Di Giáo Tam Kinh

thông (4).Thọ mạng lâu dài là nói ba thứ ý sinh thân (5), có

thể tùy nguyện mà trụ lâu dài. Trụ nơi đâu thì nơi ấy chấn

động là nói A La Hán trụ nơi đâu thì thiên thần thổ địa

nơi ấy đều cảm động, hoặc giả mỗi bước đi đứng của La Hán đều làm chấn động trời đất. A Na Hàm còn gọi

là Bất Hoàn, tức quả thứ ba. Trời thứ mười chín, từ Tứ

Thiên Vương lên đến Vô Phiền là thứ hai mươi, vượt

45 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG KINIỈ quá mười chín tầng dưới. Do nhờ đoạn trừ chín phẩm tư hoặc, nên nơi Tịnh Cư Thiên chứng A La Hán, không còn trở lại Dục giói nữa. Tư Đà Hàm còn gọi là Nhất Lai, tức quả thứ hai, đã đoạn trừ sáu phẩm tư hoặc ở Dục Giói, còn lại ba phẩm, nôn phải một lần sinh lên Dục Thiên, một lần trở lại cõi người mới chứng quả A La Hán. Tu Đà Hoàn còn gọi là Dự Lưu, tức quả đầu tiên, đã đoạn kiến hoặc ở tam giói, mói dự vào dòng Thánh, không còn đọa vào ba đường ác nữa, nhưng hãy còn chúi phẩm tư hoặc của Dục giới, nôn phải thêm bẩy lần sinh nữa nghĩa là :

- hai lần sinh nơi Dục giới thượng thượng phẩm, nhậm vận (6) tham sân si mạn, - một lần sinh thượng trung phẩm hoặc, - một lần sinh thượng hạ phẩm hoặc, - một lần sinh trung thượng phẩm hoặc, - một lần sinh chung hai phẩm trung trung và trung hạ phẩm hoặc, - một lần sinh chung ba phẩm hạ thượng, hạ trung và hạ hạ phẩm hoặc.

Sau bẩy lần sinh tử mới chứng A La Hán quảệ Đây là nói theo Nhậm Vận Đoạn (7), nếu Gia Hành Đoạn (8) ắt lại bất định. Song tam giới kiến tư tuy có nhiều phẩm, nhiêu loại, nhưng đều lấy ái dục làm gốc, hễ đoạn ái DI GLẮO TAM KIN! I dục liền ra khỏi vòng khổ, nên dụ như chặt bỏ chân tay, quyết không sao dùng lại được nữa.

CHÚ THÍCH CIIUONG MỘT

1 - Biến Kế: Gọi đủ ỉà Biến Kí'Sở Chấp Tĩnh, ỉà một trong tam tính. Do phàm phu vọng chấp nhận là cố vật thật, lại do vọng tình của phàm phu kế độ (xét tính so đo) hết mọi pháp, nên gọi là Biến Kế. Lại vì chổ chấp mê của vọng tình biến kô'này, nên gọi ỉà Sở Chấp Dụ như thấy sợi dây ngỡ là rắn, thực chẳng cố thật thể của rắn, song vọng tình mê chấp cho là rắn thật, đó là Biến Kế Sở Chấp tính. Như người, trong nhận thực cố ngã, ngoài chấp có thực pháp, cũng y vậy. Vạn pháp hữu vi, là pháp do nhân duyên giả hợp tạo thành, chẳng có một thật ngã hay thật pháp nào, chỉ do tự vọng tình nơi mình kế độ mà chấp mê là ngã là pháp, rồi cho là thật ngã thật pháp. Điều này gọi là Biến Kế Sở Chấp tính, do nương vọng tình mà tồn tại, không thể lìa vọng tình mà có được vậy.

2 - YTha: Gọi đủ là YTha Khởi tính, một trong tam tính, là vạn pháp nương nhân duyên mà sinh khởi. Chữ Ycó nghĩa nương hoặc nhờ, chữ na chỉ cho nhân duyên. Lấy chủng tử A Lại Gia Thức làm nhân duyên trước nhất, rồi dựa vào vô số các trợ duyên khác mà sinh, lìa vọng tình vẫn tự tồn tại. Dụ như dây phát sinh từ các sợi gai v.vẽẽ.

3 - Viên Thành Thật Tính : Một trong tam tínhẾ Thành tựu viên mãn chân thật tính, cũng gọi là Pháp Tính, hay Chân Nhu.; là thể tính của mọi pháp hữu vi, dụ như thể tính của dây là sợi gai. Điều này có hai nghĩa, nếu nói pháp tính này tùy duyên, là Y Tha Khởi tính, đó là nghĩa của thật Đại Thừa. Nếu nói pháp tính PHẬT THUYÉT TỨTIIẬP NHỊ OIĨẮÍNG KINH là sở y để thành lập YTha Khởi tính (nương pháp tính này để lập YTha Khỏi Tính), đó là nghĩa của quyền Đại Thừa.

Trong tam tính, Biến Kế Sở Chấp tính là vọng hữu, Y Tha Khỏi tính là giả hữu (giả cố), Viên Thành Thật tính là thật hữu (thật có). Lại Biến Kế Sở Chấp tính là thật vô (thật không), Y Tha Khởi tính là tợ hữu (giống như có), Viên Thành Thật Tính là chân hữu (chân thật cố). Ba tính này đều có riêng mỗi sự, hoặc tròn đủ cả ba nơi một sự. Nhận cho các pháp xưa nay, lông rùa sừng thỏ là có thật, đó là Biến Kế Sở Chấp tính, như nơi sự sai biệt của bách pháp, 94 pháp dầu là YTTia Khởi tính, sáu pháp vô vi sau là Viên Thành Thật tính. Đó là ba tính nơi riêng mỗi sự. Lại dụ nơi đóa hoa, do vọng tình mê chấp cho hoa là thật, thì tướng của hoa là Biến Kế Sở Chấp tính. Từ nhân duyên sinh, giả hiện tướng của hoa là Y Tha Khỏi tính, thật thể của hoa là Viên Thành Thật tính. Phân tích như vậy, tất các pháp nơi một sự đều có đủ ba tính vậy. Xem Duy Thức Luận quyển 8, Bách Pháp Ván

Đáp Sao quyển 4. 4 - Lạc Thần Thông : Thần có nghĩa không lường, Thông hàm nghĩa vô ngại. Các bậc Thánh tam thừa đắc được sáu thứ trí huệ thần diệu khó lường, vô ngại tự tại gọi là Lục Thần Thông. 1) Lậu Tận Trí Chứng Thông (Lậu Tận Thông) : Đoạn trừ hết mọi lậu hoặc (phiền não), được đại vô ngại, là chỗ tột cùng của hàng Tam Thừa.

2) Thần Cảnh Trí Chứng Thông: Còn gọi là Thân Như Ý Thông, Thần Thông, hoặc Thần Túc Thông, có sức thần thông biến hiện nên cảnh giới bất tư nghi, nên gọi là Thần Cảnh Thông. Có sức thần thông tới lui tự tại các cảnh giới, nên gọi là Thần Túc Thõng. Có sức thần thông biến hiện thân mình tự tại, nên gọi là DI GLto TAM KINII

Thân Như Ý Thông ; tùy theo trường hợp mà gọi tên, song thường gọi nhất là Thần Cảnh Thông.

3) Thiên Nhẵn Trí Chứng Thông (Thiên Nhãn Thông): đắc nhãn căn của trời Sắc giới, nhìn xa không bị ngăn ngại, nên gọi là Thiên Nhãn Trí Chứng Thôngễ 4) Thiôn Nhĩ Trí Chứng Thông (Thiên Nhĩ Thông): đắc nhĩ căn của trời Sắc giới, nghe âm thanh không bị chướng ngại.

5) Tha Tâm Trí Chứng Thông (Tha Tâm Thông): biết tâm niệm của người không hề chướng ngại. 6) Túc Mệnh Trí Chúng Thông (Túc Mệnh Thông) : biết việc đời trước của mình và người khổng hề chướng ngại.

Trừ Lậu Tận Thông, năm thần thông này là thiền định của hữu lậu hoặc nương sức thuốc, hoặc nhờ sức thần chú mà đắc được, nên tiên nhân ngoại đạo cũng thành tựu được năm thần thông này. Sáu pháp này gọi là Trí Chứng Thông, do vì mỗi pháp này nương noi trí mà chứng đắc được thần thông lực (xem Câu Xá

Luân quyển 18).

5 - Ý Sinh Thân : Hay Ý Thành Thân, phạn ngữ là Manomaya (Ma Nậu Ma, Ma Nô Mạt Da), dịch là Ý Sinh Thân, hoặc Ý Thành Thân. Chư Phật, Bồ Tát cùng chư thiên hóa sinh thân từ ý muốn, thân đố gọi ỉà Hóa Sinh Thân.

