Đại Thừa Đại Tập Địa Tạng Thập Luân Kinh Giảng Ký Quyển 1, 2

(Kinh) Do thử luân cố, như thật liễu tri thử thế, tha thế, thị xứ, phi xứ, đắc an ổn trụ, đắc vô kinh khủng, đắc vô sở úy, hàng chư thiên ma, ngoại đạo tà luận, chuyển đại phạm luân, thành đại phạm hạnh. Ngã ưng trụ thử tạp nhiễm thế giới, ngũ trược ác thời, xử đại chúng trung, chánh sư tử hống, diệt chư hữu tình Ngũ Vô Gián nghiệp, quảng thuyết nãi chí chư bất thiện căn, tồi diệt nhất thiết chư chúng sanh loại, kiên như kim cang tương tục phiền não, kiến lập nhất thiết, vĩnh tận chư lậu, giải thoát diệu quả. Tùy kỳ sở nhạo, an trí nhất thiết hữu lực chúng sanh, linh trụ tam thừa bất thoái chuyển vị.

(經)由此輪故，如實了知此世他世，是處非處，得安隱住，得無驚恐，得無所畏，降諸天魔，外道邪論，轉大梵輪，成大梵行。我應住此雜染世界，五濁惡時，處大眾中，正師子吼，滅諸有情五無間業，廣說乃至諸不善根，摧滅一切諸眾生類，堅如金剛相續煩惱，建立一切，永盡諸漏，解脫妙果。隨其所樂，安置一切有力眾生，令住三乘不退轉位。

( Kinh: Do luân này, biết rõ đúng thật đời này, đời khác, chỗ đúng, chỗ sai, được trụ an ổn, chẳng bị kinh hoàng, chẳng bị sợ hãi, hàng phục tà luận của chư thiên ma và ngoại đạo, chuyển đại phạm luân, thành đại phạm hạnh. Ta trụ trong thế giới tạp nhiễm này, vào thời ác ngũ trược, ở trong đại chúng, thực hiện sư tử hống, diệt nghiệp Ngũ Vô Gián của các hữu tình, nói rộng cho đến đối với các bất thiện căn, dẹp tan phiền não liên tục cứng chắc như kim cang của hết thảy các loài chúng sanh, kiến lập hết thảy, vĩnh viễn hết sạch các lậu, đạt diệu quả giải thoát. Tùy theo ý họ ưa thích mà đặt yên hết thảy chúng sanh có sức, khiến cho họ trụ trong địa vị bất thoái chuyển của tam thừa).

Do vậy, đức Phật chứng đắc Thập Lực. Ở đây, chỉ nêu ra một loại là Thị Xứ Phi Xứ Lực. “Như thật liễu tri thử thế, tha thế” ( B iết rõ đúng thật đời này, đời khác): “Thị xứ, phi xứ” là gì? Nếu quý vị sanh trong thế giới nào, nơi ấy có tương ứng với nhân quả của quý vị hay không, có đầu thai lộn chỗ hay không? Cũng có trường hợp đầu thai sai, có khi là Bồ Tát thị hiện, chẳng phải là sanh không đúng chỗ! “Như thật liễu tri” ( B iết rõ đúng như thật) là Thật Tế Lý Thể, cũng là cảnh giới Nhất Thật. Do dựa theo Nhất Thật giới, do [nương cậy] pháp tánh, biết tương xứng với pháp tánh, cho nên an ổn trụ trong thế giới này, chẳng kinh sợ, chẳng hoảng hốt, đắc vô sở úy. Không chỉ là chính mình chẳng sợ hãi, mà còn khiến cho hết thảy chúng sanh đều chẳng sợ hãi. “Hàng chư thiên ma ngoại đạo tà luận” ( H àng phục tà luận của các thiên ma và ngoại đạo): Phật giáo là chánh luận, phá trừ tà luận của ngoại đạo. Trong thời Mạt Pháp, tà có thể thắng chánh; hiện thời, tà thắng chánh. Vì sao? Do nghiệp chiêu cảm. Nghiệp của ai chiêu cảm? Do nghiệp của hết thảy chúng sanh chiêu cảm.

Những thứ chẳng phù hợp lời Phật dạy quá nhiều, tôi không nói nhiều về điểm này. Tôi nói nhiều, sẽ không hay lắm! Tự quý vị hãy phân biệt biện định gì là tà, gì là chánh? Ắt cần phải có trí huệ phân biệt, biện định tà chánh. Phàm là đối với lời Phật dạy, tôi chỉ nêu ra một điều là Tứ Niệm Xứ. Phàm là quán thân bất tịnh, nếu nói thân thể này thanh tịnh, ta là Phật, thế mà chín lỗ nơi sắc thân thường tuôn ra các thứ bất tịnh, quý vị là Phật gì vậy? Chẳng có Phật như vậy! Thích Ca Mâu Ni Phật chẳng phải là như vậy. Thích Ca Mâu Ni Phật hóa hiện [sắc thân] thanh tịnh. Cho đến hóa hiện sắc thân luôn là ba mươi hai tướng, tám mươi thứ hảo. Quý vị chẳng thể trụ trong Chánh Định, tâm của quý vị nhiều lượt sanh khởi, nhiều lượt vô thường. Chuyện gì cũng đặt chính mình vào bậc nhất, chẳng thể quán hết thảy các pháp vô ngã; ngay cả điều tối thiểu như vậy mà còn làm không nổi! Đó gọi là “tà luân” ( 邪 轮 ), chẳng phải là thanh tịnh luân.

“Chuyển đại phạm luân, thành đại phạm hạnh”: Dùng “đại phạm” để hình dung thanh tịnh luân và phạm hạnh thanh tịnh. Do vậy, Địa Tạng Bồ Tát Hỏi: “Bạch Phật! Vì sao thế giới này tạp nhiễm, ô trược như vậy mà Ngài có thể trụ an ổn trong đời ác ngũ trược?” Đức Phật liền dạy: “Rất an ổn! Do vậy, ta ở trong thế giới tạp nhiễm này, nhằm đời ác ngũ trược, ta phát ra sư tử hống, nói ra chánh pháp, tiêu diệt hết thảy nghiệp Ngũ Vô Gián của hết thảy hữu tình, tiêu diệt sạch các nghiệp giết cha, giết mẹ, giết La Hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng. Đồng thời, rộng nói các chuyện bất thiện, khiến cho họ đạt được thiện căn, dẹp tan bất thiện căn, dẹp tan hết thảy phiền não vốn có, liên tục không ngừng, kiên cố như kim cang của hết thảy chúng sanh, ta đều phá tan ” .

“Kiến lập nhất thiết, vĩnh tận chư lậu” ( K iến lập hết thảy, vĩnh viễn chấm dứt các lậu): Khiến cho hết thảy chúng sanh đều thành Phật, đều chứng đắc giải thoát, chứng đắc quả vị rốt ráo chẳng thể nghĩ bàn; đấy là Phật quả. Thuận theo sự vui thích của họ, mà an trí họ nơi đâu?

“Linh trụ tam thừa bất thoái chuyển vị” ( K hiến cho họ trụ địa vị bất thoái chuyển của tam thừa): Trụ trong Thanh Văn, sẽ chẳng thoái chuyển vào lục đạo. Sau khi đã liễu sanh tử, đều có thể dần dần thành Phật. Hàng Nhị Thừa có thể thành Phật hay không? Đến một lúc nhất định, họ sẽ chuyển Tiểu hướng Đại. Chẳng có chúng sanh nào không thành Phật, mà cũng chẳng có người Nhị Thừa nào không thành Phật! Khi đức Phật quở trách A La Hán, quở họ chẳng phát đại tâm, chẳng phát Bồ Đề tâm; đó là vì còn chưa tới lúc. Mọi người nếu niệm kinh Địa Tạng, niệm phẩm Phổ Môn, sẽ biết ngay. Trong phẩm Phổ Môn, người phát khởi là Vô Tận Ý Bồ Tát. Trong kinh Địa Tạng, khi Địa Tạng Bồ Tát hóa thân làm cô Quang Mục, là một tín nữ tại gia, người độ cô ta chính là [một vị A La Hán, tức tiền thân của] Vô Tận Ý Bồ Tát. Vị A La Hán ấy chính là Vô Tận Ý Bồ Tát. Trong vô lượng kiếp trước, Vô Tận Ý Bồ Tát đã chứng quả A La Hán. A La Hán chẳng phát tâm là vì còn chưa tới lúc.

Nay tôi nói cùng mọi người về “tam chuyển pháp luân ư đại thiên” (ba lượt chuyển pháp luân trong đại thiên). Mọi người thường nghe thấy danh từ này, nhưng rất ít khi được giải thích cặn kẽ. Nay có nhân duyên này, chúng tôi lợi dụng dịp này để giảng. Một ngàn vị Phật trong Trang Nghiêm Kiếp, một ngàn vị Phật trong Hiền Kiếp, một ngàn vị Phật trong Tinh Tú Kiếp. Một ngàn vị Phật trong Trang Nghiêm Kiếp đã qua, từ Hoa Quang Phật đến Tỳ Xá Phù Phật. Khi chúng ta bái sám, [kinh văn] chỉ liệt kê Tỳ Bà Thi Phật, Thi Khí Phật, Tỳ Xá Phù Phật, chúng ta nói các Ngài là ba vị Phật trong quá khứ. Bốn vị Phật Thế Tôn trong Hiền Kiếp hiện thời [cùng với ba vị Phật quá khứ], hợp thành Thất Phật Thế Tôn. Một ngàn vị Phật trong Hiền Kiếp có Câu Lưu Tôn Phật mà chúng ta vừa đọc thấy [trong kinh văn], Câu Na Hàm Mâu Ni Phật, Ca Diếp Phật, Thích Ca Mâu Ni Phật là vị thứ tư, Di Lặc Phật là vị thứ năm. Vị cuối cùng chính là Vi Đà Bồ Tát [trong hiện thời]. Vị Phật thứ nhất trong một ngàn vị Phật thuộc Tinh Tú Kiếp là Nhật Quang Phật, vị Phật cuối cùng là Tu Di Tướng Phật. Cuối phẩm thứ tám của kinh Địa Tạng, quỷ vương Chủ Mạng thành tựu Tu Di Tướng Phật. Đấy là vị Phật cuối cùng trong Tinh Tú Kiếp.

Nay dựa theo kinh văn này để nói “tam chuyển pháp luân” . Sơ chuyển pháp luân là giảng về Khổ Đế. Đã mê Đế này liền khổ. Nếu chẳng mê Đế này, tốt lắm. Đức Phật giảng Khổ Đế cho chúng ta. Sơ chuyển pháp luân là nói cho chúng ta biết hình tướng của khổ, Ngài nói: “Đây là khổ, có tánh chất bức bách” . Khổ chuyển là Thị Tướng Chuyển, nói “đây là khổ, có tánh chất bức bách” . Chúng sanh lợi căn vừa nghe, họ sẽ tự nhủ “khổ có tánh bức bách”, ta phải đoạn Khổ. Khổ do đâu mà có? Bèn tìm nguyên nhân. Nguyên nhân là do Tập mà có. Đấy là Khổ, là bức bách, là Sơ Chuyển, là Thị Tướng Chuyển.

Thứ Chuyển là khuyên tu, nói “đây là Khổ, các ngươi nên biết” . Các vị hãy nên biết đấy là Khổ. Đệ Tam Chuyển là Tác Chuyển, “đấy là Khổ, ta đã biết” . Vừa chuyển, người lợi căn bèn khai ngộ. Có các chúng sanh căn cơ không nhạy bén như vậy, nhất định phải thêm vào “nhữ ưng tri” (các ngươi hãy nên biết). Vì sao nói Khổ? Đây là Thứ Chuyển, dành cho hạng trung căn. Vậy mà quý vị còn chưa lãnh ngộ, Phật liền làm chứng (Tác Chứng), tức là Thị Chứng Chuyển, nói: “Đấy là Khổ, ta đã biết, các ngươi phải nên tin” . Đó là Khổ Tam Chuyển. “Tam chuyển pháp luân ư đại thiên”, [nghĩa là] nói Khổ, Tập, Diệt, Đạo, đối với mỗi Đế, đều trải qua ba lượt chuyển, có ý nghĩa như thế đó.

Đây là Tập Đế, [nhằm trả lời câu hỏi] “Khổ quả do đâu mà có?” Nói đến cái quả thế gian, khổ quả do chính quý vị chiêu cảm, cùng lúc tụ tập. Khổ quả do khổ nhân thành tựu. Đấy cũng là Sơ Chuyển, là Thị Tướng, [tức là nói]: “Đây là Tập, có tánh chiêu cảm” . Cái nhân của sự khổ tích tập quá nhiều, tự nhiên quý vị phải chịu khổ quả. Cái nhân ấy có thể cảm quả, mang tánh chất chiêu cảm. Người lợi căn nghe nói như vậy, họ biết ngay, hiểu ngay. Thứ Chuyển là dành cho người trung căn, tức là khuyên tu. “Đây là Tập, các ngươi nên đoạn” . Quý vị chẳng muốn chịu khổ, phải đoạn cái nhân khổ ấy. Đó gọi là Thứ Chuyển. Thứ Chuyển mà vẫn chưa khai ngộ, vẫn chưa hiểu rõ thì phải Tam Chuyển. Tam Chuyển vẫn là Tác Chứng Chuyển.

Bốn Đế ấy đều là Thị Tướng, Khuyến Tu, và Tác Chứng. Một đằng là nhân quả thế gian, đằng kia là nhân quả xuất thế gian. Nói “đây là Tập, ta đã đoạn”, quý vị cũng phải nên đoạn, [đó là Tác Chứng Chuyển]. Giải thích như vậy, đó gọi là nhân quả thế gian. Nếu thật sự đã đoạn Tập nhân, tự nhiên là chẳng có khổ quả. Không có khổ quả, quý vị sẽ vượt thoát tam giới. Vượt thoát tam giới, đoạn Khổ, bèn chứng. Tiếp đó, muốn đoạn Khổ thì phải tu Đạo. Tu Đạo sẽ có thể chứng đắc quả. Nhân quả thế gian là Khổ Tập, Khổ là quả, tức cái quả trong thế gian. Tập là cái nhân chiêu cảm khổ quả trong thế gian.

Như thế thì phải lật ngược lại! Từ thế gian đạt đến xuất thế gian, phải tu cái nhân xuất thế gian hòng chứng cái quả xuất thế gian. Khổ và lạc tương đối. Nói theo nhân quả xuất thế gian thì lạc quả gọi là Diệt, cũng là Sơ Chuyển, Thứ Chuyển, Tam Chuyển, tức Thị Tướng, Khuyến Tu, và Tác Chứng.

“Đây là Diệt, có tánh chất có thể chứng”, [hàm nghĩa] “diệt khổ, ắt quý vị có thể chứng” . Đã chứng đắc, sẽ chẳng có Khổ. Đấy là tánh chất có thể chứng. Thứ Chuyển là khuyên tu, khuyên họ hãy tu đạo. “Đây là Diệt, các ngươi hãy nên chứng” . Quý vị hãy nên chứng đắc. Diệt là chứng Sanh, quý vị bất sanh sẽ bất diệt, bất diệt cũng là bất sanh. Sanh tử luân chuyển, đã diệt thì sẽ chẳng luân chuyển nữa. Nói như thế đó: Quý vị hãy nên chứng. Khuyên họ hãy tu, tức là nói với người trung căn. “Đ â y là Diệt, các ngươi hãy nên chứng”, quý vị hãy nên chứng đắc. Tam chuyển, tức là “đây là Diệt, ta đã chứng đắc”, ngụ ý: “T a có thể chứng minh. Các ngươi cũng có thể làm như thế, cũng có thể chứng đắc” . Đấy chính là cái quả của ngộ. Nhân của ngộ quả là Đạo Đế. Trong Khổ, Tập, Diệt, Đạo thì Đạo là nhân [của Diệt], là cái nhân của ngộ. Khổ quả là mê quả, lạc quả là ngộ quả. Khổ nhân là mê nhân, lạc nhân là ngộ nhân. Đấy là tương đối.

Đạo Đế sơ chuyển là Thị Hiện Chuyển: “Đây là Đạo, có tánh chất có thể tu”, hãy nên tu. Người thượng căn vừa nghe bèn có thể ngộ được. Đã ngộ sẽ có thể tu, hễ tu bèn chứng đắc. Nếu là kẻ trung căn, còn phải khuyên, đức Phật liền dùng chính mình để chứng minh, để khuyên tu, dạy: “Đây là Đạo, các ngươi hãy nên tu” . Quý vị hãy nên tu Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Chúng tôi nêu một thí dụ, nói đến Tứ Niệm Xứ, đấy là tu Đạo. Quý vị quán thân bất tịnh, quán thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã; đấy là tu Đạo. “Các ngươi hãy nên tu” có rất nhiều pháp, tôi chỉ nêu thí dụ này. Tam Chuyển là Tác Chứng. “Đây là Đạo, ta đã tu”, ta tu rồi, đã chứng đắc. Hễ tu rồi thì sẽ chứng đắc.

“Tam chuyển Tứ Đế” trong kinh nói theo ý nghĩa như vậy đó. Tập là nghiệp chiêu cảm tụ tập, hãy suy xét cặn kẽ chuyện này một phen. Phiền não, Hoặc, Nghiệp của chúng ta sẽ chiêu cảm, tụ tập khổ quả sanh tử trong tam giới. Tập Đế liên quan đến thế gian này. Vì sao sẽ sanh khởi khổ quả? Những gì quý vị đã làm chính là cái nhân để sanh khởi, chính là căn nguyên tích tập. Căn nguyên là chân lý. Chân lý vốn chẳng có. Do quý vị tạo tác mà sanh khởi khổ nhân. Diệt có nghĩa là “tịch diệt”, quý vị hãy suy xét cặn kẽ một phen: Căn bản của khổ là gì? Là dục và ái. Nếu đoạn trừ dục và ái, khổ sẽ diệt. Khổ đã diệt, sẽ chẳng còn tái sanh, quý vị sẽ nhập cảnh giới Niết Bàn. Niết Bàn là gì? Là bất sanh, bất diệt. Cái nhân là Khổ Tập đã diệt hết, tự nhiên khổ quả cũng tiêu diệt. Đấy là chân lý, nhưng Đạo Đế và Diệt Đế là xuất thế gian, Diệt có nghĩa là tịch diệt. Do dục và ái làm nhân, cho nên quý vị chẳng chứng đắc Diệt quả. Quý vị đoạn dục và ái, sẽ chứng đắc Diệt quả. Đoạn bằng cách nào? Phải tu, phải quán hết thảy các pháp vô ngã. Hãy nên tu như vậy.

Ba mươi bảy đạo phẩm và Bát Chánh Đạo đều là Chân Đế để chúng ta tu hành. Do vậy, sau khi đức Phật thành Phật, Ngài đã quan sát, ứng theo căn cơ, đi tới Lộc Dã Uyển, đối trước nhóm năm vị tỳ kheo Kiều Trần Như nói pháp Tứ Đế. Đấy là pháp cơ bản nhất trong Phật giáo, là giáo nghĩa tối sơ. Ngoài việc nói về giải thoát sanh tử ra, còn phải nói sâu hơn về Tứ Đế, đó là cách giải thích trong Đại Thừa. Kinh điển Đại Thừa cũng có Khổ, Tập, Diệt, Đạo Tứ Đế, nhưng nói còn sâu hơn Tiểu Thừa, phát huy đạo lý càng sâu hơn nữa. Hiểu các đạo lý ấy, thì gọi là Tam Chuyển Tứ Đế.

Nếu đối với các danh từ giống như thế này đều giải thích [cặn kẽ] như vậy, thời gian của chúng ta chẳng cho phép. Tôi chỉ giải thích một trường hợp này. Còn như Tứ Niệm Xứ, Tứ Như Ý Túc, Tứ Chánh Cần, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Bát Chánh Đạo, Thất Giác Chi đều thuộc vào ba mươi bảy đạo phẩm.

(Kinh) Thiện nam tử! Như Sát đế lợi quán đảnh đại vương, sơ đăng vương vị, thọ đế chức dĩ, quán sát quá khứ, vị lai, hiện tại chư vương pháp đạo, ư kỳ chủng chủng vương nghiệp luân trung, dĩ thiện quán sát nhân quả báo trí, tùy kỳ sở ưng, kiến lập nhất thiết phụ thần, liêu tá, phổ cập quốc ấp ngu trí nhân dân tam chủng nghiệp luân. Do thử nghiệp luân, suất độ chúng sanh trường dạ thọ dụng, sở hữu chủng chủng thích ý tư cụ, hỷ lạc tăng trưởng, năng diệt nhất thiết oán địch, ác hữu. Hà đẳng danh vi tam chủng nghiệp luân? Nhất giả, kiến lập đế vương nghiệp luân, vị thiện giáo tập quân trận đấu chiến, hàng tha binh chúng, phủ dục nhân dân. Nhị giả, kiến lập điền trạch nghiệp luân, vị thiện giáo tập tạo xá, doanh nông, linh đắc an ổn, ẩm thực sung túc. Tam giả, kiến lập tài bảo nghiệp luân, vị thiện giáo tập công thương tạp nghệ, linh đắc chủng chủng trân ngoạn, tư tài, tùy ý thọ dụng, tăng chư khoái lạc. Thiện nam tử! Sát đế lợi chủng quán đảnh đại vương, thành tựu như thị đệ nhị vương luân. Do thử luân cố, ư tự quốc độ, đắc an lạc trụ, năng phục nhất thiết oán địch, ác hữu, thiện thủ hộ thân, linh tăng thọ mạng.

