời kỳ, hai mưoi hai tuổi tang cha, nghe Kinh Địa Tạng Bổn PIIẬT THUYÊrr TỨTHẬP NIIỊ CmJt)NG KINIỈ

Nguyện mà phát tâm niệm Phật, đó là kết hợp với tư tưởng báo ân cha mẹ của Nho gia mà niệm Phật, chỉ đơn thuần trì danh. Hai mươi tám tuổi tang mẹ, bế quan dùng công phu tham thiền cầu sinh Tịnh Độ, tức nói : "Thièn giả muốn sinh Tây Phương, bất tất đổi tíiành niệm Phật, chỉ đủ tín nguyện, tham thiền tức hành Tịnh Độ" (Tông Luận tó chi tam), tức thiên về Lý Trì. Ba mươi cho đến bốn mươi tuổi, ngài sớ thích Luật bộ, kết đàn sám nguyện, lấy "Sinh hoằng Luật phạm, tử quy An Dưỡng" làm lời thề. Trong mười năm sau đó, ngài thường sớ giải và chú thích Kinh Luận, dung thông tính tướng giáo lý các tông. Năm bốn chín, trước tác Di Đà Yếu Giải, mới hình thành thể hệ tư tưởng Tịnh Độ sau cùng.

A Di Đà Kinh là chủ yếu của Tịnh Độ Tam Kinh, nên trước tác chủ yếu của Ngài về giáo lý Tịnh Độ cũng chính là Di Đà Yếu giải.

Bộ này dựa theo phương thức Ngũ Trùng Huyền Nghĩa của Thiên Thai Tông, thuyết minh Kinh này, lấy ngưòi năng thuyết sở thuyết làm Danh (tên), lấy thật tướng làm Thể, tín nguyện trì danh làm Tông, vãng sinh bất thối làm Dụng, Đại thừa Bồ Tát tạng vô vấn tự thuyết làm Giáo Tướng. Lại dùng A Di Đà Kinh tổng nhiếp 14 Phật giáo, dùng Tín Hạnh Nguyện nhiếp trọn tông chỉ toàn kinh ADi Đà. Yếu Giải chia nội dung Tín thành : - Tín tự : nhất niệm hồi tâm quyết đinh đắc sinh, tự tâm bổn cụ Cực Lạc (một niệm hồi tâm quyết được vãng sinh, tự tâm vốn đủ Cực Lạc). - Tín thã : Di Đà quyết vô hư nguyện, Thích Ca cập lục phương Phật quyết vô cuống ngữ (Di Đà quyết không nguyện suông, Thích Ca cùng sáu phương Phật quyết chẳng nói dối). - Tín nhẵn : Tán loạn xưng danh do vi Phật chủng, nhất tâm bất loạn ninh bất vãng sinh (Tán loạn xưng danh còn là Phật chủng, nhất tâm bất loạn sao chẳng vãng sinh).

- Tín quả : Tịnh Độ chư thượng thiện nhân giai niệm Phật đắc sinh, như ảnh tùy hình quyết vô hư khí (Các bậc thượng nhân đều do niệm Phật được sinh Tịnh Độ, như ảnh theo hình, quyết không sai khác)

- Tín sự : Thật hữu Cực Lạc quốc độ, bất đồng Trang Sinh ngụ ngôn (Thật có Cực Lạc quốc độ, chẳng như

Trang Sinh nằm mơ) - Tm lý : Tây phương y chính, bất xuất hiện tfên nhất niệm tâm ngoại (Y chính nơi Tây phương, không ngoài một niệm tâm hiện tiền).

15 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH

Nội dung của Nguyện là : " Yếm ly Ta Bà, hân cầu Cực Lạc" (chán bỏ Ta Bà, vui cầu Cực Lạc)ể Nội dung của Hành là : " Chấp trì danh hiệu, nhất tâm bất loạn. Lục tự trì danh, niệm niệm hân yếm cụ túc, túi quyết nguyện thiết. Do thử tựu năng lịch cửu phẩm sinh, tịnh tứ chủng độ" (Chấp trì danh hiệu nhất tâm bất loạn, trì danh sáu chữ, niệm niệm đều đủ xả cầu, tín chắc nguyên thiết. Do vậy, có thể sinh nơi cửu pham, thanh tinh bốn độ).

Ngài chủ trương \"Tức dĩ chấp trì danh hiệu vi chính hạnh, bất tất cánh thiệp tham cứu" (Tức dùng danh hiệu làm chính hạnh, không cần phải tham cứu nữa), " Tham thiền tết bất khả vô Tịnh Độ, Tịnh Độ tất bất khả giáp thiền cờ' (Tham thiền ắt chẳng thể không Tịnh Độ, Tịnh Độ tất chẳng thể giáp thiền cơ). Nên ngài chuyên trọng hoằng pháp trì danh. Ngài lại phân trì danh thành sự úi và lý ứì. Ngài nói : "Sự trì là tin có Tây phương A Di Đà Phật, chưa đạt được tâm này làm Phật, tâm này tức Phật nhưng quyết chí cầu vãng sinh, như con nhớ mẹ không lúc nào quên.

Lý trì Jà tin Tây phương A Di Đà Phật, D ơ i tâm ta sẵn đủ, do tâm tã tạo thành, tức dùng Hồng danh sở tạo sở cụ của tự tâm làm cảnh buộc tâm (hệ tâm), khiến không tạm quên". Lý trì tức giáo nghĩa Duy Tâm Tịnh Độ. Do DIGLtoTAMHNH đó niệm Phật theo Ngài nói, có hai nghĩa rộng hẹp. Nghĩa hẹp chuyên chỉ trì danh ; nghĩa rộng tức hàm nhiếp hết mọi Phật giáo.

Ngài lại bảo niệm Phật tam muội cố ba loại: - Thứ nhất, niệm tha Phật, lấy quả đức trang nghiêm của Dỉ Đà ỉàm cảnh sở niệm, hoặc niệm danh hiệu, hoặc niệm tướng hảo, hoặc niệm công đức, hoặc quán chính báo, hoặc quán y báo, như các vị thượng thiện nhân ở Đông Lâm.

- Thứ hai niệm tự Phật, quán nhất niệm giới nhĩ tâm hiện tiền này, đầy đủ bách giói thiên như, bình đẳng với tam thế Phật, công phu đến mức, hoát phá vô minh, như Nam Nhạc, Thiên Thai, Thiền Tông chư Tổ. - Thứ ba tựtíiã câu niệm, rõ biết tâm, Phật, chúng sinh, không hề sai biệt, mượn hai quả y chính này, hiển bầy lý trí nơi tự tâm, cảm ứng đạo giao tự nhiên không cách, như Vĩnh Minh Diên Thọ, Sở Thạch Phạn Ỷ

(Tông Luật thất chi tứ).