Hoa Nghiêm Kinh Sớ quyển 27 ghi: "Ma Nậu Ma gọi là Ý Sinh, hoặc Ỷ Thành, là thân do ý sinh ra". Huýền uhg Âm Nghĩa quyển nhất : ”Ma Nậu, nói đù là Ma Nồ Đạt Da, có nghĩa Ý Sùửi Thản, là nói chư Bồ Tát, chư Thiên hóa sinh từ ý vậy.

6 - Nhậm Vận : Ngụ ý tự nhiên, có nghĩa mặc cho pháp tự vận chuyển mà không tạo tác gì bằng sức mình. Trong đoạn này, PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHllONG HNH hàm nghĩa hàng Dự Lưu đã trừ hết kiến hoặc, nên không còn nghi và ái kiến nữa, song tư hoặc dục giới vẫn còn đủ tham sân si mạn (tư hoặc), thuộc thượng thượng phẩm, tư hoặc này còn nhiều và mạnh, bậc Dự Lưu phải còn chờ thêm năm lần sinh nữa mới trừ sạch được tư hoặc, vì vậy nên chỉ trừ tư hoặc bằng sự nhậm vận không tạo tác thêm hoặc, còn cứ mặc nhiên cho tư hoặc chuyển vận vậy.

7 - Nhậm Vận Đoạn : Đoạn trừ một cách tự nhiên, theo bình thường. Ở câu này ngụ ý nói hàng Dự Lưu nếu đoạn trừ tư hoặc theo nhậm vận một cách tự nhiên bình thường, thì cứ đúng bẩy lần sinh ắt trừ sạch tư hoặc, chứng quả ALa Hán. 8 - Gia Hành Đoạn : Gia Hành hàm nghĩa chuẩn bị bước vào chính vị, nỗ lực gia sức thêm nữa, như Gia Hành Đạo, Gia Hành vị.ệ. Ở đây ngụ ý nếu hàng Dự Lưu, nhậm vận đoạn tư hoặc, ắt sau bẩy lần sinh mdi chứng quả, còn nếu nỗ lực tu hành hơn nữa để sớm đoạn trừ tư hoặc, gọi là Gia Hành đoạn, thì thời gian chứng quả sẽ bất định, không chắc chắn là phải trải qua bẩy lần sinh mà có thể ít hơn bẩy lần.

CHUƠNGHAI Phật dậy Sa Môn xuất gia, trừ dục bỏ ái, biết nguồn gổc của tự tâm, tháu triệt nghĩa lý sâu xa của Phật, ngộ pháp vô ví (í), trong không cổ chỗ đắc, ngoài chẳng có nơi cầu. Tâm không vướng mắc ndi đạo, cũng chẳng két thêm nghiệp.

Vô niệm (2), vô tác (3). không phải tu, chẳng phải chúng, không trải qua các v| (4), mà tự ờ ngôi cao tột, đó gọi là Đạo. 50 Chương hai này, nêu rõ chỗ chứng quả của Sa Môn, tuy có chỗ sai khác, song lý chứng quả không khác. Dứt trừ dục ái của bậc Phàm Thánh Đồng Cư (5), biết nguồn gốc của tự tâm, ngã chấp vốn không. Thấu triệt được nghĩa lý Chân Đế (6) sâu xa của Phật, ngộ được chỗ hiển bầy của pháp chân như vô vi của Sinh Không (chứng sinh là Không). Dứt dục ái của Phương Tiện Hữu Dư (7), biết nguồn gốc của tự tâm, các pháp chấp vốn Không, thấu triệt được lý Tục Đế (8) sâu xa của Phật, ngộ được chỗ hiển bầy của pháp chân như vô vi của Pháp Không (pháp đều Không). Dứt dục ái của Thật Báo Vô Chướng Ngại (9), biết nguồn gốc của tự tâm đều Không và chẳng sinh, thấu triệt được lý Trung Đế (10)

sâu xa của Phật, ngộ được chỗ hiển bầy pháp chân như vô vi của pháp Câu Không (đều Không).

Lại rõ biết dục ái ở ba độ chính là Không. Đó gọi là trừ dục bỏ ái. Biết nguồn gốc của tự tâm, biến kế vốn chẳng thật, thấu triệt lý Chân Đế sâu xa của Phật, một Không là hết thẩy Không, không có Giả, không có Trung, mà không Không, ngộ được nghĩa Không Như

Thật của Như Lai tạng, đó là Vô Vĩ Pháp.

Lại biết rõ dục ái nơi ba độ đều là Giả, gọi là trừ dục bỏ ái, biết nguồn gốc của tự tâm, Y Tha như huyễn, thấu triệt được lý Tục Đế sâu xa của Phật, một Giả là tất cả PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG KINH

Giả, không có Không, không có Trung mà không Giả, ngộ được nghĩa Bất Không Như Thật của Như Lai tạng (11). Gọi đó là Vô Vi pháp.

Rõ biết dục ái ở ba độ đêu là Trung, gọi là trừ dục bỏ ái, biết nguồn gốc tự tâm Viên Thành vốn đủ, thấu triệt lý Trung Đế sâu xa của Phật, một Trung là tất cả Trung, không có Khồng, không có Giả, mà không Trung, ngộ được nghĩa lìa tức lìa phỉ’ là Tức chẳng phải Tức của Như Lai tạng, gọi đó là Vô Vi Pháp.

Pháp Vô Vi này, vốn tự sẵn có, chẳng phải thuộc pháp mới sinh, nên ừong không chỗ đắc Chỉ một chân tâm, ngoài tâm không một pháp, nên ngoài không chỗ cầu.

Biết pháp như thuyền bè, nên tâm khổng vướng mắc ncrt Đạo. Đã đoạn trừ chủng tử của hoặc, nên cũng không kết thêm nghiệp. Chứng được vô phân biệt căn bản thực trí, nôn vô niệmẵ Chứng bất tư nghi hậu đắc quyền trí, nên vô tác Tu hành đúng chân tính, tu tức vô tu, nôn chẳng phải tu. Chứng được toàn tính, chứng không chứng gì khác, nên chẳng phải chứng.

Các ngôi vị như kích thước nêu hư không, song hư không vốn chẳng phải kích thước. Lại như vào biển dò nông sâu, mà nông sâu kia thứ nào chẳng là biển, nên nói là không trài qua các v| mà ở ngôi cao tột. Gọi đó là Đạo vậy. Tạng giáo tất do diệt hiểu chân (nhân diệt hội chân), diệt chẳng phải Chân Đế, nên Chân Đế không trải qua các vị. Tliông giáo chính ngay sự là toàn thể chân (tức sự toàn chân), nên Chân Đế không trải qua các vị. Biệt giáo ắt Trung Đạo tùy duyên bất biến, nên Trung Đạo không trải qua các vị. Viên giáo ắt một sắc một hương đều là Trung Đạo, nên Trung Đạo không trải qua các vị.

Do chương một, mới biết tính không bỏ tu, do chương hai này, mới rõ tu không ngại tính. Lại do chương một, mói hay Tức mà thường Lục (sáu), do chương này mói biết Lục mà thường Tức. Tứ giáo đều luận về Tu Tính, đều luận về Lục Tức. Thông suốt được ý chỉ này, tất hiểu được quá nửa các giáo pháp (của Phật).

CHÚ THÍCH CHUƠNG HAI PILẬT TIIUYẾr TỨTIIẬP Nin CHUƠNG KINH DIGLtoTAMHNII PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH DI GLẤOTAM KINII PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG KINH DI GLẤOTAM KINII

1) Không ĐếcYíi bầy đạo lý mọi sự vật do nhân duyên sinh, thể tính đều thật Không.

2) Giả Đế chỉ bầy đạo lý thể tính tuy không, nhưng giả tướng thật tồn tại. 3) Trung Đế chỉ bầy đạo lý nhất như, hai tính Không Giả bất nhị. 11 - Như Lai Tạng : Chân Như trong phiền não gọi là Như Lai Tạng. Chân Như ra khỏi phiền não gọi ỉà Pháp thân. Theo phẩm Như Lai Tạng trong Phạt Tình Luận, Tạng gồm ba nghĩa :

1) Sở Nhiếp nghĩa : Chân Như lập nơi chúng sinh vị, tất hàm chứa cả hai môn Hòa Hợp và Bất Hòa Hợp. Sinh mọi nhiễm pháp là Hoà Hợp Môn, sinh hết thẩy tịnh pháp là Bất Hòa Hợp Môn. Tất cả các pháp nhiễm tịnh đều nhiếp nơi tính của Như Lai, tức Chân Như nên gọi là Như Lai Tạng. Nói cách khác, tức Chân Như nhiếp mọi pháp, Như Lai chứa hết thẩy pháp vậy.