(經)善男子 ！ 如剎帝利灌頂大王，初登王位，受帝職已，觀察過去，未來，現在諸王法道，於其種種王業輪中，以善觀察因果報智，隨其所應，建立一切輔臣僚佐，普及國邑愚智人民三種業輪。由此業輪，率土眾生長夜受用，所有種種適意資具，喜樂增長，能滅一切怨敵惡友。何等名為三種業輪？一者，建立帝王業輪，謂善教習軍陣斗戰，降他兵眾，撫育人民。二者，建立田宅業輪，謂善教習造舍營農，令得安隱，飲食充足。三者，建立財寶業輪，謂善教習工商雜藝，令得種種珍玩資財，隨意受用，增諸快樂。善男子 ！ 剎帝利種灌頂大王，成就如是第二王輪。由此輪故，於自國土，得安樂住，能伏一切怨敵惡友，善守護身，令增壽命。

( Kinh: Này thiện nam tử! Như đại vương thuộc chủng tánh Sát đế lợi đã được quán đảnh, mới lên ngôi vua, nhận lãnh chức vị đế vương xong, quan sát đạo pháp của các vị vua trong quá khứ, vị lai, hiện tại, từ trong các thứ vương nghiệp luân, dùng trí khéo quan sát cái nhân và quả báo, tùy theo lẽ đáng nên mà kiến lập hết thảy các đại thần, quan chức phù tá, phổ cập ba thứ nghiệp luân cho nhân dân dù ngu hay trí trong nước. Do các nghiệp luân ấy, chúng sanh cả nước được thọ dụng trong đêm dài. Tất cả các thứ vật dụng cần dùng đẹp ý, tăng trưởng vui sướng, có thể diệt hết thảy oán địch và bạn ác. Những gì là ba thứ nghiệp luân? Một là đế vương nghiệp luân, tức là khéo dạy dỗ, tập luyện quân trận chiến đấu, đánh bại các quân đội khác, vỗ về, nuôi nấng nhân dân. Hai là kiến lập nghiệp luân ruộng đất, nhà cửa, tức là khéo dạy bảo, huấn luyện [dân chúng] tạo dựng nhà cửa, chăm lo nông nghiệp, khiến cho [dân chúng] được an ổn, ăn uống sung túc. Ba là kiến lập nghiệp luân của cải, tức là khéo dạy dỗ, huấn luyện công, thương, các ngành nghề, khiến cho họ đạt được đủ thứ đồ trân ngoạn, vật dụng sanh hoạt, tăng trưởng các sự vui sướng. Này thiện nam tử! Đại vương thuộc chủng tánh Sát đế lợi đã được quán đảnh thành tựu vương luân thứ hai như vậy. Do luân ấy, [nhà vua sẽ] trụ an ổn trong quốc độ của chính mình, có thể chế phục hết thảy oán địch và bạn ác, khéo giữ gìn thân thể, tăng thêm thọ mạng).

Đoạn kinh văn này nói vị vua đã được quán đảnh sau khi kế thừa ngôi vua, đã quan sát pháp luật và tất cả chánh sách cai trị nhân dân do các vị vua trong quá khứ ấn định. Sau khi ông ta quan sát, [nhận thấy] trong ấy có thiện và ác, có tốt đẹp, có xấu xa. Vì sao trong quá khứ, quốc gia có lắm tai họa? Đó là vì pháp luật chẳng kiện toàn, thậm chí, chẳng tuân chiếu pháp luật để thực hiện. Dùng trí huệ quan sát các loại nhân quả, [nhận thấy] điều gì đáng nên cải cách, ông ta bèn sửa đổi. Do như vậy, đối với các quan lại, đại thần, cho đến đối với hết thảy nhân viên công tác, nhà vua kiến lập ba thứ nghiệp luân.

“Nghiệp” ( 業 ) là cái được thực hiện, “Luân” ( 輪 ) là tỷ dụ. “Luân” có thể tiêu trừ hết thảy Hoặc nghiệp của chúng sanh. Ở đây là nói theo Phật giáo. Nói theo người tại gia, sẽ là đập tan những thứ bất chánh, kiến lập những điều chánh xác. Trong mỗi quốc độ, đại đa số các vị quốc vương thuở đầu lập quốc, mới khởi sự đều tốt, dần dần hủ bại, suy vong, đọa lạc. Vương triều mới lại sanh khởi. Đã sanh khởi vương triều mới, sẽ lại kiến lập lần nữa, nhưng nghiệp luân của Phật giáo chẳng phải là như vậy. Trong quá khứ, chúng ta đã là như thế, hiện tại là như thế, tương lai sẽ là như thế, vĩnh viễn như thế.

Vị vua quán đảnh ấy kiến lập ba loại nghiệp luân, tức là thực hiện các nghiệp. Các nghiệp ấy có tốt và xấu. Ông ta suất lãnh chúng sanh sống rất thoải mái, rất vừa ý, rất hưởng thụ. Kiến tạo ba loại nghiệp luân là để khiến cho nhân dân trong quốc gia của ông ta sống an định, vui sướng. Oán địch bên ngoài, hoặc bạn ác bất thiện đều bị đập tan thì ông ta mới có thể kiến lập sự nghiệp đế vương. Điều thứ nhất là tập luyện vũ trang. Bất cứ quốc gia nào, nếu chẳng có vũ lực để bảo vệ, người khác sẽ lấn hiếp họ. Quốc gia cường đại đều có sức mạnh vũ trang. Mọi người đọc tin tức trên báo chí, [sẽ thấy] nước Pháp không đếm xỉa bị phản đối, vẫn thử vũ khí hạch nhân sâu hơn. Vì sao? Họ muốn đích thân thăm dò để chính mình nắm chắc. Chẳng thăm dò, khi bị người khác khi dễ, họ cũng chẳng có cách nào! Nhưng thường là giữa các quốc gia, tôi đã có, vẫn chẳng chấp thuận cho anh có. Đấy là nước lớn chèn ép nước nhỏ.

Hiện thời, từ một nhược quốc chuyển biến thành cường quốc, đã đổi thành một vị vua mới, điều thứ nhất là phải dạy nhân dân của ông ta luyện tập chiến đấu, an định, và giáo dục nhân dân của chính mình. Đấy là loại nghiệp luân thứ nhất, nhằm bảo vệ quốc gia. Tôi nhớ khi còn bé, trong huyện thường đắp tường thành vì sợ cường đạo hay thổ phỉ tấn công. Hiện thời, chỉ sợ ngay cả tường thành cũng chẳng có tác dụng chi hết! Hiện thời, [tường thành] đều bị phá hủy, vì [bom đạn] có thể từ trên không trung giáng xuống. Càng về sau, càng phát triển, càng dữ dội hơn nữa, giống như kiếp đao binh như đức Phật đã nói: “[Những gì] thuận tay cầm lấy đều là vũ khí. Cỏ cây đều là binh khí, đều có thể giết người” . Hiện thời đã gần như là vậy. Vũ khí hóa học chẳng phải là như thế hay sao? Loại luân này ắt cần phải kiến lập.

Loại thứ hai là trước hết phải tạo dựng nhà ở. Có chỗ ở thì cũng là nghiệp luân về ruộng đất và nhà cửa. Có đất đai để khai phá, có đất đai để canh tác, trồng trọt, kiến tạo nhà ở. Do vậy, ông ta (vị vua quán đảnh) phải có các phương pháp, chỉ dạy họ kiến tạo nhà cửa như thế nào. Chúng tôi đã thấy [nhiều loại] nhà cửa, có rất nhiều nơi không giống nhau. Tôi ở Tứ Xuyên, thấy người Tứ Xuyên dựng nhà tranh. Tôi nói: “Nay quý vị có ngói và gạch, vì sao không xây nhà?” Họ nói: “Ở trong nhà xây bằng gạch ngói chẳng thoải mái!” Tôi Hỏi: “Sao vậy?” Họ nói: “Chúng tôi dựng nhà tranh, Đông ấm, Hạ mát. Nhà xây gạch ngói thì không được. Những thứ này, đôi ba năm chúng tôi có thể dỡ bỏ, đổi mới. Nhà xây bằng gạch ngói rất khó thay mới”. Nhà tranh ở Tứ Xuyên có sườn nhà bằng trúc, khi gặt hái xong, sẽ lợp mái cỏ mới. Nhà cửa của họ xác thực là có ý vị mới mẻ. Cách mấy năm sẽ đổi một lần, đó là nhà tranh. Tây Tạng càng đơn giản hơn nữa, hết thảy [các vật liệu] đều lấy từ thân bò. Dùng lông bò dệt thành vải bạt, ghép lại [thành lều], kể như tuyết đổ dầy cách mấy, họ cũng chẳng sợ. Trong khoảng khảy ngón tay, tuyết sẽ trôi tuột đi. Khi họ chuyển nhà, tháo lều ra, chất lên lưng bò chở đi, đến chỗ nào cũng đều được. Nhà của họ tùy thời biến hóa, vì là lều bạt dệt từ lông bò. Kiến thiết chỗ ở chính là điều cần thiết nhất trong đời người. Hiện thời, chúng ta sang đất nước của người khác, điều cần phải làm đầu tiên là mua nhà để ở cho thoải mái. Chẳng có nhà, quý vị sẽ chẳng an định.

Luân thứ hai là đã xây dựng nhà cửa xong, còn phải có ruộng đất. Chẳng có ruộng đất, làm sao có thể sống còn cho được? Những thứ chúng ta ăn toàn là do đất sanh ra. Như vậy thì làm cho nhân dân trong nước được an ổn, ăn uống sung túc, có ăn, có mặc, họ mong được hưởng thụ. Do vậy, nói đến “kiến lập tài bảo nghiệp luân”, khéo dạy dỗ, huấn luyện công, thương, tạp nghệ ( 雜藝, các ngành nghề khác nhau). “Tạp” ( 雜 ) là bao gồm rất nhiều [loại khác nhau]. Nay chúng ta thấy các món đồ chơi, các dụng cụ, hoặc máy móc để tập thể dục, thể thao, cho đến các phương tiện giao thông, đều [được gọi chung] là “công thương tạp nghiệp” ( 工商雜業 ).

Trong lịch sử, phần lớn các vị hộ pháp cho Phật giáo đều là thương nhân. Hạng người này có phước báo, họ muốn gieo thiện căn. Quốc vương cũng hộ pháp, bất quá rất ít. Hộ pháp quốc vương là vua thuộc chủng tánh Sát lợi (Sát đế lợi). Có các ác quốc vương, không chỉ chẳng hộ trì, mà trái lại còn tiêu diệt, tùy thuộc [họ thấy] Phật giáo có lợi cho họ hay không? Thương nhân thì gieo phước. Mọi người nhìn vào lịch sử Phật giáo, sẽ thấy đại đa số thương nhân hộ pháp. Vì sao phải dạy dân chúng tập luyện công, thương, tạp nghệ? Mọi người mong hưởng thụ, mong có đủ loại của cải trân ngoạn để tùy ý thọ dụng, tăng trưởng lạc thú trong cuộc sống, tăng trưởng sự vui sướng trong đời sống. Do vậy, vị vua Sát đế lợi quán đảnh này phải thành tựu vương luân thứ hai. Vương luân thứ hai bao gồm ba thứ nghiệp luân.

Sau khi đã kiến lập vương luân thứ hai, quốc gia của vua có thể an vui. “Năng phục nhất thiết oán địch, ác hữu” (Có thể chế phục hết thảy oán địch, bạn ác): Khéo có thể bảo vệ gia tài của họ, bảo vệ quốc gia, bảo vệ sự an định của quốc dân, khiến cho hết thảy nhân dân tăng trưởng thọ mạng. Đó là vương luân thứ hai. Ở đây là cách nói tỷ dụ, chẳng chứa đựng ý nghĩa sâu xa nào, cho nên tôi nói đại lược. Dùng chuyện này để tỷ dụ Phật Luân.

(Kinh) Thiện nam tử! Như thị Như Lai sơ thành Phật quả, đắc Vô Thượng Trí, quán sát quá khứ, vị lai, hiện tại chư Phật pháp nhãn, dĩ thiện quán sát chư nghiệp pháp thọ nhân quả báo trí, kiến lập nhất thiết sở hóa hữu tình tam chủng nghiệp luân. Do thử nghiệp luân, năng linh Tam Bảo chủng tánh pháp nhãn trường dạ bất diệt, vô thượng chánh pháp xí thịnh lưu thông, linh chư hữu tình, trường thọ chủng chủng sanh thiên, Niết Bàn, an ổn khoái lạc, cập linh nhất thiết ngoại đạo tà luận bất năng hàng phục ngã chánh pháp nhãn, nhi năng như pháp tồi bỉ tà luận.

(經)善男子 ！ 如是如來初成佛果，得無上智，觀察過去，未來，現在諸佛法眼，以善觀察諸業法受因果報智，建立一切所化有情三種業輪。由此業輪，能令三寶種姓法眼長夜不滅，無上正法熾盛流通，令諸有情，長受種種生天涅槃，安隱快樂，及令一切外道邪論不能降伏我正法眼，而能如法摧彼邪論。

( Kinh: Này thiện nam tử! Lúc Như Lai mới thành Phật quả như

vậy, đắc Vô Thuợng Trí, quan sát pháp nhãn của quá khứ, vị lai, và hiện tại như Phật, dùng trí khéo quan sát các nghiệp pháp lãnh nhận nhân và quả báo để kiến lập ba thứ nghiệp luân cho hết thảy hữu tình được hóa độ. Do các nghiệp luân ấy, có thể khiến cho pháp nhãn của chủng tánh Tam Bảo bất diệt trong đêm dài, chánh pháp vô thượng lưu thông hưng thịnh, khiến cho các hữu tình hưởng mãi các thứ vui sướng an ổn do sanh thiên hay chứng đắc Niết Bàn, và khiến cho tà luận của hết thảy các ngoại đạo chẳng thể hàng phục chánh pháp nhãn của ta, và có thể đúng như pháp mà đập tan các tà luận ấy).

“Như thị Như Lai sơ thành Phật quả” (Như Lai mới thành Phật quả như thế): Đức Phật chứng đắc Phật quả, đạt được Vô Thượng Trí, muốn thấy quá khứ chư Phật, và vị lai chư Phật. Hiện tại, tam thế chư Phật đều chứng đắc pháp nhãn thanh tịnh. Phật nhãn quán hết thảy, có thể thấy thấu suốt hết thảy, trí quan sát các nghiệp pháp, cái nhân và quả báo lãnh thọ [do đã tạo các nghiệp ấy]. Do có loại trí huệ “nhân quả báo trí”, bèn kiến lập ba thứ nghiệp luân cho hết thảy các hữu tình được hóa độ. [Ba thứ nghiệp luân ấy] cũng giống như ba món nghiệp luân được nói đến trong tỷ dụ [về vương luân thứ hai] trên đây.

Nếu kiến thiết ba loại luân, sẽ có thể khiến cho chủng tánh Tam Bảo luôn hiện diện, chẳng đoạn tuyệt, khiến cho pháp nhãn của hết thảy chúng sanh thanh tịnh, bất diệt trong đêm dài. “Bất diệt” có nghĩa là quang minh, tức quang minh của pháp nhãn. [Do quang minh], có thể biết đâu là chánh pháp, đâu là phi pháp, khiến cho chánh pháp vô thượng của Phật có thể lưu thông hưng thịnh, khiến cho các chúng sanh được giáo hóa của đức Phật trong cõi Phật đều có thể sanh lên trời, cho đến chứng đắc Niết Bàn. Sanh thiên vui sướng hơn ba ác đạo và nhân gian rất nhiều, nhưng hưởng thụ sự vui sướng [chân chánh] thì phải là chứng đắc rốt ráo sự vui sướng “bất sanh bất diệt rốt ráo”, [có như vậy thì mới thật sự hưởng] an ổn, sung sướng. Phàm là hết thảy các tà luận có hại của ngoại đạo, tà luận của ngoại đạo tranh chấp với chánh pháp nhãn, Phật pháp có thể hàng phục hết thảy tà luận, có thể đúng như pháp mà dẹp tan các tà luận.

(Kinh) Thiện nam tử! Hà đẳng danh vi tam chủng nghiệp luân? Nhất giả, kiến lập tu Định nghiệp luân. Nhị giả, kiến lập tập tụng nghiệp luân. Tam giả, kiến lập doanh phước nghiệp luân. Thiện nam tử! Vân hà Như Lai tu Định nghiệp luân? Định hữu thập chủng, hà đẳng vi thập? Vị chánh quán sát chư Hữu thức thân, lục chủng cảnh giới, ngã, ngã sở chấp dĩ vi kỳ nhân. Nghiệp vi lương điền, Vô Minh phú cái, Ái vi tư nhuận, vô hữu tự tại, y tha nhi lập, hệ thuộc chúng duyên, vị dục đoạn diệt Nghiệp, Phiền Não, Khổ, tam chủng lưu cố. Như thị quán sát, vân hà Nghiệp Lưu? Vị chư hữu tình sở hành chư hạnh. Nhược thử chư hạnh, sở do Vô Minh cập Ái vi nhân, năng sanh chư Hữu, danh Phiền Não Lưu. Nhược do phiền não, thức vi kỳ nhân, chúng duyên hòa hợp, Danh Sắc sanh khởi. Danh Sắc vi nhân, chúng duyên hòa hợp, Lục Xứ sanh khởi. Lục Xứ vi nhân, chúng duyên hòa hợp, Xúc, Thọ, Hậu Hữu, Sanh, Lão, Tử đẳng, thứ đệ sanh khởi, thị danh Khổ Lưu.

(經)善男子 ！ 何等名為三種業輪？一者，建立修定業輪。二者，建立習誦業輪。三者，建立營福業輪。善男子 ！ 云何如來修定業輪？定有十種，何等為十？謂正觀察諸有識身，六種境界，我，我所執以為其因。業為良田，無明覆蓋，愛為滋潤，無有自在，依他而立，係屬眾緣，為欲斷滅業、煩惱、苦、三種流故。如是觀察，云何業流？謂諸有情所行諸行。若此諸行，所由無明及愛為因，能生諸有，名煩惱流。若由煩惱，識為其因，眾緣和合，名色生起。名色為因，眾緣和合，六處生起。六處為因，眾緣和合，觸、受、後有、生、老、死等，次第生起，是名 苦 流。

( Kinh: Này thiện nam tử! Những gì là ba thứ nghiệp luân? Một là kiến lập tu Định nghiệp luân, hai là kiến lập tập tụng nghiệp luân, ba là kiến lập doanh phước nghiệp luân. Này thiện nam tử! Như Lai tu Định nghiệp luân là như thế nào? Có mười loại Định, những gì là mười? Tức là chánh quán sát sáu thứ cảnh giới của thức và thân trong các Hữu (tam giới), do Ngã, và những cái do ta chấp trước làm nhân. Nghiệp là ruộng tốt, do Vô Minh che phủ, Ái làm tưới tắm, mà chẳng được tự tại, nương vào cái khác để thành lập, phụ thuộc các duyên. Vì muốn đoạn diệt ba loại d òng là Nghiệp, Phiền Não và Khổ, mà quan sát như thế. Nghiệp Lưu là như thế nào? Chính là các hạnh do các hữu tình đã làm. Nếu các hạnh ấy do Vô Minh và Ái làm nhân, có thể sanh ra các Hữu, thì gọi là Phiền Não Lưu. Nếu do phiền não và thức làm nhân của nó, các duyên hòa hợp thì Danh Sắc sanh khởi. Danh Sắc làm nhân, các duyên hòa hợp, Lục Xứ sanh khởi. Lục Xứ làm nhân, Xúc, Thọ, Hậu Hữu, Sanh, Lão, Tử v.v… theo thứ tự mà sanh khởi thì gọi là Khổ Lưu).

Tam Lưu bao gồm Nghiệp Lưu, Phiền Não Lưu, và Khổ Lưu. Phải quan sát chúng nó sanh trưởng như thế nào. Nghiệp Lưu là gì? Phiền Não Lưu là gì? Khổ Lưu là gì? Mỗi danh từ bao hàm rất nhiều ý nghĩa. Nếu quý vị thấu hiểu, sẽ khế nhập kinh Phật. Không chỉ một bộ kinh này, mà rất nhiều bộ kinh, quý vị đều có thể hiểu. Ở đây, nêu ra ba loại Nghiệp Lưu, Nghiệp Lưu là gì? Chính là hết thảy mọi sự đã làm trong cuộc sống hằng ngày, kể cả ngủ nghê, thậm chí kể từ lúc sanh ra mãi cho đến khi tử vong, quý vị chẳng thể trốn thoát được. Có rời lìa cũng chẳng rời lìa được, luôn thuộc vào trong ba loại nghiệp ấy. Nghiệp Lưu là các nghiệp do quý vị đã tạo. Phàm là hữu tình, bao gồm động vật, súc sanh, ngựa, trâu, dê, gà, chó, lợn, đều thuộc vào trong ấy, nhưng không tính thực vật. Bất quá, Nghiệp Lưu của nhân loại nặng nề nhất. Quý vị tạo tác các nghiệp, những gì quý vị đã làm, đều gọi là Nghiệp Lưu. Lưu là “vĩnh viễn chẳng ngưng dứt” . Lưu ( 流 ) là nghiệp luôn vận động, chuyển mãi chẳng ngưng dứt, vĩnh viễn trôi chảy như vậy.

Phiền Não Lưu là vô minh và ái. “Ái” là dục vọng của chúng sanh. Dục vọng của chúng sanh chính là căn bản sanh tử của chúng ta, có ái nhiễm. Do vô minh và ái làm cái nhân, từ cái nhân ấy, sanh ra các hành vi. Do đã có hành vi, cho nên quý vị có các nghiệp đã tạo, là nghiệp thiện hay ác, cho nên có thăng lên hay giáng xuống. “Thăng” là sanh lên trời, “giáng” là đọa xuống địa ngục.