Tư tưởng Tịnh Độ sau cùng của Ngài là đem sự tham cứu của "[Triền tông quy nạp noi Thiên Thai Giáo Quán, lại lấy 1111011 Thai Giáo Quán ứng dụng vào pháp môn niệm Phật. Luận niệm Phật tức Thĩèn Quán do ngài tạo nói rằng '."Tham cứu một niệm tâm tính hiện tiền này, PIIẬT THUYẾT TỨTIỈẬP NHỊ CHUONG KINII gọi là Tham Thiền ,ắ đạt được một niệm tâm tính hiện tiền nầy, gọi là Chỉ Quán. Tư duy trì giữ một niệm tâm tín h hiện tiền này gọi là Niệm Phật". (Tông Luận ngũ chi tam).

Phương diện lý luận, Ngài dung hội Tính Tưởng, phương diện thực tiễn, Ngài điều hòa Thiền Tịnh, song chủ trương thống nhất tam học Thiền, Giáo và Luật. Ngài n ói:" Thiền là Phật tâm, Giáo là Phật ngữ, Luật là Phật hanh... Không nên ngoài tâm riêng ùm Thiền Giắo Luật, lại cũng đừng ngoài Thiền Giáo Luật riêng tìm tợ tâm, như thế ắt cả ngày tham Thiền, khán Giắo, học Luật, tương ung cùng đại sự đại tâm chính phấp nhãn tạng nơi mỗi niệm vậỳ' (Tông Luật nhị chi tam).

Tam học nhiếp quy nhất niệm, dùng niệm Phật tổng nhiếp nhất đại thời giáo của Thích Ca Phật, đó là tổng kết tư tưởng của Trí Húc. Đời Thanh về sau Thai gia khi giảng Giáo nghĩa, phần đông y cứ vào Kinh Sớ và Kinh Luận của ngài, hình thành phái Linh Phong kết hợp Giáo Quán Luật quy nhập Tịnh Độ, còn cho tới nay. Đời sau tôn xưng Ngài là Tổ thứ chín của Tịnh Độ tông. 18 DI GIẤO TAM KINH Minh Cổ Ngồ Ngẫu ích Thích Trí Húc trước

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHI CHUƠNG • • •

KINH GIẢI

Hậu Hán Ca Diếp Ma Đằng Trúc Pháp Lan dồng dịch. 19 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH \

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNGKINH GIẢI

Minh Cổ Ngổ Ngẫu ích Thích Trí Húc trước.

Đề kinh bẩy chữ, thông biệt chung hợp, nhân pháp cùng nêu. Kinh là thông danh, vì hết thẩy tạng Tu Đa La Đại Tiểu thừa đều gọi là Kinh. Phật thuyết Tứ Thập Nh| Chươhg, sáu chữ này là biệt danh, vì khác với tên các kỉnh. Trong biệt danh này, Phật là người năng thuyết, Tứ Thập Nh| Chươhg là pháp sở thuyết.

Phật là phạn ngữ, gọi đủ là Phật Đà, dịch là Giác Giả, có nghĩa tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn. Tự giác không đồng phàm phu, giác tha không đồng nhị thừa, giác hanh không đồng Bồ Tát, đó là bậc vạn đức từ tôn Thích Ca Như Lai, giáo chủ Ta Bà thế giới.

Thuyết là nói chỗ hoài mong, Phật lấy độ sinh làm hoài bão, cơ duyên chưa tới, mặc nhiên chờ thời, cơ duyên chín mùi, tùy bệnh cho thuốc.

Tứ Thập Nhị Chươhg, theo số lập tên, vì trong một đời thuyết giáo, lựa ra những đĩều thiết yếu nhất, đơn giản rõ ràng nhất, tập hợp thành một cuốn, để hợp vói cơ 21 PHẬT TIIUYẾT TỨTIỈẬP NTIỊ CIIUDNG KINH nghi cõi này, cho nên văn lược nghĩa quảng, gồm thông cả tứ giáo (1), không thể tự quyết cho là tiểu thừa được.

Hậu Hán Ca Diếp Ma Đẳng Trúc Pháp Lan đồng dịch:

Hậu Hán tức Đông Hán, đối Tiền Hán mà nói Hậu. Hiếu Minh Hoàng Đế năm Vĩnh Bình thứ ba (Canh Thân), nhà vua mộng thấy người vàng, nơi cổ chiếu ánh sáng, bay xuống cung đình. Vua hỏi quần thần, quán Thái sử Phó Nghị tâu rằng :"Thần nghe Tây Vực có bậc Thánh nhân hiệu là Phật, giấc mộng của Bệ Hạ chính là vị này". Bác Sĩ Vương Tôn cũng tâu :"Căn cứ theo sách nhà Chu ghi chép các việc lạ, có nói Phật sinh nơi đời Chu Chiêu Vương năm thứ 26 (Canh Dần), lúc đó nước sông dâng, mặt đất chấn động, ánh sáng năm mầu xuyên qua Thái Vi". Thái sử Tô Do bốc quẻ, được quẻ Càn cửu ngũ, "Phi long tại thiên" (rồng bay trên trời), là bậc Đại Thánh ở Tây Vực vậy, một ngàn năm sau, lời dậy của Người sẽ tràn khắp cõi này". Nhà vua liền sai khắc trên bia đá, chôn ở phía nam ngoài thành. Sau đến đời Chu Mục Vương, trời đất chấn động, có mười hai đạo cầu vồng trắng, thấu tói mặt tròi, quá cả trời xanh. Thái sử Hổ Đa bốc quẻ, nói rằng đó là điềm bậc Đại Thánh ở phương Tây nhập diệt."

DI GLẮOTAM KINH

Vua Minh Đế vào năm thứ bẩy (Giáp Tý), sai Quan Lang Trung Thái Âm, Trung Lang Tướng Tân Cảnh, Bác sĩ Vương Tôn cả thẩy mười tám ngưòi, qua phương Tây tìm Phật Pháp. Đến xứ Ấn Độ, thỉnh các ngài Ca Diếp Ma Đằng và Trúc Pháp Lan, dùng bạch mã (ngựa trắng) chở kinh, cùng xá lợi và tượng họa Phật. Đến Vĩnh Bình năm thứ mười (Đinh Mão) thì tới Lạc Dương, nhà vua vui mừng, xây chùa Bạch Mã, dịch kinh Tứ Thập Nhị Chương.