Lăng Già Kinh quyển bốn g h iTạng của Như Lai là nhân thiện và bất thiện, tíiuờữg hay biến khắp, hưng tạo hêí thẩy chúng sinh”.

Thắng Man Bảo Quật hạ bổn nối: "Hết thẩỵ chúng sinh không ra khỏi chỗ nhiếp của Như Như, nên gọi là Tạng; tức chúng sinh là chỗ nhiếp của Như Lai vậy, đó là Như Lai chứa (tạng) chúng sửửi. "Khởi Tm Luận Nghĩa Ký Thượng nối '."NhưLai tạng tâm, hàm chứa cả hai mồn Hòa Hợp, Bất Hòa Hợp, đó là ở chúng sinh vị, nếu ở Phật địa tất không có nghĩa Hòa Hợp 2) Ấn Phúc nghĩa : Khi Chân Như ở trong phiền não, bị phiền não đậy che (ẩn phúc) Như Lai tính đức, khiến không hiển hiện được, nên gọi ỉà Như Lai Tạng, là chúng sinh phiền não chứa (tạng) Như Lai. Thắng Man Kình nói: ” Vô lượng phiền não tạng Tằng buộc Như Lai tạng”. Lại nói "Như Lai như vậy, pháp thân PIIẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHltỉNG HNH không lìa phiền não tạng, gọi là Như Lai tạng". Lý Thú Ba La Mật Kỉnh nói '."Hết thấy hữu tình đều là Như Lai tạng". 3) Năng Nhiếp nghĩa : Chân Như tại phiền não, hàm nhiếp hết thẩy công đức của các quả các địa, nên gọi là Như Lai tạng. Chiẽm Sát Kinh hạ nóiLại nữa, tâm kia gọi là Như Lai tạng, vì đầy đủ vô lượng vồ biên bất khả tư nghi các nghiệp vô lậu ứtanh tịnh”. Khởi Tín Luận nói Như Lai Tạng, vì đầy đủ vớ lượng tính công đức”. Hiuạt Tán quyển hạ nói Tạng có nghĩa kho chứa. Tất cả công đức sở hữu của chư Phật đèu nơi ửong đó, nên gọi là Như Lai tạng. Cồng đức hiện hành chưa thể khởi, nôn không gọi là Pháp Thăif. Khải TẾn Luận Nghĩa Ký hạ bổn nói : ” Khi ẩn hay xuất sinh Như Lai (Năng nhiếp nên xuất sinh vậy), Bên gọi là Như Lai tạng. Khỉ hiển là chỗ y chỉ của vạn đức, nên gọi là Pháp Thân".

12 - Lục Tốc : Phàm hành vị của Bồ Tát Đại thừa, có Thập Túi, Thập Trụ, Thập Hành, Thập Hôi Hướng, Thập Địa, Đẳng Giác và Diệu Giác, cộng chung 52 vị như Hoa Nghiêm Kinh đã kể.

Thiên Thai Tông gọi đây là hành vị của Biệt giáo Bò Tát, và lập riêng hành vị của Viên giáo Bồ Tát, là Lục Tức vị.

1) Lý Tức : Hết thẩy chúng sinh đều có Phật tính, hữu Phật vô Phật, tính tướng thường trụ. Lại một sắc, một hương nhất nhất đều là Trung đạo. Lý tính tuy như vậy, song vì chưa được nghe nên chưa được biết điều này, do vậy nên đòng phàm phu, chỉ bằng Phật ở nơi lý tính, do vậy gọi là Lý Tức. 2) Danh Tự Tức: hoặc từ Tri Thức, hoặc từ Kinh điển được nghe đạo Nhất Thật Bồ Đề như đã nói ở trên, mà thông đạt liễu giải trên danh tự, biết hết thẩy đều là Phật Pháp, đều có thể thành Phật. 3) Quán Hành Tức: Chẳng những hiểu trên danh từ, còn tu hành theo giáo pháp, tâm quán rõ rồi, lý huệ tương img, ngôn hành đồng nhấtế Vị này tu Tùy hỷ, đọc tụng các thứ Ngũ Phẩm (trong Kinh Pháp Hoa) Quán Hành gọi là Ngũ Phẩm Đệ Tử Vị. 4) Tương Tợ Tức : Mới nhập vào VỊ Thập TÚI của Biệt giáo, phát loại tợ Quán Hành Chân Vô Lậu. Nhập vị này tất đắc công đức lục căn thanh tịnh như Kinh Pháp Hoa nói, nên gọi là Lục Căn Thanh Tịnh vị.

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH DI GIẤO TAM KINH

CHÚ THÍCH CIIUƠNG BA

(*) Đầu E)à: Phạn ngữ Dhùta, âm Đỗ Trà, dịch là Đẩu Tẩu, Đẩu Giản, Đào Thải, Hoán Tẩy. Có nghĩa hành pháp quét trừ ba món tham trước: y phục, ẩm thực và trụ xứễ Đại thừa Nghĩa Chương quyển 15 nối : "Đầu Đà là phạn ngữ, dịch là Đẩu Giản (quét ưừ), là hạnh Ba tham tiước, lấy dụ làm tôn, nhu ỵ phạc quét phủi ứừ được bại cấu, tu tập hạah này, xả được tham trước, nên gọi là Đẩu Giản”.

CHUƠNGBỐN Phật dậy, chúng sinh láy mười điều làm thiện, cũng láy mưỡt việc làm ác. Nhũhg gì là mười ? Thân ba, khẩu bón, ý ba. Thân ba là sát sinh, trộm cắp và dâm dục. Khẩu bốn là nối lưỡi đổi chiều, nói Idl ác, nổi dối và nối thêu dệt. Ý ba lầ tật đố, sân khuể và sỉ mê. Mười việc như vậyế không thuận thánh đạo, gọi là mười ác hạnh. Nếu ngiíhg các ác này, gọi lầ mườĩ điều lành (thiện hạnh)ẳ Chương thứ tư này, chỉ rõ thiện ác vô tính như trở bàn tay. Sinh tử hay Niết Bàn đều do ba nghiệp này, chẳng phải từ thứ gì khác. Dứt mạng sống của vật khác gọi là sát sinh ; không cho mà ỉấy gọi ỉà tiộm cắp ; hai bên giao hợp vói nhau gọi ỉà dâm dục ; gây não ỉoạn đôi bên gọi là lưỡi đổi chiều ; chửi rùa mắng nhiếc gọi là ác khảu (lời nối ác); tâm khẩu trái nhau gọi là nối dổi; lòi nói nông nổi vô nghĩa gọi là ỷ ngữ (thêu dệt) ; tham 63 PHẬT TI IUYẾT TỨTHẬP NHỊ CIIUƠNG KINH muốn bỏn xẻn, khó chịu khi người khác có lợi, đó gọi là tật Hung hăng tàn nhẫn, ôm thù kết oán, gọi là khuể ; nơi các sự lý đui mù không hiểu, gọi là si. Bẩy điều về thân khẩu chỉ là nghiệp đạo. Ba điều về ý thuộc phiền não đạo. Do hoặc tạo nghiệp tất chiôu quả khổ, chịu bao đời dính mắc trong ba cõi, nôn không thuận với Thánh đạo. Nếu ngưng các ác này, gọi là mười điều thiện, thí như phá bóng tối thì là ánh sáng, hễ băng tan thì thành nước. Song ác đã có Sự ác Lý ác, nên khi trở ác thành thiện, cũng có Sự thiện Lý thiện. Trong Sự thiện, thì hạ phẩm của thập thiện là nhân của Tu La, trung phẩm là nhân của Nhân đạo, thượng phẩm là nhân của Thiên đạo. Trong Lý thiện, thì Chân Đế thiện là nhân của nhị thừa, Tục Đế thiện là nhân của Bồ Tát, Trung Đế Thiện là nhân của Phật thừa. Ba lý thiện này, đều gọi chung là Thượng Thượng phẩm của thập thiện, bởi vì hành Sự thiện chưa hẳn đã đạt được Lý thiện, nhưng nếu hành Lý thiện tất gồm đủ trọn vẹn Sự thiện. CHUƠNGNẢM Phật dậy, người có nhiều tội lỗi không biết tự hối (để) mau ngừhg tâm quấy, tội đến nơt thân như nước vè biển, lâu dần thêm nhiều. Néu người cổ lỗi, tự hiểu, biết quấy, đổi ác 64 DI GIÁỮ TAM KINH thành thiện, tội tự tiêu diệt, như bệnh được ra mồ hổi, từ từ hết bệnh.

Chương thứ năm này, thừa ý chỉ ác hành thiện của phần trên mà khuyến khích sửa lỗi lầm, làm thành thiện. Có tội không hối, khác nào nước chẩy về biển, một ngày một nhiều. Biết lỗi liền sửa, giống như bệnh được ra mồ hôi, tự trừ được các tà khí xâm nhập.