Khi tôi ở Bắc Kinh, có gặp một số công nhân mỏ than. Tôi hỏi họ: “Các vị làm nghề gì?” Họ nói: “Có khi tôi xuống địa ngục”. Tôi nói: “Quý vị có thể xuống địa ngục thật sao?” Họ Đáp: “Tôi xuống địa ngục”. Tôi Hỏi: “Xuống địa ngục cơ à? Xuống địa ngục chẳng chịu khổ hay sao?” Họ nói: “Tôi [xuống địa ngục] làm việc”. Tôi nói: “Làm việc gì vậy?” Họ nói: “Tôi cùng Diêm Vương lão tử đào than”. Tôi nói: “Công việc của các vị có phải là thợ mỏ than hay không?” Họ nói: “Đúng đấy! Hằng ngày chúng tôi đều xuống địa ngục. Chúng tôi mỗi sáng sớm mở mắt ra đều phải xuống đó”. Họ làm việc tại Môn Đầu Câu ở Bắc Kinh, làm đến tối mới ra khỏi mỏ, rất dễ gặp cảnh hầm mỏ sụt lở, bị tầng đất phía trên sụt xuống, hay sập hầm mỏ. Đấy là thuật ngữ nói về hầm mỏ của họ. Mỏ Môn Đầu Câu ở Bắc Kinh đã đào sâu gần mấy chục dặm, họ khai thác ở phía dưới Tây Sơn. “Có lúc chúng tôi cũng có dịp sanh thiên”. Tôi Hỏi: “Trong đời này mà quý vị có thể sanh thiên ư?” Họ nói: “Đúng thế!” Tôi Hỏi: “Quý vị sanh bằng cách nào?” Họ nói: “Đưa chúng tôi sang Trung Nam Hải là chỗ của các quan to, tôi coi họ như Ngọc Hoàng Đại Đế, [sang đó] vá gạch, lợp ngói. Nhà họ bị dột, sai chúng tôi đến vá gạch, giặm ngói”. Tôi nói: “Bản lãnh của ông thật lớn, thăng thiên, nhập địa!”

Thật ra, cuộc sống của mỗi người đều là như vậy! Khi nào làm thiện nghiệp thì thăng lên. Có phước báo thì cuộc sống rất thoải mái, quý vị đừng quên nỗi đau khổ, [đừng quên] chúng ta cũng đã từng chịu khổ. Câu “năng sanh chư Hữu” (có thể sanh ra các Hữu) bao hàm rất nhiều [ý nghĩa] trong ấy. Tam Lưu là Nghiệp Lưu, Phiền Não Lưu, và Khổ Lưu. Khổ là có phiền não, Thức làm cái nhân của nó. “Thức” bao gồm sáu thức, tức Nhãn Thức, Nhĩ Thức, Tỵ Thức, Thiệt Thức, Thân Thức, và Ý Thức. Mắt thuộc về Căn. Khi Nhãn Căn tiếp xúc cảnh giới bên ngoài, nó chẳng có phân biệt. Cái có thể phân biệt là Nhãn Thức, dùng Nhãn Thức để phân biệt. “Thức” ở đây là sáu thức; nói gộp chung, sẽ là tám thức. Có phiền não thì Thức làm nhân, lại còn có rất nhiều nhân và rất nhiều duyên thúc đẩy thành tựu, nó mới sanh khởi theo thứ tự như vậy.

Những gì là năm quả trong hiện tại và hai quả trong vị lai? Những thứ ấy đều gọi là Khổ Lưu. Vô Minh và Hành, Hành ( 行 ) có nghĩa là “vận động” . Nếu là tham, sân, si, mạn, nghi, kèm thêm Thân Kiến, Biên Kiến, Giới Thủ Kiến, Kiến Thủ Kiến, và Tà Kiến, mười loại ấy đều gọi là phiền não. Mười loại ấy còn được gọi là Kết Sử ( 結使 ), chúng thúc đẩy quý vị tạo nghiệp. Đó là Hành. Đấy là những thứ trong nội tâm, thuộc về Nhân. Trong tâm tạo nghiệp, vẫn chưa sanh ra hiện thực. Sự vận động của Tưởng trong tâm chính là hoạt động tâm lý vì quý vị chưa hiểu rõ. Do chẳng hiểu rõ mà cứ hoạt động, chẳng phải là hoạt động dựa theo trí huệ, mà là hoạt động ngu si, thuần túy là hoạt động tạo nghiệp, do mười món Kết Sử chỉ huy. Nghiệp thức để đầu thai, chúng ta thường nói các Kết Sử ấy chính là chủng tử của tám thức. Đó là ác phần, chẳng phải là thiện phần. Trong thức có hai phần Thiện và Ác; Sử thuộc về phần ác. Đã tạo các nghiệp ấy, do tạo cái nghiệp ấy bèn đầu thai.

Vì hai loại nhân này trong quá khứ mà tạo thành nghiệp. Thức thứ tám còn gọi là Hàm Tàng Thức ( 含藏識 ), vì chúng nó (các chủng tử, kết sử) chứa đựng trong thức ấy, tạo thành cái nghiệp ấy. Do vì nghiệp quá khứ, quý vị thọ báo. “Thọ báo” là tùy theo nghiệp đã tạo mà thọ báo. Có khi sanh thiên để hưởng thụ, đó cũng là Thức của người ấy [sanh thiên]. Như thế thì đầu thai trong sáu đường, đầu thai làm người là tốt nhất. Nếu quý vị tạo nhiều thiện nghiệp thì mới có thể sanh làm người. Thông thường, chúng sanh chẳng thể sanh vào nhân đạo được. Quý vị đọa vào ngạ quỷ, súc sanh, [địa ngục], tức ba ác đạo. Nếu đọa vào súc sanh đạo, sẽ càng khổ hơn.

Bất luận đọa vào đường nào, khi nghiệp thức sắp nhập thai, cứ bảy ngày sẽ biến đổi. Lúc sắp nhập thai, sáu căn còn chưa sanh trưởng, ngay cả mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý đều chẳng có, chỉ có thai hình, sáu căn chưa đủ. Sau khi lọt lòng mẹ, ái dục tiếp xúc với cảnh, mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, thân thể tiếp xúc, ở trong bụng mẹ rất ấm áp, nay sanh ra, không khí khiến cho từng lỗ chân lông của quý vị bị kích thích. Sự thống khổ ấy quý vị nói không được, chỉ cảm thấy đau khổ. Sự đau khổ ấy chúng ta không biết.

Trong nhà tù, khi chịu đủ loại khổ hình, miệng quý vị bị bịt kín, mắt bịt chặt, có nhìn cũng chẳng thấy, có nghe cũng chẳng nghe được, sáu căn đều bị đóng kín, chỉ biết chịu khổ, nói chẳng ra lời. Tôi nghĩ nỗi khổ lúc đầu thai tiếp xúc ban đầu chắc cũng chẳng sai khác cho mấy. Chẳng có cách nào biểu đạt! Biểu đạt bằng cách nào đây? Đấy là khổ quả. Đã tiếp xúc ngoại giới, sẽ khác hẳn, sanh khởi cảm giác khổ lạc, cũng là khi trẻ nhỏ chưa nói được, nếu nó chẳng vừa ý, sẽ dùng tiếng khóc để biểu đạt hết thảy. Trẻ nhỏ khóc, người lớn chớ nên dỗ dành quá đáng, nó khóc để biểu đạt. Khi nó khóc, là lúc nó lớn dần. Hết thảy vận động của nó chỉ là khóc, khóc là sự vận động của nó. Khóc nhiều, không sao cả! Nó chỉ biểu đạt nó không thoải mái, trẻ nhỏ vẫn chưa biết nói. Quý vị đáp ứng đúng ý nó, nó sẽ cười. Quý vị chăm sóc trẻ nhỏ nhiều, sẽ cảm nhận điều ấy. Tôi hiểu biết rất ít, quý vị biết rõ hơn tôi, tôi chỉ dựa theo kinh để nói.

Khi nó sanh ra cảm thọ khổ hay lạc, nghiệp là đầu thai; đấy là quả. Cho tới khi nó sanh trưởng sáu căn, đấy là quả. Lọt lòng mẹ, tiếp xúc với cảnh giới bên ngoài cũng là quả. Vừa tiếp xúc, sẽ nhận lãnh cảm giác khổ hay lạc. Từ đấy trở đi bèn thọ nhận, suốt cả một đời đều phải thọ nhận. Thọ rồi lại đầu thai, hoặc lại chết đi, vĩnh viễn chẳng ngưng dứt. Do vậy, gọi là Lưu. Lưu ( 流 ) có nghĩa là “chuyển động”, lưu động chẳng ngừng. Đấy là Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Danh Sắc, Danh Sắc duyên Lục Nhập, Lục Nhập duyên Xúc, Xúc duyên Thọ. Đấy là hai cái nhân trong quá khứ. Do hai cái nhân ấy, kết thành năm cái quả [trong hiện tại], tức Thức, Danh Sắc, Lục Nhập, Xúc, và Thọ là năm cái quả.

Do hai cái nhân trong quá khứ mà lãnh nhận năm cái quả trong hiện tại, chẳng dừng lại ở đó. Ái, Thủ, Hữu là ba cái nhân trong hiện tại. “Đối cảnh” tức là đối trước hết thảy các cảnh giới, bèn sanh khởi ái dục: “Đóa hoa này đẹp quá, ta mua một đóa”. Ta thấy trong vườn có rất nhiều hoa đẹp, không ai thấy, bèn ngắt một đóa. Đó là phạm giới trộm cắp. Thấy [vật gì đó] rất mắc tiền, [mơ tưởng] nếu mình lấy vật đó thì nhiều tiền lắm, giới trộm cắp đã thành. Tuy nói là “tôi chẳng làm”, chỉ cần đã sanh tâm thì đều tính cả! Do đã tạo cái nhân đó! Đã tạo nhân, đối với cảnh bèn sanh tham ái, nẩy sanh dục vọng. Đã nẩy sanh dục vọng, sẽ mong đạt được. Cái tốt thì mong đạt được, cái xấu thì muốn vứt đi, chẳng mong tiếp nhận. Vì truy cầu điều này, sẽ tạo nghiệp, tức là sẽ tạo tác. Hễ tạo tác, sẽ trở thành nghiệp! Do nghiệp nhân ấy, quý vị sẽ thọ báo. Nay chúng ta làm, hiện tại đang nhận lãnh hiện báo. Cái quả báo đang thọ trong hiện tại chỉ là quả báo tạm thời.

Nếu ta cướp đoạt thứ gì của người ta, đương nhiên là sẽ thọ báo, ngay lập tức bị tróc nã, giam cầm trong ngục. Đã bị nhốt rồi, sau đó sẽ bị phán quyết hình phạt. Đó là hiện báo ( 現報, báo trong hiện tại), nhưng vẫn chưa kết thúc, vì đấy chỉ là pháp luật nhân gian. Đã chịu xong [sự trừng phạt của pháp luật nhân gian], quý vị còn phải chịu nhân quả. Quý vị cướp bóc người khác, hay giết người, giết người thì phải đền mạng. Pháp luật quốc gia đã chấp hành. Cướp bóc của người ta thì bị bắt, ta bị bắn chết, có phải là đã xong hay chưa? Chưa đủ đâu nhé! Đấy là pháp luật nhân gian, vẫn phải thọ báo. Người ấy vẫn tìm quý vị đòi nợ mạng, quý vị vẫn phải trả nợ. Nay quý vị tạo tác cái nhân, trong tương lai vẫn phải chịu khổ quả nơi Ngũ Uẩn, tức Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp, khổ quả. Trở lại để thọ, sanh trở lại. [Do đó], Sanh lại Lão, Lão lại Tử. Tử rồi lại tạo, tạo rồi lại sanh, sanh rồi lại tử. Cứ thay đổi qua lại liên tục như thế; đó gọi là pháp Thập Nhị Nhân Duyên.

Từ trong ấy, đức Phật lập ra cái luân thứ ba, tức là kiến lập Tu Định Luân, giải thích Định có mười loại. Quý vị phải quan sát mười loại thân, sáu loại cảnh giới. “Ngã, ngã sở chấp, dĩ vi kỳ nhân” ( N gã và những gì ta chấp trước sẽ là cái nhân của nó): Ta chấp nó thật sự là ta, nhưng như chúng tôi đã nói trong phần trên . Nghiệp do quý vị đã tạo là ruộng đất, là ruộng tốt, bị vô minh bao trùm, lại còn được Ái tưới tắm, cho nên chẳng thể tự tại. Bị cái nhân và nghiệp ấy trói buộc, đều nương vào duyên mà thành lập, tức là “y tha nhi lập” (nương nhờ cái khác mà lập). Đó gọi là “duyên sanh” . Các pháp đều sanh bởi duyên! Hễ sanh bởi nhân duyên, sẽ chẳng có tự thể, sanh mà diệt, diệt mà sanh, sanh rồi diệt, diệt rồi sanh. Do chẳng có tự thể, là duyên khởi, cho nên có ý nghĩa “chẳng thể tồn tại lâu dài”, mà cũng có ý nghĩa “luân chuyển” . Giả sử muốn quan sát Nghiệp Lưu ấy, đã quan sát minh bạch rồi; sau đó, [sẽ thấu hiểu] đủ mọi các hạnh do hết thảy hữu tình tạo tác sẽ đều là các nghiệp. Các nghiệp đã tạo ấy lại trở thành Phiền Não Khổ, vì nghiệp đã tạo lại phụ thuộc các duyên mà thành tựu. Hễ thành tựu, quý vị sẽ chịu khổ, phải chịu phiền não khổ. Đã có phiền não, sẽ chịu khổ quả. Phải thường quan sát ba loại lưu ấy, tức Nghiệp Lưu, Phiền Não Lưu, và Khổ Lưu. Hết thảy những gì hữu tình đã làm, đều chẳng vượt ra ngoài pháp Thập Nhị Nhân Duyên được! Thuận theo sự suy tưởng và hành động của quý vị trong quá khứ mà lãnh thọ [cái quả của những thứ ấy] trong hiện tại và tương lai. Hiện tại lãnh thọ [cái quả do] cái nhân từ quá khứ. [Nói cách khác], hiện tại thọ năm cái quả, chính là thọ cái quả của cái nhân trong quá khứ. Tướng mạo của quý vị phát triển đẹp hay xấu, có trí huệ hay không, đều liên quan với Vô Minh và Hành của quý vị trong quá khứ, và cũng liên quan đến thiện nghiệp của quý vị. Vậy thì lãnh nhận bất đồng đều từ Vô Minh và Hành. Vô Minh là trước, Hành là sau. Lại còn do có thêm Ái, mới sanh trưởng “chư Hữu” .

“Chư Hữu” là hết thảy hữu tình, chúng ta đều có tình cảm. Súc sanh có tình cảm hay không? Bất cứ loài súc sanh nào cũng đều có tình cảm. Quý vị hãy xem chim đỗ quyên. Nếu chú tâm quan sát, nghiên cứu cẩn thận, nhìn vào hành động của chúng, quý vị sẽ thấy chúng nó cũng có yêu, ghét, lấy, bỏ. Quý vị phải quan sát như thế mới biết. Trong nhà nuôi gà con hoặc chim đỗ quyên, quý vị sẽ thấy những con mái vây quanh con trống. Những con mái nếu không thích con trống, sẽ chẳng kết giao. Con mái thích con trống sẽ kết giao, đấy chẳng phải là Ái hay sao? Chẳng phải là có lấy hay bỏ ư? Hết thảy động vật, hết thảy mọi người đều là như thế.

Mười hai loại nhân duyên sanh khởi ý thức, hợp thành mười hai điều kiện sanh tồn của hữu tình, điều này được gọi là Thập Nhị Chi. Vì ngu si, thiếu trí huệ, chẳng thấy thấu suốt, cho nên mới có Hành. Do có Hành nên mới tạo nghiệp. Nói theo Đại Thừa Khởi Tín Luận: “Một niệm bất giác, sanh tam hệ tướng nơi tam tế tướng, đấy là căn bản phiền não” . Nó sẽ chẳng ngưng dứt, luôn chuyển biến. Do chuyển biến, nó sẽ truy cầu cảnh giới hiện tiền. Cảnh giới ấy vẫn là tự tâm, duyên theo cái Hành ấy. Do nó vận động, sẽ tìm kiếm đối tượng, sẽ chấp lấy cảnh. Vì mong chấp giữ cảnh, sẽ sanh ra Thức, nhưng Thức có phân biệt. Thức có nghĩa là “phân biệt”, người ấy sẽ phân biệt. Do có Thức, duyên theo Danh Sắc, Danh Sắc duyên Lục Nhập, Lục Nhập duyên Xúc, Xúc duyên Thọ, Thọ lại duyên Ái. Tốt thì người ấy yêu thích. Nếu quý vị dùng roi đánh kẻ khác, đó là Xúc, họ sẽ chẳng tiếp nhận, vì quá khổ, họ có sự đau khổ. Quá nóng, sẽ đau khổ. Quá lạnh, cũng đau khổ. Sự đau khổ ấy thuộc về cảm thọ (sự cảm nhận) nơi Xúc. Duyên theo Ái như vậy, sẽ có lấy hay bỏ. Hễ có lấy hay bỏ, bèn duyên theo Hữu. Do duyên Thủ bèn có Hữu. Hữu duyên Hữu lại có Sanh. Do duyên theo Thủ là Hữu. Do duyên Hữu bèn có Sanh. Do duyên theo Sanh lại có lão, tử, ưu bi, khổ não, các điều họa hoạn to lớn tụ tập nơi thân, hết thảy khổ não đều nẩy sanh.

Điều này cho thấy hết thảy các sự vật đều là duyên khởi. Nương vào các thứ khác để khởi hạnh, đều là nương vào duyên mà sanh. Mười hai nhân duyên, [xét theo] quá khứ, hiện tại, vị lai, thì Vô Minh và Hành là hai cái nhân thuộc quá khứ nối kết với hiện tại. Điều này được gọi là một tầng nhân quả. Tầng nhân quả này bao gồm hai nhân và năm quả: Do cái nhân trong quá khứ, thọ cái quả trong hiện tại. Các quả ấy bao gồm Thức, Danh Sắc, và Lục Xứ; nhưng Lục Xứ do tiếp xúc mà nhận lãnh năm cái quả trong hiện tại. Lấy hay bỏ trong ấy, [tức là] có Thủ và có Xả. Do có Ái bèn có Thủ, bèn có sanh tử (đó là Hữu). Đó là ba cái nhân. Ba cái nhân ấy (Ái, Thủ, Hữu) tạo thành khổ quả Sanh và Lão Tử trong tương lai. Đó gọi là ba nh ân (Ái, Thủ, Hữu) và hai quả (Sanh và Lão Tử).

Sanh, Lão, Tử: Có Sanh thì nhất định có Lão, có Lão thì nhất định có Tử. Đôi khi còn nhảy vượt cấp, [tức là] chưa đợi Lão mà đã chết trước. Có người do nghiệp bất đồng, chỉ chịu khổ, sanh ra đã chết ngay. Thậm chí còn có trường hợp thai chết trong bụng mẹ. Nghiệp bất đồng, [tức là] cái nhân trong quá khứ bất đồng, cho nên hứng chịu cái quả cũng khác nhau. Để tu Định nghiệp luân, Định nghiệp luân gồm mười loại. Khi tu Định, phải quan sát, quan sát sáu thứ cảnh giới nơi thân của quý vị.

Chúng tôi vừa nói về Thập Nhị Nhân Duyên; ở đây, [kinh văn] chỉ nói sáu loại cảnh giới, tức là nói theo cảnh giới nội tại. Trong ấy, còn nẩy sanh Ngã và Ngã Sở Chấp, nghĩa là coi chính mình là chủ tể. Chấp trước thuộc về vô minh. Mỗi cá nhân chúng ta do không hiểu rõ, chẳng có trí huệ, tự cho rằng chính mình là đúng, cho ta là bậc nhất, chấp trước kiến giải ấy. Nhìn vào vấn đề, rõ ràng là chẳng đúng, nhưng mỗi người đều có sự chấp trước riêng. Điều đó là do cái nhân riêng của mỗi người. Khi mỗi người xem xét và phân tích vấn đề đều chẳng chuẩn xác, nhưng quý vị cứ cho rằng như vậy là đúng; thật ra đã sai lầm mất rồi! Giống như chúng ta mua cổ phiếu, mua tờ cổ phiếu này cứ nghĩ nhất định sẽ phát tài, nhất định sẽ tăng giá. Kết quả là quý vị mua phải cổ phiếu cúng tiền luôn! Đã không tăng giá, cơ hội sống tốt đẹp hơn đã vuột mất rồi! Quý vị thấy người ta kiếm được rất nhiều tiền, sanh lòng hâm mộ, quý vị bèn đi mua. Đó là Ngã Chấp. Họ cho rằng nhất định có thể kiếm tiền được; trên thực tế, nhất định là mất trắng tiền! Mất đến nỗi phải nhảy lầu tự sát, có tình hình này hay không? Cũng có khi nhận biết đúng thời cơ, lúc đó, nhất định phát tài, người ấy đã đầu tư đúng chỗ.

Những điều này đều thuộc về Ngã Chấp và Ngã Kiến, nhưng nói theo đạo lý trong kinh Phật, nói theo pháp sanh diệt, đã đạt được rồi thì cũng sẽ tiêu mất. Khi chưa đạt được, phải chịu khổ. Sau khi đã đạt được rồi, sẽ lại chịu khổ. Quý vị đạt được cũng thế, mà không đạt được cũng thế, đều là hư huyễn! Quý vị đạt được điều gì, cuối cùng sẽ đều bị tiêu diệt, đều là hư huyễn chẳng thật! Nhưng họ chẳng nhận biết, cứ tưởng là có thật. Thật ra là hư vọng. Muốn họ nghĩ đến vô ngã, hết sức khó khăn! Chẳng diệt cái nhân, chẳng giữ lấy duyên, thực hiện bằng cách nào? Quý vị phải tu. Đức Phật muốn kiến lập tu Định nghiệp luân; trước hết, quý vị phải quán sát Nghiệp Lưu, Phiền Não Lưu, và Khổ Lưu.

(Kinh) Như thị tam lưu, nghiệp vi lương điền, vô minh vi nhân, ái vi tư nhuận, nhi đắc sanh trưởng. Vị dục khô hạc, nghiệp vi lương điền, vô minh vi nhân, ái vi tư nhuận, tam chủng lưu cố, ư Ngũ Thủ Uẩn, quán vi vô thường, cập khổ, vô ngã, ngu độn, vô động, như huyễn, như diễm, như thủy trung nguyệt, như mộng sở kiến, không, vô sở hữu, vô tướng, vô nguyện, vô sở tạo tác, vô sanh, vô khởi, vô xuất, vô tượng, tịch tĩnh, viễn ly, vô sở xuất sanh. Ư Ngũ Thủ Uẩn, như thị quán sát, năng thuận Không Nhẫn, thuận Vô Tướng Nhẫn, thuận Vô Nguyện Nhẫn, vị dục tùy thuận quán Ngũ Thủ Uẩn.