Đến ngày một tháng giêng năm thứ mười bốn, bọn đạo sĩ Chử Thiện Tín ở Ngũ Nhạc, không hài lòng, dâng biểu xin thi tài, nên đến ngày rằm, vân tập ở cửa nam chùa Bạch Mã.

Bọn Tín lấy linh bảo các kinh để trôn đàn ở phía đông, nhà vua lấy Kinh, Tượng, Xá lợi để trên thất bảo hành điện ở phía tâyế Bọn Tín nhiễu quanh đàn khóc lóc, cầu thỉnh Thiên tôn, lời lẽ vô cùng khẩn thiết, rồi dùng gỗ chiên đàn đốt kinh, mong cầu kinh không tổn hại, nào dè cháy sạch, ban đầu còn dùng các thuật thăng thiên, vào lửa, qua nước, ẩn hình, đều không linh nghiệmẽ Còn Xá lọi Phật, năm mầu chiếu sáng, bay lên tận không trang, xoay tròn như che trùm khắp cả đại chúng, ánh sáng che cả mặt nhật. Ma Đằng dùng thần túc thông, bay đứng nằm ngồi trong hư không, thần hóa PHẬT THUYẾT TỨTIIẬP NIIỊ CmJƯNG KINII tự tại, trời mưa hoa báu, cùng trổi các nhạc, bấy giờ chúng đều hoan hỉ, được điều chưa từng có.

Đó là thuở đầu Phật pháp vào Chấn Đán (Trung Quốc). Ca Diếp Ma Đàng và Trúc Pháp Lan đều là người miền Trung Ấn, tôn của hai ngài đều không thấy dịch. Còn nói dịch vì dùng chữ Phạn chuyển thành chữ Hoa, để người xứ này hiểu được ý nghĩa.

Thế Tôn thành đạo rồi, liền suy nghĩ như vầy, lìa dục (được)

tịch tĩnh, là điều hơn cả (để) trụ nơi đại thiền định, hàng

phục các ma đạo. Nơi vườn Lộc Dã, chuyển Pháp Luân Tứ Đế, độ năm người Kiều Trần Như, đều chúng đạo quả. Lại có Tỳ Kheo bạch hỏi điều nghỉ, càu Phật chỉ bầy. Thế Tôn dậy bảo, ai náy khai ngộ, chắp tay kính vâng, tuân theo lời dậy.

Thông tự của các kinh đều có sáu loại chứng tín :

- một là Pháp thể (Pháp nhĩ như thị);

- hai là năng văn (người nghe);

- ba là cơ cảm (chỉ thời gian);

- bốn là giáo chủ (người nói);

- năm là xứ sở {nơi chốn);

- sáu là đông văn (người cùng nghe);

Đó là phần "Tôi nghe nhưvầy, một thời Phật tại..."

Nay thứ lớp văn này có hoi khác thông lệ, bỏi lẽ thuở

Phật pháp mói du nhập, để thuận theo thể văn ở xứ này,

trọng về giản lược, song hàm ý của sáu nghĩa vẫn gồm đủ. Hai chữ Thé Tôn là nêu vị giáo chủ. Ba chữ thành

đạo rồi là nêu cơ cảm. Nơi vườn Lộc Dã, tức nêu xứ sở. Năm người Kiều Trần Như, cùng lại cố Tỳ Kheo chỉ cho

năng văn và đòng văn. Pháp luân và ldf dậy là nêu pháp

thể.

Đoạn văn trên phân làm bốn phần :

- Thứ nhất, trọn câu "Thé Tôn thành đạo rồi", trình bầy chung nguyên do hốa độ.

- Thứ hai từ suy nghĩ như vầy đến hàng phục các ma đạo, tiếp trình bầy giáo pháp thành đạo.

- Thứ ba từ nơl vườn Lộc Dã đến chútig đạo quả, trình bầy riêng sự khởi đầu chuyển pháp luân. - Thứ tư lại cổ Tỳ Kheo đến tuân theo lời dậy, mới chính là nói về sự phát khỏi của kinh này.

Phần đầu Thé Tôn, tức Thích Ca Mâu Ni Như Lai, là bậc Trời của các trời, Thánh của các thánh, noi mọi vật ở thế gian, nơi hết thẩy các chúng sinh ở thế gian, trong tất cả các vị chính giác ở thế gian, là bậc duy nhất được xưng tôn.

Ihành đạo, nếu luận Thế Tôn thật sự thành đạo cho đến nay, đã trải qua số kiếp như vi trần như trong kinh Pháp Hoa, phẩm Thọ Lượng đã nói rõề Nay vì chúng sinh có cơ duyên ở cõi này, nôn trong quá khứ thuở con người PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH thọ đến hai vạn tuổi, vào thòi Phật Ca Diếp Ngài ở trong hàng Bổ Xứ, sinh về nội cung Đâu Suất, dùng thiên nhãn thanh tinh quán sát thời tiết hóa độ, cho đến khi tuổi thọ chỉ đến trăm năm, cơ duyên đã tói, mới thị hiện giáng sinh ở xứ Ca Duy Vệ miền Trung An, cha tên Tịnh Phạn, mẹ là Ma Gia, trong thai mười tháng, sinh ra từ hông phải của mẹ, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, nhìn khắp bốn bề, rảo quanh bẩy bước, tự n ói: "Trên tròi dưới đất chỉ có ta là bậc được tôn xưng".

Sau đó thị hiện làm đồng tử học hết mọi nghề, không thứ nào không thông triệt, đến năm 29 tuổi đi qua bốn cửa thành, thấy các tướng già, bệnh, chết và Sa Môn, nên quyết chí xuất gia, giữa đêm rời thành, dùng dao vàng cắt tóc, vứt bỏ mọi trang sức, mặc áo gai do thọ thần cúng, du học các xứ, ban đầu nơi A Lam Ca Lam tập Vô sở hữu định, chẳng bao lâu chứng đắc, rõ biết không phải cứu cánh, nên bỏ đến Uất Đầu Lam Tử tập Phi tưởng phi phi tưởng xứ định, cũng chẳng bao lâu chứng đắc, rõ biết pháp này chưa phải cứu cánh nên lại bỏ đi. Thấy các ngoại đạo khác, lấy hạn tu là ba năm, nỗ lực khổ hành, mong cầu thành đạo, chung cục chẳng đạt được gì. Vì muốn độ họ, Ngài đển Tuyết Sơn thị hiện sáu năm khổ hạnh, mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, một hạt gạo, xương da liền khít, cuối cùng đạo không 26 thành, nên bỏ khổ hạnh, thọ lãnh bát sữa của mục nữ cúng dường, phục hồi sức lực, đến sông Ni Liên tắm gội, dùng cỏ cát tường do Đế Thích hóa thành đồng tử cúng thí - ý chỉ dưới gốc Bồ Đề nơi tòa Kim Cương xứ Ma Kiệt Đề - trải thành tòa ngồi kiết già, dùng Từ tâm tam muội, hàng phục ma quân, nhập vào Tứ Thiền, quán sát Tứ Đế, đứng đêm mồng tám tháng chạp, khi sao mai mọc, hoát nhiên đại ngộ, chứng đạo vô lậu. Đó là Phật Bảo bắt đầu thành tựu nơi thế gian.