CHUƠNGSÁƯ Phật dậy, kẻ ác nghe điều thiện, thường đến quáy phá. Nên phải tự cám ngăn, đùhg sinh tâm giận trách, kẻ đến gây ác sẽtựbịáchại.

Chương thứ sáu này, nêu rõ thiện năng thắng ác, và ác không phá được thiện. Văn trên khuyên người chỉ ác hành thiện, sửa lỗi hướng thiện. Lại e có người ngu, sợ kẻ ác gây rối mà không dám hành thiện, nôn răn trước bằng cách nói phải cẩn thận đừng giận trách kẻ ác, bỏi lẽ ác kia nơi gã nọ, không dính dấp gì đến ta. Như gương sáng hiện khuôn mặt xấu, do mặt kia tự xấu, còn gương có xấu bao giờ. Hơn nữa, vừa sinh tâm giận trách, ác của kẻ kia đã nhiễm sang mình, thành ác của ta mất rồi. 65 PIIẬT THUYẾT TỨTIIÂP NHỊ CIIUƠNG KINII

CHUDNGBẨY

Phật dậy, cố người nghe ta giữ đạo, hành đạỉ nhân từ, nên đến mắng Phật. Phật im lặng không đáp, mắng xong mới hỏi :"ông mang lễ đén cho ai, người ta khổng nhận, lễ trở về ổng chăng ?" Đáp rằng :"Vè tôi". Phật nối :’Nay ông mắng tôi; tôi chẳng hề nhận, ông hăy tự mang họa kia tiở về thân ông". Do như âm vang theo tiếng, ảnh theo hình, chung cục không sao rời nhau được, nên phảỉ cẩn thận, đừhg nên lâm ác. Chương thứ bẩy này minh chứng cho điều kẻ đến gây ác sẽ tự chịu ác của chương trước. Nay bị người mắng nhiếc, tươi tỉnh không giận, như nhận thiệp cảm tạ, coi như kẻ kia mắng đúng vậy. Nghĩ xem nghĩ xem. Hoặc hỏi :"Phật đã đại từ, sao không khiến cho người mắng kia khỏi họa ?". Đáp rằng : "Phật há muốn cho họ bị họa, đó là do họ từ vời họa hoạn”. Nay khuyên ngưòi nên cẩn thận đừng làm ác, đó là trừ ác tận gốc rễ, từ bi vô cùng vậy.

CIIUONG TẮM Phật dậy, kẻ ác hạỉ người hiền, như ngửa mặt phun nhỏ, nhổ chito tớí trời đã rơi lại minh. Như nân cát ngược gió, cát khổng tớl người, trở ngược lại làm nhơ thân mình.

Người hiền khổng thể hủy hoạỉ được, nên tai họa tất phải diệt mát. 66 DI GIÁO TAM KINII

Chương thứ tám này, khuyên ngăn kẻ ác không nên hại người hiền, cùng ngợi khen người hiền.

Nếu thực là người hiền, khác nào trời cao, ngược giổ, những thứ dơ dáy, cát bụi kia làm sao tới được. Nếu còn bị hủy hoại được, ắt chưa thật hĩền.

CHUDNGCHừí Phật dậy, mến đạo nghe nhiều, khó hiểu được dạo, thủ dư hành đạo, dạo đó lớn nhát.

Chương chín này khuyên răn ngưồi học đạo tu hành,

nghe pháp phải tư duy, tư duy rồi phải tu, không nên

chỉ quý và coi trọng cái học nơi miệng và tai. Nghe

nhiều là không biết tùy theo văn mà nhập quán, chỉ mong cố nhớ lời nói không thôi. Mến đạo là chẳng rõ

đạo vốn tức tâm, mải vọng cầu đạo ngoài tâm. Thủ chí là niệm niệm xu hướng Bồ Đề, không bị tâm danh lợi xen tạp. Phụng đạo (hành đạo) là niệm niệm thể hội nguồn tâm, không còn cầu tìm bên ngoài nữa.

CHUƠNG MUỒI Phật dậy, tháy ngưỡ! bố thí, vui vẻ tiợ giúp, được phúc vô cùng. Sa Môn hỏi rằng : Phúc này hết chăng ? Phật dậy :

Giống như lửa ngọn đuốc, dừ ừăm ngần người mang đuốc đến chia láy, náu ăn trừ tổi, lửa nơi đuốc này vẫn y như cũ.

Phúc cũng như vậy. PIIẬT TIIUYẾT TỨTIỈẬP NIIỊ CIIUUNG KINH

Chương mười này chỉ rõ công đức tùy hỷ, mình và người đều có lợi ích, được phúc không cùng tận. Bố thí có ba:

- Thứ nhất Tư Sinh thí (tài thí), dùng tiền của cấp phát cho kẻ nghèo cùng.

- Thứ hai Vô Uỷ thí, trừ diệt nỗi âu lo khốn khổ trong cơn hoạn nạn của người.

- Thứ ba Pháp thí, dùng tam học (1) giúp người được tứ ích (2).

Chẳng những tự mình hành ba loại thí được phúc vô kể, mà ngay đến chỉ thấy người hành thí, tán trợ vui vẻ, phúc cũng không hết. Sa Môn hỏi là để giải nghi, vì e người ngu đương hành bố thí, thấy người tùy hỉ, sợ người chia mất công đức của mình, nên lấy lửa đuốc làm thí dụ cho họ hiểu rõ. Bởi vì chẳng những không bớt đi mảy may phúc nào của mình, mà phúc báo kia triển chuyển thêm thù thắng. Xưa có hai người hái hoa, một người tự đem cúng Phật, người kia cho người khác đem cúng Phật, khi hỏi Di Lặc, Di Lặc đáp rằng '."Người tự cúng thành quả Bích Chi Phật, người cho thiêũ hạ thành Vô Thượng Bồ Đ ề”.

Bởi vì riêng vui không bằng cùng cho người, cho ít không bằng cho nhiều. Đạo xuất thế gian đều luôn như 68

vậy. Nấu chín thút ân (thực thục) dụ cho thành quả

Thánh, tiừtối dụ cho phá tam chướng. CHỨ THÍCH CHUDNG MUỒI PIỈẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG KINH chư Phật, cúng ngàn út tam thế chư Phật không bằng cúng một v| Vô Niệm (1), Vô Trụ (2), Vô Tu, Vô Chúng (3). Chương mười một này so sánh phúc điền hơn kém không đều, để người ta biết mà quy hưởng. Một thiện hơn trăm ác, bầy chỗ dễ trước để dễ hiểu. Một người giữ năm giới hơn ngàn người thiện, vì người thế phụng hành thập thiện chỉ theo pháp xưa, không lấy Tam Quy làm thể, nên không thành tựu bờ bến xuất thế, nếu thọ Tam Tự Quy, phụng trì năm giới, làm đệ tử Phật, liền biết các môn Tứ Đế, Tứ Niệm Xứ, nên trong đời này mói có thể chứng đắc được Tam quả, vì vậy hơn người thường đến trăm ngàn lần. Một vị Tu Đà Hoàn thắng hom vạn người giữ ngũ giới, Tu Đà Hoàn đã đoạn trừ kiến hoặc, dự vào hàng Thánh, nên trội hơn xa hàng nội ngoại phàm. Một vị Tư Đà Hàm thắng hơn trăm vạn Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm đã đoạn sáu phẩm Tư hoặc của Dục giới, phiền não vơi dần, khiến bậc Tu Đà Hoàn, khi chưa tu thắng tiến hạnh, không sao biết được cảnh giói của nhị quả, nói chi đến được. Một A Na Hàm thắng ngàn vạn Tư Đà Hàm, A Na Hàm đã đoạn trừ chín phẩm Tư hoặc của Dục giới, khiến ngàn vạn Tư Đà Hàm cũng không biết được cảnh giới của quả thứ ba, huống hồ là tói được. Một ALa Hán thắng ức A Na Hàm, vạn vạn gọi là ức. A La Hán trừ sạch Kiến, 70 Tư, siêu xuất tam giới, chẳng phải là chỗ của ba quả có thể biết, có thể đến được. Bích Chi Phật có hai loại: - thứ nhất ra đòi nhằm lúc còn Phật, do giáo pháp Thập Nhị Nhân Duyên, ngộ đạo trừ tập khí, gọi là Duyên

Giác;

- thứ hai ra đời lúc không còn Phật, quán sát mọi vật đều là huyễn hóa, tự ngộ pháp vô sinh, đoạn kết trừ tập khí, gọi là Độc Giấc. Do vì A La Hán chỉ đoạn trừ chính sử, Bích Chi Phật còn thêm trừ sạch các tập khí, nên một Bích Chi Phật thắng mười ức A La Hán. Tam thế chư Phật là nói theo tạng đầu Phật quả, tu hành Lục Độ ba đại A tăng kỳ kiếp, các tập khí đều đã đoạn trừ hết, lợi ích cho vô lượng chúng sinh, nên một Phật thắng hơn trăm ức Bích Chi Phật. Người Vô Niệm, Vô Trụ, Vô Tu, Vô Chứng, chỉ từ sơ trụ trở lên trong Viên giáo, cũng có thể kiêm nhiếp sơ địa của Biệt giáo, Phật địa của Thông giáo.