(經)如是三流，業為良田，無明為因，愛為滋潤，而得生長。為欲枯涸，業為良田，無明為因，愛為滋潤，三種流故，於五取蘊，觀為無常，及苦無我，愚鈍無動，如幻如焰，如水中月，如夢所見，空無所有，無相無願，無所造作，無生無起，無出無像，寂靜遠離，無所出生。於五取蘊，如是觀察，能順空忍，順無相忍，順無願忍，為欲隨順觀五取蘊。

( Kinh: Ba loại lưu như thế, nghiệp làm ruộng tốt, vô minh làm nhân, ái làm tưới tắm, bèn được sanh trưởng. Vì muốn làm khô cạn ba thứ lưu “nghiệp làm ruộng tốt, vô minh làm nhân, ái làm tưới tắm”, cho nên đối với Ngũ Thủ Uẩn, quán chúng nó là vô thường, và khổ, vô ngã, ngu độn, bất động, như huyễn, như bóng nắng gợn, như trăng trong nước, như những gì được thấy trong mộng, rỗng không, chẳng sở hữu, vô tướng, vô nguyện, chẳng tạo tác, vô sanh, chẳng dấy lên, không thoát ra, không có hình tướng, tịch tĩnh, xa lìa, không sanh ra gì. Quan sát Ngũ Thủ Uẩn như vậy, có thể tùy thuận Không Nhẫn, tùy thuận Vô Tướng Nhẫn, tùy thuận Vô Nguyện Nhẫn, vì muốn tùy thuận quán Ngũ Thủ Uẩn).

“Nghiệp vi lương điền, vô minh vi nhân, ái vi tư nhuận” (Nghiệp là ruộng tốt, vô minh làm nhân, ái làm tưới tắm): Đây lại là sanh trưởng. Quý vị mong khô cạn Nghiệp Lưu. Có lúc chữ Hạc ( 涸 ) này được đọc thành Cố ( 固 ), có lúc đọc là Hạc. “Khô” ( 枯 ) có nghĩa là “khô cạn” . D òng nước ấy đã khô cạn; do đã khô cạn, sẽ chẳng thể tưới tắm và tăng trưởng được. Trước hết, quý vị đoạn Vô Minh, quán hết thảy sự vật đều là vô thường, sẽ chẳng còn Ái, chẳng sanh khởi cái tâm tham ái. Do vậy, đức Phật nói “nghiệp là ruộng tốt, vô minh làm nhân, ái làm tưới tắm” thì [Nghiệp Lưu] mới có thể sanh trưởng, sanh trưởng gì vậy? Ngũ Thủ Uẩn, cũng tức là Thủ, còn gọi là Tham Thủ. Trong Tâm Kinh, Ngũ Uẩn là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, [có thể nói gộp chung thành] hai pháp, tức Sắc và Tâm. Thọ, Tưởng, Hành, Thức thuộc về Tâm Pháp, Sắc thuộc về Sắc Pháp. Đó là hai loại, hai loại ấy đều là vô thường.

Do vậy, quý vị muốn tu Định; trước hết, phải quán những thứ ấy là vô thường, là khổ, là chẳng ngọt ngào, là vô ngã, là căn cội của ngu si. Phải quán những thứ ấy là “như huyễn, như diễm, như thủy trung nguyệt, như mộng sở kiến, không, vô sở hữu, vô tướng, vô nguyện, vô sở tạo tác, vô sanh, vô khởi” (như huyễn, như ánh nắng gợn, như trăng trong nước, như những điều thấy trong mộng, rỗng không, chẳng sở hữu, vô tướng, vô nguyện, chẳng tạo tác, chẳng sanh, chẳng dấy lên). Muốn tu Định nghiệp này thì có sáu loại. Trước hết, phải quan sát từ Vô Thủ (không chấp giữ), tiến nhập ba môn giải thoát Không, Vô Tướng và Vô Nguyện trước; sau đấy lại tiến nhập. Sau khi chúng ta học Phật, mong tu hành, mong thật sự tiến nhập, mong giải thoát, thì đây là pháp cơ bản nhất. Hết thảy các môn Chỉ Quán ắt đều phải tu như vậy.

Vì thế, tôi giới thiệu đôi chút với mọi người. Nếu quý vị muốn nhập Định, phải quan sát mười hai loại lưu của sanh tử, phải đoạn cái nghiệp ấy, phải đoạn Nghiệp Lưu, Phiền Não Lưu, và Khổ Lưu. Nếu quý vị muốn tu Định, cho đến “sổ, tùy, chỉ, quán, chuyển, tịnh” ; đấy chính là những điều được nói trong kinh này. Trí Giả đại sư soạn Thiên Thai Tông Lục Diệu Môn, đã sửa một chữ trong ấy thành “sổ, tùy, chỉ, quán, hoàn, tịnh” . Bộ kinh này nói về Chuyển ( 轉 ), Chuyển và Hoàn ( 還 ) có ý nghĩa tương thông. Chuyển biến một phen, “hoàn bổn, hoàn nguyên” (trở về nguồn cội), ý nghĩa như nhau. Nhưng [tu Chỉ Quán thì phải] có tiền phương tiện; nếu quý vị chẳng có duyên trước, mà mong tu thì sẽ chẳng nhập được. Do vậy, Trí Giả đại sư đã đề xuất: Nếu muốn tu Chỉ Quán, ắt cần phải trọn đủ nhân duyên. Nếu chẳng có điều kiện ấy, quý vị tu chẳng thành. Có trọn đủ rất nhiều nhân duyên thì quý vị phát tâm mong tu hành, mong đắc Định, mong khai trí huệ, chứng đắc Định Huệ sẽ có thể trừ khử các khổ nạn. Nếu quý vị muốn hành, phải có đủ duyên. Nếu chẳng có duyên, chẳng tu thành công được. Duyên gì vậy? Quý vị đã thọ Tam Quy, Ngũ Giới, phải trì giới. Tối thiểu là trì Tam Quy, Ngũ Giới thanh tịnh. Điều thứ nhất là trì giới thanh tịnh thì mới có thể ngưng dứt phiền não. Do trì giới, sanh ra các Thiền Định, và cũng có thể diệt khổ, có thể sanh trưởng trí huệ.

Điều thứ nhất chính là trì giới duyên (trì giới làm duyên), nhưng trì giới có các tình huống bất đồng. Trí Giả đại sư nói: Người tu hành trì giới có [ba loại tình huống] trì giới bất đồng. Ba loại trì giới bất đồng nào vậy? Tôi nói đơn giản:

Ta đã trì, đối với các giới đã thọ, căn bản là chưa hề phạm. Loại thứ nhất như vậy là tốt nhất.

Loại thứ hai là ta phạm rất nhỏ, rất nhẹ, chẳng nặng nề, hễ sám hối liền có thể sám hối được.

Loại thứ ba là phạm căn bản giới. Quý vị đã thọ Ngũ Giới, nhưng giết, trộm, dâm, dối đều phạm. Đã quy y Tam Bảo, sau đấy, quý vị lại quy y ngoại đạo. Đấy là phá Tam Quy; đây là loại thứ ba. Nhưng quý vị có thể chí thành chiếu theo giáo nghĩa Đại Thừa thì vẫn có thể sám hối, nhưng ắt cần phải đau đớn, khóc lóc, hằng ngày bái sám suốt ngày đêm hai mươi bốn tiếng đồng hồ. Sám hối như thế, sám hối đã thanh tịnh, đạt được thanh tịnh, đã được chứng minh rồi, [tức là] thấy tướng hảo. Đã thanh tịnh thì nhân duyên ấy vẫn có thể thành lập, tu Quán vẫn có thể nhập. Nhưng ắt cần phải là trong đời hiện tại chẳng tạo tội Ngũ Nghịch. Nếu đời hiện tại trót tạo tội Ngũ Nghịch mà mong thành tựu Chỉ Quán, sẽ rất khó!

Đã sám hối thanh tịnh rồi, đã thành tựu. Người tu Chỉ Quán thì một là từ trước đến nay chưa hề làm các điều ác, hai là đã làm chuyện ác mà có thể hối hận, vẫn có thể sám hối. Nhưng sám hối có ba phương thức:

Thứ nhất là phải tin nhân quả.

Thứ hai là sanh khởi lòng sợ hãi, tức là sợ đọa địa ngục, sợ thọ luân hồi.

Thứ ba là phải sanh lòng hổ thẹn sâu xa.

Sau đó, cầu học phương pháp diệt tội, hoặc là lạy theo một sám pháp nào đó như Địa Tạng Sám, Chiêm Sát Sám, Thiên Phật Sám, hay Đại Bi Sám đều có thể được, chỉ tùy thuộc phương pháp nào thích hợp với quý vị.

Cuối cùng, nếu lúc quý vị tu Quán, hãy quán “tội tánh vốn là Không, chỉ do tâm tạo. Nếu khi tâm đã mất thì tội cũng mất”, tức là quán Vô Sanh. Nếu người tội nghiệp nặng nề mà quán Vô Sanh, căn bản là chẳng thể quán nổi. Nếu trong đời này thật sự có thiện căn túc thế trong đời trước rất sâu dầy, tu [sám hối] bảy ngày hoặc hai mươi mốt ngày, hoặc một tháng. Chúng ta lạy Chiêm Sát Sám, trong kinh Chiêm Sát, Địa Tạng Bồ Tát đã nói: “Lạy bảy ngày, mười bốn ngày, hai mươi mốt ngày” . Nếu lạy suốt một tháng, hai tháng mà vẫn chẳng thành, bèn lạy suốt ba năm, chẳng phải như chúng ta mỗi ngày lạy một lượt. Nếu lại còn có thể trì thánh hiệu thì sẽ được thanh tịnh.

Chiếu theo sám pháp của Địa Tạng Bồ Tát, khi tu tập là như thế đó. Điều thứ nhất, quý vị có đầy đủ cái duyên ấy, tôi chỉ nêu ra chuyện quở trách ngũ dục. Ngũ dục là lòng tham, là dục vọng. Cuộc sống chớ nên quá thoải mái. Cuộc sống quá thoải mái, quý vị muốn tiến nhập Chỉ Quán, sẽ chẳng thể tiến nhập được! Vọng tưởng tơi bời tán loạn, vẩn đục, chẳng thanh tịnh, làm sao có thể cấm dục cho được? Quý vị muốn tọa Thiền, ắt cần phải quở trách [ngũ dục]. Ngũ dục là [sự tham ái đối với] Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc. Kẻ ngu si mê mờ trong Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, yêu đắm Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, sanh tham đắm, chẳng biết lỗi lầm và tai hại của chúng. Người trí huệ biết chúng nó là họa hoạn, chẳng dám thân cận năm loại ấy; đó gọi là “quở trách ngũ dục” . Trong ấy có rất nhiều thứ, nếu mọi người muốn học, ắt cần phải đọc nhiều!

Loại thứ hai là trừ bỏ Ngũ Cái. Trong Ngũ Cái, tham dục chính là Tham Dục Cái. Do cảnh giới ngũ trần Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc mà quý vị sanh khởi dục vọng. Đã thế, trong Ý Căn nội tại của quý vị, cũng sanh khởi dục vọng. Khi quý vị tu Thiền, tâm sanh dục ái, chẳng ngồi yên nổi. Do vậy, nó che lấp thiện tâm của quý vị. Lúc bình thường thì vẫn dường như chẳng nóng giận chi hết, phiền não đều có thể giằn ép, có thể chịu đựng được. Chứ khi tọa Thiền, sẽ chẳng thể nhẫn được, các thứ bị giằn ép trong quá khứ đều ngoi lên, lại còn hết sức mạnh mẽ, dữ dội. Do vậy, muốn ngăn dứt các chướng ngại sanh khởi do tu Chỉ hay tu Quán, quý vị phải tu Sổ Tức Quán. Trong quá trình đếm số [theo hơi thở ra vào], có thể là chợt nghĩ tới bữa nào đó, kẻ nào đó xử tệ với ta, làm ta khổ sở, ta phải báo thù. Trong tâm càng nghĩ, càng sân hận, khiến cho quý vị quên sạch sành sanh những gì vốn đang tu tập! Thậm chí ngồi không nổi, phải đứng dậy, nghiệp chướng thôi thúc quý vị phải trả đũa. Muốn quở trách ngũ dục, muốn bỏ Ngũ Cái, điều kiện thứ nhất là phải có đủ ngoại duyên. Điều này bao gồm tất cả mười thứ.

Còn có loại thứ tư là điều hòa. Đi, đứng, ngồi, nằm, đều có thể tu, nhưng ngồi thì thích hợp hơn. Khi tu Chỉ Quán, nhất định phải điều hòa sao cho thân và tâm thích ứng. Trước hết là điều thân (điều hòa cái thân) rồi điều tâm (điều hòa cái tâm). Xong xuôi, bèn điều tức (điều hòa hơi thở), [tức là theo thứ tự]: Điều thân, điều tức, điều tâm, phải điều hòa. Đây là loại thứ tư.

Mười duyên ấy tôi chỉ nêu danh từ. Nếu mọi người thật sự mong tu tập thì phải nghiên cứu. Duyên thứ năm là phải có phương tiện thiện xảo, tu hành phải có phương tiện thiện xảo. Trí Giả đại sư đã dạy các phương tiện thiện xảo.

Loại thứ sáu mới là chánh tu, tức thật sự tu Định, hoặc là khi quý vị tĩnh tọa cũng thế, hoặc ngồi xuống để tư duy quán tưởng cũng thế.

Loại thứ bảy là phát nguyện, khéo phát đại nguyện.

Loại thứ tám là chính quý vị phải nhận biết ma chướng. Khi chưa tu, ma chướng chẳng hiện. Khi tu, ma chướng sẽ xảy ra.

Loại thứ chín là đối trị Thiền bệnh. Khi quý vị tu Định, sẽ có rất nhiều bệnh, đó gọi là “Thiền bệnh” . Đấy chẳng phải là thân thể chúng ta mắc bệnh. Quý vị phải biết cặn kẽ Thiền bệnh là gì.

Loại thứ mười là có thể tiến nhập, tức chứng quả Thiền Định.

Nói chung, “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý, thị chư Phật giáo” (đừng làm các điều ác, vâng làm các điều thiện, tự tịnh tâm ý, đức Phật dạy như thế): Nếu các pháp tu khác của quý vị chẳng có điều ấy, thì khi quý vị tu quán tưởng, hãy niệm bốn câu ấy: “Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý, thị chư Phật giáo” . Đấy là lời dạy bảo của đức Phật, khi học Thiền Định. chính mình biết quán, biết tu, trước hết phải có đủ các duyên ấy. Các ngoại duyên đều đã thanh tịnh thì mới dễ tiến nhập ba môn giải thoát.

Ba môn giải thoát là:

1) Không Môn: Không Môn chẳng phải [là rỗng không] như chúng ta nói, bởi có khi dùng hư không làm tỷ dụ. “Không” chẳng phải là [rỗng tuếch] như hư không; nếu hiểu [Không] là “hư không” thì sai lầm mất rồi. “Không” bao hàm ý nghĩa “hết thảy đều do duyên sanh, hết thảy các pháp đều chẳng có tự thể” . Bản thể của chúng là Không, vì do rất nhiều duyên hợp thành, cũng từ nhân duyên mà sanh ra. Giả sử nhận biết hết thảy các pháp đều sanh từ nhân duyên, đều là vô tự tánh. Hôm nào đặc biệt nói đến “Duyên khởi tánh Không”, tôi sẽ giảng rất lâu. Nói “hết thảy các pháp đều chẳng có tự tánh. Chẳng có tự tánh thì là Không”, lại còn bảo “bản thể của nó chính là Không”, trọn chẳng phải là phá tan nó, [đừng hiểu là] phải phá hủy nó thì mới gọi là Không. Hoàn toàn chẳng phải là ý nghĩa đó. Nhưng nếu “duyên tán”, tức là duyên chẳng còn nữa, duyên chẳng trọn đủ, nó sẽ là không (chẳng còn tồn tại nữa). Nếu quý vị có thể liễu giải hàm nghĩa này, sẽ rất dễ đạt được tự tại. Quý vị đã biết thì đối với hết thảy các sự vật, sẽ chẳng dấy lên chấp trước, kể cả có thể đoạn Ngã Chấp. Nhất Thiết Trí chứng đắc bởi A La Hán là Không, [do Ngài đã] chứng đắc tầng ý nghĩa ấy, Ngài đã giải thoát. Đã nhập Không thì là giải thoát.

2) Vô Tướng còn gọi là Vô Tưởng, hết thảy chẳng tưởng. Quý vị đã biết hết thảy đều là Không, đối với tướng trạng nam, nữ, thật tại là chẳng thể đạt được. Nếu nhận biết “hết thảy các pháp vô tướng”, sẽ lìa khỏi tướng sai biệt của hết thảy các pháp, đạt được tự tại. Vì quý vị đối với hết thảy các pháp chẳng dấy lên chấp trước, biết nó chẳng có, nó là huyễn tướng, là giả tướng, như bóng, như hình. Vô tướng có nghĩa là như thế đó.

3) “Vô nguyện, vô tác” cũng gọi là Vô Dục. Quý vị đã biết hết thảy các pháp vô tướng, cho nên ở trong tam giới, chẳng mong cầu điều gì. Đã chẳng cầu, quý vị sẽ chẳng tạo nghiệp. Nếu quý vị chẳng tạo nghiệp sanh tử, đương nhiên là sẽ chẳng thọ khổ quả là quả báo của sanh tử. Do vô tướng, quý vị đạt được tự tại, nhất tướng, dị tướng, đồng tướng, chư tướng, sai biệt tướng, chẳng mong cầu các thứ tướng, vì chúng đều là Không, đều như huyễn.

Nếu có thể tiến nhập ba môn giải thoát ấy, có trí huệ, thật sự có thể tiến nhập, thì sẽ là “ở trong thế gian, mà lìa thế gian” . Tuy quý vị ở trong thế gian, nhưng đã tách khỏi thế gian vì chẳng bị các pháp thế gian câu thúc.

Lại xét đến “sổ, tùy, chỉ, quán, chuyển, tịnh” thì đối với Sổ ( 数 ), chúng ta thường nói là “đếm số”, tức là một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, đếm số như vậy. Đếm gì vậy? Đếm hơi thở ra vào. Đây là tu Định, tâm cần phải chuyên chú nơi một cảnh. Từ một tới mười, rồi lại đếm từ đầu, từ một đến mười. Hễ hơi có tạp niệm, sẽ đếm sai số. Quý vị ắt phải chuyên chú nơi một cảnh, dựa trên các con số ấy, khiến cho cái tâm của quý vị định nơi con số, sẽ chẳng còn tìm cầu những vọng niệm khác nữa.

Loại này có rất nhiều cách tu. Có một khoảng thời gian, tôi sử dụng công phu như thế này: Tôi sử dụng thánh hiệu của Địa Tạng Bồ Tát, đếm theo từng chữ. Khi hít vào là Nam, thở ra là Mô, xong rồi lại hít vào là Địa, kế đó, lại thở ra là Tạng. Sau đó, hít vào là Bồ, thở ra là Tát. Mỗi chữ đều quán tưởng như vậy. Quý vị thở ra, hít vào như vậy, rồi lại thở ra, hít vào, đó gọi là Xuất Nhập Tức ( 出入息, hơi thở ra hít vào). Kinh Thập Luân nhằm dạy quý vị quán Xuất Nhập Tức, trọn chẳng nói đến con số để đếm; nhưng nói thông thường, phương pháp đếm [trong Sổ] là từ một đến mười. Lục Diệu Môn nói về chữ Sổ càng tường tận hơn. Đấy là bước đầu trong cách tu Chỉ Quán.

Kinh Thập Luân dạy giản lược như vậy rồi, đối với mỗi loại, đều nói hai thứ tướng, tức là tướng có thể hít vào, thở ra, đạt được Định nơi tướng thở ra, hít vào. Vậy thì nay đang lúc thở ra, hít vào, thoạt đầu hơi thở rất thô, cho đến khi quý vị quán tưởng đã lâu, hơi thở sẽ vi tế hơn. Sau khi đã vi tế, [sẽ đạt đến giai đoạn], hơi thở chẳng còn nữa. Như tôi niệm Nam Mô Địa Tạng Bồ Tát, niệm miết rồi cũng chẳng thấy có niệm nữa, hơi cũng chẳng thở ra, dường như hơi thở đã an định. Từ thô đến tế, vi tế đến mức hầu như chẳng còn cảm thấy nữa, cảm giác đã ngừng thở luôn. Đấy là tướng Xuất Nhập Tức.

Do quý vị đã tiến nhập công phu Xuất Nhập Tức, sẽ có thể chuyên chú, thuận theo hơi thở ra vào để ngưng dứt các “vọng niệm, vọng tưởng, tìm cầu, dò xét” . Nếu quý vị lìa khỏi vọng tưởng, vọng tưởng sẽ ngưng dứt. Chẳng còn tìm cầu nữa, chẳng dấy lên vọng tưởng nữa, quý vị đã đạt được công phu nơi Xuất Nhập Tức. Đạt được công phu, nói thông tục hơn một chút, sẽ là từ thô tướng tiến nhập tế tướng. Giống như lúc thoạt đầu chúng ta mới đếm hơi thở, tâm rất thô, rất phập phều, lao chao, rất xáo động, số đếm chạy lung tung. Càng đếm, tư tưởng lại càng rong ruổi. Khi nghiệp đã có thể trụ vững, tức là trụ nơi hơi thở ra, hít vào, các niệm khác sẽ đều chẳng có nữa! Một niệm như vậy, quán nơi chót mũi, hoặc là quán một tướng nhất định, sẽ chuyên chú một cảnh, có hàm nghĩa như thế đó. Chuyên chú nơi một cảnh, quý vị có thể ngưng dứt vọng niệm, tướng thở ra, hít vào đã trở thành rất nhẹ nhàng, vi tế. Khéo giữ lấy tướng thở ra, hít vào, tướng ấy như có, như không, thế nhưng vẫn chưa ngưng dứt, ắt cần phải đạt tới cảnh giới Chỉ.