Phần hai, từ suy nghĩ như vầy, trình bầy tiếp diễn tiến dưới gốc cây Bồ Đ'ê, dùng Vô Sư Trí (2), Tự Nhiên Trí (3), quán sát rõ biết xả dục được tịch tĩnh là tối thắng, nên trước hết chê bỏ các ác pháp bất thiện của Dục giói, rồi Giác Quán (4) đầy đủ nhập vào Sơ thiền, tiếp lìa Giác Quán, nội tâm tĩnh lặng nhập vào Nhị thiền, lại lìa hỉ và chứng diệu lạc, nhập vào Tam thiền, lại tiếp bỏ cả hai khổ và lạc, xả niệm thanh tịnh, nhập đệ Tứ thiền.

Từ trong Tứ thiền, phát sinh Tam Minh (5), phá lưới ái của ma vương, dứt dây trói kiến chấp của ngoại đạo.

Hoặc câu mổi thành đạo, là Căn Bản Trí (6), tự chứng Bồ Đề. Còn suy nghĩ nhưvẩy.ểẽ là Hậu Đắc Trí (7). Nhấn manh quán Tứ đế, vì đó là căn bản của thuyết pháp. Tịch tĩnh tối thắng tức quán Diệt đế. Trụ đại thiền định, 27 PHẬT TIIUYẾT TỨTHẬP NHỊ CIIUƠNG KINII

tức quán Đạo đế. Các ma và ngoại đạo, tức hai đế Khổ

s rriẠ và Tập.

Phần ba, Lộc Dã Uyển, còn gọi là Lộc Viên (vườn nai), tại xứ Ba La Nại, nơi đức Phật chuyển pháp luân lần đầu tiên.

Chuyển pháp luân Tứ Đé : Khổ, Tập, Diệt, Đạo gọi là Tứ đế. Khỏ là quả của thế gian, tức chỉ tam giói (8), lục đạo (9), sắc tâm (10), ngũ uẩn (11). Tập là nhân của thế gian, tức chỉ kiến tư phiền não (12), cùng các nghiệp hữu lậu, thiện ác bất định. Diệt là quả của xuất thế, bởi nhân diệt nên quả diệt, liền đắc tịch tĩnh vô vi an lạc. Đạo là nhân của xuất thế, nói tắt là Giới, Định, Huệ, nói rộng là 37 phẩm, gồm Tứ Niệm Xứ (13), Tứ Chính Cần (14), Tứ Như Ý Túc (15), Ngũ Căn (16), Ngũ Lực (17), Thất Giác Chi (18)

và Bát Chính Đạo (19).

Bốn pháp này đều gọi là Đế, vì chân thật không sai. Lại gọi là Tứ Thánh Đế, vì chỉ có thánh trí (trí huệ của thánh) mới chứng biết được. Phật đã chứng được chân lý của Tứ Đế này, lại chuyển bánh xe pháp, khiến mọi chúng sinh đều được nghe biết. Từ trong Hậu Đắc Trí của Phật, tuôn ra pháp âm, rót vào trong tâm khảm chúng sinh, nôn gọi là luân (bánh xe). Lại luân có nghĩa là cán nát, vl giáo pháp này chuyên phá các hoặc kiến 28 DI GIÁD TAM KINII tư của chúng sinh, nôn gọi là luãn. Nói pháp luân Tứ Đế này, phàm có ba cách chuyển : - Thứ nhất Thị chuyển (chuyển pháp chỉ bày), nói đây là khổ có tính bức bách, đây là tập có tính chiêu cảm, đây là diệt có tính chứng được (khả chứng), đây là đạo có tính tu được.

- Thứ hai Khuyến chuyển (chuyển pháp khuyến tu), nói đây là khổ người nôn biết, đây là tập người nôn đoạn, đây là diệt người nên chứng, đây là đạo người nên tu.

- Thứ ba Chứng chuyển (chuyển pháp chứng ngộ), nói đây là khổ ta đã biết, đây là tập ta đã trừ, đây là diệt ta đã chứng, đây là đạo ta đã tu.

Đó là Pháp Bảo lần đầu tiên vận hành trôn thế gian.

Năm nhóm người Kiều Trần Như, một là A Thấp Bà dịch là Mã Đằng, hai là Bạt Đề dịch là Tiểu Hiền, ba là Câu Lợi hay còn gọi là Ma Ha Nam, cả ba người này là bên phụ hệ của Phật, bốn là Kiều Trần Như dịch là Hỏa Khí, năm là Thập Lực Ca Diếp gọi là Bà Phu, hai người này đều là cậu của Phật. Ban sơ, khi Thái tử trốn thành ra đi, nhà vua thương nhớ khôn nguôi, nên sai năm người này đi tìm kiếmệ Thái tử đã thề không chịu về, năm ngưòi này không dám về nước, nên theo hầu Thái tử. Khi Thái tử tu khổ hạnh, có hai người kham khổ PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH không nổi nên bỏ đi, đến sau Thái tử thọ bát sữa, ba người thích tu khổ hạnh cũng lại bỏ đi. Nơi vườn Lộc Dã, mỗi người mỗi tu khác đạo. Phật khi thành đạo, quán thấy năm người đáng được độ, nên đến nơi ấy, chuyển pháp luân lần đầu. Trần Như ngộ trước, tiếp nói các pháp Bố Thí, Trì Giới, sinh thiên, quở trách dục là thứ bất tịnh, tán thán xuất ly (ra khỏi ba cõi) là diệu lạc. A Thấp, Bạt Đề được ngộ. Nói lần thứ ba, Ca Diếp và Câu Lọi đắc ngộ. Đó là Tăng Bảo xuất hiện lần đầu trên thế gian.