Bởi vì Thông giáo thể sắc nhập Không, biết tất cả pháp vô tính nôn niệm tức vô niệm, trụ tức vô trụ, tu tức vô tu, chứng tức vỏ chứng, đến khi thành Phật có thể thị hiện thân cao lớn nhất nơi tròi Sắc Cứu Cánh, thống lãnh ba ngàn thế giới, riêng Hoan Hỉ địa, Viên Mãn Phát Tâm Trụ, đều đã phần chứng pháp thân, nên đều có thể thị hiện làm Phật nơi trăm cõi, đủ Bát Tướng PHẬT THUYẾT TỨTIIẬP NHỊ CIlUÍNG KINII

Thành Đạo (4), cho nôn cúng một vị này thắng hơn ngàn ức Tam Thế Chư Phật. Lại nữa tám bậc trước đều nói về điền, bậc thứ chín này tức nói về tâm. Bải lẽ chưa đạt được hết các pháp, niệm vốn vồ niệm, trụ vốn vô trụ, tu vốn vồ tu, chứng vốn vô chứng, nôn trong pháp hình đẳng, phân hơn phân kém. Nếu liễu đạt được diệu lý vô niệm, vô trụ, vô tu, vô chứng, thì dưới từ kẻ ác trên đến chư Phật, ai cũng là bậc vô niệm, vô trụ, vô tu, vô chứng. Cho nên ngưòi cúng Phật thức ăn, Phật thí lại cho chó đói, công đức không khác. Duy Ma dâng một phần lên Nan Thắng Như Lai, một phần bố thí cho người ăn xin thấp hèn nhất, phúc vẫn bằng nhau. Như không rõ sự sai biệt hom kém của phúc, ắt không hiển bầy được chỗ quý và đầy đủ của sự tu đức. Nếu không thấu triệt được chúng sinh và Phật vốn tự bình đẳng, tất không sao ngộ được uyên nguyên của tính đức. Đó là nói thường đồng thường khác, thường khác thường đồng, pháp giới pháp nhĩ (5), vi diệu pháp môn.

CHÚ THÍCH CHUONG MUỒI MỘT DI GIÁO TAM KINII PIỈẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUÔNG HNH Phật Tổ Thống Ký quyển hai "Đại Thừa khai Trụ Thai, hợp Hàng Ma với Thành Đạo ; Tiểu Thừa khai Hàng Ma, hợp Trụ Thai với Thác Thai. Trụ Thai xem Khởi TỒI Luận, Hàng Ma xem Tứ Giáo Nghi. Song đại tiểu đều có dè đốn Trụ Thai lẫn Hàng Ma". Như Kình Hoa Nghiêm nối :"EỒ Tát úy mẩu thai ròi, thị hiện Xuất Gia các tướng”. Đó là trụ thai của Đại Thừa. Nhân Quả Kình nói: "Bồ Tát tại mẫu thai, đi đứng nằm ngòi, một ngày sáu thời, thuyết pháp cho chư thiên và quỷ thần. ” Đây là Trụ Thai của Tiểu thừa. Hoa Nghiêm Kinh, phẩm Ly Thế Gian / "Bồ Tát Xuất gia, Hàng ma, Thành đạo, Chuyển Pháp luân... ” Diệu Lạc nối ẵ‘ "Mỗi tứ đức đèu có tứ tướng hàng ma Đố là Hàng Ma của Đại Thừa. Nhân Quả Kinh / "Đã hàng ma ròi, liền nhập thiền định, khi sao mai mọc, thành đạo chính giác. Đây là Hàng ma của Tiểu thừa.

Nay muốn nói cho thuận Bát Tướng, phải dùng văn khai hợp của Khởi Tửi và Tứ Giáo Nghi làm chứng"ẳ 5 - Pháp Nhĩ : Đồng với Tự Nhĩ, Pháp Nhiên, Thiên Nhiên, Tự Nhiên. Không dựa vào thứ khác tạo tác, pháp này tự nhiên vậy, như lửa nống, nước ướt vậy. Tông Viên Ký quyển bốn "Pháp nhĩ là nói pháp này tự như vậy, không cấu tạo, nên nói là tự nhiên”.

CHUƠNG MUỜIIIAI Phật dậy, ngưỡi ta cố hai mưtrt điều khó làm :

- Bần cùng bố thí là khố;

- Gầu sang học đạo là khó;

- Bò thán phải chét này là khố ;

- Được gặp kinh Phật là khó;

- Sinh gặp thời Phật là khố;

PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHlDNGHNH

- Nhẫn sắc, nhẫn dục là khố ; - Tháy diều tốt không cầu là khó ;

- Bỉ nhục khổng sán là khố;

- Gỉ quyền không lán người là khó; - Xúc sự vô tâm là khố; - Học rộng nghiên cứu nhiều là khó;

- Trừ diệt ngã mạn là khó;

- Không khinh người chưa học lầ khó;

- Tám hành bình dẳng là khó;

- Không nói thi phỉ lả khó;

- Gặp thiện toi thút là khó; - Kiến tính học đạo lầ khó ;

- Tùy hóa độ nhân là khố ;

- Thấy cảnh không động là khố ;

- Thiện giải phương tiện là khóẳ Chương mưòi hai này lược nêu lên hai mươi điều khó, để khuyên răn vậy. Thuận theo thế tình thì dễ, trái thế tình thì khó. Song nếu có thể phát quyết tâm mạnh mẽ, thì tuy khó mà dễ, còn chỉ thuận theo thế tục, thì có dễ cũng thành khó.

Phàm nghèo khổ mà dám bố thí là khó, nên dầu chỉ thí chút đỉnh cũng được phúc rất nhiều, nôn cố gắng bố thí vậy. Nhưng hiện nay thấy rất nhiều người nghèo biết bố thí, trái lại nhiều người giầu không chịu bố thí, do nơi bỏn xẻn vậy. Giầu có học đạo khó, cứ xem chuyện bố thí đủ biết. Con người quý trọng nhất cái thân này, nôn DI GLto TAM KINII dám xả thân này, tất là việc không thể làm nổiỀ Nhưng lại nghe, chưa từng có người sợ chết lo giữ thân mạng mà được sống hoài không chết, nôn cần gì mà tham tiếc. Kinh Phật khó gặp, nay may được thấy kinh Phật, nếu không suy đến cùng lý, thấu rõ tinh túy, thì khác gì kẻ không gặp. Khó sinh gặp Phật, nay may gặp đời có Phật, mà không tiến tu kịp thòi, khác nào thời không có Phật. Sắc dục tuy là đĩều ưa thích của tình ái, song xét kỹ thì vui ít khổ nhiều, hoặc quán sắc dục như huyễn như ảnh, tất không khó nhẫn chế. Nếu thấy tốt không cầu, là biết điều đó vị tất đã cầu được, nên tâm tham phải ngừng. Nếu khi bị nhục, chỉ lấy tình khoan thứ lỗi lý, ý sân tất tự lắng xuống. Coi phú quý như sương đầu ngọn cỏ, làm sao có thể cậy quyên lấn ngưòi được.

Quán cảnh giói và mọi sự chẳng khác duyên trong mộng, hà tất mệt trí sắp xếp lo toan. Học rộng mà không xét sâu, như vào biển lớn không có kim chỉ nam, làm thế nào có thể hội lý. Cậy tài học mà sinh ngã mạn, như đổ đất niềm để bón lúa đ'ê bại, trở hại lúa tốt.

Phật thường dậy có bốn thứ không được xem thường :

- TTiứ nhất là lửa, dầu nhỏ cũng không được lơ là.

- Thứ hai là rồng, tuy nhỏ song đừng nên coi thường. - Thứ ba là Vương tử, tuy nhỏ nhưng không được xem thường. PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUÔNG HNH

- Thứ tư là Sa môn, tuy trẻ song đừng nôn coi thường. Nay khinh thường người mới học, là do chưa biết điều không nên xem thường. Tâm bình đẳng ắt cúng Nan Thắng Như Lai, phúc cũng đồng với cúng gã ăn xin nghèo hèn. Hết thị phi, tất hết cả mọi pháp đều là Phật pháp. Chưa bỏ hết tình kiến thị phi, quyết không thể thấy được pháp giói (1), chân thiện tri thức (2). Không thấy được thật tính của tâm nơi một niệm hiện tiền, quyết không thể học đạo vô thượng. Không học đạo xứng tính Quyền Thật (3), không thể tùy hóa độ nhân. Chưa đạt được phương tiện tùy hóa độ nhân, làm sao có thể nhìn sự cảnh Thật Pháp Giói (4) mà vẫn nhất tâm bất động. Nếu không thể trong mỗi một pháp giới, thấy đủ sự lý của tất cả pháp giói, làm sao khéo hiểu Phương Tiện Đồng Thể (5) được. Nên biết hai mươi điều này, càng sau càng khó hành hơn trước vậy.