“Tùy, sổ, chỉ, quán, chuyển, tịnh”, sáu điều này liên quan với nhau. Khi đó, quý vị cảm thấy hơi thở ra, hít vào đã diệt, chẳng còn hít thở nữa, mà cũng có thể trụ trong Định, hoặc như chúng ta nói là Khinh An, cũng gọi là Tam ma địa. Tới lúc ấy, biểu lộ tướng hít thở đã hết. Khi có thể biết đang thở ra hay hít vào đã tận, đó là Quán. Khi thở ra, hít vào đã chấm dứt thì là Chỉ. Biết hơi thở là thở ra hay hít vào, quan sát hơi thở ra, hít vào. Khi nó đã dứt thì cái tâm đã an trụ. Khi đó, quý vị phải quan sát chính mình, tâm không dấy động ý niệm nào khác, phải quan sát. Đó gọi là “do Định mà sanh ra Minh” . Minh là trí huệ. Trí huệ có nghĩa là Chiếu, đạt tới bước công phu thứ tư. Khi đó, đối với Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức như đã nói trong phần trước, quý vị đã sớm xả Sắc pháp. Đấy là chuyển tâm pháp. Quý vị có thể bỏ Ngũ Uẩn, dần dần tiến đến đắc Định. Thật sự có thể tiến nhập Định, dần dần có thể tiến nhập thánh địa (địa vị của bậc thánh), có thể thanh tịnh. Khi quý vị đã tịnh, sẽ xả Kết Sử tham, sân, si. Bỏ sạch các Kết Sử ấy, sẽ có thể sanh ra tịnh kiến ( 淨見, thấy biết thanh tịnh). Như vậy thì trí huệ đã khai. Nói ra dường như rất dễ dàng, nhưng thực hiện rất khó; trong ấy có các thứ tế hạnh ( 細行, các hạnh vi tế).

Còn nữa, trong khi quý vị tu, vị thầy hướng dẫn sẽ biết quý vị đạt tới cảnh giới nào. Nếu quý vị hỏi thầy: “Nay con đang ở cảnh giới nào?” Đặc biệt là khi ma chướng dấy lên, chính mình sẽ có thể nhận biết. Tuy đã nhận biết, nhưng chẳng thể khắc phục được! Chẳng hạn như nói: “Mỗi ngày chúng ta phải tĩnh tọa ba lần, hoặc tĩnh tọa năm lần”. Khi quý vị đã Định, hoặc là thoạt đầu liền có thể khắc phục hết thảy khó khăn thì mới thanh tịnh được, chứ vừa mới nhập môn, chướng ngại sẽ xảy ra liền. Hoặc là rất nhiều chuyện ràng buộc, quấy nhiễu trong thế gian xảy đến, khiến cho cái tâm của quý vị chẳng an định, sẽ bị xáo động. Nếu lúc quý vị đang ngồi, hoặc đang đi, hoặc đang trong lúc quán tưởng, hay niệm Phật cũng thế, tuy tâm quý vị trụ tại một cảnh, nhưng tâm bị xao động, tự nhiên cảnh giới bên ngoài sẽ quấy nhiễu quý vị. Dẫu không ai quấy nhiễu quý vị, chính [trong nội tâm] quý vị cũng sẽ tìm tòi. Đó là Tầm Tứ. Tự quý vị tìm tòi, lại còn thoái lui. Nếu bị như vậy, muốn tu trở lại để đạt được như trước rất khó. Chúng ta do môn Sổ Tức này sẽ có thể tiến nhập, có thể thuận theo (Tùy), xả trừ Tầm và Tứ, chẳng truy cầu nữa. Chẳng tìm tòi thì tư tưởng chẳng bị phan duyên, cũng có nghĩa là cái tâm vọng tưởng chẳng còn nắm níu cái cảnh nữa.

Đặc biệt là đối với người tu hành, sẽ phát sanh loại chướng ngại này: Hoặc là trong tâm sanh khởi phiền não, chẳng muốn thực hiện nữa, chẳng muốn hành trì nữa, chẳng nghĩ tu tập nữa. Đấy là [chướng ngại] do từ trong nội tại của chính mình sanh khởi. Hoặc là bằng hữu, thân thuộc [gây trở ngại]. Nói chung là duyên gì cũng đều đưa đến. Khi quý vị sắp tiến nhập, chướng ngại liền xảy ra. Vì sao? Vì trong quá khứ, chúng ta chẳng có thiện căn. Do vậy, Trí Giả đại sư mới nói: Khi quý vị tu Quán, muốn tu Định và tu Huệ thì phải đạt được đầy đủ các ngoại duyên trước đã! Địa Tạng Bồ Tát dạy chúng ta phải sám hối, vẫn chưa nói tới tu Định, vì quý vị muốn tiến nhập, muốn học tập, phải sám hối trước đã. Nếu không, ngay cả cơ hội học tập quý vị cũng chẳng có. Kể như có cơ hội học tập đi nữa, quý vị cũng hoàn toàn chẳng thể tiến nhập được, vì sẽ bị chướng ngại ngăn lấp!

Vạn nhất các vị đạo hữu muốn tu Định thành thánh, phát nguyện: “Tôi sẽ nghe trọn vẹn kinh Thập Luân”. Bộ kinh này giảng xong từ đầu đến cuối, người nghe chẳng gián đoạn sợ chẳng được mấy ai. Tôi cũng chẳng dám nói “không có”, hoặc là sẽ bỏ lỡ một hai buổi. Khi giảng kinh Chiêm Sát, tôi đã thí nghiệm, theo như tôi thấy, người học trọn vẹn từ đầu đến đuôi rất ít! Do nguyên nhân gì vậy? Nghiệp Lưu! Đặc biệt là trong thời Mạt Pháp, duyên chẳng thịnh. Đặc biệt là nội chướng của chính mình còn dữ dội hơn ngoại chướng. Đã có nghiệp, sẽ khởi Hoặc, Hoặc là bất an, bứt rứt, thậm chí dấy lên phiền não, phiền não với ai? Phiền não với chính mình. Không thể kiên nhẫn ngồi nổi. Tu đạo là như thế đó, bất luận quý vị tu môn nào! Bái sám có chướng ngại hay không? Rất khó! Chính mình phát tâm, tự mình ước định. Thoạt đầu là ấn định ba lần, rồi sẽ biến thành hai lần. Sau đó, hai lần biến thành một lần, rất khó! Luôn có những thứ quấy nhiễu, ai quấy nhiễu? Nghiệp Lưu và Phiền Não Lưu của chính mình. Khổ quả quấy nhiễu quý vị. Quý vị mong siêu thoát, khó lắm thay!

Do vậy, chúng ta mong trở thành người tu đạo, mong chẳng tạo tác nghiệp sanh tử, mong cắt đứt d òng sanh tử, mà nếu chẳng có cái tâm phát nguyện ấy, làm sao có thể thực hiện cho được? Dẫu quý vị có cái tâm ấy, muốn thực hiện, chướng ngại giữa chừng quá nhiều, quý vị phải khắc phục bằng cách nào? Trừ sức của chính mình ra, hãy cầu Phật, Bồ Tát gia trì. Do vậy, chúng ta bái sám, cầu tha lực, dùng tâm lực của chính mình kết hợp với từ bi lực của Phật, Bồ Tát, như thế thì quý vị mới có thể đoạn tam lưu. Đã đoạn tam lưu, quý vị sẽ chứng, sẽ có thể nhập thánh.

Khi chúng tôi mới bắt đầu học Hoa Nghiêm, do là căn cơ Nhị Thừa, đối với chuyện sanh về thế giới Cực Lạc, bèn suy nghĩ, cho rằng chẳng có gì là cần thiết, thậm chí cho rằng chẳng cần phải học, cứ nghĩ đó là phát đại nguyện. Hiện thời, càng học, càng kinh sợ, càng cảm thấy [chính mình] đã sai lầm. Quả A La Hán của Nhị Thừa đã đoạn sanh tử. Bậc thánh nhân chứng đắc Sơ Quả đã đoạn Kiến Hoặc, còn chúng ta thấy gì cũng sanh khởi phân biệt, thấy gì cũng đều sanh khởi tham ái, cách thánh quá xa. Nói dễ ẹt, làm mới khó. [Vậy thì] “biết” có dễ hay không? Hay là “làm” dễ hơn? Nho gia nói “tri nan hành dị”, ý nói: Biết rất khó, làm dễ dàng hơn! Có những chuyện rất dễ biết, làm rất khó. Tôi thấy: Đối với người học Phật, biết lẫn hành đều khó, nhưng so sánh thì quý vị ắt cần phải thật sự biết trước đã, rồi mới có thể hành được! Đây là bước đầu tiên. Quý vị chẳng biết, hành bằng cách nào? Cái Biết ấy cần phải có trí huệ. Quý vị phải có khá nhiều loại nhân duyên thì mới có thể bắt đầu biết được!

Nếu quý vị gặp phải một vị sư phụ chẳng giỏi cho lắm, chẳng gặp được pháp hội giảng kinh, chúng ta thấy rất đơn giản, chứ thật ra rất khó! Theo như tôi biết, xét theo kinh nghiệm của tôi, hoàn toàn chẳng dễ dàng! Ngay cả biết mà quý vị không biết, hành bằng cách nào đây? Đúng không? Bước đầu tiên là phải biết, điều này là cơ sở. Quý vị phải tin tưởng! Nếu ngay cả tin mà quý vị cũng chẳng tin, làm sao có thể biết cho được? Vì quý vị có tiến nhập thì mới học. Ngay cả niềm tin cũng chẳng có, tu đạo bằng cách nào? Chúng ta đừng nói chi khác, hãy nhìn vào Tế Công, chúng ta đều rất hâm mộ. Ngài giải đãi dường ấy, thế mà giỏi giang dường ấy, tùy tiện cầm lấy thứ gì cũng thành tựu. Ta thấy đối với các vị đại Bồ Tát, không gì chẳng phải là Phật pháp, nhưng muốn đạt đến cảnh giới ấy, chẳng phải là dễ đâu nhé!

Lúc bắt đầu học, đối với hết thảy các pháp đều chớ nên chấp trước. Nay tôi mới thấu hiểu, tôi chẳng có pháp, [vậy thì] chẳng cần chấp trước pháp, bảo tôi bỏ bằng cách nào? Tôi ắt phải nương theo pháp thì mới có thể trừ bỏ Ngã Chấp. Cho đến khi tôi chẳng có Ngã Chấp nữa, tôi cũng chẳng còn y theo pháp nữa. Hiện thời, cái Ngã vẫn còn đó, mỗi ngày cảnh giới ngũ dục đều có trọn đủ, mong chẳng cần đến pháp, làm sao quý vị tiến nhập cho được? Quý vị vẫn trôi lăn trong cảnh giới ngũ dục. Có phải là như thế hay không? Do vậy, nói là khó, mà cũng [có thể] nói là “rất dễ dàng”, tức là do cái tâm tín giải chí thành [thì sẽ thực hiện được].

Sau khi đã tin, tự nhiên quý vị sẽ biết cái nào là tốt, cái nào là xấu, đương nhiên quý vị sẽ xuôi theo cái tốt, tránh né cái xấu. Rõ ràng là hố lửa, ai sẽ nhảy vào? Đức Phật đã dạy rõ ràng “đó là hố lửa”. Tam giới là hầm lửa, quý vị nhất định phải xuất ly. Người giải sâu, sẽ cầu [xuất ly] tha thiết. Nguyện khẩn thiết thì mới hành được. Quý vị thường niệm vô thường, niệm khổ, mỗi ngày toàn gặp gỡ khổ quả, chẳng phải là chuyện này bức bách, thì sẽ là chuyện kia bức bách. Vừa mới tốt đẹp một tí, khổ đưa đến liền!

Rất nhiều đạo hữu kinh doanh, buôn bán cũng thế, mà đi làm cũng thế, nhà cửa đều chẳng có vấn đề gì, chuyện gì cũng đều ổn, [bỗng dưng] vợ thất nghiệp, chẳng có thâu nhập, quý vị nói có phiền toái hay không? Vừa mới tốt đẹp một chút, trong nhà liền có người bệnh, khám bệnh phải tốn tiền, rất bức bách. Nay những điều chúng ta học, cần phải tu hành, chính là “giữ được ý niệm đến đi”, cũng tức là chúng ta dấy lên ý niệm, hít thở chính là cái niệm đến đi. Hễ niệm dấy lên, thường nắm chắc ý niệm ấy, cũng chẳng dễ dàng! Chúng ta học dần dần, giống như chúng tôi giảng kinh Thập Luân chỉ sợ một hai ngày cũng giảng chẳng xong được! Học kinh để làm gì? Có thể dùng được thì vẫn sử dụng ngay lập tức. Đối với lúc khởi đầu, chúng tôi nói nhiều hơn một lần. Pháp này đối với chúng ta là thuận tiện nhất, mọi người đều có thể nhập được, đều có thể biết. Hôm nay, chúng tôi nói về chuyện “giữ được cái niệm đến đi”, chứ “sổ, tùy, chỉ, quán, chuyển, tịnh” vẫn chưa nói xong! Mọi người có thể xem sách Lục Diệu Môn, đối với mỗi điều, sách ấy đều giảng rất cặn kẽ, nhưng chỉ là chỗ khởi sự để tu hết thảy các môn Định.

Hiện thời, pháp sư Hoằng Giác đang giảng pháp Chỉ Quán trong Bồ Đề Đạo [Thứ Đệ Luận], đó là chiếu theo giáo nghĩa của Tây Tạng, cũng rất thuận tiện, rất giản dị, rõ ràng. Nếu mọi người tiến nhập, cũng rất dễ dàng. Nếu kết hợp cả hai cách này, sẽ càng hay hơn nữa!

(Kinh) Phục phương tiện tu Nhập Xuất Tức Quán, tức thị tu tập trì lai khứ niệm. Vân hà do niệm như thật quán sát nhập tức, xuất tức? Vị chánh quán sát, sổ cố, tùy cố, chỉ cố, quán cố, chuyển cố, tịnh cố. Ưng tri thử trung, Sổ năng tạo tác nhị chủng sự nghiệp: Nhất, năng vi y phục chư Tầm, Tứ. Nhị, năng thủ ư nhập xuất tức tướng. Tùy năng tạo tác nhị chủng sự nghiệp: Nhất, y xuất ly, xả chư Tầm, Tứ. Nhị, năng thiện thủ nhập xuất tức tướng. Chỉ năng tạo tác nhị chủng sự nghiệp: Nhất, năng thị hiện nhập xuất tức diệt. Nhị, năng an trụ thắng tam ma địa. Quán năng tạo tác nhị chủng sự nghiệp: Nhất, năng thị hiện nhập xuất tức tận. Nhị, năng an trụ tâm cập tâm pháp, biệt dị quán sát. Chuyển năng tạo tác nhị chủng sự nghiệp: Nhất, năng phương tiện xả chư Thủ Uẩn. Nhị, năng phương tiện thú nhập thánh địa. Tịnh năng tạo tác nhị chủng sự nghiệp: Nhất, năng xả kết . N hị, năng tịnh kiến.

(經)复方便修入出息觀，即是修習持來去念。云何由念如實觀察入息出息？謂正觀察，數故、隨故、止故、觀故、轉故、淨故。應知此中，數能造作二種事業：一、能為依伏諸尋伺。二、能取於入出息相。隨能造作二種事業：一、依出離舍諸尋伺。二、能善取入出息相。止能造作二種事業：一、能示現入出息滅。二、能安住勝三摩地。觀能造作二種事業：一、能示現入出息盡。二、能安住心及心法，別異觀察。轉能造作二種事業：一、能方便舍諸取蘊。二、能方便趣入聖地。淨能造作二種事業：一、能舍結。二、能淨見。

( Kinh: Lại có phương tiện tu Nhập Xuất Tức Quán (quán hơi thở ra vào), tức là tu tập giữ vững cái niệm đến đi. Như thế nào là do niệm như thật mà quan sát thở ra, hít vào? Tức là chánh quán sát, do các phép Sổ, Tùy, Chỉ, Quán, Chuyển, và Tịnh. Hãy nên biết trong ấy, Sổ có thể tạo tác hai thứ sự nghiệp: Một là có thể dùng nó để chế phục Tầm và Tứ . H ai là có thể nắm giữ tướng hít vào, thở ra. “Tùy” có thể tạo tác hai thứ sự nghiệp: Một là dựa vào xuất ly mà bỏ các Tầm và Tứ. Hai là có thể khéo giữ lấy tướng hít vào, thở ra. “Chỉ” có thể tạo tác hai thứ sự nghiệp: Một là có thể thị hiện hít vào, thở ra diệt mất . H ai là có thể an trụ trong chánh định thù thắng. “Quán” có thể tạo tác hai thứ sự nghiệp: Một là có thể thị hiện hít vào, thở ra đã chấm dứt . H ai là có thể an trụ tâm và tâm pháp sai khác để quán sát. “Chuyển” có thể tạo tác hai thứ sự nghiệp: Một là có thể phương tiện xả các Thủ Uẩn . H ai là có thể phương tiện tiến nhập địa vị thánh. “Tịnh” có thể tạo tác hai thứ sự nghiệp: Một là có thể xả kết . H ai là có thể tịnh hóa tri kiến).

Phương tiện tối sơ để tu Định nghiệp luân là tu Nhập Xuất Tức Quán. Muốn tu pháp môn phương tiện này thì có sáu loại, tức là “sổ, tùy, chỉ, quán, chuyển, tịnh” . Pháp quán Nhập Xuất Tức này còn gọi là tu tập “trì lai khứ niệm” (nắm vững niệm đến đi). Niệm đến, niệm đi [là đối tượng để quán của] phép Sổ Tức Quán. Sổ ( 數 ) là đếm chữ hay đếm số; dùng phương pháp đếm số để nhiếp tâm, nhiếp vọng niệm của quý vị. Chúng ta mới nghe hoặc mới học, cảm thấy [phương pháp này] rất đơn giản. Nếu quý vị thật sự tu tập, [sẽ nhận thấy] chẳng đơn giản cho lắm. Quý vị [chỉ chú trọng] đếm số là sai mất rồi. Có hai cách đếm:

Một loại là hít vào đếm một, thở ra đếm hai. Một mực hít vào bèn đếm một, thở ra đếm hai, lại hít vào đếm ba, thở ra đếm bốn. Đây là một cách đếm.

Một cách đếm khác là quý vị có thể gộp chung hít vào và thở ra để đếm thành một, [kế tiếp] hít vào thở ra đếm hai. Đếm tới mười là hết (lại đếm từ một trở lại). Một là con số khởi đầu, mười là con số kết thúc. Vòng mười lượt đầu tiên đã xong, quý vị lại đếm từ một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, lại quán số như vậy.

Thoạt đầu, quý vị cảm thấy đếm số như vậy rất đơn giản, cứ lo

đếm số là sai mất rồi. Nếu tâm chẳng chú ý đôi chút, một là đếm lầm số, hai là hơi thở ra vào sẽ hỗn loạn. Hít vào, thở ra bị hỗn loạn, quý vị ắt cần phải điều hòa cân bằng hơi thở. Đã nhiếp cho quý vị khỏi hôn trầm, mà cũng nhiếp quý vị chẳng tán loạn. Vì đây là tu Định, là chỗ để tiến nhập đầu tiên, quý vị ắt cần phải tĩnh tâm quán sát. Chẳng hôn trầm, chẳng tán loạn thì quý vị mới có thể đếm số đúng được!

Nếu quý vị chẳng sử dụng công phu này, thoạt đầu nghe nói liền cho là quá đơn giản! Quý vị dùng rồi mới thấy thật ra rất khó, thoáng chốc đã đếm sai mất rồi. Nếu quý vị chỉ đếm số đơn, tức là hít vào đếm một, thở ra đếm hai, lại hít vào đếm ba, thở ra đếm bốn. Mười lần như vậy, mỗi lượt tính một vòng. Nếu hít vào và thở ra tính là một, như vậy mười lượt tức là mười lần hít vào thở ra. Có người cảm thấy vừa hít vào vừa thở ra mới đếm thành một số, sợ sẽ lầm loạn, liền hít vào đếm là một, thở ra đếm là hai, chỉ tùy thuộc sao cho quý vị đắc Định là tốt nhất. Quý vị có thể tự áp dụng phương tiện này. Nhưng khi quý vị đếm đến mười, bèn đếm lại từ đầu. Thoạt đầu, khi mới sử dụng [cách Quán này], vừa ngồi xuống, hơi thở rất nặng nề, rất hào hển. Quý vị cứ hít vào, thở ra, đếm số như vậy, hơi thở sẽ từ thô tháp trở nên nhẹ dịu, tới cuối cùng, thở ra lẫn hít vào đều ngưng. Như thế thì sẽ dần dần nhập Định.

Tôi sẽ nói đại lược đôi chút. “Tùy” ( 隨 ) là trước hết dựa theo hơi thở ra vào, trước hết thuận theo cách đếm số. Sau là “tùy” theo Chỉ. “Tùy” có thể khởi lên hai thứ tác dụng. Tùy thuận cách đếm số hơi thở ra vào mà có thể quan sát tướng thở ra, hít vào. Trong khi đếm số, đếm tới đếm lui như vậy, điều hòa hơi thở hết sức vi tế. Dần dần, quý vị sẽ ngừng dứt các tâm mong cầu, tâm phan duyên. Tự quý vị có thể thấy được, chính mình có thể quán tưởng tướng trạng hít vào, thở ra, có thể thấy tướng ra vào của nó. Điều này thuộc về Sắc pháp, thuộc về sắc tướng. Do vậy, phép Quán của quý vị là hữu tướng, có thể dùng nó để hàng phục cái tâm tán loạn. Khi quý vị đếm số, tùy thuận theo tướng hít vào, thở ra ấy, chính mình có thể quan sát. Cách tùy thuận ấy có thể khởi lên hai thứ tác dụng: Một là ngưng dứt cái tâm tìm cầu, hai là hàng phục cái tâm Tầm Tứ.

Do lúc đếm số, có thể hàng phục cái tâm tán loạn. Cho đến lúc Tùy [như vừa nói trên đây], sẽ có thể xuất ly, bỏ được cái tâm Tầm Tứ. Khi ấy, người đó có thể khéo giữ lấy tướng hít vào, thở ra, [tức là] trong khi đang tu, có thể dần dần quan sát. Đó là tác dụng của Tùy. Tác dụng của Chỉ là khi đang Tùy, đối với tướng hít vào, thở ra đã hiện hữu ấy, sẽ có thể diệt trừ tướng hít vào, thở ra. Khi ấy, quý vị đã có thể dần dần nhập Định, an trụ trong Định. Khi quý vị cảm thấy đã có thể dần dần nhập Định, đó là quán chiếu, nó có thể báo cho quý vị biết hơi hít vào, thở ra đã hết, hoàn toàn bất động, đã diệt tận, có thể an trụ cái tâm.