Phần tư từ lại có Tỳ Kheo trở đi, Phật sau khi độ năm vị Tỳ Kheo này rồi, tiếp độ nhóm ông Da Xá 55 người, ba anh em Ca Diếp cùng một ngàn người, Xả Lọi Phất và Mục KTên Liên hai trăm người. Từ đó về sau, độ vô số người khiến thành Tỳ Kheo tính. Tỳ Kheo dịch là Trừ Cẩn, vì giữ đủ 250 tịnh giói, gánh vác nổi chuyện phúc điên cho người thế, trừ diệt các quả cơ cẩn (đói khát)

trong nhân của chúng sinh. Lại hàm ba nghĩa, một là phá ác, hai là bố ma, ba là khất sĩ. Còn điều nói các chỗ nghỉ, cầu Phật chỉ bày là nói nên chọn lựa thế nào. Chắp tay biểu thị một dạ nghe pháp, không lười mỏi, không tán loạn. 30 DI GIẢO TAM KINH

CHÚ THÍCH Tự PHẦN:

1 - Tứ giáo : TTiiên Thai Tông chia năm thời giáo pháp từ Hoa Nghiêm đến Pháp Hoa, Niết Bàn làm Hóa Pháp Tứ Giáo và Hóa Nghi Tứ Giáo. Hóa Nghi Tứ Giáo là phương cách dùng Hóa Pháp để độ chúng. 1) Đôn giáo: Đối vổi hàng có đại căn, đốn căn, liền thuyết các pháp Biệt và Viên giáo, như Hoa Nghiêm thòi giáo.

2) Tiệm giáo: Đối với hàng tiệm căn, lần lượt thuyết Hóa Pháp Tứ Giáo như A Hàm, Phương Đẳng, Bát Nhã.

3) Mật giáo : Đối vdi hàng căn cơ, thuyết bí mật pháp, khiến người trong pháp hội, do noi sức bất tư nghi của thân khẩu ý chư Phật, tự biết và biết lẫn nhau.

4) Bất Định giáo : thuyết pháp người trong cùng một hội, hiểu sâu cạn khác nhau (tuy nghe cùng một pháp).

Hóa Pháp Tứ Giáo như vị thuốc, Hóa Nghi Tứ Giáo như toa thuốc.

Hóa Pháp Tứ Giáo này vì là pháp môn lợi lạc cho chúng sinh nên gọi là Hóa Phápẳ 1) Tạng Giáo : là ba tạng Kinh, Luật, Luận, các bộ các loại thuyết vê nhân duyên sinh diệt của Tứ Đế, cốt để giáo hóa hai hàng Thanh Văn Duyên Giác, và sau đó mới đến hàng Bồ Tát.

2) Thông Giáo : Thuyết Tức Không Vô Sinh của Tứ Chân Đế, cả ba thừa dồng học, song chính yếu cho căn cơ Bò Tát, sau mói tới căn cơ nhị thừa.

3) Biệt giáo : không đồng với nhị thừa, chỉ bày riêng pháp đại thừa vô lượng cho hàng Bồ Tát.

31 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NIIỊ CIIUONG KINII

4) Viên giáo : thuyết sự lý viên dung của Trung Đạo thực tướng cho hàng Bồ Tát lợi căn nhất (chỗ bất đông của Biệt và Viên giáo chỉ ở nơi sự Cách Lịch và Viên Dung mà thôi).

2 - Vô Sư Trí: Phật trí (huệ) không thầy tự ngộ nên gọi là Vô Sư

Trí. 3 - Tự Nhiôn Trí: cũng như Vô Sư Trí; Đại Nhật Kinh Sớ quyển năm nói Tự Nhiên Trí là trí tự giác tự chúng của Như Lai không còn bị ngăn ngại nơi các pháp chưa nghe chưa biết trước kiẩ'.

4 - Giác Quán : Xưa gọi là giác quán, nay dịch là Tăm Tứ. Thô tư gọi là Giác, tế tư gọi là Quán, cả hai đều gây chướng ngại cho định tâmễ Do vậy, tùy nơi có giác quán hay không mà biết được đinh tâm cạn sâu. Trí Độ Luận quyển 23 nói: ” Giác quán này nhiễu loạn tam muội, cho nên nói hai món này tuy thiện song là giặc của tam muội, khó xảTỜi được”.

5 - Tam minh : Nơi Phật gọi là Đạt, nơi La Hán gọi là Minh.

- Túc Mệnh Minh: rõ các tướng sinh tử đời trước của tự thân và của người.

- Thiên Nhãn Mừih : rõ các tướng sinh tử đời sau của tự thân và của người.

- Lậu Tận Mửìh : trí rõ các tướng khổ của đời hiện tại, đoạn hết thẩy phiền não.

Theo thứ tự gọi tên là Túc Trụ Trí Chứng Minh, Sinh Tử Trí Chứng Minh, và Lậu Tận Trí Chứng Minh. Song trong Lục thông cũng có Túc Mệnh, Thiên Nhãn, và Lậu Tận thông. Trí Độ I nân quyển hai nói: " Túc mệnh, Thiên nhãn và Lậu tận gọi là Tam Minh". Hỏi :"Minh và thần thông khác nhau chỗ nào ?". Đáp :"Chỉ biết chuyện đời trước gọi là Thông. Rõ các hành nghiệp nhân duyên gọi là Minhẵ Chỉ biết chết đây sinh kia gọi là Thông, rõ biết hành nhân duyên kêìt hợp không mất gọi là Thôngệ Chí biết kết sử, không biết kết sử còn sinh hay không nữa gọi là Thông. Nếu rõ biết lậu tận (sạch phiền não) rồi không còn sinh nữa gọi là Minh". Bà Sa Luận quyển 77 nói "Trong Lạc thông, ba điều kia sao không được gọi là Mừửi ?" Đáp : " Thân như ý (Thần cảnh thông) chỉ là Công xảo, thiên nhĩ thông chỉ nghe tiếng, tha tâm thông chỉ biết tâm người, nên ba thông này không gọi là Minh. Ba thứ kia sở dĩ gọi là Minh vì Thiên Nhãn TÕ khổ vị lai, Túc Mệnh biết khổ đời ữước, đều hay yếm ly (chán bỏ sinh tử), lại Lậu Tận có thể làm chính quán để đoạn phiền não".