CHỨ THÍCH CIIUONG MUỒI HAI Pháp giổi do Hoa Nghiêm Tông phán định. Thiên Thai Tông dựa vào Tục Đế giải thích Thập Phương Giói, chính là nghĩa này.

Kinh BỒ Tát Anh Lạc Bổn Nguyện quyển thượng : "Vỏ mừih gọi là không hiểu các pháp, mô pháp giới nôn sinh khởi nghiệp quả Tam giớr. Chỉ Quán quyển năm '."Mười pháp này, mỗi một tửiàn, mỗi một quả, không lẫn qua nhau nân gọi là Thập Pháp giớf- 3 - Thiện Tri Thúc : Tri Thức có nghĩa trí kỳ tâm thức (biết rõ tâm thức), biết hình trạng, biết người mới là nghĩa của bằng hữu. Chẳng phải nói sự bác tri bác thức (kiến thức)ề Thiện cố nghĩa ích lợi cho ta, đưa ta đến đường thiện.

Pháp Hoa Văn Cú quyển bốn :"Văn danh là Trí, Kiến hình là Thức, là cho người ta sự lợi lạc của Bồ Đè Đạo, gọi là Thiện Trí Thức”. Pháp Hoa Kinh, phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương : "Thiện Tri Thức là đại nhân duyên. Là gọi sự hóa đạo, khiến được thấy Phật, phát tâm A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đè Hữu Bộ Tỳ Nại Da Tạp Sự chép : "A Nan Đà thưa .ế Người tu hành nhờ sức thiện hữu mói thành tựu được. Nhờ gặp thiện hữu, xa TỜÍ bạn dữ, do nghĩa này mới biết thiện hữu là bán phạm hanh. Phật nói ,ể A Nan Đà, không nên nói như vậy "thiện tri thức là bán phạm hạnhTại sao vậy ? Thiện trí thức là toàn phạm hanh, vì nhờ họ mà xa Da được ác ưi thức, không tạo các ấc, thường tu các thiện, thuần nhất thanh bạch, trọn đủ tướng phạm hạnh. Do nhân duyên này, nếu được thiện hữu đông trụ, cho đến Niết Bàn cũng sẽ thành tựu, nên gọi là toàn phạm hạnh”. 79 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNGHNH

3 - Quyền thật : Pháp thích hợp với cơ nghi nhất thời gọi là Quyền pháp, cứu cánh bất biến gọi là Thật. Chỉ Quán quyển tam hạ Quyền là quyền biến, tạm dùng ròi bỏ. Thật là chân thật, chỗ quỵ chung cạổ'.

4 - Thập Pháp Giới: Hiển giáo y kinh Pháp Hoa cho Thập Pháp

Giới gồm : Địa Ngục, Ngạ Quỷ, Súc Sinh, ATu La, Nhân, Thiên là sáu phàm, cộng với bốn Thánh là Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát, Phật. Mật giáo y kinh Lý Thú Hiích cho Thập Pháp Giói gồm năm phàm là Địa Ngục, Ngạ Quỷ, Súc Sinh, Nhân, Thiên và năm Thánh là Thanh Văn, Duyên giác, Bồ Tát, Quyền Phật và Thật Phật.

DI GIẤO TAM KINH

Chương mười ba này, ý câu hỏi chú trọng về nơi vấn đề túc mạng (đồi trước), câu trả lời lại đặt nặng nơi vấn đề hội đạo (hiểu đạo). Bải lẽ biết được tức mạng, chưa hẳn đã hội được chí đạo, nhưng hội chí đạo chắc chắn biết được tức mạng.

CIIUONG MUÒI BỔN.

Sa Môn hỏi Phật :aĐiều gì là thiện ? Điều gì lổn nhát ?■- Phật dậy :'Hành đạo thủ chán là thiện. Chí hợp VỚI đạo là lớh’Ệ Chương mười bốn này nêu rõ không thiện nào thiện hơn điều thiện chân tu. Không lớn nào lớn hơn cái lớn thật chứng. Hành đạo thủ chân, tất muôn pháp lành đồng gom về. Chí hợp với đạo, ắt viên mãn pháp giói thể.

CHUONG MUỜI LẢM Sa Mòn hỏi Phật :*Cái gì mạnh nhát ? Cái gì sáng nhất ?\ Phật dậy :'Nhẫn nhục mạnh nhát, v) không chứa ác, lại kiêm cả an lẫn khỏe. Người nhẫn không ác, nên được tổn kính.

Diệt hết cáu tâm, thanh tjnh không tì vét, là cái sáng nhất.

Bở! từ khỉ chưa cố trời đát đến tận ngày nay, muôn sự trong mưòí phương, không gì khổng thấy, khổng gì không biết, không gì khổng nghe, đắc nhát thiết trí (1), nên nối là sáng vậy". 81 PHẬT THUYẾT TỨTTỈẬP nhị chuông HNH

Chương mười lăm này, minh chứng nhẫn nhục mạnh nhất, diệt cấu uế sáng nhất. Nhẫn có ba loại (2): - Thứ nhất, Nhẫn Nại Oán Hại, còn gọi là sinh nhẫn. - Thứ hai, An Thọ Khổ Nhẫn, còn gọi là pháp nhẫn. - Thứ ba, Đ ế Sất Pháp Nhẩn, hay gọi Đệ Nhất Nghĩa

Nhẫn.

Đây là chiếu theo nhẫn nại oán khổ mà nhập Đệ Nhất Nghĩa vậy. Văn còn lại dễ hiểu.

CHỨ THÍCH CIIUƠNG MUỒI LẢM PIIẬT TIIUYẾr TỨTIIẬP NIIỊ CIIUƠNG KINH

Chương mười sáu này, chỉ rõ mặt nước tâm của con người vốn lắng trong, chính là chí đạo, song do ái dục khuấy đục, nôn không sao trong một niệm hiện rõ ảnh tượng thập giới. Xả ái dục của tam giới, hết kiến tư cấu, ắt thấy được đạo Chân đế, xả ái dục thiên chân (1), trừ sạch trần sa cấu (2), ắt thấy được đạo Tục đế. Xả quả báo ái dục, trừ hết cấu vô minh (3) ắt thấy được đạo

Trung đế.

DI Glito TAM KINH minhỂ Vô Minh Hoặc mê mờ nơi lý thể căn bản, nên là càn bản của vô minhể CHUDNG MUỜI BẨY Phật dậy, phàm nguỡl tháy đạo, như cầm đuốc vào trong nhà tối, bóng tối liền diệt, chỉ còn ánh sáng. Học đạo tháy đé, liền diệt vố minh, trí sáng còn mãi.

Chương mười bẩy, hiển bầy rõ ràng vô minh vốn vồ tính, nôn hễ thấy đạo là diệt trừ vô minh vĩnh viễnề Đồng thòi nêu rõ nếu vô minh chưa diệt, không được gọi là thật thấy đạo (chân kiến đạo)ệ Biết vô minh có thể diệt, nên không sinh nản lòng, rõ chân lý vốn thường sáng soi, nôn trừ được thăng thượng mạn (*).

CHÚ THÍCH CHUƠNG MUỒI BAY Tang Thượng Mạn : chưa chứng nói chứng.

CIIUƠNG MUỜI TÁM Phật dậy, pháp ta niệm niệm vổ niệm, hành hạnh vô hạnh, nối ldỉ vổ ngổn, tu sự tu vò tuỄ Người hiểu thì gần (đạo), người mê thì xa. Dứt hét mọi nối nâng, chẳng vật nào câu thúc được. (Nếu) sai chỉ mảy may, mát (đạo) trong nháy mắt.

Chương mười tám này, chỉ rõ Niệm, Hành, Ngôn, Tu,

đều vượt khỏi hai lẽ hữu vồ (có không), không thể dùng

PHẬT THUYẾT TỨTIIẬP NIIỊ CIIUƠNG KIN1Ỉ hữu VÔ thường tình diễn bầy đượcề Niệm tức vô niệm, nên thường niệm cái niệm vô niệm này. Há nào phải không niệm là vô niệm. Ba điều hành, ngôn, tu kia cũng nên hiểu theo ý này. Hiểu được điều này, ắt xúc sự toàn chân (làm gì cũng đúng), ngược lại mô mờ điều này, ắt càng cố tới (đạo) càng xa. Tướng ngôn ngữ là tướng giải thoát, nôn dứt hết mọi nói năng (ngôn ngữ đạo đoạn)ề Hết thẩy sự vật là chân như tính, nôn chẳng bị vật câu thúc. Vừa dẫm vào hữu vô, là cách xa (đạo) như trời với đất, nôn nói chỉ sai mảy may. Vừa bước vào sự tư duy, liền thành thặng pháp, nên nói mất trong nháy mắt.