“Chuyển” có nghĩa là hàng phục cái tướng ấy, có thể xả Sắc Pháp và Sắc Uẩn. Tướng thở ra hít vào thuộc về Sắc Uẩn. Người ấy dần dần đoạn phiền não, có thể nhập địa vị thánh, tức là đã đoạn phiền não. Khi cảm thấy tĩnh, người ấy có thể xả các thứ Kết Sử, bỏ được tham, sân, si, mạn, nghi, Thân Kiến, Biên Kiến, Giới Thủ Kiến, Kiến Thủ Kiến, Tà Kiến, tức mười phiền não Kết Sử ấy. Xả hoàn toàn chẳng phải là đoạn, vẫn chưa đạt tới cảnh giới ấy. Khi có thể đoạn, sẽ có thể sanh ra chánh tri, chánh kiến. Đó gọi là “sáu loại phương tiện” . Sáu loại phương tiện ấy chính từ phép Sổ mà Sổ, Tùy, Chỉ, Quán, Chuyển, Tịnh. Trí Giả đại sư viết Lục Diệu Môn, đã sửa [Chuyển] thành Hoàn, [với ý nghĩa] “hoàn nguyên” ( 還原, trở lại) thanh tịnh.

Mỗi loại phương tiện đều có hai thứ tượng trưng: Một là thô, hai là tế. Khi quý vị mới tu, lúc đếm số, tùy thuộc chính mình chọn lựa cách nào. Khi tôi sử dụng, tôi niệm thánh hiệu Địa Tạng: Cứ mỗi một chữ, hít vào ở chữ Nam, thở ra ở chữ Mô. Xong xuôi lại hít vào là chữ Địa, lại thở ra là chữ Tạng. Lại hít vào là chữ Bồ. Lại thở ra là chữ Tát. Tôi chia sáu chữ thành ba lượt. Hít vào, thở ra, hít vào, thở ra, hít vào, thở ra; niệm Phật mười lần thì là tôi niệm trọn sáu mươi chữ. Lúc đầu rất thô, phải tập trung tinh lực; hơi lơi lỏng, lười nhác sẽ bị sai lầm ngay. Khi sử dụng đã khá tinh thông, đếm tới, đếm lui, dần dần hơi thở được hàng phục, trong tâm liền tĩnh lặng. Đã chẳng thể dấy vọng tưởng, mà cũng chớ nên hôn trầm. Nếu tư tưởng chẳng chú ý đôi chút, quý vị sẽ chẳng thể quán chiếu được, sẽ bị lầm. Thoạt đầu, quý vị cảm thấy như vậy quá phức tạp, có thể rút ngắn cho giản đơn hơn. Trước hết là đếm từ lúc hít vào, hít vào đếm là một, thở ra đếm là hai, vậy thì lại hít vào là ba, lại thở ra là bốn. Do vậy, trong năm vòng hít thở, sẽ đủ mười số.

Chiếu theo kinh nghiệm của tôi, nếu quý vị có thể đếm tới lần thứ năm trăm, bất luận quý vị đi lại cũng thế, mà ngồi cũng thế, có khi ngồi ở đó đếm số, quý vị sẽ cảm thấy giống như thằng ngốc, ngồi ngơ ngẩn tại đó. Vì quý vị chuyên chú vào một cảnh, kinh dạy “chuyên chú một cảnh, sẽ có thể nhiếp tâm”, đã hàng phục cảm giác thô, sẽ tiến nhập [cảm giác] tế. Khi đã tế, quý vị càng phải chú ý. Tế sẽ dễ trở thành gì? Dễ bị hôn trầm! Nhất định phải quán chiếu hơi thở ra vào, nhưng ắt cần phải chú ý: Quý vị chú tâm chuyên chú một cảnh, sẽ chẳng đếm sai số. Như thế thì hết thảy tâm vọng tưởng, tâm tìm cầu quan sát sẽ ngừng lại, Khi hơi thở đã ngừng, chúng nó sẽ bị khuất phục theo. Quý vị coi cái tướng tùy thuận ấy như là tướng của hơi thở ra vào. Khi đã tùy, sẽ có thể xả, có thể lìa khỏi hết thảy tướng hơi thở ra vào ấy, “lìa khỏi” là Xả. Đó là ý nghĩa của “Tùy” . “Tùy” có nghĩa là “khi có thể xả, sẽ là tùy thuận” . Cũng có nghĩa là “đã lìa bỏ tướng hít vào, thở ra” ấy, xả lìa tướng thô của Tầm và Tứ. Nhưng trong lúc đó, chỉ còn sót lại tướng hít vào, thở ra rất vi tế. Tướng ấy ắt cần phải đạt đến Chỉ, tức là trong tình huống Tùy, ắt cần phải đạt đến Chỉ thì quý vị mới có thể nhập Định. Đã nhập Định, tướng hít vào, thở ra sẽ chẳng có. Đã chẳng có, thì là đã ở trong Định; bất quá, Định ấy vẫn chưa phải là Đại Định.

Khi quý vị Chỉ, thị hiện tướng hít vào, thở ra đã diệt. Tam ma địa là Định. Lúc quý vị mới đắc Định, cảm giác hết sức hoan hỷ. Chuyện này phải thực hiện theo từng bước một, chẳng thể lướt qua được, chẳng thể nhảy cóc, quý vị ắt cần phải thực hiện theo từng bước một. Chúng ta thường nói “Định có thể sanh ra Huệ”, Huệ ở đây có nghĩa là Chiếu, chẳng còn phân biệt, chẳng còn tìm kiếm. Hễ tìm kiếm, sẽ lại rơi vào Tầm và Tứ trong phần trước. Chẳng phải là ý nghĩa như thế! Nó là chiếu, chiếu soi, quan sát, rồi lại quan sát. Đã chiếu soi, tướng hít vào, thở ra chẳng còn nữa. Như vậy bèn chẳng có thở ra, hít vào, mãi cho đến khi cái tướng [thở ra, hít vào] ấy cũng chẳng có. Trước tiên là chế phục Tầm và Tứ; sau đó, diệt tướng thở ra, hít vào. Cho đến khi Tùy, mãi cho đến khi tướng thở ra lẫn hít vào đều dần dần trở thành rất vi tế, cho tới khi chẳng còn nữa, thì là lúc đã đạt tới Chỉ, [thở ra, hít vào] hoàn toàn hết hẳn, đã lìa bỏ rồi. Đã hoàn toàn hết thì khi đó quý vị biết cái tâm đã an trụ trong Định cảnh, chuyên chú nơi một cảnh, đấy là an trụ. Tâm, tâm sở, biệt ý quan sát, tâm là tâm sở pháp. Chúng ta học Bách Pháp, biết Sắc Pháp có mười một món, Tâm Pháp có tám, Tâm Sở Pháp gồm năm mươi mốt món.

“Quán sát” không có nghĩa là phân biệt, tìm tòi. Hễ tìm tòi, sẽ rơi vào Tầm Tứ, mà [quán sát] là Chiếu, chiếu soi phiền não của quý vị để hàng phục hôn trầm và tán loạn. [Hôn trầm và tán loạn] đều thuộc về Tâm Sở Pháp. Tùy theo ý thức của quý vị khởi phân biệt mà thành Lục Nhập, tức tai nghe tiếng, mắt thấy sắc, lưỡi biết vị… Quý vị chiếu soi sáu căn, những hiện tượng trên đây sẽ chẳng còn nữa. Đấy chẳng phải là ngây ngốc, mà cũng chẳng phải là ngủ mê, phải quan sát. Vì quý vị ở trong Định sanh khởi huệ tâm sở, đấy là bước đầu.

(Kinh) Như thị lục chủng phương tiện, tu tập Nhập Xuất Tức Quán, tiện năng tùy thuận quán Ngũ Thủ Uẩn. Sở dĩ giả hà? Như thị nhập tức, xuất tức tự tánh, danh Sắc Thủ Uẩn. Như thị nhập tức, xuất tức lãnh nạp, danh Thọ Thủ Uẩn. Như thị nhập tức, xuất tức thủ tướng, danh Tưởng Thủ Uẩn. Như thị nhập tức, xuất tức tạo tác, danh Hành Thủ Uẩn. Như thị nhập tức, xuất tức liễu biệt, danh Thức Thủ Uẩn. Như thị sở thuyết ngũ chủng Thủ Uẩn, các các biệt dị, hỗ bất tương tự, tân tân phi cố, vô trụ, vô tích, bất khả ngôn thuyết. Như thị quán sát ngũ chủng Thủ Uẩn, năng trừ tam hạnh. Nhược năng như thị cứu cánh, tùy quán tam chủng hạnh tận, tiện năng ư thử chư Hữu thức thân, lục chủng cảnh giới, cứu cánh tùy quán Ngã, Ngã Sở Chấp nghiệp, ư vô minh, ái, nhân điền phú nhuận, nhất thiết giai tận.

(經)如是六種方便，修習入出息觀，便能隨順觀五取蘊。所以者何？如是入息，出息自性，名色取蘊。如是入息，出息領納，名受取蘊。如是入息，出息取相，名想取蘊。如是入息，出息造作，名行取蘊。如是入息，出息了別，名識取蘊。如是所說五種取蘊，各各別異，互不相似，新新非故，無住無積，不可言說。如是觀察五種取蘊，能除三行。若能如是究竟，隨觀三種行盡，便能於此諸有識身，六種境界，究竟隨觀我，我所執業，於無明，愛，因田覆潤，一切皆盡。

( Kinh: Sáu thứ phương tiện như thế, tu tập Nhập Xuất Tức Quán (quán hít vào, thở ra), sẽ có thể tùy thuận quán Ngũ Thủ Uẩn. Vì cớ sao vậy? Tự tánh của hít vào, thở ra như thế được gọi là Sắc Thủ Uẩn. Sự lãnh nạp nơi hít vào, thở ra như thế, được gọi là Thọ Thủ Uẩn. Giữ lấy tướng của hít vào, thở ra như thế, thì gọi là Tưởng Thủ Uẩn. Tạo tác của hít vào, thở ra như thế thì gọi là Hành Thủ Uẩn. Liễu biệt hít vào, thở ra như thế, thì gọi là Thức Thủ Uẩn. Năm loại Thủ Uẩn đã nói như thế, mỗi loại đều khác nhau, chẳng tương tự với nhau, luôn mới mẻ, chẳng cũ, chẳng trụ, chẳng tích tập, chẳng thể diễn tả bằng ngôn ngữ được. Quan sát năm loại Thủ Uẩn như thế, có thể trừ ba hạnh. Nếu có thể quan sát rốt ráo ba thứ hạnh ấy chấm dứt, sẽ có thể đối với các thức, thân thể, sáu loại cảnh giới trong các Hữu mà rốt ráo tùy quán Ngã và các thứ được Ngã chấp trước, giống như thửa ruộng do vô minh và ái làm cái nhân, che phủ, tưới tắm, hết thảy đều tận).

Sáu loại phương tiện này đều là phương tiện ban đầu để nhập Định. Đừng tưởng rằng Chỉ [trong Sổ, Tùy, Chỉ, Quán, Chuyển, Tịnh] là tam ma địa thù thắng, đấy chẳng phải là đại định. Bất quá chỉ là trong một trăm lẻ tám môn tam muội, mới nhập Sơ Hỷ Tịnh, cũng là lúc thoạt đầu mới tiến nhập tu hành. Cho đến khi Chuyển, lại khởi đầu, lại xả Uẩn. Uẩn ( 蕴 ) là chứa đựng. Đã nắm vững Uẩn, thì đã nhập thánh địa (địa vị thánh nhân). Như Sơ Quả thánh nhân đã đoạn Kiến Hoặc đại khái là như thế đó. Khi ấy, đã sâu rồi, có thể xả Kết Sử, chẳng truy cầu, nhưng chưa phải là đoạn, giống như chữ Xả trong giai đoạn Tùy ở phần trước. Người ấy đã đạt được chánh tri, chánh kiến. Thanh tịnh pháp nhãn đã tịnh, tức là sáu thứ phương tiện dùng để tu quán tình huống của hơi thở ra, hít vào. Lúc đó, có thể tùy thuận tiến tu thêm bước nữa. Vậy thì kinh văn giải thích rằng: Tiến tu thêm một bước nữa, quán cái Thể của hơi thở ra, hít vào cũng chính là tự tánh của hơi thở ra hít vào. Cái Thể ấy thuộc về Sắc Pháp, cho nên gọi là Sắc Thủ Uẩn. Vậy thì hết thảy các sắc được uẩn tàng đến đây đã ngưng dứt. Hít vào, thở ra, một vào, một ra, mang ý nghĩa lãnh nạp, điều đó được gọi là “lãnh thọ”, cũng gọi là Thọ Thủ Uẩn.

Thủ tướng ( 取 相, nắm giữ tướng) hít vào, thở ra, “thủ tướng” chính là tưởng trong tư tưởng (suy tưởng), cho nên gọi là Tưởng Thủ Uẩn. Tạo tác do hít vào, thở ra như thế, có ý nghĩa “vận chuyển” . Do vận chuyển sự tạo tác ấy, nên gọi là Hành Thủ Uẩn. Liễu biệt ( 了別, thấy hiểu phân biệt rõ ràng) sự hít vào, thở ra như thế. Hít vào, thở ra, [rồi lại] hít vào, thở ra. Sự liễu biệt ấy được gọi là Thức Thủ Uẩn.

Năm thứ đó được gọi là Ngũ Thủ Uẩn ( 五取蘊 ). Ngũ Thủ Uẩn là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. “Thủ” ( 取 ) có nghĩa là “quý vị vốn đã trọn đủ”. Ngũ Thủ Uẩn là trọn đủ. Mỗi người chúng ta đều trọn đủ. Chỉ cần là hữu tình, đều có đủ năm Uẩn Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức ấy. Năm Uẩn ấy, mỗi món đều khác biệt. Món này chẳng tương tự món kia; khi ấy, chúng là chẳng tương tự. Tiến thêm một bước nữa, những thứ trên đây đều bỏ sạch, thì gọi là Hậu ( 后 ). Có thô Ngũ Thủ Uẩn và tế Ngũ Thủ Uẩn. Do những thứ ấy chẳng trụ, nên nói là “tân tân phi cố” ( 新新非故, luôn mới mẻ, chẳng cũ), [hàm ý]: Chẳng phải là cái đã có sẵn, mà là luôn thay thế, đổi mới lẫn nhau. Do chúng nó chẳng trụ, có phải là tích tụ một chỗ hay chăng? Chẳng phải vậy! Mong dùng ngôn ngữ để giải thích rõ ràng Ngũ Uẩn thì chẳng thể dùng ngôn ngữ để giảng giải được. Chỉ có thể khi quán chiếu, quý vị bèn chiếu soi nó.

Quý vị có thể đạt tới tình huống như vậy, sẽ đạt được “tam hạnh” . “Tam hạnh” là gì vậy? Chính là phước, tội, và vô tác. “Vô tác” có nghĩa là vô động, cũng có nghĩa là chẳng khởi lên ý niệm về phước, mà cũng chẳng khởi ý niệm về tội. Đối với “tam hạnh”, quý vị có thể trừ khử “phước, tội, vô động”, còn gọi là vô ký, [tức là] chẳng tội, chẳng phước, có tánh chất vô ký. Nếu có thể tùy thuận, quán ba hạnh ấy đều đã hết, trong hiện tại, thân tâm sẽ thanh tịnh. [Trong câu “tiện năng ư thử chư Hữu thức thân lục chủng cảnh giới” ], “thức” là tâm, “thân” là thân thể. Thân thể thuộc vào Sắc Pháp, tâm là Tâm Pháp. Đối với hai pháp Sắc và Tâm ấy, lục căn đều thanh tịnh. Khi đó, có thể tiến nhập Ngã Chấp để dần dần thâm nhập quán Vô Ngã. Phá trừ vô ngã, sẽ có thể tiến nhập các pháp chấp trước bởi Ngã. Năng Chấp (chủ thể chấp trước) là Ngã, Ngã Sở Chấp (cái bị chấp trước bởi Ngã) chính là hết thảy các tướng cảnh giới. Chấp trước những tướng cảnh giới nào? Có vô minh và ái làm nhân, [tức là như trong chánh kinh, sánh ví vọng tâm như] “thửa ruộng có ái và vô minh làm nhân, bị hết thảy các tội nghiệp che lấp” . Các tội phước [do thửa ruộng ấy] sanh ra đều đã tận. Đó là bước đầu.

(Kinh) Như thị tu tập tứ chủng Niệm Trụ giai đắc viên mãn, nãi chí tu tập Bát Chi Thánh Đạo giai đắc viên mãn, như thị nãi chí tu tập thập bát bất cộng Phật pháp giai đắc viên mãn. Như thị nãi chí tu Nhất Thiết Chủng Vô Sanh Pháp Nhẫn, Thủ Lăng Già Ma tam ma địa đẳng giai đắc viên mãn. Như thị tu tập trì lai khứ niệm, nhập chư Tĩnh Lự, danh trụ chánh pháp thắng nghĩa hữu tình, danh vi chân thật tu tập Tĩnh Lự, danh vi chân thật cúng dường tam thế chư Phật Thế Tôn, danh nhất thiết Phật tâm trung chi tử, tùng Phật khẩu sanh, thị pháp sở thành, thị pháp sở hóa.

(經)如是修習四種念住皆得圓滿，乃至修習八支聖道皆得圓滿，如是乃至修習十八不共佛法皆得圓滿。如是乃至修一切種無生法忍，首楞伽摩三摩地等皆得圓滿。如是修習持來去念，入諸靜慮，名住正法勝義有情，名為真實修習靜慮，名為真實供養三世諸佛世尊，名一切佛心中之子，從佛口生，是法所成，是法所化。

( Kinh: Tu tập bốn loại Niệm Trụ như thế đều được viên mãn, cho đến tu tập tám chi thánh đạo đều được viên mãn, như thế cho đến tu tập mười tám Phật pháp bất cộng đều được viên mãn, như thế cho đến tu Nhất Thiết Chủng Vô Sanh Pháp Nhẫn (Nhất Thiết Chủng Trí), Thủ Lăng Già Ma tam ma địa (Thủ Lăng Nghiêm chánh định) v.v… đều được viên mãn. Tu tập giữ vững niệm đến đi như thế, nhập các Tĩnh Lự, gọi là hữu tình trụ trong nghĩa thù thắng của chánh pháp, gọi là tu tập Tĩnh Lự chân thật, gọi là chân thật cúng dường tam thế chư Phật Thế Tôn, gọi là con trong tâm của hết thảy các đức Phật, sanh từ miệng Phật, do pháp thành tựu, được hóa độ bởi pháp).

Sau khi đã tu xong các pháp ấy, mới có thể tiến nhập tu tập bốn loại Niệm Trụ. Khởi quán bốn loại Niệm Trụ là “quán thân bất tịnh, quán Thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã” . Thực hiện từ công phu Sổ, Tùy, Chỉ, Quán, Chuyển, Tịnh. Sau đấy, lại khởi quán Tứ Niệm Xứ, có thể tiến nhập rất nhanh, thành công rất nhanh. “Viên mãn” có nghĩa là “thành tựu” . Thoạt đầu, đều là từ Sổ mà bắt đầu, tức là cần phải từ trong Định, quý vị tấn tu thêm bước nữa là tu Tư Duy. Sau khi bốn loại Niệm Trụ như vậy đều đã viên mãn, Bát Thánh Đạo đều viên mãn, cho đến tu Thập Bát Bất Cộng Phật pháp đều viên mãn, cho đến tu Nhất Thiết Chủng Vô Sanh Pháp Nhẫn, cũng tức là Nhất Thiết Chủng Trí. Vô Sanh Pháp Nhẫn là chấp nhận các pháp vô sanh. Pháp vô sanh chỉ có một loại trí huệ, đạt được Thủ Lăng Già tam ma địa (Thủ Lăng Nghiêm tam muội). Đấy đều là nói tóm tắt. Nếu nói cặn kẽ, sẽ là mỗi món Định đều phải viên mãn. Trên đây là giải thích đại lược môn Phật Luân thứ hai như thế.

Tu “trì lai khứ niệm” (giữ vững mỗi niệm đến đi) chính là tu cái niệm của quý vị. Do cái niệm ấy, tu niệm nhập Tĩnh Định, “trụ chánh pháp thắng nghĩa hữu tình” (là hữu tình trụ trong nghĩa thù thắng của chánh pháp) . “Chánh pháp thắng nghĩa” là gì? Chính là nói đến Đệ Nhất Nghĩa, tức là nói đến Thật Tướng, nói tới ý nghĩa chân thật bất biến. Hữu tình ấy đã thành tựu, có thể chân thật tu hành Tĩnh Lự, chân thật tu hành Định.

Bát Chi Thánh Đạo là Chánh Kiến, Chánh Tư Duy, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng, Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định, và Chánh Kiến. Đối với Phật pháp, chẳng nẩy sanh tà tri, tà kiến, giải thích rất chánh xác, rời xa các kiến giải hư vọng như duy thần, duy vật, duy ngã. Tuy chỉ là hai chữ, nhưng Chánh Kiến cũng rất khó nẩy sanh. Rất nhiều người trong chúng ta hy vọng có thần thông, mong mỏi có cảm ứng, hoặc là Ngã Chấp, Ngã Kiến rất sâu. Phàm là đối với chính mình, luôn đặt Ngã Kiến (kiến giải của chính mình) vào địa vị bậc nhất. Ngã Kiến chẳng phải là chánh kiến. Trong [các loại kiến giải] duy thần, duy ngã, và duy vật, luôn tách tâm và cảnh thành hai. Tâm và cảnh bị tách làm đôi, duy cảnh là duy vật chất (chỉ chấp nhậ n vật chất tồn tại), duy vật chỉ chấp nhận vật chất. Đừng nên xếp vật chất thành tánh chất bậc nhất, hoặc xếp duy tâm thành tánh chất bậc nhất, [những chấp trước ấy] đều là sai lầm. [Chẳng chấp trước như thế] thì mới là giải thích Phật pháp chánh xác. Ngoài tâm chẳng có pháp hay có cảnh. Ngoài cảnh cũng chẳng có tâm, mà ngoài pháp cũng chẳng có tâm. Cách giải thích ấy rất sâu. Chúng tôi chỉ nói [đơn giản Chánh Kiến] là nẩy sanh kiến giải chân chánh, chẳng sanh ra tà tri, tà kiến là được rồi. [Hễ có chánh kiến], nhìn vào vấn đề, sẽ có thể thấy nhập lý sâu hơn một chút. Cái lý ấy nếu phải giải thích thì cũng rất nhiều. Nói đơn giản thì là chân tâm (tức là chân lý).

