Đại Thừa Đại Tập Địa Tạng Thập Luân Kinh Giảng Ký Quyển 1, 2

(經)善男子 ！ 若有真善剎帝利王，乃至真善戍達羅等，若男若女，成此十種有依行輪。於現身中，速能種植獨覺乘種，令不退失，或於現身，證獨覺乘所有聖法，成獨覺乘諸聖法器。善男子 ！ 是名一切聲聞、獨覺有依行輪。一切聲聞及諸獨覺，依止此輪，速能超渡三有大海，速能趣入般涅槃城。

( Kinh: Này thiện nam tử! Nếu có chân thiện Sát đế lợi vương cho đến chân thiện Thú đạt la v.v… dù nam hay nữ, thành tựu mười loại Hữu Y Hạnh Luân này, thì trong thân hiện tại, sẽ có thể mau chóng chứng tất cả thánh pháp thuộc Độc Giác Thừa, thành pháp khí cho các thánh vị trong Độc Giác Thừa. Này thiện nam tử! Đó gọi là Hữu Y Hạnh Luân của hết thảy Thanh Văn và Độc Giác. Hết thảy Thanh Văn và các Độc Giác y chỉ luân này, sẽ có thể mau chóng vượt thoát biển cả tam hữu, có thể mau chóng tiến nhập tòa thành Bát Niết Bàn).

“Thiện nam tử” là danh xưng đức Phật dùng để gọi Kim Cang Tạng Bồ Tát. Pháp này do Kim Cang Tạng Bồ Tát thỉnh vấn. Nếu có quốc vương tốt đẹp, cho đến bốn loại chủng tánh tốt lành, bất luận người ấy là nam hay nữ, nếu thành tựu mười loại Hữu Y Hạnh Luân này, trong khi người ấy tu hành, hoặc là trong cuộc sống, có thể tiêu diệt tội nghiệp và Hoặc (phiền não) của người ấy, có thể gieo trồng chủng tánh Độc Giác Thừa, khiến cho chủng tánh ấy chẳng bị thoái thất, đời này chưa thành tựu đạo quả Độc Giác Thừa, thì trong vị lai, sẽ có thể chứng đắc. Hoặc là trong đời này, có thể trở thành pháp khí của các địa vị thánh nhân, hoặc có thể chứng đắc [các địa vị ấy] trong đời này.

“Thiện nam tử! Thị danh nhất thiết Thanh Văn, Độc Giác Hữu Y Hạnh Luân” (Này thiện nam tử! Đó gọi là Hữu Y Hạnh Luân của hết thảy Thanh Văn và Độc Giác): Hết thảy Thanh Văn và các Độc Giác y chỉ luân này, sẽ có thể mau chóng vượt qua biển cả Tam Hữu (tam giới), có thể mau chóng tiến nhập thành Bát Niết Bàn, tức là có thể đạt tới địa vị bất sanh, bất tử, chứng đắc Niết Bàn. Niết Bàn ấy chẳng rốt ráo, chẳng phải là Niết Bàn rốt ráo của đức Phật, cho nên có sai biệt!

(Kinh) Thiện nam tử! Hữu Y Hạnh Luân thị hà cú nghĩa? Ngôn Hữu Y giả, danh hữu chấp thủ, hữu ngã sở y, hữu sở nhiếp thọ, hữu sở hệ thuộc. Hạnh vị Uẩn Hạnh, Giới Hạnh, Xứ Hạnh, Hữu Hệ Thuộc Hạnh. Luân vị giáo thọ, giáo giới chi luân. Như Chuyển Luân Vương sở thừa xa luân, hoặc thủ hành luân. Như thị nhất thiết Thanh Văn, Độc Giác, y chỉ thử luân, cầu Niết Bàn đạo. Cố thử nhị chủng phi Đại Thừa khí. Sở dĩ giả hà? Do bỉ y chỉ hạ liệt hạnh cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ chấp thủ tự chư Uẩn Hạnh, kinh bố, yếm hoạn, tự cầu giải thoát nhất thiết ưu khổ, bất cầu giải thoát nhất thiết hữu tình nhi tu hành cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ y chỉ tự chư Giới Hạnh, kinh bố, yếm hoạn, tự cầu giải thoát nhất thiết ưu khổ, bất cầu giải thoát nhất thiết hữu tình nhi tu hành cố, phi Đại Thừa khí . Do bỉ nhiếp thọ tự chư Xứ Hạnh, kinh bố, yếm hoạn, tự cầu giải thoát nhất thiết ưu khổ, bất cầu giải thoát nhất thiết hữu tình nhi tu hành cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ hệ thuộc hữu hệ thuộc hạnh, ư chư hữu tình, bất nhạo nhiếp thọ, vô hữu từ bi, hữu hệ thuộc cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ quán tha cụ thọ chúng khổ, xả nhi bất cứu, đản vị tự thân cầu giải thoát cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ tự đoạn chư phiền não thủ, bất nhạo đoạn trừ nhất thiết hữu tình chư phiền não thủ, phi Đại Thừa khí. Do bỉ bất năng ngự Đại Thừa luân, thú Bồ Đề cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ bất năng tùy đại quang luân thú Bồ Đề cố, phi Đại Thừa khí. Do bỉ hỷ nhạo độc nhất vô lữ, nhập Niết Bàn thành nhi tu hành cố, phi Đại Thừa khí.

(經)善男子 ！ 有依行輪是何句義？言有依者，名有執取、有我所依、有所攝受、有所繫屬。行謂蘊行、界行、處行、有系屬行。輪謂教授教誡之輪，如轉輪王所乘車輪，或首行輪。如是一切聲聞、獨覺，依止此輪求涅槃道。故此二種非大乘器。所以者何？由彼依止下劣行故， 非大乘器 。由彼執取自諸蘊行，驚怖厭患，自求解脫一切憂苦，不求解脫一切有情而修行故，非大乘器。由彼依止自諸界行，驚怖厭患，自求解脫一切憂苦，不求解脫一切有情而修行故，非大乘器。由彼攝受自諸處行，驚怖厭患，自求解脫一切憂苦，不求解脫一切有情而修行故，非大乘器。由彼系屬有系屬行，於諸有情不樂攝受，無有慈悲，有系屬故，非大乘器。由彼觀他具受眾苦，舍而不救，但為自身求解脫故，非大乘器。由彼自斷諸煩惱首，不樂斷除一切有情諸煩惱首，非大乘器。由彼不能馭大乘輪趣菩提故，非大乘器。由彼不能隨大光輪趣菩提故，非大乘器。由彼喜樂獨一無侶，入涅槃城而修行故，非大乘器。

( Kinh: Này thiện nam tử! Hữu Y Hạnh Luân là cú nghĩa như thế nào? Nói Hữu Y thì gọi là có chấp giữ, có cái để ngã nương tựa, có cái để nhiếp thọ, có cái hệ thuộc. Hạnh là Uẩn Hạnh, Giới Hạnh, Xứ Hạnh, Hữu Hệ Thuộc Hạnh. Luân là sự chuyển vận “truyền dạy, răn dạy”, như bánh xe (Luân Bảo) được Chuyển Luân Vương ngự lên, hoặc thủ hành luân (hành luân đứng đầu). Hết thảy Thanh Văn, Độc Giác như thế nương theo cái luân này để cầu đạo Niết Bàn. Do vậy, hai loại [căn khí] này chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Vì cớ sao vậy? Do họ y chỉ hạnh kém hèn, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ chấp giữ các Uẩn Hạnh của chính mình rồi sợ hãi, chán ghét, tự cầu giải thoát hết thảy ưu khổ, chẳng cầu giải thoát hết thảy hữu tình mà tu hành, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ y chỉ các Giới Hạnh của chính mình để rồi sợ hãi, chán ghét, tự cầu giải thoát hết thảy ưu khổ, chẳng cầu giải thoát hết thảy hữu tình mà tu hành, cho nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ nhiếp thọ các Xứ Hạnh của chính mình rồi sợ hãi, chán ghét, tự cầu giải thoát hết thảy ưu khổ, chẳng cầu giải thoát hết thảy hữu tình mà tu hành, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ bị trói buộc, phụ thuộc vào Hữu Hệ Thuộc Hạnh (hạnh có hệ thuộc), đối với các hữu tình chẳng thích nhiếp thọ, chẳng có lòng từ bi, do có hệ thuộc, cho nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ quán kẻ khác chịu đủ mọi thứ khổ mà bỏ mặc chẳng cứu, chỉ vì cầu giải thoát cho chính mình, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ tự đoạn các phiền não đầu sỏ, chẳng thích đoạn trừ các phiền não đầu sỏ cho hết thảy hữu tình, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ chẳng thể cưỡi bánh xe Đại Thừa để tiến nhập Bồ Đề, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ chẳng thể nương theo đại quang luân tiến hướng Bồ Đề, nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Do họ vui thích đơn độc, không bè bạn, tiến nhập thành Niết Bàn để tu hành, cho nên chẳng phải là căn khí Đại Thừa).

“Thiện nam tử! Hữu Y Hạnh Luân thị hà cú nghĩa?” (Này thiện nam tử! Hữu Y Hạnh Luân là cú nghĩa như thế nào?): Danh cú ngôn ngữ ấy có ý nghĩa như thế nào? “Ngôn Hữu Y giả” ( N ói là Hữu Y): Đối với từ ngữ Hữu Y Hạnh Luân, trước hết giảng về Hữu Y. Hữu Y là gì? Là “chấp thủ” ( 執取 ), tức là chấp trước lấy hay bỏ. Trước hết phải có Ngã, sau đó mới có pháp để ta “y” (nương dựa) vào, tức là cảnh. Pháp nào tốt đẹp bèn nhiếp thọ ( 攝受, thâu tóm, nắm giữ), “hữu sở nhiếp thọ, hữu sở hệ thuộc” (có cái được nhiếp thọ, có cái trói buộc, phụ thuộc). Điều ấy được gọi là Hữu Y. Hữu Y là gì? Nương theo sự chấp trước, giữ lấy của người ấy, sẽ có Ngã (tức là cái Ta để làm chủ thể cho hành động nắm giữ). Hễ có Ngã, bèn có Ngã Sở ( 我所, cái thuộc về ta), Ngã Sở còn được gọi là Ngã Sở Y ( 我所 依 ). Chẳng hạn như cuộc sống của chúng ta chẳng lìa khỏi ăn mặc, cư trụ, đi lại. Mùa Đông lạnh lẽo, chúng ta cần phải giữ ấm, điều này gọi là Hữu Y trong cuộc sống. Chỉ vì chấp trước các thứ ấy, bèn tham luyến, [cho nên sẽ] có cái nhiếp thọ, có cái hệ thuộc. Các thứ ấy trói buộc, khiến cho quý vị chẳng thể thoát ly được.

Giải thích đơn giản về chữ “Hạnh” . Trong Hữu Y Hạnh, Hạnh là gì? [Hạnh bao gồm] Uẩn Hạnh, Giới Hạnh, Xứ Hạnh, Hữu Hệ Thuộc Hạnh. Uẩn ( 蘊 ) là Ngũ Uẩn, tức Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Năm loại ấy thường xuyên vận động không ngừng, đó là Hạnh. “Hạnh” có nghĩa là “vận động”, thường xuyên không ngừng vận động. Hết thảy các sự là cảnh, kể cả thân thể của quý vị. Thân thể của quý vị do bốn đại chủng (Địa, Thủy, Hỏa, Phong) hợp thành, hết thảy động tác nơi thân thể đều chẳng rời Ngũ Uẩn.

Thọ ( 受 ) có nghĩa là “tiếp nhận” . Cảnh giới bên ngoài đã chẳng có, nhưng nội tâm lãnh nạp cảnh giới từ Pháp Trần của chính mình, cùng nó tiếp xúc; đó là Uẩn Hạnh. Giới là mười tám giới. Mười tám giới bao gồm mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý (đó là lục căn, 六根 ), Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp (đấy gọi là lục trần, 六塵 ), Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân, Ý Thức (gọi là lục thức, 六識 ). Sáu căn, sáu trần, sáu thức, ba loại ấy gộp chung lại, ba nhân sáu thành mười tám. “Giới” ( 界 ) nghĩa là mỗi pháp đều có phạm vi, có giới hạn của nó. Xứ ( 處 ) là mười hai chỗ, tức mắt quán sắc, tai nghe tiếng, lưỡi biết vị, thức thâu nhiếp pháp. Mỗi cảnh giới [bao gồm] sáu trần tiếp xúc với sáu thức, đó gọi là Thập Nhị Xứ. Trần và Thức tiếp xúc với Căn, tức lục căn. Lục căn và lục trần tiếp xúc, đó là chỗ Thức hoạt động.

Hữu Hệ Thuộc là gì? Có nghĩa là “trói buộc” . Lại có Vô Hệ Thuộc Hạnh, tức là đã giải thoát thì không hệ thuộc. Trong mỗi hạnh, lại có rất nhiều “quyến thuộc” phụ thuộc. Nói tới sắc ngoài thân, giống như thân thể của chúng ta vốn thuộc vào chính mình, nhưng các sắc ở ngoài thân chúng ta thì chính là [đối tượng] để chúng ta thọ dụng. Có những thứ là hệ thuộc, có những thứ là chán lìa. Tức là những sắc nào quý vị không ưa thích bèn chán lìa nó, thuộc loại yêu, ghét. Hễ yêu thích bèn mong giữ làm thứ của riêng mình; hễ chán ghét bèn mong thoát khỏi nó. Đấy là “có hệ thuộc” ; điều này được gọi là Hữu Y Hạnh.

Luân là “giáo thọ, giáo giới chi luân” [nghĩa là] đức Phật thuyết pháp cho chúng ta, dạy bảo, răn dạy chúng ta phải nên làm như thế nào. Điều này giống như cái bánh xe (Luân Bảo) mà Chuyển Luân Thánh Vương ngự lên [để bay khắp bốn bộ châu], cũng giống như chúng ta ngồi xe hơi, nó có thể vận chuyển chúng ta. Nhưng Luân có công năng nghiền nát. Hễ dưới bánh xe có chướng ngại chi đó, hễ là thứ nhỏ thì nó có thể nghiền nát. Hết thảy Thanh Văn và Độc Giác nương vào Hữu Y Hạnh Luân, sẽ có thể chứng đắc Niết Bàn đạo.