6) Căn Bản Trí : Còn gọi là Như Lý Trí, Vô Phân Biệt Trí, Chính Trí, Chân Tríể Gọi là Càn Bản Trí để đối với Hậu Đắc Trí. Chính ngầm hợp vói chân lý mà không có sai khác giữa năng và sở duyên, nhất niệm chân tríỂ Trí này là gốc sinh hết mọi lạc pháp, mọi công đức đại bi nên gọi là Căn Bản trí. Tam Tạng Pháp Số quyển năm nói: "Căn Bản Tricon gọi là Vô Phân Biệt Trí, vì trí này không nương nơi tăm, không duyên cảnh ngoài, rõ mọi cảnh đều là chân như, cảnh và trí không khác, như người nhắm mắt, không còn phân biệt bên ngoài, do vậy Vô Phân Biệt Trí hay sinh mọi phàn biệt, vì vậy gọi là Căn

Ban Trf.

7) Hậu Đắc Trí: Trí ngầm hợp với Chân Như, lìa niệm vô phân biệt, nên gọi là Vô Phân Biệt Trí hay Căn Bản Trí. Trí phân biệt mọi tướng sai biệt sau đó, được gọi là Phân biệt Trí hay Hậu Đắc 33 PIIẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUDNG HNH

Trí, đó là trí có được sau Căn Bản Trí (nên gọi là Hậu Đắc), còn được gọi là Tục Trí, Như Lượng Trí, Phật khởi đại bi cứu độ chúng sinh, chính là Hậu Đắc Trí đó vậy.

Ngài Chân Đế dịch Nhiếp Đại Thừa Luận quyển 12 nói \”Căn Bản Tríỵ nơi phi tăm phỉ phi tâm. Hậu Đắc trí thì y nơi chỉ tâm. Hai trí khác nhau nơi cảnh. Căn Bản trí không thủ cảnh, cho cảnh và ùíkhông khác. Hậu đắc tiíthủ cảnh, vì cho cảnh, ứícó khác. Căn Bản trí không duyên cảnh như nhắm mắt, Hậu Đắc trí duyên cảnh như mở mắt".

8) Tam giới: Phàm phu sinh tử trổi lăn trong các thế giới, được chia làm ba cõi: - Dục Giới: là cõi của các hữu tình, có hai món dục là thực dục và dâm dục. Trên từ Lục Dục Thiên, giữa là bốn châu của cõi người, dưới đến Vô Gián Địa Ngục, gọi chung là Dục giới.

- Sắc Giới: Sắc có nghĩa chất ngại (ngăn ngại), có hình hài bằng vật chấtẵ Cõi này trên cõi dục, là noi ở của các hữu tình đã trừ hai dục, dâm dục và thực dục. Thân thể cung điện và các món vật chất rất ư thù diệu tinh hảo, nên gọi là Sắc giổi. Cõi sắc này do nơi thiền định cao thấp, thô tế mà chia làm bốn bậc, gọi là Tứ

Thiền Thiên (bốn tầng trời Thiên).

- Vô Sắc Giới : cõi này không một sắc, không một vật có vật chất, không thân thể cũng không cung điện, quốc độ, chỉ có tâm thức trụ nơi thiền định thâm diệu, nên gọi là cõi Vô Sắc. Cõi này đã là thế giới không có vật chất, ắt phương sở (nơi chốn) khó có thể định đượcể Chỉ do nơi ý nghĩa cõi này có quả báo thù thắng, mà cho là ở trên cõi Sắc. Gồm bốn trời, gọi là Tứ Vô Sắc, hay Tứ Không Xứ (theo Câu Xá Luận, phẩm thế gian, nghĩa Tam Giới). (Xem sơ đồ trang bên). Dụcgidi

Sỉc Giới -Địa cư - Hư Khống Cư -TứThiên Vương - Trì Quốc ThiỀn - Tang Trưởng Thiẽn ■ Quảng Mục Thiên - Đa Văn Thiên -Đao Lợi Thiên - TU Dạ Ma Thiên - Đâu Suất Thiên - Hóa Lạc Thiên

- Tha Hóa Tư Tai Thiên - Sơ Thiên Thiên - Phạm Thiên - Phạm Chiỉng Thiên - Phạm Phụ Thiên

- Đại Phạm Thiên - Nhị Thiền Thiên - Thiểu Quang Thiên - Vô Lượng Quang Thiên

- Quang Âm Thiên - Tam Thièn Thiền - Thiểu Tĩnh Thiên - Vô Lượng Tĩnh Thiên

■ Biến Tịnh Thiên - Tứ Thiên Thiên - Vô Vân ThiỀn

■ Phúc Sinh Thiên ■ Quảng Quẳ Thiên - Tịnh Phạn Địa - Vô Tưởng Thiên - Vô Phiền Thiên - Vỏ Nhiêt Thiên - Thiện KìỂn Thiên - Sắc Cứu Cánh Thiên ■ Hòa Âm ThiỀn • Đại Tự Tại Thiên 35 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH

Ị - Khồng Vô Biên Xử Vô Síc Giói < - Thức Vô Biên Xữ I - Vô Sở Hữu Xư > --------------Tứ Không Thiên I - Phi Tường Phi Phi Tường xứ J

9 - Lục Đạo : là con đường luân hồi của chúng sinh nên gọi là Đạo. Chúng sinh do nghiệp nhân sai khác mà thú hướng đến sáu nẻo khác nhau, nên còn gọi là Lục Thú.

1) Địa ngục thú : chỗ ngục khổ bát hàn, bát nhiệt, ở dưới mặt đất nên gọi là địa ngục.

2) Ngạ quỷ thú: cõi của loài quỷ đói khát tìm cầu ăn uống, cõi này lẫn lộn vổi cõi người, song loài người khổng thấy được. 3) Súc Sinh thú: nay dịch là Bàng Sinh, là cõi của các loài thú vật cũng đồng với cõi người và thấy được lẫn nhau.

4) A Tu La thú: là cõi của Đại Lực thần, hay nuôi lòng hờn giận, lại thích đánh nhau. Thường ở các nơi hang sâu núi vắng, cách biệt với cõi người.

5) Nhân thú: cõi của loài người, phân làm bốn châu lớn, nhưng bốn châu này cách xa nhau, không có thần thông không thể qua lại được.

6) Thiên thú : Thiên là những chúng sinh thân có ánh sáng, thụ hưởng các khoái lạc tự nhiên. Có sáu tầng tròi ở Dục giói, gọi là Lục Dục Thiên. Cả hai cõi Sắc và Vô Sác giới đồng là cõi của

Thiên.

10 - Sắc Tâm : Gồm Sắc pháp và Tâm pháp. Sắc bao hàm thân và cảnh.