Tư tưởng của chúng ta hoạt động, chẳng thể lìa khỏi ba loại. Nói theo phía nhân loại thì một là vật lý, hai là tâm lý, còn một loại nữa là sanh lý. Rất nhiều người căn cứ theo sanh lý, khi hết thảy vật chất được sanh ra, họ có lập luận như thế này: Xét theo phương diện vật lý, hết thảy vật chất biến hóa, sanh, trụ, dị, diệt, họ có thể tìm ra quy luật. Đối với tâm lý, tức là đối với sự tư duy trong cái tâm của chính mình, cũng có sự biến hóa nhất định, cũng có quy luật nhất định. Nhưng nếu thống nhất sanh lý với vật lý hoặc tâm lý thì hoàn toàn chẳng dễ dàng. Giống như một quốc gia lập ra pháp luật, ắt cần phải liễu giải tình hình trong nước, tánh tình của con người, đối với quan hệ giữa con người và gia tộc của họ, quan hệ lục thân quyến thuộc, quan hệ với quốc gia, quý vị chẳng thể không suy xét [các mối quan hệ ấy]. Vì thế, khi lập pháp, nhất định phải chú ý đến tình cảm của người dân. Pháp luật lập ra chẳng hợp lòng dân, thì pháp luật ấy sẽ chẳng thể thành lập, chẳng trở thành pháp luật.

Vì thế, chúng ta thường nói tới thiên lý và lòng người, còn có quốc pháp, cũng là “tình, lý, pháp” . Nói đạo lý thì có thể lôi đạo lý ra nói được, nhưng phải phù hợp tình người, phù hợp đạo lý, phù hợp phép nước. Trong ba loại đó, hễ trái nghịch một loại, sẽ chẳng thể thành lập. Lập ra một pháp hoàn toàn trái nghịch tình người, nói theo đạo lý thì cũng có thể suông sẻ, nhưng xét theo tình người sẽ chẳng thông. Quý vị sẽ bị toàn dân phản đối, vậy thì cũng không được. [Nếu chỉ] phù hợp tình lý, theo tình lý thì làm như vậy được, nhưng xét theo khía cạnh pháp luật, sẽ chẳng thể chấp nhận được. Không cần biết quý vị gặp khó khăn gì đi nữa, quốc gia ắt cần phải có pháp luật thống nhất. Thiên lý, quốc pháp, và nhân tình, quý vị phải hiểu ba điều ấy. Đã hiểu rồi, quý vị quay trở lại nghiên cứu sanh lý, vật lý, và tâm lý.

Như vừa rồi chúng tôi vừa nhắc đến Chánh Kiến, để dạy bảo chúng sanh, đức Phật luôn có phương tiện thiện xảo, mong cho quý vị đạt tới chân lý, đạt tới cảnh giới chân thật. Trước hết, Ngài chiếu theo tình huống để nói. Tánh tình mỗi người mỗi khác, vì sao phải quán cơ ( 觀機, xem xét căn cơ) thuyết pháp? Tiền nhân ( 前因, cái nhân trước đó) của họ khác nhau. Tiền nhân là Lý, tư tưởng và lý luận của họ trong hiện tại lại khác biệt. Đức Phật đều quan sát mỗi phương diện, thuyết pháp cho họ, họ có thể khai ngộ. Chúng ta nói tới Chánh Kiến, điều thứ nhất là phải vô ngã. Ngã Chấp quá nặng, chưa bàn đến Pháp Chấp. Khi chưa đoạn Ngã Chấp, có thể nào nói tới pháp được ư? Chuyện gì cũng đều đặt chính mình vào bậc nhất, đấy chẳng phải là Chánh Kiến. Phàm là có Ngã Chấp, sẽ chẳng phải là Chánh Kiến. Tôi chỉ nói cặn kẽ một điều, những điều khác chẳng thể nói chi tiết.

Chánh Tư Duy: Vọng tưởng, tham dục, mong cầu đều chẳng chánh đáng. Chúng ta mong mỏi vĩnh viễn chẳng ngã bệnh, chuyện này chẳng thể được! Chỉ cần quý vị có nhục thể, [nhục thể ấy] do Địa, Thủy, Hỏa, Phong hòa hợp, do các duyên hòa hợp, mà mong mỏi vô bệnh, bất luận là ai cũng đều chẳng thể được. Thích Ca Mâu Ni Phật cũng mắc bệnh, [tức là] Ngài cũng thị hiện bị bệnh. Nếu quý vị có suy nghĩ vĩnh viễn chẳng ngã bệnh, đó là tư duy chẳng chánh xác. Còn có tham luyến, tham dục. Đấy cũng chẳng phải là Chánh Tư Duy. Hoặc là chúng ta hy vọng nghe pháp nhiều, tăng thêm huệ mạng, mở mang trí huệ hơn, lấy trí huệ làm sanh mạng của chúng ta. Đó là chánh xác, khiến cho đạo nghiệp nơi sự tu đạo của chúng ta sớm có ngày thành tựu. Tư duy như vậy là Chánh Tư Duy. Phải có Chánh Kiến thì mới có thể sanh ra Chánh Tư Duy. Kiến giải của quý vị có trí huệ hay không? Từ cách nhìn của quý vị đối với vấn đề, sẽ biểu hiện ra [quý vị có Chánh Kiến hay không].

Chánh Ngữ rất dễ hiểu: Đừng nên nói bừa bãi, đừng hủy báng người khác, đừng hý luận, đừng ác khẩu, đừng chọc ngoáy thị phi. Sai lầm này rất dễ phạm: Nói chuyện thị phi của người ta, chính quý vị đang tạo thị phi! Mọi người hãy ngẫm xem, có phải đúng là như vậy hay không? Cái này đúng, cái kia chẳng đúng. Đúng là Thị, chẳng đúng là Phi. [Bàn luận] “chuyện Trương Tam làm khi đó là không đúng, Lý Tứ khi ấy là đúng”. Quý vị chõ mồm bàn leo mấy câu, bàn chuyện thị phi, nói đúng thành sai, bẻ cong đúng sai! Phải chiếu theo điều gì? Chiếu theo vô ngã, chiếu theo cái thấy chánh xác. Do tư duy chánh xác, sẽ thốt ra lời lẽ chánh xác. Giống như Trung Hoa có câu: “Phi lễ vật ngôn, phi lễ vật thị, phi lễ vật động” ( P hi lễ chớ nói, phi lễ chớ nhìn, phi lễ chớ làm). Phải hiểu Lễ như thế nào? Nói theo Phật giáo, Lễ là “hợp với pháp tắc”, xứng hợp lời Phật dạy thì sẽ là Lễ. Chánh Ngữ là phù hợp với pháp, phù hợp lời đức Phật dạy. Chẳng nói dối, chẳng nói thêu dệt, chẳng nói đôi chiều, chẳng nói lời ác. Đấy là đại tiền đề, là bốn tiêu chuẩn; nhưng trong ấy còn có rất nhiều [tiêu chuẩn khác nữa], chính quý vị phải tự quan sát.

Chánh Nghiệp: Phàm những gì phù hợp Phật, Pháp, Tăng, phù hợp lời đức Phật dạy, thì sẽ là Chánh Nghiệp. Nhưng nghề nghiệp của quý vị đang làm trong xã hội, quý vị theo đuổi một nghề nào, một đằng là giới pháp do đức Phật giáo hóa, một đằng là pháp luật của quốc gia. Nếu hai đằng mâu thuẫn với nhau, tức là quốc pháp và giới pháp do đức Phật chỉ dạy xung đột, phải tuân theo quốc pháp. Tuy đức Phật dạy bảo như thế ấy, nhưng khi quý vị tuân theo quốc pháp, chẳng tính là phạm giới. Quý vị tuân thủ giới pháp, có thể là quốc gia chẳng chấp thuận. Trong quốc độ quý vị đang ở, chẳng thể làm như vậy, quý vị hãy nên buông xuống, phải tùy thuận quốc pháp. Đấy mới là hành vi chánh đáng. Khi ấy, chỉ cần quý vị chẳng trái pháp luật, chẳng thương tổn kẻ khác, chẳng tính toán vì lợi ích của chính mình, chúng tôi cho rằng làm như vậy là cao thượng! Mỗi quốc độ, mỗi chủng tộc, tập quán sanh hoạt của mỗi dân tộc, tất cả tình cảm cao thượng đều khác nhau. Chúng tôi nêu lên mối quan hệ giữa hai tánh chất để thí dụ. Có rất nhiều quốc độ, rất nhiều dân tộc có cách nhìn khác nhau, quốc pháp cũng khác nhau.

Chiếu theo lời đức Phật chỉ dạy, hễ tà dâm, quý vị đã phạm dâm giới. Cái quý vị chẳng nên có, mà đạt được bằng cách phi pháp, thì là phạm giới, tức là phạm giới trộm cắp. Thậm chí giết người, phạm sát giới. Theo Bồ Tát giới, giết súc sanh cũng phạm giới giống như giết người. Trong giới tỳ kheo, giới tỳ kheo ni, hoặc là Bát Quan Trai Giới, giới của ưu bà tắc và ưu bà di, sát giới thuần là nói đến chuyện giết người, quý vị trót phạm [sát sanh, nhưng không giết người] thì cũng không mất giới. Bát Chánh Đạo được nói tùy theo nơi chốn, tùy theo từng hạng người, đó cũng là đối cơ ( 對機, phù hợp căn cơ). Nói theo Bồ Tát sẽ hoàn toàn bất đồng; nói theo phàm phu, sẽ lại khác hẳn. Phải hiểu đạo lý này! Đã là Bát Chánh Đạo thì quý vị ăn nói phải phù hợp Bồ Đề đạo. Chúng tôi giải thích như vậy, sâu hơn một tầng.

Chánh Mạng: Nếu phù hợp tiêu chuẩn giới luật, dũng mãnh, tinh tấn tu đạo, tu hành Giới, Định, Huệ, dùng sự tinh tấn ấy để gìn giữ tánh mạng của quý vị. Đó là Chánh Mạng. Chánh Mạng là tôn trọng chính mình. Có lúc vì tu đạo, thà xả thân mạng; đó là tà mạng hay chánh mạng? Chúng ta thấy rất nhiều đạo tràng, như Xả Thân Nhai ( 捨身崖, vách đá xả thân) ở núi Nga Mi, hoặc trong kinh Pháp Hoa, Pháp Hỷ (Nhất Thiết Chúng Sanh Hỷ Kiến) Bồ Tát đốt thân cúng Phật; đấy là chánh mạng hay tà mạng? Tùy thuộc quý vị dũng mãnh tinh tấn tới mức độ nào, cũng tùy thuộc quý vị tu đạo, nhận thức đã đạt tới địa vị nào? Có những người do trì giới mà chết, chẳng vì để sống sót mà phá giới, tùy thuộc quý vị lý giải như thế nào! Chủ yếu là do cái tâm và quan niệm của quý vị ngay trong lúc ấy là như thế nào, tôi lý giải như thế đó. Nếu vì khiến cho chủng tử Tam Bảo chẳng đoạn dứt, hoặc là tạm nhân nhượng vì lợi ích toàn cục, quý vị là Bồ Tát vì muốn hộ trì Tam Bảo chẳng đoạn dứt, mà chẳng chú trọng hết thảy tế hạnh. Thế nhưng, hiện tượng trái phạm giới đơn lẻ ấy chẳng thể dùng làm khuôn phép, chẳng thể coi là pháp thường sử dụng được. Giới luật do đức Phật chế định mới là pháp thường hằng. Nói tới Chánh Mạng tức là chẳng sống bằng tà mạng. Ví dụ như nói đến chuyện xem thiên văn, xem địa lý, đoán số tử vi, y phương, nhưng Bồ Tát có học vấn Ngũ Minh, cũng phải làm các chuyện ấy, chẳng coi các chuyện ấy là không đúng. Ngài có phương tiện thiện xảo độ chúng sanh; tuy vậy, nếu quý vị là tỳ kheo, tỳ kheo ni. lúc làm các chuyện ấy, sẽ là tà mạng! Nếu quý vị thọ Bồ Tát Giới, và cũng thọ tỳ kheo giới, sẽ chẳng thể làm. Nói là Chánh, tức là có nhiều cách chọn lựa như thế đó!

Cuối cùng, Chánh Niệm là chúng ta phải rời xa hết thảy các vọng tưởng điên đảo. Người được gọi là “chẳng mất chánh niệm” là người niệm nào cũng đều chẳng quên Tam Bảo. Còn có Bồ Tát đã dự vào Tín vị (các địa vị thuộc Thập Tín), nhận biết tiền niệm dấy lên ý niệm bất hảo, sẽ chẳng để cho hậu niệm dấy lên, ngay lập tức uốn nắn. Có một loại người tuy phạm giới mà có thể sám hối, đã sám hối sẽ lại được thanh tịnh. Còn một loại khác thì là căn bản chẳng phạm giới, trì giới rất thanh tịnh. Cả hai loại người ấy đều thanh tịnh. Chữ Chánh chính là sanh khởi trí huệ chân chánh, từ Định mà khiến cho thân tâm của chính mình đạt tới nhân cách viên mãn, giống như nhân cách của đệ tử Phật, vâng theo quy định của Tam Bảo về nhân cách của hết thảy các đệ tử. Chúng ta phải giải thích như thế đó. Tôi giải thích Bát Chánh Đạo giản lược như vậy. Có rất nhiều cách giải thích Bát Chánh Đạo, tùy thuộc quý vị đã đạt đến địa vị nào, bèn giải thích theo địa vị ấy để nói thích ứng. Nói thông thường thì giải thích như thế đó.

Nhất Thiết Chủng Trí là hết thảy các loại. Tam Trí là Nhất Thiết Trí, Đạo Chủng Trí, và Nhất Thiết Chủng Trí. “Chủng tử” ( 種子 ) có nghĩa là “nẩy sanh” . Nhất Thiết Trí là tổng trí huệ, là hết thảy các pháp được chấp giữ trong pháp Thanh Văn và Duyên Giác. Nhất Thiết Trí là đoạn Kiến Tư Hoặc. Đã đoạn Kiến Tư phiền não, nhưng Trần Sa và Vô Minh vẫn chưa đoạn. Đạo Chủng Trí là nói đến Bồ Tát. Ngài có thể biết tướng sai biệt của hết thảy các pháp. Nhất Thiết Chủng Trí là nói về Phật. Trong ba trí ấy, Nhất Thiết Chủng Trí có thể biết cái nhân của hết thảy chúng sanh. Chúng ta nêu ra mỗi một chúng sanh, Ngài đều có thể thấy từ vô lượng kiếp đến nay, kẻ ấy đã gieo thiện căn, đã tin Phật từ khi nào. Nhất Thiết Chủng Trí còn gọi là trí huệ của Phật. Chỉ có thành Phật thì mới đắc Nhất Thiết Chủng Trí. Đã thành Phật, sẽ trọn đủ hết thảy các loại trí huệ, điều đó được gọi là Nhất Thiết Chủng Trí, biết hết thảy các pháp và hết thảy các phương pháp thành đạo, biết cái nhân của hết thảy chúng sanh. Lại còn biết họ đáng nên nhận pháp nào để nói cho họ pháp ấy, mà cũng biết trí sai biệt của hết thảy các chúng sanh.

“Nhất Thiết Chủng Vô Sanh Pháp Nhẫn” chính là Nhất Thiết Trí. “Thủ Lăng Già Ma tam ma địa” là Thủ Lăng Nghiêm tam ma địa, một trăm lẻ tám môn Định, đã có thể thành tựu viên mãn. Lúc thoạt đầu, tu Định là tu “trì lai khứ niệm” . “Nhập chư Tĩnh Lự”: Từ khởi đầu, tu “trì lai khứ niệm”, nhập Định, nhập đến mức trụ trong Tĩnh Lự. Kế đó, giải thích tất cả những môn Định đã nắm vững. Đối với nghĩa thù thắng của chánh pháp, loài hữu tình này chân thật tu hành Tĩnh Lự. Chân thật tu hành Tĩnh Lự thì sẽ đạt được [các môn Định]. Từ Nhất Thiết Trí, Đạo Chủng Trí, và Nhất Thiết Chủng Trí, người đạt được các loại trí ấy thì mới thật sự cúng dường tam thế chư Phật Thế Tôn. Nói như vậy đã bao gồm cả chủng tánh Bồ Tát, tức là nói đến Đạo Chủng Tánh. Nếu tu hành như vậy, tu hành đến mức độ ấy thì mới là Phật tử có thể thành đạo của chư Phật. “Tùng Phật khẩu sanh” ( S anh từ miệng Phật): “Sanh từ miệng Phật” là pháp do đức Phật đã nói. Đối với những pháp do đức Phật đã nói, người ấy nương theo pháp mà thành đạo. Như vậy thì sanh thân của người ấy đã lấy pháp làm thân, do các pháp hóa độ.

(Kinh) Hoặc hữu Bồ Tát như thị tu tập, tiệm tiệm thoái chuyển, nãi chí Lậu Tận, thành A La Hán, cụ lục thần thông. Hoặc hữu Bồ Tát như thị tu tập, tiệm tiệm tăng trưởng, công đức viên mãn, thành đại Bồ Tát, nãi chí Thập Bát Bất Cộng Phật pháp, Nhất Thiết Chủng Trí tu tập viên mãn . T hử nhân bất cửu, đương đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề. Thiện nam tử! Ngã dĩ như thị chư nghiệp pháp thọ nhân quả báo trí, quán sát tam thế chư Phật pháp nhãn, an lập hữu tình, ư thử thập chủng tu Định nghiệp luân, linh kỳ tu tập. Thiện nam tử! Thị danh Như Lai tu Định nghiệp luân.

(經)或有菩薩如是修習，漸漸退轉，乃至漏盡，成阿羅漢，具六神通。或有菩薩如是修習，漸漸增長，功德圓滿，成大菩薩，乃至十八不共佛法，一切種智修習圓滿。此人不久，當得無上正等菩提。善男子 ！ 我以如是諸業法受因果報智，觀察三世諸佛法眼，安立有情，於此十種修定業輪，令其修習。善男子 ！ 是名如來修定業輪。

( Kinh: Hoặc có Bồ Tát tu tập như thế, sẽ dần dần thoái chuyển, cho đến Lậu Tận, thành A La Hán, có đủ sáu món thần thông. Hoặc có Bồ Tát tu tập như thế, dần dần tăng trưởng, công đức viên mãn, thành đại Bồ Tát, cho đến tu tập viên mãn mười tám món Phật pháp bất cộng và Nhất Thiết Chủng Trí. Người ấy chẳng lâu sau sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề. Này thiện nam tử! Ta dùng trí [liễu giải] các nghiệp pháp, thọ nhân và quả báo như thế, dùng pháp nhãn của tam thế chư Phật để quan sát, an lập hữu tình, khiến cho họ tu tập mười thứ nghiệp luân ấy. Này thiện nam tử! Đó gọi là Như Lai tu Định nghiệp luân).

Có Bồ Tát sau khi đã chứng đắc Diệt Tận Định, đã đắc Tịch Tĩnh Định, chẳng còn tu hành tiến cao hơn nữa. Nói là “thoái chuyển” vì vị ấy ngừng ở nơi đây, cũng có nghĩa là coi như đã bị “lui sụt” . Lậu Tận ( 漏盡 ): Lậu Tận là hết sạch những gì? Hoặc nghiệp, tức Kiến Tư Hoặc Lậu của người ấy đã hết. Lậu đã tận, tức là chẳng còn [phiền não] rò rỉ nữa, chẳng còn rơi rớt, đọa xuống tam giới, đã thành tựu Vô Sanh. A La Hán còn dịch là Vô Sanh, vô sanh bèn vô diệt. A La Hán tự cho rằng sở đắc của chính mình đã là vô sanh, vô diệt, chẳng khác gì Phật, chẳng còn mong mỏi tiến cao hơn nữa. Đối với sáu loại thần thông, tức Thiên Nhĩ, Thiên Nhãn, Tha Tâm, Túc Mạng… vị ấy đã đạt được Lậu Tận Thông. Còn như báo thông ( 報通, thần thông đạt được do quả báo) của trời, người, hay quỷ thần thì chẳng có Lậu Tận, vì Kiến Tư Hoặc vẫn còn. Phát đại tâm, [tức là] phát Bồ Đề tâm, tu theo phương thức Chỉ Quán chính là tiến tu cao hơn, chẳng hề tới đây bèn dừng lại. Ngài khiến cho hết thảy chúng sanh đều có thể đạt đến mức độ ấy.

Bậc Sơ Phát Ý Bồ Tát hoàn toàn chẳng ngang hàng với A La Hán, ắt cần phải đạt đến Thập Địa Bồ Tát thì mới ngang hàng với A La Hán, nhưng do đã phát đại tâm, cho nên vượt cao hơn Tiểu Thừa. Vì tâm Bồ Đề chẳng có chỗ giới hạn, vị Bồ Tát ấy sẽ chẳng ngưng dứt, mà nhất định mong thành Phật.

Vì lẽ ấy, có Bồ Tát dần dần thoái chuyển, cảm thấy đạo Phật dài lâu, sanh khởi cái tâm thoái thất. Vậy thì vị ấy sẽ chứng đắc quả A La Hán, nhập Bát Niết Bàn. Còn bậc đại tâm Bồ Tát dần dần tăng trưởng công đức của chính mình, tăng trưởng thành Ma Ha Tát, tức là Đại Bồ Tát. Nội dung của Thập Bát Bất Cộng Pháp rất dài. Tôi vừa mới nói về Nhất Thiết Chủng Trí, tu hành viên mãn, tu tập đã thành công, sẽ chứng đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề, [hay nói thông dụng hơn là] “thành tựu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề” .