“Hoặc thủ hành luân” nghĩa là gì? “Thủ” ( 首 ) có nghĩa là “đầu”, tức là đoạn phiền não. Đây là chặt đầu phiền não, đoạn dứt các phiền não, khéo cầu đắc Niết Bàn. Hai loại [Hữu Y Hạnh Luân] này thuộc về Thanh Văn và Duyên Giác. Kinh vốn chỉ nói về Độc Giác; ở đây, đã đem Thanh Văn trong phần trước nói gộp chung lại. Người hành Hữu Y Hạnh Luân này chẳng phải là pháp khí Đại Thừa, chẳng phải là Bồ Tát, chẳng phải là dụng cụ chứa đựng Đại Thừa, mà là Tiểu Thừa. Khí lượng của họ chỉ to chừng ấy. Vì sao nói như vậy? “Do bỉ y chỉ tự chư Giới Hạnh, kinh bố, yếm hoạn” ( D o họ y chỉ các Giới Hạnh của chính mình bèn sợ hãi, chán ghét): Người ấy y chỉ Hữu Y Hạnh Luân, chỉ nghĩ đến chính mình, chẳng mong để cho các thứ khổ, lạc trói buộc mình, chẳng muốn để cho các thứ đau khổ ràng buộc mình. Đối với sanh, lão, bệnh, tử, yêu thương phải chia lìa, oán ghét phải gặp gỡ, cầu chẳng được, người ấy rất kinh sợ, chán ghét các khổ nạn ấy. Đặc biệt là bệnh, rất chán ghét bệnh. Lại còn “cầu chẳng được”, quý vị mong cầu mà chẳng đạt được, muốn buông bỏ lại bỏ chẳng nổi! Yêu thương phải chia lìa, oán ghét phải gặp gỡ, người ấy muốn giải thoát các nỗi ưu khổ ấy, nhưng chỉ cầu mong giải thoát cho chính mình. “Bất cầu giải thoát nhất thiết hữu tình nhi tu hành” ( C hẳng cầu giải thoát cho hết thảy hữu tình mà tu hành): Người ấy vì giải thoát chính mình mà tu hành, chẳng phải vì hết thảy hữu tình mà xuất ly.

“Phi Đại Thừa khí” ( C hẳng phải là pháp khí Đại Thừa), chẳng thuộc về Bồ Tát Thừa, chẳng phải là pháp khí của Đại Thừa. Người ấy hệ thuộc Hành, Uẩn, Giới, Xứ, mong đoạn diệt chúng. Kẻ ấy chẳng màng hết thảy hữu tình ưu khổ. Thấy hết thảy hữu tình chịu thống khổ, người ấy đều chẳng cứu độ, cho nên phải đến ở nơi tịch tĩnh, thậm chí xa cách mọi người. Người ấy “bất cầu giải thoát nhất thiết hữu tình nhi tu hành” (chẳng cầu giải thoát hết thảy hữu tình mà tu hành), cho nên nói người ấy “phi Đại Thừa khí, do bỉ hệ thuộc Hữu Hệ Thuộc Hạnh” (chẳng phải căn khí Đại Thừa, do người ấy phụ thuộc hạnh có hệ thuộc): Sự hệ thuộc này liên quan đến duyên niệm, tức là sự tin ưa của người ấy có hệ thuộc, vì đối với điều gì người ấy không tin ưa, sẽ bài xích. “Chẳng hệ thuộc” thì đối với các chúng sanh khác, họ chẳng nhiếp thọ, chẳng chịu giáo dục họ, chẳng chịu giúp đỡ người khác khiến cho họ thoát lìa đau khổ. “Vô hữu từ bi” ( C hẳng có lòng từ bi), vì sao? Người ấy chỉ cầu chính mình giải thoát khỏi ưu khổ, đó gọi là “có hệ thuộc”, bị trói buộc, “chẳng phải là căn khí Đại Thừa” .

“Do bỉ quán tha cụ thọ chúng khổ, xả nhi bất cứu” [nghĩa là] người ấy thấy hết thảy chúng sanh chịu đựng rất nhiều khổ nạn, nhưng chẳng cứu độ, mà cũng chẳng chịu thuyết pháp hòng lợi ích chúng sanh, chỉ cầu tự liễu thoát. Do chẳng muốn ở trong trần thế, cho nên “phi Đại Thừa khí” (chẳng phải căn khí Đại Thừa). Do người ấy tự mình “đoạn phiền não thủ” . “Thủ” ( 首 ) là hình dung từ, [ “đoạn phiền não thủ” ] là chặt đầu phiền não, chặt đứt phiền não, đoạn sạch phiền não.

“Bất nhạo đoạn trừ nhất thiết hữu tình chư phiền não thủ” ( C hẳng thích đoạn trừ hết thảy đầu mối phiền não cho hết thảy hữu tình): Chẳng chịu đoạn phiền não cho các chúng sanh, mà cũng chẳng chịu giúp đỡ chúng sanh, không thuyết pháp nhằm lợi lạc người khác. Vì thế, chúng tôi nói “niệm kinh, trì chú, lễ bái, phát nguyện đều hồi hướng cho hết thảy chúng sanh” ; đấy là Bồ Tát.

Hàng Thanh Văn Nhị Thừa làm gì? Họ chỉ hồi hướng cho chính mình, trọn chẳng nghĩ tới chúng sanh, cho đến lục thân quyến thuộc của chính mình, họ cũng chẳng độ. Do vậy, mọi người cho rằng người xuất gia vô tình, tu hành ắt phải giống như cục gỗ, giống như tảng đá; nhưng điều này chẳng đúng. Họ không chịu cứu độ chúng sanh, thấy chết mà chẳng cứu, dẫu chúng sanh đang ở trong biển khổ sanh tử. Họ đã thành đạo, chẳng hạn như đạt được sáu loại thần thông, đắc Lậu Tận Thông, phải nên thuyết pháp cho chúng sanh, nhưng họ không chịu, tự mình trụ trong Thiền Định hưởng thụ vui sướng. Do vậy, họ chẳng phải là căn khí Đại Thừa.

“Bất năng ngự Đại Thừa luân, thú Bồ Đề đạo” ( C hẳng thể ngự trên bánh xe Đại Thừa để tiến hướng Bồ Đề đạo): Chẳng thể điều khiển Đại Thừa luân. “Luân” có nghĩa là nghiền nát. Đại Thừa luân cũng có công năng chuyên chở. Đại Thừa luân vận chuyển [hành nhân] tiến vào Đại Thừa, Đại Thừa thì phải lợi ích chúng sanh. Do vậy, cảnh giới tự chứng của Đại Thừa và Tiểu Thừa đại khái đều giống nhau, nhưng một đằng là chịu đem cảnh giới do chính mình tự chứng bố thí chúng sanh, một đằng là chẳng chịu bố thí, sợ rơi vào hầm phiền não. Họ tự độ mình còn chưa xong, đối với chuyện độ người khác họ chẳng dám léo hánh! Họ “bất năng tùy đại quang luân thú” (chẳng thể theo đại quang luân để tiến nhập): “Đại quang luân” là trí huệ, có nghĩa là Bát Nhã. Hàng Độc Giác Thừa và hàng Thanh Văn Thừa chẳng thể nương theo đại quang luân để tiến nhập Bồ Đề đạo, hòng đạt tới Niết Bàn rốt ráo, chứng quả. Cho nên “chẳng phải là căn khí Đại Thừa” .

Độc Giác Thừa rất cô độc, họ cũng chẳng kết hợp với đạo hữu.

Độc Giác là như thế nào? Họ tự mình tĩnh tu, quán tướng sanh diệt của hết thảy các pháp. Từ trong tướng sanh diệt, tìm ra lý bất sanh bất diệt, đã tìm được cái “chẳng sanh diệt” thì sanh trụ dị sẽ diệt. Do vậy, bảo họ chẳng phải là căn khí Đại Thừa. Trong phần trên, chúng ta đã nói đến hai loại Thập Y Luân, tức Thập Hữu Y Luân, một đằng là Thanh Văn, một đằng là Độc Giác. Các pháp ấy có phải là tốt đẹp hay không? Có phải là pháp để chúng ta trực tiếp tiến hướng Đại Thừa hay chăng?

(Kinh) Thiện nam tử! Hữu chư chúng sanh, ư Thanh Văn Thừa, Độc Giác Thừa pháp, vị tác cù lao, chánh cần tu học, như thị chúng sanh, căn cơ vị thục, căn cơ hạ liệt, tinh tấn vi thiểu. Nhược hữu vị thuyết vi diệu, thậm thâm Đại Thừa chánh pháp, thuyết thính nhị nhân, câu hoạch đại tội, diệc vi vi nghịch nhất thiết chư Phật. Sở dĩ giả hà? Nhược chư chúng sanh ư Thanh Văn Thừa, Độc Giác Thừa pháp, vị tác cù lao, chánh cần tu học, căn cơ vị thục, căn cơ hạ liệt, tinh tấn vi thiểu, nhi tiện thính thọ vi diệu, thậm thâm Đại Thừa chánh pháp. Như thị chúng sanh thật thị ngu si, tự vị thông duệ, hãm đoạn diệt biên, trụy điên cuồng tưởng, chấp vô nhân luận. Ư chư nghiệp quả, sanh đoạn diệt tưởng, bát vô nhất thiết thiện tác, ác tác, vọng thuyết Đại Thừa, hoại loạn ngã pháp, p hi pháp thuyết pháp, pháp thuyết phi pháp . T hật phi sa môn, thuyết thị sa môn; thật thị sa môn, thuyết phi sa môn; thật phi Tỳ Nại Da, thuyết thị Tỳ Nại Da ; thật thị Tỳ Nại Da, thuyết phi Tỳ Nại Da.

(經)善男子 ！ 有諸眾生，於聲聞乘、獨覺乘法，未作劬勞正勤修學，如是眾生根機未熟，根機下劣，精進微少。若有為說微妙甚深大乘正法，說聽二人俱獲大罪，亦為違逆一切諸佛。所以者何？若諸眾生，於聲聞乘、獨覺乘法，未作劬勞正勤修學，根機未熟，根機下劣，精進微少，而便聽受微妙甚深大乘正法。如是眾生實是愚癡，自謂聰睿陷斷滅邊，墜顛狂想執無因論。於諸業果生斷滅想，撥無一切善作、惡作，妄說大乘，壞亂我法，非法說法，法說非法。實非沙門，說是沙門 ； 實是沙門，說非沙門 ； 實非毗奈耶，說是毗奈耶 ； 實是毗奈耶，說非毗奈耶。

( Kinh: Này thiện nam tử! Có các chúng sanh đối với pháp Thanh Văn Thừa và Độc Giác Thừa, chưa nhọc nhằn, siêng năng chánh đáng tu học. Hạng chúng sanh như thế, căn cơ chưa chín muồi, căn cơ kém hèn, tinh tấn ít ỏi. Nếu có người vì kẻ ấy nói chánh pháp Đại Thừa vi diệu rất sâu, người nói lẫn kẻ nghe đều mắc tội lớn, mà cũng là trái nghịch hết thảy chư Phật. Vì cớ sao vậy? Nếu các chúng sanh đối với pháp Thanh Văn Thừa và Độc Giác Thừa chưa vất vả, siêng năng chánh đáng tu học, căn cơ chưa chín muồi, căn cơ kém hèn, tinh tấn ít ỏi, mà liền nghe nhận chánh pháp Đại Thừa vi diệu rất sâu, chúng sanh như thế thật là ngu si, tự cho là thông duệ, bị hãm trong đoạn diệt, rơi vào suy tưởng điên cuồng, chấp trước luận thuyết “không có cái nhân”, đối với các nghiệp quả, sanh ý tưởng đoạn diệt, bài bác “không có hết thảy chuyện làm lành hay làm ác”, xằng bậy nói Đại Thừa, hoại loạn pháp của ta, phi pháp nói là pháp, pháp nói là phi pháp, T hật sự chẳng phải là sa môn mà nói là sa môn, thật sự là sa môn mà nói là chẳng phải sa môn, thật sự chẳng phải là Tỳ Nại Da mà nói là Tỳ Nại Da, thật sự là Tỳ Nại Da mà nói chẳng phải là Tỳ Nại Da).

Đức Phật nói về cách dạy bảo sai lầm [của các vị giảng sư]: Nếu khi [người nghe] còn chưa biết đi, mà đã bảo họ chạy, [người nghe] sẽ bị vấp ngã. Do vậy, có các chúng sanh chưa từng đổ công dốc sức nơi Khổ, Tập, Diệt, Đạo, và mười hai nhân duyên, “vị tác cù lao” (chưa từng vất vả), tức là chưa hề đổ công dốc sức, chẳng khéo dụng công tu hành. Pháp ấy chưa tu thành, căn khí Đại Thừa vẫn chưa chín muồi. Chúng sanh như thế chưa tu pháp Nhị Thừa, mà trực tiếp học pháp Đại Thừa, sẽ chẳng thể được!