11- Ngũ Uẩn : Phạn ngữ Tắc Kiền Đà (Skandha), xưa dịch là Ấm, hoặc là Chúng, nay dịch là uẩn. Ầm có nghĩa là tích tập ;

Chúng có nghĩa là nhiều thứ hòa tụ lại, cũng có nghĩa của uẩn. DI GLto TAM KINII

Ý chỉ Sự tích tập của nhiều tự tính hữu vi pháp, làm thành chỗ dụng của pháp hữu vỉ, chẳng phải do thuần một pháp, hoặc đồng loại hoặc khác ỉoại, tất do nhiều thứ tập hợp lại thành tác dụng của phápễ Đó là Ấm hay uẩn, đại ỉoại cố năm pháp :

1) Sắc Uẩn: Chỉ chung các thứ vật chất hữu hình, như ngữ căn, ngũ cảnh.

2) Thọ Lẩn: Sự tác dụng của tâm thừa thọ sự vật khi đối cảnh. 3) Tưởng uắn : Sự tác dụng của tâm tưỏng tượng sự vật khi đối cảnh.

4) Hành uẩn : Các tác dụng khác của tâm liên quan với các pháp thiện ác tham sân khi đối cảnh.

5) Thức tẩn : Là bản thể của tâm nhận biết rõ sự vật khi đối cảnh.

Tlií dụ : Ngũ uẩn nơi người, thì Sắc uẩn chính ỉà thân, bốn uẩn kia là tâm. Trong tâm, ba thứ Thọ, Tưởng, Hành, mỗi thứ có tác dụng đặc biệt riêng nơi tâm tính, nên gọi nó là Tâm Sở Hữu Pháp, gọi tắt là Tâm Sở, tức các pháp sở hữu của Tâm Vươngễ Riêng Thức là tự tính của Tâm, nên được gọi là Tâm Vương. Do bởi ngũ uẩn là hai pháp thân tâm, như các hữu tình có thân của Dục Giới và Sắc Gỉổi, do ngũ uẩn mà thành. Còn như hữu tình vổ thân của vỏ Sắc Gỉối do từ tứ uẩn (trừ Sắc uẩn) mà thành.

Kinh Tầng Nhát A Hàm quyển 27 ghi: ” Sắc như bọt nước tụ, thọ như bọt nổi, tưởng như ngựa hoang, hành như cây chuối, thức là huyễn pháp”.

12 - Kiến Tứ: Là hai món phiền não (nhị hoặc):

1) Kiến hoặc : Kiến cố nghĩa suy ỉưởng, do suy ỉường sai lệch mà phát sinh mê tình, như các thứ ngã kiến, biên kiến. Lại các 37 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP nhị CHUƠNG HNH hoặc lậu này bị hàng Kiến Đạo Vị kiến lý đoạn trừ, nên gọi là Kiến hoặc.

2) Tứ hoặc: tân dịch là Tu hoặc, là các hoặc lậu phát sinh từ sự tư niệm mê chấp của phàm phu đối vdi các sự vật, như các thứ tham sân si. Lại các hoặc lậu này, thường bị hàng Tu Đạo VỊ tư duy chân chính đoạn trừ, nên cũng gọi là Tu hoặc.

13 - Tí Niệm Xí : Xưa dịch là Tứ Niệm Xứ, nay dịch là 7ỉf Niệm Trạ. Hành giả tiểu thừa sau Ngũ Đình Tâm Quán, tu Tứ Niệm Xứ. Tu theo Ngũ Đình Tâm, giúp hành giả ngưng loạn tâm, đó là Xa Ma TTia (chỉ)ễ Tù theo Tứ Niệm Xứ giúp hành giả phát khởi quán huệ, đó là Tỳ Bà Xả Na (quán).

1) Thân Niệm Xứ: Quán thân bất tịnh, thân là nhục thân do cha mẹ sinh ra, cả ngoài lẫn trong đều đầy dẫy nhơ nhớp, khổng đâu là thanh tịnh, nên quán thân là bất tịnh. 2) Thọ Niệm Xử: Quán thọ là khổ, thọ là cảm giác khổ lạc. Lạc từ nhân duyên khổ sinh, rồi lại sinh khổ lạc. Thế gian không có thật lạc, nên quán thọ là khổ.

3) Tâm Niệm Xứ: Quán tâm vô thường, tâm là tâm thức của nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, niệm niệm sinh diệt, không có lúc nào thường trụ, nên quán tâm là vô thường. 4) Pháp Niệm Xứ: Quán pháp vô ngã, pháp là tất cả mọi thứ còn lại ngoài ba thứ trên, pháp không có tính tự chủ, tính tự tại, nên quán là vô ngã.

Do Khổ đế mà tu Tứ Niệm Xứ, thân Khổ Đế này của thiên hạ có đủ bốn yếu tố: Thân, Thọ, Tâm và Pháp, nên phải quán bất tịnh, khổ, vô thường, vô ngã để lần lượt phá bốn điên đảo thường, lạc, ngã, tịnhề 38 Tứ Niệm Xứ này, lấy huệ làm thể, do sức huệ có thể khiến (hành giả) niệm chỗ sở quán thân, thọ, tâm và pháp nên gọi là Niệm Xí. Lại do sức huệ cố thể khiến niệm trụ nơi chỗ sở quán nên gọi là Niệm Trạ.

PIIẬT TIIUYẾT TỨTIỈẬP NIIỊ CHUƠNG KINII

Như ý túc ? Đáp : Các thứ đó tuy định, song huệ và tùửi tiến nhiêu, định lực kém, nên hành giả không được như ý nguyện. Bốn thứ đừìh đó, Dục Ịà chủ yếu đắc định, Tùih Tiến là chủ yếu đắc định, Tăm là chủ yếu đắc định, Tư Duy là chủ yếu đắc định.”

Song tên gọi của bốn đinh này có nhiều thứ khác nhau, Trí Độ ỉ nẠn và Pháp Giới Thứ Đệ, xếp lần lượt: Dục, Tình Hến, Tâm, (hoặc Nhất Tâm), Tư Duy. Câu Xả Luận thì Dục, Cân, Tâm, Quán. Tứ Giáo Nghi thì Dục, Niệm, Tâm^ Huệ.

Câu Xá Quang Ký quyển 25 ghi: "Bốn thứ này gọi tên theo gia hành 1) Dục Thần Túc .ẵ dục nơi Gia Hành VỊ phát khởi định này, nương sức Dục mà phát khỏi định. 2) Căn Thần Túc : nơi Gia Hành Vị chuyên cần tu định này, nương sức Cân mà phát khởi định.