“Thiện nam tử”: Đây là đức Phật trả lời Địa Tạng Bồ Tát. “Ngã dĩ như thị chư nghiệp pháp thọ nhân quả báo trí” ( T a dùng trí liễu giải quả báo sẽ phải thọ do cái nhân từ các nghiệp pháp như thế), “chư nghiệp” là tất cả tạo tác. Tạo tác gì vậy? Chính là phương pháp tu Định. Cái trước là nhân, cái sau là quả. Cho đến hết thảy Đạo Chủng Trí rốt ráo báo đền công đức đã đều viên mãn rốt ráo, “quán sát tam thế chư Phật pháp nhãn, an lập hữu tình”, tức là dùng Phật nhãn [của tam thế chư Phật] để quan sát hết thảy. Pháp nhãn của tam thế chư Phật thấy rõ hết thảy quá khứ, hiện tại, tương lai, khiến cho hết thảy hữu tình, tức hết thảy chúng sanh đang trong lúc tu Định, sẽ tu tập mười loại tu Định nghiệp luân ấy. [Đó là ý nghĩa của câu] “linh kỳ tu tập” (khiến cho họ tu tập). Nhưng ở đây, phải chú trọng “trì lai khứ niệm” (giữ vững niệm đến đi) .

Đoạn kinh văn này chú trọng việc tu tập “trì lai khứ niệm” . “Thị danh Như Lai tu Định nghiệp luân” (Đó gọi là tu Định nghiệp luân của Như Lai): Tu Định nghiệp luân, nếu thâm nhập sâu hơn một chút, sẽ là thâm nhập Chỉ Quán như kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo đã nói. Trong phần trước, đức Phật đã nêu ra tam luân [trong Phật Luân thứ hai]. Đầu tiên là tu Định nghiệp luân, loại thứ hai [sẽ được nói tiếp sau đây] là tập tụng nghiệp luân.

(Kinh) Thiện nam tử! Vân hà Như Lai tập tụng nghiệp luân? Vị chư bật sô, hoặc bật sô ni, Ổ ba sách ca, Ổ ba tư ca, hoặc phục tịnh tín chư thiện nam tử, hoặc thiện nữ nhân, thiện căn vi bạc, y Thế Tục Đế, căn cơ vị thục, ngã đương an trí như thị hữu tình, linh kỳ tập tụng, sơ dạ, hậu dạ, tinh cần vô đãi. Nhược chư hữu tình cầu Vô Thượng Trí, ngã đương an trí thuần tịnh Đại Thừa, linh kỳ tự độc, hoặc giáo tha độc, linh kỳ tự tụng, hoặc giáo tha tụng, linh kỳ tự thuyết, hoặc giáo tha thuyết. Ư Đại Thừa trung, linh kỳ tự tập, hoặc giáo tha tập. Vị linh tự thân, cập tha thân trung đại phiền não tụ, giai trừ diệt cố, vị linh chứng đắc Vô Thượng Trí cố, vị trừ nhất thiết hữu tình khổ cố, vị linh thú nhập vô úy thành cố.

(經)善男子 ！ 云何如來習誦業輪？謂諸苾芻，或苾芻尼，鄔波索迦，鄔波斯迦，或復淨信諸善男子，或善女人，善根微薄，依世俗諦，根機未熟，我當安置如是有情，令其習誦初夜，後夜，精勤無怠。若諸有情求無上智，我當安置純淨大乘，令其自讀，或教他讀，令其自誦，或教他誦，令其自說，或教他說。於大乘中，令其自習，或教他習。 為令自身 ， 及他身中大煩惱聚 ， 皆除滅故 ，為令證得無上智故，為除一切有情苦故，為令趣入無畏城故。

( Kinh: Này thiện nam tử! Như thế nào là tập tụng nghiệp luân của Như Lai? Vì các tỳ kheo, hoặc tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, hoặc là các thiện nam tử và thiện nữ nhân có tín tâm thanh tịnh, thiện căn mỏng nhẹ, nương theo Thế Tục Đế, căn cơ chưa chín muồi, ta sẽ an bài các hữu tình như thế, khiến cho họ tập tụng. Đầu đêm, cuối đêm, siêng ròng, chẳng lười nhác. Nếu các hữu tình cầu Vô Thượng Trí, ta sẽ sắp đặt Đại Thừa thuần tịnh cho họ tự đọc, hoặc dạy người khác đọc, khiến cho họ tự tụng, hoặc dạy người khác tụng, khiến cho họ tự nói, hay dạy người khác nói. Khiến cho họ tự tu tập Đại Thừa, hoặc dạy người khác tu tập. Vì muốn khiến cho khối phiền não to lớn nơi thân mình và thân người khác đều trừ diệt, vì khiến cho họ chứng đắc Vô Thượng Trí, vì trừ khổ cho hết thảy hữu tình, vì khiến cho họ tiến nhập tòa thành vô úy).

Nghiệp luân thứ hai là học tập tụng, học tập đọc như thế nào, cũng có nghĩa là đọc tụng Đại Thừa. Nếu tu Định mà chẳng có thiện căn này, sẽ chẳng đắc Định, tu chẳng thành. Quý vị hãy đọc tụng kinh điển cho nhiều, hoặc là đọc tụng kinh điển Đại Thừa, hoặc đọc tụng kinh điển của Thanh Văn và Duyên Giác Thừa, kinh điển của ba thừa đều được. Nếu quý vị tiến nhập đồng thời cả ba thừa cũng được. Tôi cảm thấy đức Phật từ Đại Thừa nói đến Trung Thừa, rồi nói đến Tiểu Thừa. Nói pháp Bồ Tát xong, bèn nói đến pháp Duyên Giác. Nói xong Duyên Giác, bèn nói đến Thanh Văn. Tùy thuộc trong ba thừa ấy, quý vị thuộc loại căn cơ nào, chủ yếu là khiến cho quý vị lìa khổ, được vui, đoạn trừ phiền não. Mục đích, tức tông chỉ của Ngài là nói với tứ chúng đệ tử, tức tỳ kheo, tỳ kheo ni, Cận Sự Nam, Cận Sự Nữ. Ổ ba sách ca (Up ā saka) dịch là Cận Sự Nam ( 近事男 ), Ổ ba tư ca (Up āsikā ) dịch là Cận Sự Nữ ( 近事女 ). Đó là tứ chúng đệ tử, [bao gồm] hai chúng tại gia và hai chúng xuất gia. Còn có những người chưa quy y, chưa thọ pháp, hoặc là có những thiện nam tử và thiện nữ nhân có lòng tin thanh tịnh, do căn cơ tu Định của họ trong đời quá khứ mỏng ít, thiện căn trong quá khứ chẳng dầy, sẽ chiếu theo Thế Tục Đế, chẳng y chiếu nghĩa Chân Đế.

Trong phần trước, chúng tôi đã nói, đại khái là nương theo lẽ Chân để tu tập. Tu tập Định chính là nương theo lẽ Chân, bước đầu cũng là thế tục, dần dần sẽ tiến nhập lẽ Chân. Họ quán tâm, sẽ từ lý tánh tiến nhập. Đối chiếu giữa hai đằng, Định vốn phải từ lý tánh tiến nhập, họ lại nói chuyện này chiếu theo Thế Tục Đế, tức là căn cơ chưa chín muồi. Đức Phật khiến cho các hữu tình ấy học tập “tập tụng” . Tập tụng cũng có yêu cầu nhất định, hoàn toàn chẳng phải là chúng ta niệm một đoạn kinh, hoặc niệm một bộ kinh mà được coi là “tập tụng” . Chúng ta niệm quá ít, quá ngắn, đức Phật dạy họ tập tụng vào lúc đầu đêm, cuối đêm, và giữa đêm, [hay nói cách khác] bốn giờ đầu đêm, bốn giờ giữa đêm, và bốn giờ cuối đêm, tức là mười hai giờ. Trong mười hai giờ ấy, trừ bốn giờ thuộc giữa đêm có thể nghỉ ngơi đôi chút, có thể không đọc tụng. Ngoài ra, vào lúc đầu đêm và cuối đêm, đều phải siêng ròng, chẳng lười nhác, đều phải tập tụng.

Vì căn cơ của người ấy rất nông cạn, mỏng tanh, nhưng phát tâm rất lớn, nguyện rất lớn. Trong quá khứ, người ấy đã gieo chủng tử có căn tánh Đại Thừa. Do vậy, người ấy khẩn cầu Vô Thượng Trí. Vô Thượng Trí là mong đạt tới thành Phật. Đức Phật bảo: Ta sẽ xếp đặt sao cho kẻ đó sẽ ở nơi Đại Thừa thuần tịnh, học đọc pháp Đại Thừa, niệm kinh điển Đại Thừa, khiến cho kẻ ấy tự đọc, lại còn dạy người khác đọc. Nếu quý vị phát đại tâm tự đọc, mà cũng dạy kẻ khác đọc, tự học, lại còn dạy người khác học, có ý niệm kiêm độ chúng sanh. Hoặc là tự mình tụng, hoặc là tụng kinh Pháp Hoa, hoặc tụng kinh Bát Nhã. Nếu chẳng thể đọc tụng toàn bộ Bát Nhã, bèn tụng kinh Kim Cang, hoặc tụng Tâm Kinh. Tự tụng, kiêm dạy người khác tụng. Chính mình nói, hoặc dạy người khác nói. Hoặc chính mình nghiên cứu, học tập kinh điển Đại Thừa, mà cũng dạy người khác học tập. Dùng phương pháp như vậy khiến cho chính mình và người khác đều đọc tụng kinh điển Đại Thừa hòng đoạn phiền não.

Bất luận mục đích học Phật sâu hay cạn, tập Định, hay tập Huệ, tiến nhập từ phương diện Huệ, hay tiến nhập từ phương diện Định, đều phải tu Định. Đọc tụng Đại Thừa đã hàm chứa ý nghĩa tu Định, chẳng phải là vào lúc đó mới đặt bày thứ tự như thế này: Hễ lúc nào tu Định, Định sẽ thuộc địa vị cao nhất. Nếu hoàn toàn tách rời Định và Huệ, ta chỉ học tập Định, chẳng học Huệ, sẽ chẳng thể được! Chỉ tu tập Huệ, không tu tập Định, cũng chẳng được! Ắt phải là Định và Huệ cân bằng. Nhưng nói theo thứ tự thì Định có thể sanh ra Huệ, do Huệ cũng có thể nhập Định. Khi đọc kinh, đọc đến chỗ tương ứng, chẳng có người đọc và kinh được đọc, chẳng có tướng Tự và Tha, đấy cũng là một thứ công phu thuộc về Định cảnh. Thế nhưng, tu Định cũng thế, mà tu Huệ cũng thế, đọc tụng Đại Thừa cũng thế, mà “trì lai khứ niệm” cũng thế, mục đích đều nhằm đoạn phiền não.

Vì phiền não mà hôn trầm hay tán loạn, nếu chẳng phải là tán loạn, thì sẽ là hôn trầm. Hễ có phân biệt, chuyện gì cũng đều chẳng thể thành. Tâm chẳng an, làm sao có thể thành cho được? Cái tâm chúng ta chẳng định được! Nếu chẳng có Định, quý vị đọc tụng Đại Thừa cũng chẳng định được. Quý vị ngồi ở đó, đối trước kinh bổn niệm tụng, [do tâm rong ruổi], chẳng biết niệm tới chỗ nào rồi. Niệm miết mà chính mình cũng chẳng tìm được [đang niệm tới đâu], niệm đến nỗi ngủ gục. A! Niệm đến đâu rồi? Chẳng biết! Hoặc là dấy lên vọng tưởng thì cũng là sai lầm mất rồi!

Tôi cảm thấy chính mình hoàn toàn chẳng phải là kẻ dụng công. Người thật sự dụng công vài chục năm thì cũng phải nên có nhập xứ; hiện thời, tôi vẫn chưa được! Tôi nói thật đấy! Bất luận tu Định cũng thế, chỉ cần là đệ tử học Phật, quý vị ắt phải đoạn phiền não. Phiền não có nhiều lắm hay không? Quá nhiều! Tôi sao chép từ Bách Pháp Minh Môn Luận để nói với mọi người về các phiền não; chuyện này cũng rất hữu dụng.

“Đại, trung phiền não” ( P hiền não bậc lớn và bậc trung): “Đại phiền não” là căn bản phiền não. Chúng tùy thuận cái tâm quý vị, bầu bạn với tâm sở pháp của quý vị. Chỉ cần khởi tâm động niệm, phiền não sẽ đi theo ngay! Quý vị chẳng lìa khỏi nó được. Điều thứ nhất là do chẳng có trí huệ, vô minh, ngu si. Ngu si thường được diễn tả bằng danh xưng khác là Tà Kiến, hoặc Vô Minh, chúng ta đều có rất nhiều! Buông lung bao gồm rất nhiều thứ, chúng ta suy ngẫm thì ai nấy đều hiểu. Buông lung, giải đãi là vào lúc giữa đêm, còn đầu đêm và cuối đêm đều đọc tụng Đại Thừa, [vậy thì] ban ngày quý vị làm gì? Hành phóng dật ư? Chẳng thể được! Một ngày hai mươi bốn tiếng đồng hồ, đức Phật đều dạy quý vị đọc tụng, hoặc là tu Định. Quý vị chẳng giữ giới luật, [nhưng do tu tập nghiêm ngặt như vậy], sẽ tự nhiên trì giới. Chúng ta ngu si, buông lung, giải đãi, chẳng tin, vì sao chẳng khởi tâm tinh tấn? Căn bản là do tín tâm không trọn đủ! Chẳng tin tưởng lời nói của mọi người, bất luận ai nói ra cũng đều phản bác. Đã không tin, ta còn ngồi ở đây làm chi nữa? Lòng tin ấy hữu hạn, hiện thời lòng tin của chúng ta chẳng kiên định. Vì tín tâm chẳng nhạy bén, tinh tấn chẳng thể dấy lên được, nói tương đối như thế đó.

Câu Xá Luận gọi hôn trầm và điệu cử ( 掉舉, trạo cử) là đại phiền não. [Đại phiền não] bao gồm sáu loại, tức tham, sân, si, mạn, nghi, [và ác kiến]. Từ trong ác kiến, sanh ra năm món, tức là Thân Kiến, Biên Kiến, Tà Kiến, Kiến Thủ Kiến, Giới Cấm Thủ Kiến. [Năm món Kiến ấy cộng với tham, sân, si, mạn, nghi] thành Thập Sử phiền não (mười món Kết Sử), là căn bản phiền não. “Đại phiền não” có thể hiểu là căn bản phiền não.

“Trung phiền não” lại là gì? Có thể là Tùy phiền não (Upakle ś a). “Trung phiền não” gồm hai mươi món phiền não. Chúng ta chia hai mươi món phiền não thành Đại Tùy, Trung Tùy, và Tiểu Tùy. Đại Tùy phiền não gồm tám món; đấy cũng là Tùy Phiền Não trong căn bản phiền não. Bất Tín (A śrāddhya), Giải Đãi ( Kausīdya), Điệu Cử ( Auddhatya, trạo cử, lao chao, xáo động), Hôn Trầm ( Styāna) là các Tùy tâm sở. Căn bản phiền não tùy thuộc cái tâm. Tâm pháp gồm có tám món, tức là [các thức] nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, Mạt Na, và A Lại Da. Đó gọi là “tám tâm thức” (tám tâm vương). Tâm pháp gồm tám món, còn Tâm Sở Pháp gồm năm mươi mốt món.

Ở đây, chúng tôi chỉ nêu ra hai mươi món, tức là Đại Tùy phiền não gồm tám món đã được nói trên đây, tức Bất Tín, Giải Đãi, Điệu Cử, Hôn Trầm, Phóng Dật (P ramāda, buông lung ), cộng thêm Thất Chánh Niệm (thất niệm, M uṣitasmṛti), Tán Loạn ( Vikṣepa), và Bất Chánh Tri (A samprajanya), thành tám món Đại Tùy Phiền Não . Bất Chánh Tri là Đại Tùy phiền não, [gọi nó là] Đại Tùy phiền não nhằm biểu thị nó rất nặng nề.

Trung Tùy phiền não rất đơn giản, thứ nhất là Tàm ( 慚, thẹn), thứ hai là Quý ( 愧, hổ). Chúng ta thường nói gộp chung thành Tàm Quý. Thật ra, Tàm là Tàm, Quý là Quý, giải thích như thế nào? Tàm là trong tâm chính mình khó chịu, xấu hổ đối với chính mình, trong tâm ngượng ngùng, cảm thấy mình trót làm điều sai trái, chẳng nên nghĩ “có phạm giới cũng chẳng sao”, hoặc “có làm vẫn chẳng sao hết”, cho đến khi làm chuyện sai quấy, trong tâm sanh hổ thẹn. Quý là đối với người khác, đối với Tam Bảo, đối với đạo hữu, có sự hổ thẹn, có điều thẹn thuồng với chính mình, xấu hổ đối với người khác. Tàm và Quý là Trung Tùy Phiền Não. Đó là Trung Tùy Phiền Não. Tám món Đại Tùy và hai món Trung Tùy, gộp chung lại thành mười món. Còn có Tiểu Tùy phiền não gồm mười món, gộp chung lại thành hai mươi món. Tiểu Tùy phiền não gồm Phẫn (Krodha), Hận ( Pradāśa ), Não ( Upanāha), Phú ( Mrakśa ), Cuống ( Māyā), Siểm ( Asāṭhya), Kiêu (Mada), Hại ( Vihiṃsā), Tật ( Īrṣyā ), và Xan ( Mātsarya, keo kiệt), mười món.

Phẫn ( 忿 ) là như thế nào? Bất bình! Chúng ta nói “bất bình khiến ta kêu ca”, chẳng nhịn nổi. Nói thông tục là “chẳng nhịn tức nổi” . Chuyện này quý vị chẳng thể nhịn nổi, bất luận là xảy ra trên thân người khác, hoặc là quý vị thấy một tình cảnh khiến cho quý vị cảm thấy bất bình. Bất quá, đó là cách suy tưởng trong tâm quý vị. Hận ( 恨 ) là có oán cừu, cho rằng người khác hại mình, quý vị liền hận. Hận bèn sâu hơn một chút. Não ( 惱 ) có nghĩa làm quý vị buồn bực, quấy rối quý vị. Trong mỗi danh từ đều hàm chứa một ý nghĩa. Phú ( 覆 ) có nghĩa là “che lấp”, vì nó che lấp quý vị, khiến cho trí huệ chẳng thể phát khởi. Phú là hành vi của quý vị, hoặc chướng ngại trong tâm khiến cho trí huệ chẳng thể phát xuất. Tật ( 嫉 ) là ghen ghét. Chính mình keo kiệt, tham lam, chẳng chịu xả, thấy kẻ khác bố thí, bèn dấy lòng ghen ghét: “Kẻ đó luôn gây náo động, khiến cho ta bị khuất lấp!” Trong tâm luôn có ý nghĩ ấy, thấy người khác làm chuyện tốt, sẽ chẳng tùy hỷ, nẩy sanh ganh tỵ. Quý vị cứ làm đi! Người ấy chẳng làm, hạng người như vậy keo kiết đối với tài vật!

Xan và Tật coi như nhẹ tội một chút! Đặc biệt là đối với pháp, người ấy chẳng để cho người khác giảng. Người khác mà giảng, kẻ đó sẽ ghen ghét liền. Vì kẻ đó có cái tâm keo tham. Khi bị đọa lạc vào lòng keo tham đối với pháp, sẽ đọa vào ngạ quỷ đạo rất thảm. Chuyện kiểu này rất nhiều! Đối với pháp, chớ nên keo tham, chớ nên ghen tỵ, thấy người khác làm, hãy đều nên tùy hỷ, chớ nên keo tham! Vì sao phải keo tham? Keo và tham là vì lẽ nào? Kẻ đó dùng pháp để trao đổi điều kiện trong thế gian! Hễ được giá, sẽ đối đãi bình đẳng: “Ta thuyết pháp cho ngươi, ngươi phải cúng dường ta. Phải xem ngươi có trả đủ giá hay không? Có đủ thì ta mới nói, không đủ chẳng thèm nói!”

Đối với người học pháp, phải khuyên người khác đọc tụng Đại Thừa. [Thế mà] kẻ đó chẳng khuyên người khác thì thôi, thấy người khác khuyên người ta đọc, hắn bèn nẩy lòng ghen tỵ, “chỉ có ta là tốt, chỉ có ta là mạnh mẽ”, phun ra lời đố kỵ, thậm chí thốt lời phá hoại. “Xan” là kẻ ấy chẳng chịu làm, “ta truyền dạy cách tu pháp này cho ngươi, ngươi phải cúng dường ta thật xộp đó nghe!” Có vị thượng sư nói theo kiểu đó, nhưng mỗi người mỗi khác, hãy tùy thuộc tâm lực của quý vị mà cân nhắc. Có vị thượng sư nói như vậy đó, “ngươi phải đem nhiều tiền đến đây”, giống như kiểu nói tại Tây Tạng: “Ngươi dẫn một thớt ngựa tốt đến [biếu ta], ta sẽ truyền quán đảnh cho ngươi”. Tôi từng hỏi sư phụ tôi: “Điều ấy có nghĩa là gì?” Thầy dạy: “Gã [đệ tử] đó keo tham, yêu quý con ngựa ấy như tánh mạng, há có thể cầu pháp được ư? [Thượng sư] bảo hắn ‘đem con ngựa tặng cho ta, ta sẽ truyền pháp cho ngươi’. Hắn mà xả được thì tu tập sẽ đạt được thành tựu. Ta chẳng cần con ngựa của hắn, đem tặng lại cho người khác”. Thế nhưng quý vị chẳng thuộc địa vị ấy, cũng chẳng có Tha Tâm Thông, hoặc chẳng có phẩm đức ấy, chớ có đòi hỏi người khác, hoặc là đòi người khác phải trả một giá tiền nhất định. Được cúng dường rất nhiều vàng, bạc, của cải để làm gì chớ?