“Căn cơ hạ liệt, tinh tấn vi thiểu” ( C ăn cơ hèn kém, tinh tấn ít ỏi): Nếu đời này chẳng nghe pháp Đại Thừa, kẻ đó sẽ sanh khởi hủy báng. Căn cơ chưa chín muồi, kẻ ấy căn cơ kém cỏi. Lại còn cái tâm tinh tấn tu đạo rất ít, mà cũng chẳng chịu tinh tấn, cứ giải đãi, tham đắm ngũ dục thế gian. Tài, sắc, danh vọng, ăn uống, ngủ nghê chính là năm cội rễ của địa ngục. Kẻ đó tham cầu cảnh giới ngũ dục, ăn, ở, ngủ nghê chiếm rất nhiều thời gian trong một ngày. Chúng ta nghĩ xem: Bận bịu vì cái ăn, cái mặc, đã mệt nhoài thì phải ngủ nghê. Hai mươi bốn tiếng đồng hồ trong một ngày trôi qua, quý vị còn được bao nhiêu thời gian để học đạo? Còn như niệm kinh, chúng ta tu tập cách niệm kinh, giữa người tại gia và kẻ xuất gia. đương nhiên là chẳng thể so sánh được! Người xuất gia tu hành năm tiếng đồng hồ là quá ít! Trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ, quý vị chỉ tu năm tiếng đồng hồ, mười chín tiếng đồng hồ còn lại quý vị làm gì? Ngủ nghê chiếm thời gian rất nhiều. Trong một đời người, ngủ nghê chiếm thời gian quá nhiều. Có những kẻ ngủ tám tiếng đồng hồ, vẫn cho là không đủ!

Nay chúng ta bái sám, kể cả bái sám thánh hiệu lẫn tĩnh tọa, cũng chỉ một tiếng đồng hồ là xong, mọi người bèn tán gẫu. Đương nhiên tán gẫu thì cũng là bàn luận Phật pháp. Bàn gì đi nữa, thì cũng phải bận bịu ăn uống. Từ mười giờ rưỡi đến mười một giờ rưỡi, suốt một tiếng đồng hồ, sau đó là nghỉ ngơi một chặp, gần như một tiếng đồng hồ, thế là hai tiếng đồng hồ tùy tiện trôi đi! Thức dậy lại bận bịu chuyện nhà. Nếu quý vị sắp xếp thời gian, quả thật là [thời gian] tinh tấn rất ít! Người như vậy mà giảng cho họ chánh pháp Đại Thừa vi tế rất sâu, khiến cho họ nhập quán, khiến cho họ tham cứu, khiến cho họ tu hành, lãnh hội, sẽ chẳng thể được! Kẻ nói lẫn người nghe đều mắc tội lớn! Vì sao? Người nói chẳng biết căn cơ, người nghe sẽ có thể sanh khởi tội báng pháp. Làm như thế là đã trái nghịch hết thảy chư Phật, chẳng phù hợp lời dạy của chư Phật. Từ Tiểu Thừa đến Đại Thừa, quý vị trước hết cần biết thế gian này là khổ, nỗi khổ ấy do đâu mà có? Do chúng ta tạo nghiệp, tức là Tập ( 集, nhóm họp các nghiệp). Khổ và Tập là nhân quả thế gian. Diệt, Đạo: Phải biết tịch diệt là vui sướng, là thành tựu. Quý vị phải biết, phải quan sát, đấy là tu Đạo hòng chứng Niết Bàn, là nhân quả xuất thế gian. Đó là hai tầng nhân quả. Nói theo Tiểu Thừa, pháp này vốn là pháp Tứ Đế, là Tiểu Thừa, nhưng do người ấy lợi ích chúng sanh, cho nên gọi là Đại Thừa. Không chỉ là chính mình phải tu đạo, chứng Niết Bàn, chính mình chẳng tạo nghiệp nữa, chẳng còn thọ khổ quả, [mà còn phải] khiến cho chúng sanh đều biết. Đấy là Đại Thừa.

Pháp chẳng có lớn hay nhỏ, quý vị chính là người thọ pháp. Quý vị nghe Đại Thừa nói “các pháp là Không, nhân quả thiện ác chẳng tồn tại, căn bản là chẳng có”, [nếu không liễu giải], quý vị sẽ đọa nhập Đoạn Diệt Không. Vậy thì sẽ thuận theo cảnh giới ngũ dục, phương diện này dường như đã trống không, phương diện kia xác thực hoàn toàn chẳng không. Do vậy, nói pháp Đại Thừa thì sợ rằng kẻ đó [nghe xong], sẽ rơi vào Đoạn Kiến, cũng chẳng rơi vào Thường Kiến. Nếu coi Niết Bàn là Thường Kiến, coi nghĩa Không là Đoạn Kiến; đó là sai lầm!

Do vậy, có một hạng chúng sanh, chưa hề chánh thức tu Thanh Văn hay Độc Giác Thừa, chẳng hề dụng công, chẳng nhọc nhằn tu tập, chẳng tinh tấn, căn cơ còn chưa chín muồi. “Căn cơ hạ liệt” ( C ăn cơ kém hèn), chỉ có tinh tấn đôi chút, đừng tới nghe nhận chánh pháp Đại Thừa rất sâu. Nhưng kẻ đó cho rằng chính mình là căn khí Đại Thừa, tự cho mình là thông duệ, có trí huệ, nhưng [nghe xong] chỉ hãm vào Đoạn Diệt, tức là Đoạn Kiến. Đoạn Kiến là kẻ đó nói đến Không, [lầm tưởng] “hết thảy các pháp đều Không, vậy thì có gì là khổ hay lạc để đạt được nữa? Trên thực tế, chúng vốn chẳng có mà!” Khi chúng tôi giảng kinh Chiêm Sát, nửa quyển hạ là nói “hai bên (Có và Không) đều chẳng lập”, nhưng kẻ đó rơi vào phía Đoạn Kiến. Do tham đắm cảnh giới ngũ dục, kẻ đó rất tinh tấn, nhưng đối với chuyện tu Lục Ba La Mật, kẻ đó rất giải đãi, tinh tấn ít ỏi. Như thế là rơi vào “điên cuồng tưởng” .

“Chấp vô nhân luận” ( C hấp vào luận thuyết “chẳng có cái nhân”)

tức là chẳng tin nhân quả. Đối với hết thảy nghiệp quả, làm ác nghiệp sẽ mắc khổ báo, làm thiện nghiệp sẽ được thiện báo, sanh lên trời hưởng thụ vui sướng, cho đến thành đạo. Kẻ chẳng tin nhân quả, bèn sanh khởi suy tưởng đoạn diệt, bài bác hết thảy chuyện làm lành, làm ác, hư vọng tự xưng là Đại Thừa. Kẻ đó học Đại Thừa, coi pháp Đại Thừa là Đoạn Diệt Tưởng, vướng nơi Không, chấp trước Không, coi hết thảy chuyện làm lành, làm ác, làm chuyện xấu, làm chuyện tốt của Phật pháp đều giống y hệt như nhau [vì hiểu lầm ý chỉ] “Đại Thừa luôn nói bình đẳng, diệt cả hai bên”. Trong kinh Duy Ma Cật, Văn Thù Bồ Tát hỏi cư sĩ Duy Ma Cật: “Giới, Định, Huệ là như thế nào?” Cư sĩ Duy Ma Cật Đáp: “Dâm, nộ, si” . Đấy có nghĩa là gì? Dâm, nộ, si chẳng có thật thể. Giới, Định, Huệ cũng chẳng có thật thể, cùng là bản thể của Pháp Thân, cũng là bản thể của pháp tánh. “Đáp” chính là đối ứng. Vị này nói nửa này, vị kia nói nửa kia, chẳng có thiện hay ác. Giả sử quý vị chẳng tu hành Khổ, Tập, Diệt, Đạo, lại chứng đắc nghĩa Không ấy, sẽ rơi vào Đoạn Diệt Không, sẽ bài bác là “chẳng có nhân quả!” Bài bác chẳng có nhân quả, phá hoại, rối loạn pháp của Phật, rốt cuộc đối với Phật pháp bèn nói đúng thành sai! Dâm, nộ, si là phi pháp, kẻ đó nói là đúng, nói chánh pháp thành phi pháp, phi pháp nói thành chánh pháp!

“Hoại loạn ngã pháp” ( P há hoại, rối loạn pháp của ta): Vốn chẳng phải là Phật pháp, kẻ đó lại nói là Phật pháp. Vốn là Phật pháp, kẻ đó lại nói “chẳng phải là Phật pháp”. Vốn chẳng phải là người xuất gia, chẳng phải là sa môn thật sự, lại nói là sa môn. Đối với sa môn thật sự, bèn nói chẳng phải là sa môn. Đấy là điên đảo. Thật sự chẳng phải là Tỳ Nại Da, tức chẳng phải giới luật, như đối với Phật pháp tại Đông Độ, các quy củ trong chùa miếu chẳng phải là giới luật, mà là do tổ sư quy định. Những điều ấy được gọi là Thanh Quy ( 清規 ), lại nói đó là giới luật. Do vậy, [có kẻ lầm lạc chủ trương] chẳng học giới luật do đức Phật truyền lại, học kỹ Thanh Quy là được rồi. Đấy đều là “pháp nói là phi pháp”, thật sự chẳng phải là Tỳ Nại Da lại nói là Tỳ Nại Da, thật sự là Tỳ Nại Da lại bảo chẳng phải là Tỳ Nại Da.

(Kinh) Ngu si, điên đảo, kiêu mạn, tật đố, bằng đảng chi tâm, ư Đại Thừa pháp xưng tán, ủng vệ, linh quảng lưu bố. Ư Thanh Văn Thừa, Độc Giác Thừa pháp, báng hủy, chướng tế, bất linh lưu bố, bất năng như thật y Thanh Văn Thừa, hoặc Độc Giác Thừa, hoặc Vô Thượng Thừa xả tục, xuất gia, thọ Cụ Túc Giới, thành bật sô tánh, diệc bất như thật tu tập nhất thiết thiện pháp nhân duyên. Ư ngã đệ tử, hoặc thị pháp khí, hoặc phi pháp khí, vị cần tu hành Học, Vô Học hạnh, nãi chí chứng đắc tối hậu cực quả chân thiện dị sanh, trì giới, phá giới, vô giới giả sở, chủng chủng hủy mạ, ha trách, não loạn, đoạt kỳ y bát, bất thính thọ dụng chư tư sanh cụ, hệ phược, cấm bế.

(經)愚癡顛倒、憍慢、嫉妒、朋黨之心，於大乘法，稱讚擁衛，令廣流佈。於聲聞乘、獨覺乘法，謗毀障蔽，不令流佈，不能如實依聲聞乘，或獨覺乘，或無上乘，舍俗出家，受具足戒，成苾芻性，亦不如實修集一切善法因緣。於我弟子，或是法器，或非法器，謂勤修行學無學行，乃至證得最後極果真善異生，持戒、破戒、無戒者所，種種毀罵，呵嘖惱亂，奪其衣缽，不聽受用諸資生具繫縛禁閉。

( Kinh: Tâm ngu si, điên đảo, kiêu căng, ngạo mạn, ghen tỵ, bè đảng. Đối với pháp Đại Thừa, bèn xưng dương, tán thán, ủng hộ, bảo vệ, khiến được lưu truyền rộng rãi. Đối với pháp thuộc Thanh Văn Thừa và Độc Giác Thừa, bèn hủy báng, chướng lấp, chẳng cho lưu truyền. Chẳng thể như thật nương theo Thanh Văn Thừa, hoặc Độc Giác Thừa, hoặc Vô Thượng Thừa để xả tục, xuất gia, thọ Cụ Túc Giới, thành bật sô tánh, cũng chẳng đúng như thật tu tập nhân duyên của hết thảy các thiện pháp. Đối với các đệ tử của ta, hoặc là pháp khí, hay chẳng phải pháp khí, khuyên họ siêng năng tu tập Học và Vô Học hạnh, cho đến đối với bậc chân thiện dị sanh chứng đắc cực quả tối hậu, trì giới, hay phá giới, kẻ không có giới, mà dùng đủ cách hủy báng, chửi rủa, quở trách, não loạn, đoạt y bát của họ, chẳng cho hưởng dụng các thứ vật cần dùng trong cuộc sống, trói buộc, nhốt kín).

“Ngu si, điên đảo, kiêu mạn, tật đố, bằng đảng chi tâm” ( C ái tâm ngu si, điên đảo, kiêu căng, ngạo mạn, ghen tỵ, kết bè kéo đảng): Chùa này hủy báng chùa kia, chùa kia hủy báng chùa này. Nhóm cư sĩ này hủy báng nhóm cư sĩ kia. Rốt cuộc ai đúng, ai sai? Điên đảo đúng sai! Kẻ học pháp Thanh Văn Thừa và Độc Giác Thừa bèn hủy báng Đại Thừa. Kẻ học pháp Đại Thừa hủy báng, ngăn chướng pháp Thanh Văn Thừa và Độc Giác Thừa, chẳng cho lưu truyền, [khăng khăng] “đấy là pháp Tiểu Thừa, chẳng để cho nó tồn tại”. Chẳng thể đúng như thật nương theo pháp Thanh Văn Thừa, hoặc Độc Giác Thừa, hoặc Vô Thượng Thừa để xả tục, xuất gia. Sau khi nghe pháp, sẽ nhập đạo. Kẻ chẳng thể làm như vậy, đương nhiên là chẳng thể xuất gia, chẳng thể thọ Cụ Túc Giới,

chẳng thể trở thành tỳ kheo, chẳng thể trở thành bậc xuất gia.

“Diệc bất như thật tu tập nhất thiết thiện pháp nhân duyên” ( C ũng chẳng như thật tu tập hết thảy nhân duyên thiện pháp): Tu tập các nhân duyên thiện pháp bèn làm chuyện tốt lành. Đối với hết thảy thiện pháp, chớ nên vì điều thiện ấy nhỏ nhặt [mà không làm]. Chúng ta bỏ một đồng cho người cùng khổ, hoặc cúng cho pháp hội trong chùa miếu, quý vị quyên tặng một đồng cũng được. Đó gọi là tùy hỷ. Đã chẳng hiến tặng, lại còn hủy báng, tức là chẳng như thật tu tập hết thảy nhân duyên thiện pháp. “Ư ngã đệ tử, hoặc thị pháp khí, hoặc phi pháp khí” (Đối với các đệ tử của ta, hoặc là pháp khí, hay chẳng phải là pháp khí): Người tu hành khéo học như thế, sẽ là dụng cụ chứa đựng pháp. “Hoặc phi pháp khí” là kẻ phá giới. Phá giới sẽ chẳng tốt! Tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di như thế ấy, tức tứ chúng đệ tử [như thế ấy], sẽ chẳng thể gọi là siêng năng tu hành. “Cần tu hành” ( 勤修行 ) là tinh tấn siêng ròng tu hành.