3) Tâm Thần Túc: nơi Gia Hành VỊ nhất tâm chuyên trụ, nương sức Tâm mà phát khởi địnhệ 4) Quán Thần Túc : noi Gia Hành VỊ quán sát lý, nương sức DI GIÁO TAM KINII PHẬT THƯiẾr TỨTHẬP NHỊ CHUt5NG HNH đẳng giác. Giác pháp này chia làm bẩy thứ, nên gọi là phần, hoặc chi:

1) Trạch pháp giác chi : dùng trí huệ lựa chọn các pháp chân ngụy.

2) Tùĩh tiến giác chi : dùng tâm dũng mãnh lìa tà hạnh, hành chân phápễ 3) Hỷ giác chi: tâm được thiện pháp liền sinh hoan hỉ.

4) Khinh an giác chỉ: theo Chỉ Quán và Pháp Giối Thứ Đệ gọi đây là Trừ giác chi, vì đoạn trừ ( ưừ) các thô trọng ở thân tâm, khiến thân tâm thư thái nhẹ nhàng {khinh an). 5) Niệm giác chi : thường ghi nhớ định huệ, khiến cho luôn DI GIÁO TAM KINII

19 - Bát Chính Đạo : Gọi chung là Bát Chính Đạo phần, Câu Xá gọi là Bát Tliánh Đạo chi. Thánh đây gọi là chính vậy, vì lìa tà lệch, nên gọi là Chính Đạo. Lại là đạo của các bậc Thánh, nên gọi là Thánh đạo. Huyền uhg Âm Ngỉũa quyển ba nối:"Bát Do Hành haỵDu Hành, Đạo Hành, Trực Hành, hoặc nói là Bát Trục Đạo, Bát Thánh Đạo, hoặc Bát Chửih Đạo, nghĩa vẫn đòng nhau”.

1) ctúnh Kiến : thấy rõ và hiểu rõ được lý của Tứ Đế. Lấy Huệ Vồ Lậu làm thể. Đây là chủ thể của Bát Chính Đạoẽ 2) Chính TìrDuỵ: Đã thấy được lý Tứ Đế, lại tư duy khiến chân trí tàng trưởng, lấy Tâm Vô Sở Lậu làm thể.

3) Chính Ngữ: dùng chân trí tu khẩu nghiệp, không tạo nên những lời lẽ phi lý, lấy Giới Vô Lậu làm thểể 4) Chính Nghiệp: dùng chân trí trừ sạch các tà nghiệp nơi thân, trụ nơi thanh tịnh thân nghiệp, lấy Giới Vô Lậu làm thể.

5) Chúứì Mệnh : thanh tinh cả ba nghiệp thân khẩu ý, sống thuận theo chính pháp, lìa năm pháp sống tà (ngũ tà mệnh), lấy

Giới Vô Lậu làm thể.

6) Chúih Tinh Tiến : phát dụng chân trí, tu đạo Niết Bàn, lấy

Cần VỒ Lậu làm thể.

7) Chính Niệm : dùng chân trí ghi nhớ chính đạo, để không tà PIIẬT TIỈUYẾT TỨTHẬP NHỊ CIIUƠNG KINII pháp của VỊ Tu Đạo. Trong kỉnh xếp Thất Giác trước Bát Chính, đó là xếp theo số mục, khổng phải theo sự tu. Trong tám pháp, Chính Kiến đúng dầu, là chủ thể của Bát Chính Đạo, nên chính là Đạo, cũng là Đạo Phần, Đạo Chi. Còn bẩy pháp kia chỉ là Đạo Phần, Đạo Chi mà khổng phải là Đạo vậy.

Phần trôn là Tự phần, dưci đây là Chính Thuyết ỳtìân.

CHUDNG MỘT Phật dậy từ thân xuất gia, thứt tâm đạt bổn, hiểu pháp vô vi, gọi là Sa Môn. Thưòng hành 250 giới, tu tập thanh tịnh, hành bổn chân đạo, thành A La Hán. A La Hán có thể bay hay biến hóa, thọ mạng lâu dàl, ở đầu thì tròi đất nơi ấy chấn động. Thứ là A Na Hàm, A Na Hàm khi hết tuồi thọ, ĩỉnh thần sinh lên từng ưdl 19, chứng A La Hán. nếp là Tư Đà Hàm, Tư Đà Hàm còn phải một lần lên, một lần trở lại, mới đắc A La Hán. Thứ nữa là Tu Đà Hoàn, Tu Đà Hoàn phải bây lần tử, bẳy lần sinh nữa, mđí chúng A La Hán. Người đoạn ái dục như đoạn tứ chỉ không dùng lại được nữa.

Chương một này nêu chung quả chứng sai khác của Sa Môn. Muốn chứng bốn quả, Sa Môn cần phải từ bỏ người thân, xuất gia học đạo, rõ được tâm, đạt được gốc, hiểu pháp vô vi. Bởi lẽ phụ mẫu không bằng lòng thì Phật pháp không cho xuất gia. Xuất gia mà không rõ 44 DI GIÁO TAM HNH tâm tính, thấu nguồn gốc (thức tâm đạt bổn), chỉ là lìa tục nơi hình thức, mà vẫn bị hữu vi trói buộc, như vậy sao gọi là Sa Môn. Thứt tâm ỉà rõ biết ngoài tâm không có pháp, tức ngộ Biến Kế (1) vốn Không. Đạt Bỏn là rõ biết tâm tính chẳng thật, tức ngộ Y Tha (2) nào khác huyễn. Vô Vi Pháp ỉà rõ biết chân như cùng tất cả các pháp không một cũng không khác (bất nhất bất dị), tức chứng Mên Thành Thật tính (3).

Sa Môn là phạn ngữ, dịch ỉà Cằn tức : Cần tu gici đinh huệ (chăm tu giói định huệ), Tức diệt tham sân si (trừ diệt tham sân si) ."Thường hành 250 giới là tăng trưởng học giói. Tu tập thanh tịnh tức tăng trưởng tâm học ; hành bốn chán đạo tức tăng trưởng huệ học, là nói quán sát Tứ Đế mà tu đạo hạnh. A La Hán hợp đủ ba nghĩa, một là Sát Tặc, hai là ứng Cúng, ba là Vô Sinh, là quả Vô Học thứ tư của Sa Môn, dứt sạch hai hoặc Kiến Tư của tam gióiễ Bay và biến hóa nối chung cho lục thần