CIIUONGMUỜICIIÍN Phật dậy, quán trdi đát, niệm chẳng phải thưỡtig còn, quán thế giới, niệm chẳng phải thường còn. Qụán lỉnh giác (1) tút là Bồ Đẻ, hiểu biết nhưvậy, đắc đạo rát mauễ Chương mười chín này, chỉ rõ duy tâm thức quán, bỏ hư còn thật. Trời che đất chở, phàm tình cho là thường còn và thật có. Nay quán trời thì nóng lạnh thay nhau, quán đất thì hố gò đổi dời, đã vậy sinh diệt chẳng thường còn, há là thật pháp ngoài tâm. Lại quán trong một thân, thế là sự trôi chẩy, giói là các phương vị, thế niệm niệm không ngừng trồi, khiến giới cũng theo đó mà không định, như vậy nơi đó há có thật ngã thật pháp DI GIÁO TAM KINII sao. Đó là loại bỏ các gốc hư vọng của Biến Kế. Lại quán tính linh giác trong một niệm hiện tiền, tức lìa hai chấp ngã pháp, thành Tứ Trí (2) Bồ Đề. Đó ỉà giữ lại thật tính của Y (Tha Khỏi), Viên (Thành Thật). Bỏ hư vọng ắt không Tăng ích Đáng (3), giữ thật ắt không Tổn Giảm Báng (4). Chẳng Hữu chẳng Vô liền khế hợp Trung Đạo vậy.

CIIÚ THÍCH CHUONG MUỒI CHÍN PIIẬTTIIUYẾT TỨTIIẬP Nin CIIUƠNG KINH

lý Không, Giả, Trung (*). Cho nôn biết rằng bốn đại

quán thân, là cửa chung của Tứ giáo.

CHÚ THÍCH CIIUƠNG HAI MUƠI

Khổng, Giả, Trong : Tam Đế và Tam Quán do Thiên Thai Tông lập nên. Lý sở quán gọi ỉà Tam Đế, Trí năng quán gọi là Tam Quánễ Quán một niệm của tăm vô tướng ỉà Không ; quán tâm này đủ hết thẩy pháp là Giả; quán hai thứ trên không hai là Trung. Không £Jể'phá hết mọi pháp, Giả E)ế lập tất cả pháp, Trung £ỉể'diệu hết thẩy pháp. Cả ba là một pháp song khác tên, nên gọi là tức Không, tức Giả, tức Trung. Tổ Đình Sự Uyển : " Thiên Thai Tông y lý Tam Đế Nhất Tâm, bầy Tam Chỉ Tam Quán; từng nói: phá hết các hoặc, không gì manh bằng Không, lập hết thẩỵ pháp, không gì mạnh bằng Giả, cứu cánh hết mọi tính, không gì lớn bằng Trung. Nên mội Không, tất cả Không, vô Giả vô Trung vô bất Không. Một Giả, tất cả Giả, vồ Không vồ Trung vô bất Giả. Một Trung, tất cả Trung, vồ Giả vô Không vô bất Trung".

CHUONG HAI MUOI Mơr Phật dậy, người theo tình dục, cẩu sự thanh danh, khi được thanh danh, thân đã già suy. Tham danh lợi thế gian, không lo học đạo, uổng cổng nhọc xác, như lùa đốt hươlng, tuy nghe mùi hương, hương cũng thành tro. Ngọn lửầ đốt thân, ở ngay sau mình. 89 PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUONG HNH

Chương hai mươi mốt này, nói rõ người háo danh lợi, chẳng những vô ích lại còn tổn hại vô cùng.

CIIUONG HAI MUƠI HAI Phật dậy, tài sắc nơi người, người không thẻ bỏ. Thí như lưỡi dao dính mật, không đủ ngon một bữa, trẻ con ném mật, ắt chịu họa đút lưỡi.

Chương hai mươi hai này, nói rõ vị của tài sắc thì ít, mà cái hại thì rất nhiều. Người có trí không thể giống như trẻ con kia.

CHUƠNG HAI MUOI BA Phật dậy, người bị vợ con nhà cửà tiổi buộc, còn chắc hơn lao tù, lao tù còn có ngày được thả, vợ con (trói) khổng cổ cả niệm xa ròi. Lòng yêu mến sắc, há sỢ theo đuổi, tuy có họa kề bên miệng hùm, lòng vẫn cam chju, vào bùn tự chim, nên gọi lầ phàm phu. Rõ được của này, là La Hán xuất trần.

Chương hai mươi ba này, nêu rõ nhà cửa vợ con chôn vùi con người, khuyên phải mau xa tránh. Dục giới lấy quyến thuộc nam nữ làm vợ chồng con cái, các thứ lâu đài cung các làm nhà cửaề Sắc giói lấy vị thiền làm vợ con, Tứ Thiền Thiên làm nhà cửa. Vô sắc giói lấy Si Đinh (1) làm vợ con, Tứ Không Thiên (2) làm nhà cửa. Là chỗ gậm nhấm của Ái Kiến (3), họa như bên miệng hùm. Còn như các hàng khấc, Nhị thừa lấy vị giải thoát làm vợ con, thiên chân Niết Bàn làm nhà cửa. Quyền giáo (4) lấy Du Hí Thần Thông (5) làm vợ con, rời chân vào tục (xuất chân thiệp tục) làm nhà cửa. Thấu triệt được hai môn Không Hữu, mói thành quả Trung Đạo (6)

Vô Sinh (7).

CIIÚ TitíciiCIIUUNG hai muoi ba 1 - Si Định : Cố thiền định mà không tâm trí. Trong Quan Âm Huyền Ngỉũa thượng ệ."Nếu Đừửi mà không Huệ, gọi là Si Đinh, như gã đui cưỡi ngựa chột, chắc chắn sa hố”.

2-Tứ Không Thiẽn : Bốn cõi trời của Vô Sắc Giới, còn gọi là Tứ Vô Sắc, Tứ Không Xí. Bốn xứ ở Vô Sắc Giới là chính báo của những người tu Tứ Không Xứ Định.

1) Không Vô Biên Xứ: gọi tắt là Không Xứ, là chỗ sinh của những người tu Hư Không Vô Biên Định.

2) Thức Vồ Biên Xứ : gọi tắt là Thức Xứ, là chỗ sinh của những người tu Tâm Thức Vô Biên Định. PIIẬT THUYẾT TỨTIIẬP Nin CHUƠNG KINH

Phi Tưởng, lại chẳng phải tế tưởng, nôn nói là Phi Phi Tưởngẻ Bốn cõi này không cố sắc uẩn của ngũ uẩn, chính báo chỉ là bốn uẩn Thọ Tưởng Hành Thức giả hợp, ngoài ĩa không cố sắc thân, lại khổng có cung điện quốc độ Y Báo, nên gọi là Vồ Sắc Giới, hoặc Khổng Xứ, do đó không thể phân bốn xứ này bằng quốc độ vật chất, mà chỉ do nhân hành thiền định, mà lập tứ xứ để phân biệt quả hànhề Ba xứ trước gọi tên theo nhân hành tu tập, xứ thứ tư gọi tên theo đương thể (xem Câu Xá Luận bát, Pháp Giới Thứ

Đệ thượng).

3 - Ái Kiến : Chấp trước nơi người rồi khởi ÁiỆ Phẩm Vấh Tật Kình Duy Ma :”Nơi các chúng sinh, nếu sùih khởi ái kiến đại bi, phải nên xả lỷ'. La Thập chú Thấy có chúng sinh, tâm sinh á>ẳ trước, do vậy sừih bi, gọi đó là ái kiến đại bf. Lại Ấi và Kiến là hai thứ phĩền não, ái là hoặc mê sự, kiến là hoặc mê lý. Như tham, sân, si là hoặc mê sự, ngã kiến, tà kiến các thứ là hoặc mê lý. Trí Độ Luận thất \”Phĩèn não có hai loại, một thuộc ái, hai DI GIẨO TAM KINH PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ GHUt»íG HNH

CIIUONGILM MUDI SÁU Thiên thần dâng Ngọc Nữ cho Phật, muổn hoại ý Phật. Phật dậy 'Bao da hổi hám, lại đây làm gì, di, ta khổng dùng đâu*. Thiên thần câng kính. Nhân hỏi ý đạo, Phật giải nối cho, liền chúng quả Tu Đà Hoãn. Chương hai mươi sáu này, nói rõ Phật không bị ma nhiễu loạn, nôn hóa độ được ma. Thiên thần tức Ma Vương Ba Tuần (*). Phật khi mới thành đạo, Ma Vương đem giáp binh tói, không hại được Phật, lĩền hiến dâng tam nữ, cũng không nhiễu loạn được Phật, nên quy theo Phật và chứng sơ quả.