“Học, Vô Học hạnh” (Hạnh Hữu Học và Vô Học): Tức là địa vị Hữu Học và Vô Học. Địa vị Vô Học là đã chứng quả A La Hán. Địa vị Hữu Học là gì? Bảy địa vị đều là địa vị hữu học, tức Sơ Quả Hướng, Sơ Quả, Nhị Quả Hướng, Nhị Quả, Tam Quả Hướng, Tam Quả, Tứ Quả Hướng, đều gọi là địa vị Hữu Học. Chứng đắc quả A La Hán là địa vị Vô Học, cho đến “chân thiện dị sanh chứng đắc cực quả tối hậu” ; đấy là chứng đắc quả A La Hán, đoạn Kiến Tư Hoặc. Đó là pháp khí.

Hoặc là kẻ phá giới, “trì giới, phá giới, vô giới giả sở” (trì giới, phá giới, kẻ chẳng có giới): Có kẻ là trì giới, có kẻ là phá giới, hoặc ngay cả giới gì cũng đều chẳng có. Đấy là [nói các loại người] học pháp Đại Thừa. Ở đây là nói về chân thiện Sát đế lợi vương, chân thiện Thú đạt la, tức là bốn chủng tánh đối với tỳ kheo phá giới, tỳ kheo trì giới, hoặc tỳ kheo chẳng có giới nào, đều chẳng phân biệt, cứ nhất loạt chửi bới, hủy báng, rủa xả, quở trách, não loạn, thậm chí còn tước đoạt y bát chẳng cho họ thọ dụng. Hết thảy những vật dụng cần thiết trong cuộc sống của họ đều bị tước đoạt, họ còn có thể sống sót hay chăng? Họ sẽ chẳng thể sống sót, cho đến còn bị giam cầm trong tù ngục.

(Kinh) Như thị bát vô nhất thiết nhân quả Đoạn Diệt Luận giả, tuy tại nhân trung, thật thị La Sát, ư đương lai thế, vô số đại kiếp, nan đắc nhân thân. Ninh tại địa ngục, thọ vô lượng khổ, bất xử nhân trung, khởi Đoạn Diệt Kiến. Như thị si nhân, bất cửu tiện đương chi thể phế khuyết, ư đa nhật dạ, kết thiệt bất ngôn, thọ chư khổ độc, thống thiết nan nhẫn. Mạng chung, định sanh Vô Gián địa ngục. Ư chư ác thú, luân chuyển vãng lai, thọ chư khổ não, nan khả cứu tế, đa bách thiên kiếp, nan phục nhân thân. Tuy quá vô lượng, vô số kiếp dĩ, hoàn đắc nhân thân, nhi sanh ngũ trược, vô Phật thế giới, sanh manh, sanh lung, ấm, á, vô thiệt, chủng chủng trọng bệnh, thường sở anh triền, hoặc thân toa xú, nhân bất hỷ kiến. Ngôn từ chuyết nột, nhĩ sở ác văn. Tâm thường mê loạn, vô sở giải liễu, sanh bần cùng gia, chúng sự khuyết phạp, bất phùng thiện hữu, tùy ác hữu hành, nhạo tác ác nghiệp, háo chấp ác kiến, tạo Vô Gián tội, phục hoàn trùng đọa Vô Gián địa ngục, chuyển luân ác thú, nan hữu xuất kỳ.

(經)如是撥無一切因果斷滅論者，雖在人中，實是羅剎，於當來世無數大劫難得人身。寧在地獄受無量苦，不處人中起斷滅見。如是癡人，不久便當肢體廢缺，於多日夜，結舌不言，受諸苦毒，痛切難忍。命終定生無間地獄。於諸惡趣輪轉往來，受諸苦惱難可救濟，多百千劫難復人身。雖過無量無數劫已，還得人身，而生五濁無佛世界，生盲生聾，瘖啞無舌，種種重病常所嬰纏，或身矬醜，人不喜見。言詞拙訥，耳所惡聞。心常迷亂，無所解了，生貧窮家，眾事闕乏，不逢善友，隨惡友行，樂作惡業，好執惡見，造無間罪，復還重墮無間地獄，轉輪惡趣難有出期。

( Kinh: Kẻ bài bác không có hết thảy nhân quả, tin theo Đoạn Diệt Luận như thế, tuy ở trong loài người, thật sự là La Sát. Trong đời tương lai, vô số đại kiếp, khó được làm người. Thà ở trong địa ngục chịu vô lượng khổ, chẳng làm người mà dấy lên Đoạn Diệt Kiến! Kẻ si như thế, chẳng lâu sau sẽ bị tứ chi tàn phế, thiếu khuyết, trong nhiều ngày đêm, bị đớ lưỡi, chẳng thể nói được. Hứng chịu các khổ độc, đau đớn cùng cực khó thể chịu đựng. Mạng chung, chắc chắn sanh vào địa ngục Vô Gián. Luân chuyển qua lại trong các đường ác, chịu các khổ não, khó thể cứu vớt, nhiều trăm ngàn kiếp, khó lại được làm thân người. Tuy trải qua vô lượng vô số kiếp sau, sẽ lại được làm người, nhưng sẽ sanh trong thế giới ngũ trược, không có Phật, mù điếc từ lúc lọt lòng, ngọng, câm, không lưỡi, đủ thứ bệnh nặng thường ràng buộc tấm thân, hoặc thân thể lùn tịt, xấu xí, người khác chẳng thích thấy, lời lẽ vụng về, lắp bắp, tai nghe điều xấu, tâm thường mê loạn chẳng hiểu biết gì. Sanh trong nhà bần cùng, các sự thiếu khuyết, chẳng gặp bạn lành, hành theo bạn ác, thích tạo ác nghiệp, thích chấp ác kiến, tạo tội Vô Gián rồi lại đọa vào địa ngục Vô Gián, luân chuyển trong đường ác, khó có thuở thoát ra).

“Bát vô nhất thiết nhân quả, Đoạn Diệt Luận giả” ( B ài bác không có hết thảy nhân quả, tin theo Đoạn Diệt Luận): [Tức là kẻ luôn khăng khăng cho rằng] “ta làm như vậy chẳng phạm sai lầm, chẳng mắc quả báo”. Đấy là Đoạn Diệt Luận. “Tuy tại nhân trung, thật thị La Sát” ( T uy ở trong loài người mà thật ra là La Sát): Tuy kẻ đó sanh trong loài người, nhưng đấy là ma vương giết người, mà cũng là quỷ La Sát. “Ư đương lai thế, vô số đại kiếp, nan đắc nhân thân” [nghĩa là] sau đời này, trải qua thời gian rất dài về sau, muốn khôi phục thân người, sẽ rất khó khăn. Phải chịu vô lượng khổ trong địa ngục. Vì sao người ấy phải phá pháp, hủy báng Tăng và Phật như vậy? Vì người ấy sanh khởi Đoạn Diệt Kiến, hiểu sai bét nghĩa Không của Đại Thừa. Tiếp đó, chúng ta sẽ giải thích vấn đề này.

“Như thị si nhân bất cửu tiện đương chi thể phế khuyết” (Kẻ si như thế chẳng bao lâu sau, tứ chi sẽ tàn phế, thiếu khuyết): Tuy kẻ ấy chẳng tin nhân quả, nhân quả sẽ tìm tới kẻ đó; khi [nhân quả] tìm đến, kẻ đó sẽ chịu khổ. Hạng người ngu si ấy chẳng có trí huệ, thân thể trong đời này sẽ “bất cửu chi thể phế khuyết” (chẳng lâu sau, chi thể tàn phế, thiếu khuyết), hoặc là do sanh bệnh mà tàn phế, thiếu khuyết, hoặc là như trong hiện tại, bị tai nạn xe cộ, hoặc gặp thiên tai, thủy tai, hỏa hoạn, đều có thể khiến cho tứ chi của người ấy tàn khuyết, nhưng người tàn phế vì bệnh tật thì nhiều. Trong một thời gian rất dài, “ư đa nhật dạ, kết thiệt bất ngôn” (trong nhiều ngày đêm, bị đớ lưỡi chẳng thể nói): Lại còn chẳng thể nói được! Do nguyên nhân nào? Bệnh khổ khiến cho người ấy thành ra như vậy. Nghiệp báo chuyển đến thân người ấy; đó gọi là báo ứng do khởi Đoạn Diệt Kiến, khiến cho người ấy đau khổ sâu đậm, rất khó chịu đựng nổi. Sau khi mạng chung, nhất định sanh vào địa ngục Vô Gián.

“Ư chư ác thú, luân chuyển vãng lai” (Luân chuyển qua lại trong các đường ác): “Ác thú” ( 惡趣 ) là ba ác đạo, tức địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. “Thọ chư khổ não, nan khả cứu tế” ( C hịu các khổ não, khó thể cứu vớt), trải qua bao nhiêu kiếp? “Đa bách thiên kiếp” ( N hiều trăm ngàn kiếp): Chẳng phải là một trăm ngàn kiếp, hai trăm ngàn kiếp, mà là rất nhiều trăm ngàn kiếp. Nếu muốn khôi phục thân người, tức là được đầu thai làm người trong nhân gian, chẳng dễ dàng! Ắt cần phải trải qua thời gian vô lượng kiếp dài ngần ấy thì mới có thể được làm thân người. Đối với con số vô số kiếp ấy, nếu nói theo tiểu kiếp thì cũng là bao nhiêu vạn vạn năm. Vô số kiếp nếu dùng thời gian trong nhân gian để tính toán thời hạn thì rất khó tính đếm. “Nhi sanh ngũ trược, vô Phật thế giới” ( N hưng sanh trong thế giới ngũ trược, không có Phật): Đấy là Ngũ Trược, ác thế Kiếp Trược, Kiến Trược, Phiền Não Trược, Chúng Sanh Trược, và Mạng Trược. Tới khi ấy, [sẽ sanh vào] thế giới chẳng có Phật, tức là sanh vào thời kỳ giống như chúng ta trong hiện thời.

“Sanh manh, sanh lung” ( M ù bẩm sanh, điếc bẩm sanh): Sanh ra đã là kẻ mù hay kẻ điếc, chẳng được, trọn chẳng phải là về sau bị bệnh [mới mù hay điếc]. Kẻ đó vừa sanh ra đã mù, hoặc sanh ra đã câm, hay không có lưỡi, hoặc lưỡi ngắn, hoặc lưỡi đặc biệt to, nói năng chẳng rõ ràng, lại còn mắc phải đủ thứ bệnh nặng. Hoặc là lúc còn thơ ấu đã bị đủ loại bệnh tật quấn trói. Hiện thời, có đứa trẻ còn chưa sanh mà đã bị nạo thai, vì thai đã chết trong bụng mẹ. Đó là do túc nghiệp trong quá khứ của nó.

“Hoặc thân toa xú” nghĩa là vừa lùn, vừa xấu xí. “Nhân bất hỷ kiến” ( N gười khác chẳng thích gặp): Trong tâm kẻ khác chẳng ưa thích, không muốn trông thấy, hoặc nói chuyện với người đó. “Ngôn từ chuyết nột”, “nột” ( 訥 ) là nói lúng búng trong miệng, thường gọi là “nói lắp” . Chẳng biết kẻ đó đang nói gì, nói không rõ ràng, một câu phải nói cả buổi, vẫn chẳng thể nói rõ được. Đó là cà lăm!

“Nhĩ sở ác văn” [nghĩa là] tai chẳng nghe thấy, ý thức mê loạn, tinh thần phân liệt. Có kẻ tinh thần phân liệt từ bé. Tôi đã gặp rất nhiều kẻ như vậy, cầu niệm Địa Tạng Bồ Tát gia trì cho họ, cũng có người được lành, có người dẫu niệm, vẫn chẳng lành. Lứa năm ba tuổi cũng có, hoặc mười mấy tuổi cũng có, vì đủ mọi nguyên nhân như kinh hoảng v.v… khiến cho tâm kẻ ấy thường mê loạn, thứ gì cũng đều chẳng biết, tinh thần phân liệt mà! Lại còn sanh vào gia đình nhất định là gia đình nghèo khổ. Các vật dụng cần thiết trong cuộc sống “chúng sự khuyết

phạp” (các thứ thiếu thốn), [nghĩa là] thiếu ăn, thiếu mặc!

Người như vậy sanh trong tình huống như vậy, lại còn có đủ thứ nhân duyên [chẳng tốt đẹp], há còn có thể gặp gỡ người tốt lành ư? “Bất phùng thiện hữu” ( C hẳng gặp bạn lành), chẳng có nhân duyên ấy. Chẳng gặp bạn lành, bèn gặp bạn ác, chơi với bạn bè toàn là bạn ác, cùng những kẻ đó làm chuyện ác. “Nhạo tác ác nghiệp” ( T hích làm nghiệp ác), “háo chấp ác kiến” (ưa chấp trước ác kiến): Kẻ đó giải thích, nhìn nhận vấn đề hết sức sai lầm, hết sức lệch lạc, nhưng chấp trước chẳng buông bỏ

được. Tạo tội Ngũ Vô Gián như thế đó!

Ngũ Vô Gián rất nhiều, chịu khổ chẳng gián đoạn, thời gian không gián đoạn. Thời gian chịu khổ rất dài, chẳng như trong nhân gian, từ lúc bị bệnh cho đến lúc lành bệnh chỉ có một khoảng thời gian, tức là hữu gián (có gián đoạn). Thời gian chịu khổ hữu gián, [chẳng hạn như] ở trong tù cũng có thể ra khỏi tù. Thời gian thi hành án đã đủ, cũng có thể thoát ra; đó đều là hữu gián. Ngục Vô Gián chẳng có gián đoạn. Như trong địa ngục đó, có một cái giường lớn, to hơn tám vạn dặm. Một người nằm trên giường đó thọ tội, thấy thân hình đầy chật cả giường. Một vạn người cũng là thân đầy chật cả giường. Đó là ý nghĩa “chẳng gián đoạn” . Đã tạo loại tội này, sau khi sanh vào nhân gian, thọ mạng của người như vậy vẫn chẳng dài, sau khi chết đi, lại vào địa ngục Vô Gián, tức là trở lại luân chuyển trong đường ác, có thể từ địa ngục Vô Gián thoát ra, chuyển làm người, vẫn còn đỡ. Nếu chẳng chuyển sanh làm người, chắc là chuyển sang làm súc sanh, hay chuyển sang ngạ quỷ đạo!

(Kinh) Như thị ngu si Đoạn Diệt Luận giả, hoại loạn, hủy diệt ngã chi chánh pháp, bức não, trích phạt ngã chư đệ tử trì giới, phá giới, cập vô giới giả, giai linh bất an tu chư thiện phẩm. Do thị nhân duyên, đa bách thiên kiếp, một chúng ác thú, tùng ám nhập ám, nan hữu xuất kỳ. Như thị chúng sanh sở hữu tội báo, giai vi vị cầu thính tập Thanh Văn, Độc Giác Thừa pháp, tiên cầu thính tập vi diệu, thậm thâm Đại Thừa chánh pháp. Như thị ngu si Đoạn Diệt Luận giả, hạ liệt nhân thân, thượng nan khả đắc. Huống đương năng thành hiền thánh pháp khí? Thượng bất năng đắc Thanh Văn, Độc Giác sở chứng Niết Bàn, huống đắc quảng đại thậm thâm Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề? Như thị chúng sanh sở hữu quá thất, giai do vị học Thanh Văn Thừa pháp, Độc Giác Thừa pháp, tiên nhập Đại Thừa.

(經)如是愚癡斷滅論者，壞亂毀滅我之正法，逼惱謫罰

我諸弟子，持戒、破戒及無戒者，皆令不安修諸善品。由是因緣，多百千劫沒眾惡趣，從闇入闇，難有出期。如是眾生所有罪報，皆為未求聽習聲聞、獨覺乘法，先求聽習微妙甚深大乘正法。如是愚癡斷滅論者，下劣人身尚難可得。況當能成賢聖法器？尚不能得聲、聞獨覺所證涅槃，況得廣大甚深無上正等菩提？如是眾生所有過失，皆由未學聲聞乘法、

獨覺乘法，先入大乘。

( Kinh: Kẻ ngu si, theo Đoạn Diệt Luận như thế phá hoại, rối loạn, hủy diệt chánh pháp của ta, bức bách, não hại, trừng phạt các đệ tử trì giới, phá giới, và không có giới của ta, đều khiến cho họ chẳng an ổn tu các thiện phẩm. Do nhân duyên ấy, trải qua nhiều trăm ngàn kiếp, chìm đắm trong các đường ác, từ chốn tối tăm vào chỗ tối tăm, khó có thuở thoát ra. Tất cả tội báo của chúng sanh như thế đều vì chưa cầu nghe giảng, tu tập pháp Thanh Văn và Độc Giác, mà trước đó đã cầu nghe giảng, tu tập chánh pháp Đại Thừa vi diệu rất sâu. Kẻ ngu si theo Đoạn Diệt Luận như thế, thân người hèn kém còn khó thể được, huống hồ là sẽ có thể trở thành pháp khí hiền thánh ư? Còn chẳng thể đắc Niết Bàn do Thanh Văn hay Độc Giác đã chứng, huống hồ đạt được Vô Thượng Chánh Đẳng Bồ Đề rộng lớn rất sâu ư? Tất cả lầm lỗi của chúng sanh như thế đều là do chưa học pháp Thanh Văn Thừa và pháp Độc Giác Thừa mà đã nhập Đại Thừa trước).

“Như thị ngu si Đoạn Diệt Luận giả” (Kẻ ngu si theo Đoạn Diệt Luận như thế): Đây là kẻ tin theo Đoạn Diệt Luận, bài bác không có nhân quả. “Hoại loạn, hủy diệt ngã chi chánh pháp” ( P há hoại, gây rối loạn, hủy diệt chánh pháp của ta), khiến cho chánh pháp của đức Phật bị hủy diệt. Nếu hủy diệt tức là diệt pháp nhãn của chúng sanh, mọi người sẽ chẳng có chánh pháp để có thể nghe. Kẻ đó ngăn trở rất nhiều người, chướng ngại người khác tin tưởng con đường của đức Phật. “Bức não, trích phạt ngã chư đệ tử trì giới, phá giới, cập vô giới giả” (Bức bách, não hại, trừng phạt các đệ tử trì giới, phá giới, và không có giới của ta), đối với đệ tử của ta, bất luận trì giới, phá giới, và không có giới, kẻ đó đều khiến cho họ chẳng thể an tâm, tu tập thiện phẩm, chẳng thể tin tưởng nhân quả, hành đạo, lễ Phật, bái sám. Các nhân duyên ấy đều chẳng có. Kẻ ác ấy vì nhân duyên trừng phạt, phá hoại Phật pháp, hủy Tăng, báng đạo, “đa bách thiên kiếp, một chúng ác thú” (trong nhiều trăm ngàn kiếp, chìm đắm trong các đường ác), thường chịu khổ trong ba ác đạo. “Tùng ám nhập ám” ( T ừ chốn tối tăm vào chỗ tối tăm): Từ chỗ hắc ám vẫn là vào chỗ hắc ám, dẫu sanh vào nhân gian, người ấy cũng vẫn chẳng phải là một người hoàn bị, mù, điếc, câm, ngọng, mắc phải đủ thứ bệnh tật ngặt nghèo.

“Tùng ám nhập ám, nan hữu xuất kỳ” ( T ừ tối tăm vào tối tăm, khó có thuở thoát ra): Mong thoát ly loại khổ nạn ấy rất ư là khó. Tất cả tội báo của chúng sanh như thế, như trong phần trên đã nói tội báo nhiều ngần ấy, họ trót phạm sai lầm, hứng chịu nỗi khổ và quả báo, đều vì “vị cầu thính tập Thanh Văn, Độc Giác Thừa pháp, tiên cầu thính tập vi tế thậm thâm Đại Thừa chánh pháp” (chưa cầu nghe giảng, tu tập pháp Thanh Văn và Độc Giác Thừa, mà đã cầu nghe, tu tập trước chánh pháp Đại Thừa vi tế, rất sâu). Đối với cái quả báo ấy, bèn nêu ra cái nhân, nhân gì vậy? Do còn chưa nghe chánh pháp Tiểu Thừa, chẳng nghe pháp Nhị Thừa, mà trước hết đã nghe chánh pháp Đại Thừa.

Tôi nhớ thuở đầu, vào Phật Học Viện, lão pháp sư Từ Châu buổi sáng giảng Tứ Phần Giới, buổi chiều giảng kinh Hoa Nghiêm, một đằng là pháp Tiểu Thừa, là pháp Tiểu Thừa nhỏ nhất, một đằng là pháp Đại Thừa viên mãn nhất, Đại Thừa và Tiểu Thừa kết hợp! Học pháp Tiểu Thừa nhằm kiểm điểm các việc quý vị đã làm trong suốt một ngày. Đối với các việc làm nơi thân, tâm, tâm quý vị nghĩ những điều gì? Thân thể đã làm những gì? Có thể kết hợp với kinh Hoa Nghiêm hay không? Nếu chẳng thể kết hợp thì làm như thế nào? Phải sám hối! Học pháp Tiểu Thừa thì phải sám hối tội lỗi, cảnh giác, răn nhắc thân tâm của chính mình chớ nên buông lung, chớ nên cuồng vọng tự đại; nhưng điều ấy chưa đủ, ắt cần phải học pháp Đại Thừa thì mới có thể liễu sanh tử, mới có thể hoàn tất hai mươi loại Đoạn, chứng Niết Bàn rốt ráo của Phật. Nếu học pháp Đại Thừa, phải nhận biết nhân quả thiện ác chẳng sai một mảy. Chớ nên vì học Đại Thừa bèn coi nhân quả thế gian và xuất thế gian đều diệt mất. [Nếu cho là như vậy], sai lầm mất rồi! Nếu quý vị học pháp Đại Thừa thì đối với cái quả Niết Bàn chứng đắc trong pháp Thanh Văn Thừa và pháp Độc Giác Thừa, vẫn phải hoằng dương rộng lớn, lại còn phải khuyên hết thảy chúng sanh học tập.

Chúng ta học kinh Chiêm Sát Thiện Ác Nghiệp Báo, những điều nói trong nửa quyển đầu và nửa quyển sau quả thực là hai việc khác nhau . Nửa quyển đầu nói về thiện ác, nhân quả. Chiêm sát thiện ác nhân quả, tức là xét coi quý vị làm lành nhiều, hay làm ác nhiều, hãy tự mình chiêm nghiệm một phen! Thân, khẩu, ý của quý vị đều tồn tại khá nhiều ác nghiệp. Quý vị đương nhiên biết đời hiện tại, nhưng đời quá khứ chẳng biết! Phải chiêm nghiệm xem trong đời quá khứ vô lượng kiếp trước đã làm những gì? Chiêm nghiệm đời sau, trong tương lai sẽ sanh vào chỗ nào? Đấy là xét từ định nghiệp của quý vị, nó sẽ chuyển hóa bởi sự tu hành của quý vị, chẳng do định số ấy. Có thể chiêm nghiệm Chiêm Sát Luân bất cứ lúc nào. Hôm nay, lúc chiêm sát, quý vị thấy mình có thể phải chịu khổ báo. Hằng ngày bái sám, sáng ngày mốt lại chiêm sát, có thể là [sẽ thấy] tội nghiệp tiêu mất, khổ báo đã xong rồi, chẳng còn nữa! Chiêm Sát là ý nghĩa này!

(Kinh) Thiện nam tử! Thí như hoại bình, đa chư hà khích, thịnh du, nhũ đẳng, tận giai sấm lậu. Năng thịnh, sở thịnh, nhị câu hoại thất. Sở dĩ giả hà? Khí hữu thất cố. Như thị chúng sanh, ư Thanh Văn Thừa, Độc Giác Thừa pháp, vị tác cù lao, chánh cần tu học, căn cơ vị thục, căn cơ hạ liệt, tinh tấn vi thiểu . N hược hữu vị thuyết vi diệu, thậm thâm Đại Thừa chánh pháp, thuyết thính nhị nhân, câu hoạch đại tội, diệc vị vi nghịch nhất thiết chư Phật, sở hữu quá thất, quảng thuyết như tiền. Thí như thế gian khố tạng đồi huyệt, trí chư bảo hóa, đa hữu tán thất. Như thị chúng sanh, ư Nhị Thừa pháp, báng hủy bất tín, bất khẳng tu học, vị thuyết Đại Thừa, bất như thật giải, nhân thử tạo tội, luân chuyển vô cùng. Thí như châu thuyền,

đa chư tiết lậu, bất nhậm thừa tải, phiếm ư đại hải.

(經)善男子 ！ 譬如壞瓶多諸瑕隙，盛油乳等盡皆滲漏。能盛所盛，二俱壞失。所以者何？器有失故。如是眾生，於聲聞乘、獨覺乘法，未作劬勞正勤修學，根機未熟，根機下劣，精進微少。若有為說微妙，甚深大乘正法，說聽二人俱獲大罪，亦為違逆一切諸佛，所有過失廣說如前。譬如世間庫藏頹穴，置諸寶貨多有散失。如是眾生，於二乘法，謗毀不信，不肯修學，為說大乘不如實解，因此造罪輪轉無窮。譬如舟船多諸泄漏，不任乘載泛於大海。

( Kinh: Này thiện nam tử! Ví như cái bình hư hoại, có nhiều vết rạn, kẽ nứt, đựng dầu, sữa v.v… sẽ đều bị rò rỉ hết. Đồ chứa đựng và thứ để chứa đựng, cả hai đều hư mất. Vì cớ sao vậy? Do vì đồ đựng có khuyết điểm. Chúng sanh cũng giống như thế, đối với các pháp thuộc Thanh Văn Thừa và Độc Giác Thừa chưa nhọc nhằn, siêng năng tu học chánh đáng, căn cơ chưa chín muồi, căn cơ kém hèn, tinh tấn ít ỏi. Nếu có người vì kẻ đó nói chánh pháp Đại Thừa vi diệu rất sâu, người nói lẫn kẻ nghe, hai đằng đều mắc tội lớn, mà cũng trái nghịch hết thảy chư Phật, tất cả lầm lỗi như đã nói rộng trong phần trên. Ví như kho chứa trong thế gian cũ nát, có hang hốc, thì các thứ của báu, hàng hóa chứa trong ấy, phần nhiều sẽ bị thất tán. Chúng sanh cũng giống như thế, hủy báng chẳng tin pháp Nhị Thừa, chẳng chịu tu học, mà vì họ nói Đại Thừa, họ sẽ chẳng hiểu đúng như thật. Do vậy bèn tạo tội, luân chuyển vô cùng. Ví như tàu, thuyền, có nhiều chỗ bị rò rỉ, chẳng thể chuyên chở, vượt qua biển cả được).

“Thiện nam tử! Thí như hoại bình” (Này thiện nam tử! Ví như cái bình đã hư hoại). “Hoại bình” là cái bình còn chưa nung, còn chưa nắn kỹ, còn có những lỗ thủng, kẽ nứt, kẽ hở. [Cái bình] như vậy mà quý vị dùng để đựng dầu, đựng sữa, có bị chảy mất hay không? “Tận giai sấm lậu” ( Đ ều bị rò rỉ hết)! Vì lẽ nào? Chẳng phải là đồ đựng [thích hợp] để chứa đựng, chẳng phải là đồ đựng rất tốt, đựng gì rồi cũng sẽ mất đi. Dụng cụ chứa đựng ấy cũng hư hoại, đó là món đồ ấy có khuyết điểm. Cũng có nghĩa là người thuyết pháp đối với người thọ pháp, phải xét xem k ẻ nghe là căn khí nào, đáng nên nói pháp nào, như thế thì kẻ ấy sẽ có thể tiếp nhận. Nếu kẻ ấy chẳng phải là căn khí ấy, mà là [căn khí] Thanh Văn hay Độc Giác Thừa, chẳng nói cho họ nghe chánh pháp Thanh Văn hay Độc Giác Thừa, lại ngược ngạo nói chánh pháp Đại Thừa. Đó gọi là “phi khí” (chẳng phải là căn khí).