Nếu có thể quán nữ nhân chỉ là túi da hôi hám, ắt trừ được dâm ý, mình và người đều lợi ích.

CIIÚ THÍCH CIIUƠNGIIAI MUOl SẮƯ Ma Vưcmg Ba Thần : Phạn ngữ Màra-Papiyàn, Ma nói đủ là Ma La. Thiên ma là tên chung, Ba Tuần là tên riêng của Ma Vương.

Nghĩa Lâm Chương Lạc Bổn : "Lại nói Ba Ty Dạ, nghĩa là ác, tên riêng của Thiên Ma, Ba Tuần là do nói sai. Do thành tựu ác pháp, hoài chứa ác ý, nên gọi là Ma Ba Tuần”.

CHUƠNG HAI MUƠI BẨY Phật dậy, phàm người hành đạo, như gỗ dưới nước, theo dòng trôi đi, không dùrtig hai bên bò, không bị người vớt, khổng bị quỷ thần ngăn, không bị nước xoáy giữ lại, không bỉ mục nát. Ta bảo đảm cây này chắc chắn trôi ra biển. Người học đạo cũng vậy, (nếu) không bị tính dục mê hoặc, không bị các điều tà nhiễu loạn, tình tiến vô vi. Ta chắc chắn rằng, người này sẽ thành đạo.

Chương hai mươi bẩy này, dùng thí dụ nói rõ người học đạo nôn tránh xa các chướng ngại. Hai bên bd dụ cho tình dục, tất có kiến tư tình dục, vô minh tình dục. Kiến tư tình dục là đắm nhiễm sinh tử, như mắc bờ này ; vô minh tình dục là đắm nhiễm Niết Bàn, như vưóng bờ kia. Người và quỷ thần dụ cho các thứ tà. Bị vướng lưới ái như bi người vớt; thấy lưới giăng che, như bị quỷ thần ngăn ; khổng b| nước xoáy giữ lại là ngược lại vói tinh tiến ; mục nát là trái ngược vói vô viễ Bởi lẽ đã không thể trực tâm chính niệm chân như, mỗi khi dục đến thì thối lui, như dòng nước lũ chảy ngược, không đạt được Vô Vi Pháp Tính (*), ắt chỉ là (chấp) trước tướng tu phúc huệ, chung cục thành mục nát. Cho nên nếu không bị tình dục, sinh tử, Niết Bàn gây hoặc loạn, không bị ái kiến các tà nhiễu loạn, chính niệm chân như, mà tinh tiến liễu đạt pháp tính vốn vô vi, ngưòi này chắc chắn thành đạo.

CHỨ THÍCH CHUƠNG HAI MUƠI RAY Vô Vi Pháp Tĩnh : hay còn gọi là Vô vi Pháp Thân, pháp thân Phật sở chứng, trạm nhiên tịch tĩnh, lìa các tạo tác của nhân PIIẬT THUYẾT TỨTILẬP Nin CHLƠNG KINH duyên, nên gọi là vô vi. Tĩnh Độ Luân Chú hạ : ”Vồ Vĩ Pháp Thân, là pháp túìh thân. Pháp tính tịch diệt, nôn pháp thân vô tướng. Vô tướng nôn có thể Vồ Bất Từớng CIIUƠNG HAI MUOITẮM Phật dậy, cẩn thận đừng tín ý mình, ỷ minh không thể tín. Cần thận đùhg gần sắc, gần sắc họa liền sinh. Đắc quả A La Hán mới có thể tin ỷ mìnhế Chương hai mươi tám này, nhấn mạnh ý mã khó điều phục, tai họa về sắc là thứ nên tránh. Chúng sinh từ vô thủy đến nay, chỉ vì buồng lỏng tình ý mà chịu mãi luân hồi. Chưa chứng A La Hán, thường cùng ở với vô minh, ái kiến, mạn, há có thể tự tin ý mình mà không lo suy xét lựa chọn ?

CIIUONG HAI MUDICIIÍN Phật dậy, cân thận đùng nhìn nữ sắc, cũng đùìig cùng nổi chuyện. Nếu cùng họ nói (phải) chính tâm tự niệm, ta là Sa Môn, ở trong đờỉ tn/Ợc, phải như hoa sen, không bỉ bùn nhơ, coi người gjà như mẹ, người lổn như chị, ngườỉ trẻ như em, người nhỏ như con, sinh tâm cứu độ, ngưng trừ ác niệm. Chương hai mươi chín này, chỉ ra phương tiện xa người nữ, phòng họa hoạn, phát thiện diệt ác. Trước hết dùng hoa sen không nhiễm để tự làm chỗ cầu mong, ắt được 96 DI GLÁDTAM KINII chính niệm tự lợi, lại coi như mẹ, như chị, như em, như con, mà tìm cách cứu độ, ắt được từ tâm lợi thaệ Đã tương ưng với hai lợi tự tha, ác niệm tự nhiên phải diệt. CHUONGBAMUOI Phật dậy, phàm người hành đạo, như mặc cỏ khô, lửầ đến phải tránh. Người tu tháy dục, phái cần lánh xa.

Chương ba mươi này, dẫn lời răn phải tránh xa các dục, đừng để cho ỉửa dục thiêu đốt. Sáu tình căn (lục tình căn) giống như cỏ khô, cảnh lục trần ví như lửa dữ. Chưa đạt đến mức tâm cảnh đều không, phải nên tu hanh xa lìa (thắng hanh viễn ly).

CIIUONCỈ BA MUƠI MỐT Phật dậy, có người sợ không ngừhg được dâm, muốn tự đoạn âm o , Phật dậy người áy rằng, nếu muốn đoạn ám, chẳng bằng đoạn tám. Tâm như vỉ quan, nếu vị quan ngùng, kẻ hầu đều yên ; tà tâm khổng dừhg, đoạn âm ích SÌ. Phật lại nối kệ :‘Dục sình từ nơi ý, ý do tư tưởng sinh, hai tâm đều tịch tính, chẳng sắc cũng chẳng hành". Phật dậy, kệ này do Phật Ca Diếp nốỉẳ Chương ba mưoi mốt này nêu rõ đoạn trừ dục nên trừ từ tâm, phép đoạn tâm suy từ dục này do ý sinh, ý lại từ tư tưởng sinh. Chỉ có tư tưởng này là tự sinh, sinh ra cái khác, cùng sinh, không có nhân sinh, suy nghĩ như vậy, PHẬT THUYẾT TỨTHẬP NHỊ CHUƠNG HNH tư tưởng tịch diệt. Bởi tư tưởng tịch diệt, ý cũng tịch diệt, bỏi ý tịch diệt, dục cũng tịch diệt, bởi dục tịch diệt, quán hết thẩy sắc như ảnh trong gương, tức là chẳng sắc (phi sắc). Quán hết thẩy hành như bọt nước, tức là chẳng hành (phi hành). Từ trôn các đức Phật lần lượt truyên thọ, cũng chẳng qua chỉ truyền phương tiện điều phục tâm này mà thôi.

CHÚ THÍCH CIỈUƠNG RA MUƠI MốT (*) Đoạn âm : tự hoạn bộ phận sinh dục.

CHUƠNGBAMUOIILM Phật dậy, từ ái dục sinh âu lo, từ ầu lo sinh sỢ sệt. Nếu lìa bỏ ái dục, còn âu lo, còn sợ sệt nào nữSL Chương ba mươi hai này, suy từ ái dục sinh ra âu lo và sợ sệt, khuyên nên trừ dục bỏ ái. Chúng sinh từ vô thủy đến nay, nhận lầm bốn đại là tướng tự thân, nhận lầm sáu trần duyên ảnh là tướng tự tâm, rồi chấp trước tham luyến không chịu tạm xả, nên phát sinh muôn thứ âu lo, vô số sợ sệt. Chỉ cần dùng bốn đại quán thân, biết thân vô ngã, dùng Tứ Vận Quán Tâm (*), rõ tâm vô thường. Ái dục đã trừ, âu lo và sợ sệt cũng chẳng còn.

CHÚ THÍCH CHUƠNG BA MUƠI HAI (*) Tứ vận tâm: Phàm nhân khởi niệm có bốn vị:

DI GIÁD TAM KINH

1) Vị niệm: lệ như có người nghĩ đến cây thông, tuy chưa khỏi niệm cây thông, vị sau đó tất khởi niệm này.