Nêu một thí dụ, như Thiền Tông Trung Hoa, do thời đại bức bách, chẳng có kinh luận để có thể học. Vào thời Tam Vũ diệt Phật, riêng mình Thiền Tông hưng thịnh vì kinh nào cũng chẳng phải học, mà cũng chẳng cần niệm Phật. [Nghe ngài Triệu Châu nói] “niệm Phật một tiếng, súc miệng b a ngày” [bèn tưởng rằng thật sự phải làm như thế, vì niệm Phật sẽ làm] cho miệng chẳng sạch sẽ suốt ba ngày! Hàm nghĩa chẳng phải là như vậy! [Ngài Triệu Châu nói như vậy], vì đó là thuần túy Đại Thừa [dùng tự lực để tu], chẳng cậy vào một tí phương tiện nào. Đó là tham cứu để đốn ngộ, minh tâm kiến tánh. Nhưng điều này đã dưỡng thành thói quen gì? Từ đời Đường cho đến nay, người ở trong Thiền Đường rất ít học pháp. Quý vị giảng kinh tại đó, họ cũng chẳng nghe, cũng chẳng đến Niệm Phật Đường. Họ ở lỳ trong Thiền Đ ường, ngoài ăn no, ngủ kỹ ra, vẫn là ngủ kỹ, ăn no, cứ mịt mờ như thế. Thậm chí tụng niệm công khóa, quá đường, họ đều trốn tránh, chuyện gì cũng đều chẳng tin. Đó là rất nguy hiểm. Vẫn chẳng bằng niệm Phật trong Niệm Phật Đường, hoặc học giáo lý trong học đường, vẫn tốt hơn!

Khi học giáo nghĩa, vị pháp sư nào dạy quý vị, cũng đều là dạy từ Tiểu đến Đại. chẳng phải là vừa mới học bèn học ngay Đại Thừa. Quý vị ở trong Phật Học Viện, cũng phải nói tám thức, phân tích ý niệm của quý vị, cho đến điều phục tốt đẹp ba nghiệp thân, khẩu, ý của quý vị thì mới có thể tiến nhập Đại Thừa. Nếu không, sẽ giống như cái bình nứt, còn mong đựng thứ gì được nữa? Cái bình đã hư rồi, đồ đựng cũng mất đi. Do vậy nói: Khi chúng sanh “ư Thanh Văn Thừa, Độc Giác Thừa pháp, vị tác cù lao, chánh cần tu học” (đối với pháp Thanh Văn Thừa và pháp Độc Giác Thừa, chưa vất vả siêng năng chánh đáng tu học), căn cơ chưa chín muồi, căn cơ hèn kém, lại chẳng có sức tinh tấn, nếu nói đại pháp vi diệu rất sâu cho họ, “thính thuyết nhị nhân, câu hoạch đại tội” tức là người nói lẫn kẻ nghe đều có tội. “Diệc vị vi nghịch nhất thiết chư Phật” ( C ũng là trái nghịch hết thảy chư Phật), tất cả lỗi lầm đã nói cặn kẽ như trong phần trước. Ví như nhà kho trong thế gian mà hư nát, có hang hốc, thì những thứ quý báu, hàng hóa đặt trong ấy sẽ phần nhiều bị thất lạc. Căn nhà quý vị dành để đựng hàng hóa [mà rách nát như vậy thì] không chỉ là bảo thạch cất giữ mà lương thực cũng bị mất, vì trong ấy có hang hốc, người khác có thể tiến vào. Nơi ấy đã hư nát rồi!

“Ư Nhị Thừa pháp, báng hủy, bất tín, bất khẳng tu học” (Đối với

pháp Nhị Thừa, hủy báng, chẳng tin, không chịu tu học): Đối với pháp Nhị Thừa đã chẳng tin, mà cũng chẳng tu học. Nói với họ pháp Đại Thừa, họ có thể tiếp nhận ư? Chẳng thể lãnh hội được! Vì vậy, tạo tội, luân chuyển trong tam ác đạo, chịu khổ vô cùng. “Thí như châu thuyền, đa chư tiết lậu” ( V í như tàu, thuyền, có nhiều chỗ rò rỉ), thuyền đã thủng, chẳng còn là một chiếc thuyền tốt. “Bất nhậm thừa tải, phiếm ư đại hải” ( C hẳng thể chuyên chở, vượt biển cả được): Nếu nhờ chiếc thuyền ấy để vượt đại dương, quý vị sẽ vùi thân trong biển cả!

(Kinh) Như thị chúng sanh, đa hoài xan tật, ư Nhị Thừa pháp, vị tằng tu học, vọng hiệu Đại Thừa, thật hoài Đoạn Kiến, kiêu mạn, siểm khúc, thành tiết lậu thân, bất kham bằng nhập Nhất Thiết Trí hải. Thí như hữu nhân, kỳ mục manh cổ, bất kham trình thị chủng chủng trân bảo. Như thị chúng sanh kiêu mạn, phóng dật, chấp trước Không kiến, bất học Nhị Thừa, manh vô huệ mục, bất nhậm hiển thị vô thượng Đại Thừa công đức trân bảo. Thí như hữu nhân, kỳ thân xú uế, tuy dĩ chủng chủng thượng diệu hương đồ, nhi cánh bất năng linh thân hương khiết. Như thị chúng sanh, ngu si, kiêu mạn, ư Nhị Thừa pháp, bất nhạo cần tu, bất đoạn sát sanh, nãi chí tà kiến. Tuy cần thính thọ vô thượng Đại Thừa, nhi cánh bất năng giải thậm thâm pháp. Thí như thạch điền, tuy thực hảo chủng, cần gia doanh nậu, chung vô quả thật. Như thị chúng sanh, ư Nhị Thừa pháp, kiêu mạn, giải đãi, bất nhạo cần tu, tham cầu ngũ dục, tằng vô yếm quyện, tuy ư bỉ thân, thực Đại Thừa chủng, tinh tấn cần khổ, chung vô sở thành. Thí như ung khí, tiên trữ độc dược, đầu thiểu thạch mật, bất nhậm thực dụng. Như thị chúng sanh, ư Nhị Thừa pháp, bất khẳng tu học, chấp vô nhân luận, vị thuyết Đại Thừa, chung bất năng thành tự tha lợi ích.

(經)如是眾生多懷慳嫉，於二乘法未曾修學，妄號大乘，實懷斷見，憍慢諂曲成泄漏身，不堪憑入一切智海。譬如有人，其目盲瞽，不堪呈示種種珍寶。如是眾生憍慢放逸，執著空見，不學二乘，盲無慧目，不任顯示無上大乘功德珍寶。譬如有人，其身臭穢，雖以種種上妙香塗，而竟不能令身香潔。如是眾生愚癡憍慢，於二乘法不樂勤修，不斷殺生乃至邪見。雖勤聽受無上大乘，而竟不能解甚深法。譬如石田，雖植好種，勤加營耨，終無果實。如是眾生於二乘法，憍慢懈怠，不樂勤修，貪求五欲，曾無厭倦，雖於彼身植大乘種，精進勤苦，終無所成。譬如甕器，先貯毒藥，投少石蜜，不任食用。如是眾生於二乘法不肯修學，執無因論，為說大乘，終不能成自他利益。

( Kinh: Chúng sanh như thế, trong tâm có nhiều điều keo kiệt, ghen ghét, chưa từng tu học pháp Nhị Thừa, xằng bậy xưng là Đại Thừa, thật sự ôm giữ Đoạn Kiến, kiêu căng, ngạo mạn, siểm khúc, trở thành cái thân rò rỉ, chẳng kham tiến nhập biển Nhất Thiết Trí. Ví như có người, con mắt đui mù, chẳng thể chỉ cho người đó thấy các thứ trân bảo. Cũng giống như thế, chúng sanh kiêu mạn, buông lung, chấp trước Không Kiến, chẳng học Nhị Thừa, mù lòa, không có con mắt Huệ, chẳng kham hiển thị công đức trân bảo Đại Thừa vô thượng. Ví như có người, thân thể hôi bẩn, tuy dùng các thứ hương tốt đẹp nhất để bôi lên, trọn chẳng thể khiến cho thân thể thơm sạch được. Cũng giống như thế, chúng sanh ngu si, kiêu căng, ngạo mạn, chẳng thích siêng tu pháp Nhị Thừa, chẳng đoạn sát sanh, cho đến tà kiến. Tuy siêng năng nghe, nhận Đại Thừa vô thượng, nhưng trọn chẳng thể hiểu pháp rất sâu. Ví như ruộng toàn đá, dẫu gieo hạt giống tốt, siêng năng chăm bón, cày cuốc, trọn chẳng có quả hạt. Cũng giống như thế, chúng sanh đối với pháp Nhị Thừa mà kiêu mạn, giải đãi, chẳng ưa siêng tu, tham cầu ngũ dục, chưa từng chán mệt. Nơi thân người ấy, tuy đã gieo chủng tánh Đại Thừa, tinh tấn, siêng khổ, trọn chẳng thành tựu. Ví như cái vò, trước đó đã chứa thuốc độc, bỏ thêm chút thạch mật, chẳng thể dùng để ăn được. Cũng giống như thế, chúng sanh chẳng chịu tu học pháp Nhị Thừa, chấp trước luận thuyết “không có cái nhân”, dẫu vì kẻ đó nói Đại Thừa, trọn chẳng thể thành tựu lợi ích cho mình lẫn người).

Người học pháp ấy “đa hoài xan tật, ư Nhị Thừa pháp” (tâm nhiều keo kiệt, ghen tỵ, đối với pháp Nhị Thừa) người ấy chẳng tu học. “Vọng hiệu Đại Thừa” tức là hư vọng, tự xưng là Đại Thừa. Trên thực tế là “thật hoài Đoạn Kiến” (thật sự ôm ấp tri kiến Đoạn Diệt), Đoạn Diệt Kiến thì chẳng tin tưởng nhân quả. Vì Thanh Văn, Duyên Giác phải nói về nhân quả, nói về báo ứng. Pháp tắc Đại Thừa là nói Không Kiến, bất quá Không Kiến của kẻ đó thật ra là Đoạn Diệt Không Kiến, tức là Đoạn Kiến, chẳng phải là Không Kiến thật sự. Vì sao đức Phật thuyết pháp, có lúc chẳng nói Hữu, mà nói đến Phi Hữu? Có lúc nói về Không thì chẳng nói là Không, mà nói là Phi Không? Dụng ý là để quý vị đừng chấp trước. Quý vị đừng nên chấp trước Hữu; cái Hữu ấy là phi hữu. Cũng đừng nên chấp trước Không, cái Không ấy là Phi Không, như vậy bèn cũng Có cũng Không. Đó gọi là tứ cú (bốn câu): “Không, có; chẳng phải có chẳng phải không; cũng có cũng không” ; bốn câu như thế đó. Hết thảy các pháp do đức Phật đã nói đều lìa khỏi bốn câu, vì những câu ấy đều chẳng chánh xác!

Giống như kẻ mù, quý vị bày đủ thứ trân bảo trước mặt kẻ đó, kẻ đó vẫn chẳng trông thấy, chẳng thể tiếp nhận. Hàng Nhị Thừa khi chưa tu học, toan dùng cái thân toàn là Lậu Hoặc để mong tiến vào biển Nhất Thiết Trí, sẽ chẳng thể được! Người như thế giống hệt như kẻ mù, ngay cả trân bảo cũng chẳng thể nhận biết. Chúng sanh như thế tự ôm lòng kiêu căng, ngạo mạn, vốn thuộc loại “vô học bất thuật” (chẳng có học thức mà cũng chẳng có tài năng gì), vẫn cứ ngỡ chính mình trác tuyệt, cứ buông lung, lười nhác.

“Chấp trước Không Kiến, bất học Nhị Thừa”: Chấp trước Không Kiến thì Không có rất nhiều loại. “Manh vô huệ mục” ( M ù lòa, chẳng có con mắt Huệ): Chẳng hiển thị công đức trân bảo Đại Thừa vô thượng. Quý vị cho kẻ đó trân bảo Đại Thừa, tức pháp Đại Thừa, kẻ đó chẳng nhận biết! “Thí như hữu nhân, kỳ thân xú uế, tuy dĩ chủng chủng thượng diệu hương đồ, nhi cánh bất linh kỳ thân hương khiết” ( V í như có kẻ thân thể hôi bẩn, tuy dùng các thứ hương tốt nhất để bôi, trọn chẳng thể khiến cho thân thể thơm sạch): “Xú uế” là do ghẻ lở hoặc chảy mủ, tuy quý vị cho người ấy xức cả đống nước hoa, vẫn chẳng có cách nào!

“Bất đoạn sát sanh, nãi chí tà kiến” ( C hẳng đoạn sát sanh, cho đến tà kiến): Kẻ đó nói “sát sanh chẳng có tội”. Lại giống như có người nói “lợn, dê sanh ra để làm thức ăn cho con người”. Đó gọi là “tà kiến” . Cho đến nói “quý vị làm ác, hại người, nhất định thọ báo, hại người rốt cuộc là hại mình”. Chúng ta nói như vậy, kẻ đó chẳng tin! Hắn chỉ thấy người sống hưởng lạc, chẳng thấy người chết chịu tội! Kẻ đó chẳng có trí huệ, làm sao có thể thấy cho được? Điều này thuộc về tà kiến. Tuy kẻ đó vẫn nghe Đại Thừa rất siêng năng, nhưng “bất năng giải thậm thâm pháp” tức là chẳng thể hiểu pháp nghĩa rất sâu, cho nên chẳng ngộ được!

“Thí như thạch điền” ( V í như thửa ruộng toàn đá): Đất ruộng toàn là đá lổn nhổn, làm sao có thể gieo hạt giống cho nổi? Nếu quý vị gieo xuống, chẳng thể nào kết hạt được! Do vậy, “chúng sanh ư pháp Nhị Thừa, kiêu mạn, giải đãi, bất nhạo cần tu” (chúng sanh đối với pháp Nhị Thừa mà kiêu căng, ngạo mạn, lười nhác, chẳng thích siêng tu): Vì sao chẳng thích siêng tu? “Tham cầu ngũ dục”: Tham luyến cảnh giới ngũ dục, kẻ đó sẽ giải đãi, cũng chẳng phiền chán, cũng chẳng siêng tu. “Tuy ư bỉ thân thực Đại Thừa chủng” ý nói quý vị đã gieo chủng tử Đại Thừa cho các chúng sanh ấy, nhưng họ toàn là ruộng đá, chẳng thể sanh trưởng, mà họ cũng chẳng siêng ròng tu học. “Chung vô sở thành” ( T rọn chẳng thành tựu): Từ đầu đến cuối chẳng có thành tựu. Chẳng hạn như chúng ta đọc kinh Địa Tạng, chúng ta cho rằng kinh Địa Tạng là Đại Thừa hay Tiểu Thừa? Nói là Đại Thừa, thì kinh toàn giảng về nỗi khổ trong địa ngục. Nói là Tiểu Thừa thì Địa Tạng Bồ Tát chuyện gì cũng đều gia trì quý vị. Tam thừa đạo quả, quý vị đều có thể đạt được từ kinh Địa Tạng. Do vậy, kinh ấy chẳng phải Đại, mà cũng chẳng phải Tiểu, mà cũng là Đại, cũng là Tiểu, tùy thuộc người lãnh hội, tùy thuộc quý vị có suy nghĩ như thế nào, thuộc loại pháp khí nào?

Chúng ta nói Tam Quy, Ngũ Giới. Bước đầu tiên để nhập Phật môn là phải thọ Tam Quy, Ngũ Giới. Tam Quy, Ngũ Giới thuộc Đại Thừa hay Tiểu Thừa? Trọn chẳng có ai phán định Tam Quy, Ngũ Giới là Tiểu Thừa, mà cũng chẳng có ai phán định Tam Quy, Ngũ Giới là Đại Thừa. Nếu quý vị thọ Tam Quy, Ngũ Giới, mãi cho đến khi phát Bồ Tát tâm lợi ích chúng sanh, thì sẽ là Đại Thừa. Sau khi quý vị đã thọ Tam Quy, Ngũ Giới, chán lìa thế gian, mong cầu xuất ly, trước hết chỉ lo cho chính mình, chẳng quan tâm tới ai khác, thì sẽ là Tiểu Thừa. Hết thảy các pháp chẳng có lớn hay nhỏ, chỉ tùy thuộc dụng tâm như thế nào? Nhưng ở đây, theo thứ tự, xét theo giáo nghĩa của đức Phật, như kinh A Hàm là Tiểu Thừa, kinh Bát Nhã là Đại Thừa. Kinh A Hàm cũng có ý nghĩa Đại Thừa, nhưng chúng ta chẳng lãnh hội được. Đức Phật thuyết pháp chẳng đơn thuần, trọn chẳng phải là Tiểu thì tuyệt đối Tiểu, Đại thì tuyệt đối là Đại, chẳng phải như vậy! Phật pháp chẳng có pháp cố định, dựa theo tâm mà lập, chiếu theo cái tâm chúng sanh của những người học Phật như chúng ta để lập ra pháp Đại Thừa hay Tiểu Thừa.

“Thí như ung khí, tiên trữ độc dược, đầu thiểu thạch mật, bất nhậm thực dụng” ( V í như cái vò, trước đó đã chứa độc dược, bỏ vào chút thạch mật, sẽ chẳng thể dùng để ăn): Hoặc là một cái bát, cái vò, hoặc là một cái lu, tùy tiện lấy một món đồ đựng nào đó, trong quá khứ đã chứa thuốc độc, nếu quý vị chẳng rửa sạch, lại bỏ thạch mật vào đó. Thạch Mật ( 石蜜 ) là đường phèn, tuy đã biến đổi, nhưng vẫn chẳng thể ăn. Ăn vào, sẽ bị trúng độc. Giải quyết vấn đề như thế nào? “Như thị chúng sanh, ư Nhị Thừa pháp, bất khẳng tu học, chấp vô nhân luận” ( C ũng giống như thế, chúng sanh đối với pháp Nhị Thừa chẳng chịu tu học, chấp trước luận thuyết “chẳng có cái nhân”), tức là chẳng nói nhân quả, [đó là] Vô Nhân Luận. Quý vị nói pháp Đại Thừa cho người như vậy, người ấy có thể thành tựu lợi ích cho mình lẫn người hay không? Không chỉ là chẳng thể lợi ích cho người khác, mà ngay cả chính mình cũng chẳng đạt được lợi ích!

(Kinh) Thí như ung khí, tiên trữ thạch mật, đầu thiểu độc dược, bất nhậm thực dụng. Như thị chúng sanh, tinh cần tu học Nhị Thừa chánh pháp do vị thành tựu, vị thuyết Đại Thừa, nhị câu hoại thất. Thí như hữu nhân, si cuồng, tâm loạn, vị tác âm nhạc, bất năng liễu tri. Như thị chúng sanh ư Nhị Thừa pháp, vị tằng tu học, tham, sân, si đẳng mãnh lợi phiền não, nhiễu loạn kỳ tâm, chấp trước vô nhân, cập Đoạn Diệt Luận, căn cơ vị thục, vị thuyết Đại Thừa, tuy kinh đa thời, nhi bất năng giải. Thí như hữu nhân bất trước giáp trụ, bất trì đao, trượng, triếp nhập trận trung, tất tao thương hại, thọ chư khổ não. Như thị chúng sanh, ư Nhị Thừa pháp, vị tằng tu học, trí huệ hiệp liệt, căn khí vị thành, vị thuyết Đại Thừa, tất sanh vọng chấp. Do thử triển chuyển, tạo ác vô cùng. Như thị si nhân, bất cửu tiện đương chi thể phế khuyết, ư đa nhật dạ, kết thiệt bất ngôn, thọ chư khổ độc, thống thiết nan nhẫn, mạng chung định sanh Vô Gián địa ngục, ư chư ác thú, luân chuyển vãng lai. Ưng tri như tiền thứ đệ quảng thuyết.

(經)譬如甕器，先貯石蜜，投少毒藥，不任食用。如是眾生精勤修學，二乘正法猶未成就，為說大乘，二俱壞失。譬如有人癡狂心亂，為作音樂不能了知。如是眾生於二乘法未曾修學，貪瞋癡等猛利煩惱擾亂其心，執著無因及斷滅論，根機未熟，為說大乘，雖經多時而不能解。譬如有人不著甲冑，不持刀杖，輒入陣中，必遭傷害受諸苦惱。如是眾生於二乘法未曾修學，智慧狹劣，根器未成，為說大乘，必生妄執。由此展轉造惡無窮。如是癡人，不久便當肢體廢缺，於多日夜，結舌不言，受諸苦毒，痛切難忍，命終定生無間地獄，於諸惡趣輪轉往來。應知如前次第廣說。

( Kinh: Ví như cái vò chứa, trước đó chứa thạch mật, bỏ vào một chút độc dược, chẳng dùng để ăn được. Chúng sanh cũng như thế, siêng ròng tu học chánh pháp Nhị Thừa vẫn chưa thành tựu, mà vì họ nói Đại Thừa, thì hai đằng đều hư hoại, mất đi. Ví như có người, si cuồng, loạn tâm, vì kẻ đó mà tấu âm nhạc thì kẻ đó chẳng thể hiểu biết. Chúng sanh cũng như thế, chưa từng tu học pháp Nhị Thừa, phiền não tham, sân, si v.v… mạnh mẽ, nhiễu loạn cái tâm, chấp trước không có cái nhân và Đoạn Diệt Luận, căn cơ chưa chín muồi, vì họ mà nói Đại Thừa, dẫu trải qua nhiều thời gian, họ vẫn chẳng thể hiểu. Ví như có người chẳng mặc giáp trụ, chẳng cầm đao, gậy, xông bừa vào trận, ắt bị tổn thương, chịu các khổ não. Chúng sanh cũng như thế, chưa từng tu học pháp Nhị Thừa, trí huệ hẹp kém, chưa thành căn khí, mà vì họ nói Đại Thừa, họ ắt sanh chấp trước xằng bậy. Do vậy, xoay vần tạo ác vô cùng. Kẻ si như thế chẳng lâu sau, sẽ bị tứ chi tàn phế, thiếu khuyết, trong nhiều ngày đêm, đớ lưỡi chẳng thể nói, chịu các khổ độc, đau đớn cùng cực khó nhẫn. Mạng chung, nhất định sanh vào địa ngục Vô Gián, ở trong các đường ác, luân chuyển qua lại. Hãy nên biết như trong phần trên đã theo thứ tự nói cặn kẽ).

“Thí như ung khí, tiên trữ thạch mật” (Ví như cái vò, trước hết chứa thạch mật): Quý vị cho vào đó một tí thuốc độc, một chút là được rồi, quý vị vẫn chẳng thể ăn được, ăn vào sẽ bị trúng độc chết. “Như thị chúng sanh, tinh cần tu học Nhị Thừa chánh pháp, do vị thành tựu” ( C húng sanh như thế, siêng ròng tu học chánh pháp Nhị Thừa, vẫn chưa thành tựu): Cũng giống như có hạng chúng sanh tu pháp Nhị Thừa, vì giải đãi, tu gì cũng đều chẳng thành tựu. Nếu lại nói pháp Đại Thừa cho họ, Nhị Thừa đã hỏng rồi, Đại Thừa cũng hư luôn, hai đằng họ đều chẳng thể thành tựu được! “Thí như hữu nhân, si cuồng tâm loạn, vị tác âm nhạc, bất năng liễu tri” (Ví như có người, si cuồng, tâm loạn, vì kẻ ấy tấu âm nhạc, [kẻ đó] chẳng thể hiểu biết): Tâm kẻ đó đã loạn rồi, quý vị gảy đàn hoặc ca hát cho kẻ đó nghe, thứ gì cũng đều chẳng lọt tai. Giống như chúng sanh chưa từng tu học pháp Nhị Thừa, tham, sân, si rất mạnh mẽ, phiền não nhiễu loạn cái tâm kẻ đó. Kẻ đó “chấp trước vô nhân” (chấp trước “chẳng có cái nhân”), quý vị nói gì, kẻ đó cũng chẳng nghe, vì kẻ đó chấp trước Đoạn Diệt Luận. Đối với người như vậy, quý vị nói pháp gì cũng chẳng thành. Dẫu quý vị nói bao lâu đi nữa, kẻ đó cũng chẳng thể lý giải!

“Thí như hữu nhân, bất trước giáp trụ, bất trì đao, trượng, triếp nhập trận trung, tất tao thương hại, thọ chư khổ não” (Ví như có người chẳng mặc giáp trụ, chẳng cầm đao, gậy, xông bừa vào trận, ắt bị tổn thương, chịu các khổ não): Đấy là nói trong lúc chiến tranh, ra trận, đều phải khoác khôi giáp, bên trong còn mặc thêm áo giáp. “Trụ” ( 冑 ) là thứ mặc bên trong. “Khải giáp” ( 鎧甲 ) là thứ khoác bên ngoài. Tôi ở Tây Tạng, thấy hằng năm vào tiết Xuân, họ đua ngựa, bắn cung, đều đội thiết khôi, đeo thiết giáp khá nặng. Ngựa hiện thời căn bản là chẳng chịu nổi. Bộ thiết khôi thiết giáp ấy nặng cả trăm cân, lại thêm thân người nặng một trăm cân nữa, còn phải có người tới giúp thì mới mặc được, đều bằng sắt thật sự. Họ diễn tuồng vẫn chỉ là hình dung. Tây Tạng diễn tuồng sử dụng thiết khôi, thiết giáp thật sự để kéo cung, bắn tên. Nếu ngay cả những thứ này mà quý vị chẳng phòng hộ kỹ càng, trong tay chẳng có đao, mà cũng chẳng có cung tên, chỉ là hai nắm tay trống rỗng mà xông vào trận đánh nhau, không được rồi! Hiện thời, càng không thể! Hiện thời dùng súng ống, lại khác hẳn thời ấy!

Do vậy, nói pháp Đại Thừa cho kẻ đó, hắn chẳng rơi vào Đoạn Diệt Kiến, thì cũng rơi vào Thường Kiến, sẽ chấp trước hai bên. Do vậy mà lần lượt tạo ác vô cùng, tạo ra rất nhiều sai trái. Kẻ cuồng si không có trí huệ như thế, chẳng lâu sau sẽ bị tứ chi tàn phế, thiếu khuyết. Do hủy báng Tam Bảo, mờ mịt nhân quả, “ư đa nhật dạ, kết thiệt bất ngôn, thọ chư khổ độc, thống thiết nan nhẫn” ( t rong nhiều ngày đêm, bị đớ lưỡi, chẳng thể nói được, chịu các khổ độc, đau đớn cùng cực khó thể chịu đựng). Sau khi mạng chung, nhất định sanh vào địa ngục Vô Gián. “Ư chư ác thú, luân chuyển vãng lai, ưng tri như tiền, thứ đệ quảng thuyết” (Luân chuyển qua lại trong các đường ác, hãy nên biết như đã nói cặn kẽ theo thứ tự trong phần trước): Những điều này trong phần trước đều đã nói rồi, ở trong địa ngục chịu khổ, chịu khổ vô cùng tận.

(Kinh) Thiện nam tử! Thị cố trí giả, tiên ưng quán sát nhất thiết chúng tâm, nhiên hậu thuyết pháp. Tiên đương khởi phát từ tâm, bi tâm, hỷ tâm, ích tâm, bất giải đãi tâm, năng nhẫn thọ tâm, bất kiêu mạn tâm, bất tật đố tâm, bất xan lận tâm, đẳng dẫn định tâm, nhiên hậu vị tha tuyên thuyết chánh pháp, chung bất linh tha chư chúng sanh loại, văn sở thuyết pháp, luân chuyển sanh tử, đọa đại hiểm nạn. Thị cố, Như Lai thiện đạt nhất thiết chúng sanh tâm tướng, dĩ Vô Trần Cấu, Vô Thủ Hành Luân, vị thuyết chánh pháp. Cụ đại giáp trụ nhất thiết Bồ Tát Ma Ha Tát chúng, vị tha thuyết pháp, diệc phục như thị. Do bi mẫn cố, vị linh đoạn diệt chư phiền não cố, vị linh siêu độ tam hữu hải cố, vị chư chúng sanh ư tam thừa trung, tùy tâm sở nhạo, tùy thú Nhất Thừa, tốc viên mãn cố, vị thuyết chánh pháp, chung bất linh kỳ luân chuyển sanh tử, đọa đại hiểm nạn .

(經)善男子 ！ 是故智者先應觀察一切眾心，然後說法。先當發起慈心、悲心、喜心、益心、不懈怠心、能忍受心、不憍慢心、不嫉妒心、不慳吝心、等引定心，然後為他宣說正法，終不令他諸眾生類，聞所說法，輪轉生死，墮大險難。是故，如來善達一切眾生心相，以無塵垢、無取行輪，為說正法。具大甲冑一切菩薩摩訶薩眾，為他說法亦復如是。由悲愍故，為令斷滅諸煩惱故，為令超渡三有海故，為諸眾生於三乘中隨心所樂，隨趣一乘速圓滿故，為說正法，終不令其輪轉生死，墮大險難。

( Kinh: Này thiện nam tử! Vì thế, người có trí, trước hết hãy nên quan sát cái tâm của hết thảy mọi người, sau đấy thuyết pháp. Trước hết, hãy nên phát khởi từ tâm, bi tâm, hỷ tâm, tâm lợi ích, tâm chẳng giải đãi, tâm có thể chịu đựng, tâm chẳng kiêu mạn, tâm chẳng ghen ghét, tâm chẳng bủn xỉn, tâm đẳng dẫn định. Sau đấy, vì họ tuyên thuyết chánh pháp, trọn chẳng để các loài chúng sanh khác nghe pháp đã nói mà luân chuyển sanh tử, đọa vào hiểm nạn to lớn. Vì thế, Như Lai khéo thông đạt tâm tướng của hết thảy chúng sanh, dùng Vô Trần Cấu, Vô Thủ Hành Luân vì họ nói chánh pháp. Hết thảy các vị Bồ Tát Ma Ha Tát trọn đủ giáp trụ, vì người khác thuyết pháp cũng giống như thế. Do thương xót, do muốn khiến cho chúng sanh đoạn diệt các phiền não, vì khiến cho họ vượt thoát biển ba cõi, vì để các chúng sanh từ trong ba thừa, tùy lòng ưa thích mà chọn lựa tiến theo một thừa, sẽ mau được viên mãn, vì nói chánh pháp trọn chẳng để cho chúng sanh luân chuyển sanh tử, đọa vào trong hiểm nạn to lớn).

Người có trí huệ trước hết phải quan sát chúng sanh, quan sát xem tâm niệm của họ là gì? Chuyện này ắt cần phải đắc Tha Tâm Thông và Túc Mạng Thông. Nếu không trọn đủ [các món thần thông ấy], sẽ làm như thế nào? Trước hết, quý vị phải phát tâm. “Phát Từ tâm”: Từ tâm là ban cho chúng sanh hết thảy sự vui sướng, dẹp trừ đau khổ cho chúng sanh. “Đại bi tâm” là thấy chúng sanh đau khổ giống hệt như chính mình đau khổ. Đó gọi là phát Bồ Đề tâm. Trọn đủ nhiều loại tâm như vậy, sanh khởi tâm hoan hỷ, vui mừng đối với pháp, vui mừng đối với chúng sanh. Sanh “ích tâm”, tức là nhất định tạo lợi ích cho chúng sanh. “Bất giải đãi tâm”: Tu pháp, thuyết pháp đều phải tinh tấn, có thể chịu đựng sự não hại của chúng sanh, đủ mọi thứ hủy báng đều có thể chịu đựng, vì sẽ tiêu tai. “Bất kiêu mạn tâm”: Chúng sanh và ta đều bình đẳng. Nếu thoát ly chúng sanh, quý vị sẽ chẳng thể thành Phật. Hôm nào đó, tôi đã cùng mọi người nói đến chuyện báo đáp tứ trọng ân, có biết tứ trọng ân là gì hay không? Chúng ta chỉ biết cha, mẹ, Phật, chẳng biết ân chúng sanh. Báo tứ trọng ân, điều thứ nhất là báo chúng sanh ân. Chẳng có chúng sanh, quý vị sẽ chẳng thể thành Phật. Từ bi hỷ xả đối với ai? Chúng sanh thành tựu Phật đạo cho quý vị. Có thể chịu đựng, chẳng kiêu căng, ngạo mạn, lại còn chẳng ganh tỵ, chẳng bủn xỉn!

“Đẳng dẫn định tâm”: Phải trọn đủ nhiều tâm ngần ấy! Do định lực, dẫn khởi sự vui sướng nơi thân tâm, thân tâm an tịnh. Đó gọi là “đẳng dẫn” ( 等引 ). Sau đó, vì người ấy tuyên thuyết chánh pháp, nói đại pháp, chẳng khiến cho người ấy vì nghe thuyết pháp mà luân chuyển sanh tử. Chỉ cần được nghe pháp, sẽ khiến cho người ấy đoạn tuyệt con đường sanh tử, tối thiểu là đoạn tuyệt nỗi khổ nơi ba ác đạo. Trước kia, tôi giảng Hoa Nghiêm, giảng Pháp Hoa. Thoạt đầu, học pháp, đã trải qua hai Phật Học Viện, năm năm đầu học Hoa Nghiêm tại Cổ Sơn. Năm năm sau là ở Trạm Sơn Tự, học tứ giáo với lão pháp sư Đàm Hư, tức là lấy kinh Pháp Hoa làm chủ. Sau khi đã tới Mỹ, đổi sang học kinh Địa Tạng, bèn giảng Địa Tạng Tam Kinh. Nếu ai có thể niệm kinh Địa Tạng, tin kinh Địa Tạng, thấy tượng Địa Tạng Bồ Tát, thờ tượng Địa Tạng, sẽ tuyệt đối đoạn dứt tam đồ, hiểm nạn chẳng còn nữa. Đức Phật nói như thế đó. Tôi cho rằng giảng pháp này, chúng sanh sẽ không còn luân chuyển sanh tử, đọa trong khổ não to lớn. Sau đó, có khi còn giảng Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm, giảng ba phẩm kinh Hoa Nghiêm, cũng giảng Văn Thù Bồ Tát dạy chúng ta khéo dùng cái tâm như thế nào. Chúng ta chỉ cần biết dụng tâm là được rồi. Khéo dùng cái tâm, sẽ đoạn hết thảy ác. Quý vị biết dụng tâm, gặp điều gì sẽ phát nguyện điều gì, nguyện cho hết thảy chúng sanh đều thành Phật.

“Như Lai thiện đạt nhất thiết chúng sanh tâm tướng, dĩ Vô Trần Cấu, Vô Thủ Hành Luân, vị thuyết chánh pháp” (Như Lai khéo thông đạt tâm tướng của hết thảy chúng sanh, dùng Vô Trần Cấu, Vô Thủ Hành Luân để nói chánh pháp cho họ): Tiếp đó, nói đến Phật luân, ý nghĩa của mấy đoạn kinh văn này rất sâu, quý vị phải chú ý nghe. “Cụ đại giáp trụ nhất thiết Bồ Tát Ma Ha Tát chúng” ( H ết thảy các vị Bồ Tát Ma Ha Tát trọn đủ giáp trụ): Người ấy ở trong chúng sanh mà chẳng bị chúng sanh tiêm nhiễm, ở trong chiến trận đội khôi, mặc giáp, chẳng bị thương tổn, là bậc đại Bồ Tát, như vậy thì mới có thể thuyết pháp cho người khác. Đấy là “do bi mẫn cố, vị linh đoạn diệt chư phiền não cố” (do vì thương xót, vì muốn đoạ n diệt các phiền não): Thương xót hết thảy chúng sanh, khiến cho hết thảy chúng sanh đoạn trừ các phiền não ấy. “Vị linh siêu độ tam hữu hải” ( V ì khiến cho họ vượt thoát biển ba cõi): Dục Giới, Sắc Giới, và Vô Sắc Giới được gọi chung là Tam Hữu. Thông thường, “tam hữu” là nói đến điều này!

“Vị chư chúng sanh ư tam thừa trung, tùy tâm sở nhạo, tùy thú nhất thừa” ( V ì khiến cho các chúng sanh từ trong tam thừa, tùy lòng ưa thích, sẽ tiến hướng theo một thừa), tức là thuyết pháp trọn khắp, cả ba thừa đều nói. Chúng sanh có duyên với thừa nào, học thừa ấy sẽ rất tốt, cho nên cả ba thừa “đại, trung, tiểu” đều nói. “Tốc viên mãn cố” ( V ì mau chóng viên mãn): Nếu tùy theo căn cơ mà thuyết pháp, người ấy do tương ứng căn cơ, sẽ đắc độ. Như thế thì sẽ khiến cho người ấy viên mãn rất nhanh chóng. “Vị thuyết chánh pháp, chung bất linh kỳ luân chuyển sanh tử, đọa đại hiểm nạn” ( V ì họ nói chánh pháp, trọn chẳng khiến cho họ luân chuyển sanh tử, đọa vào hiểm nạn to lớn): Mục đích thuyết pháp là khiến cho chúng sanh lìa khổ, được vui, chẳng còn đọa trong hiểm nạn. “Hiểm nạn” chính là sự hiểm nạn trong tam đồ.

(Kinh) Vân hà danh Vô Trần Cấu Hành Luân? Vô Trần Cấu giả, vị thuyết pháp thời, bất vị hữu Uẩn, bất vị hữu Xứ, bất vị hữu Giới, bất vị hữu Dục Giới, bất vị hữu Sắc Giới, bất vị hữu Vô Sắc Giới, bất vị hữu thử thế, bất vị hữu tha thế, bất vị hữu chư Hành, bất vị hữu Thọ, bất vị hữu Tưởng, bất vị hữu Tư, bất vị hữu Xúc, bất vị hữu tác ý, bất vị hữu vô minh, nãi chí bất vị hữu lão tử, bất vị hữu hành, cập bất hành cố. Vị chư chúng sanh tuyên thuyết chánh pháp, duy vị nhất thiết chư Uẩn, Xứ, Giới, quảng thuyết nãi chí hành dữ bất hành, giai tịch diệt cố, vị chư chúng sanh tuyên thuyết chánh pháp. Dĩ thị nghĩa cố, danh Vô Trần Cấu. Hành giả, sở vị vị năng vĩnh đoạn tử thử, sanh bỉ, vị chư chúng sanh tuyên thuyết chánh pháp. Sở vị: Vị năng vĩnh đoạn chư Uẩn, Xứ, Giới, quảng thuyết nãi chí vị năng vĩnh đoạn hành dữ bất hành, vị chư chúng sanh tuyên thuyết chánh pháp. Thị danh vi Hành. Luân giả, sở vị như mãn nguyệt quang, thanh lương vô ngại, biến mãn hư không, chiếu xúc nhất thiết vô chướng cảnh giới. Như thị Như Lai, cập chư Bồ Tát, sở hữu thần thông, ký thuyết, giáo giới, tam chủng thắng luân tác dụng vô ngại, biến chư thế giới, lợi lạc nhất thiết sở hóa chúng sanh, linh chư chúng sanh bất dị quy thú, bất cộng nhất thiết thế gian chúng sanh, bất cộng nhất thiết Thanh Văn, Độc Giác, năng linh chúng sanh đoạn diệt sanh tử chư khổ não pháp, chứng đắc an lạc Bồ Đề Niết Bàn. Thị danh vi Luân. Như thị danh vi chư Phật, Bồ Tát Vô Trần Cấu Hành Luân.

(經)云何名無塵垢行輪？無塵垢者，謂說法時，不為有

蘊，不為有處，不為有界，不為有欲界，不為有色界，不為有無色界，不為有此世，不為有他世，不為有諸行，不為有受，不為有想，不為有思，不為有觸，不為有作意，不為有無明，乃至不為有老死，不為有行及不行故。為諸眾生宣說正法，唯為一切諸蘊、處、界，廣說乃至行與不行皆寂滅故，為諸眾生宣說正法。以是義故，名無塵垢。行者，所謂為能永斷死此生彼，為諸眾生宣說正法。所謂 ： 為能永斷諸蘊處界，廣說乃至為能永斷行與不行，為諸眾生宣說正法。是名為行。輪者，所謂如滿月光，清涼無礙徧滿虛空，照觸一切無障境界。如是如來及諸菩薩所有神通、記說、教誡三種勝輪，作用無礙遍諸世界，利樂一切所化眾生，令諸眾生不異歸趣，不共一切世間眾生，不共一切聲聞、獨覺，能令眾生斷滅生死諸苦惱法，證得安樂菩提涅槃。是名為輪。如是 名為諸佛菩薩無塵垢行輪。

( Kinh: Thế nào là Vô Trần Cấu Hành Luân? Vô Trần Cấu tức là khi thuyết pháp, chẳng vì có Uẩn, chẳng vì có Xứ, chẳng vì có Giới, chẳng vì có Dục Giới, chẳng vì có Sắc Giới, chẳng vì có Vô Sắc Giới, chẳng vì có đời này, chẳng vì có đời khác, chẳng vì có các Hành, chẳng vì có Thọ, chẳng vì có Tưởng, chẳng vì có Tư, chẳng vì có Xúc, chẳng vì có tác ý (dấy khởi ý niệm), chẳng vì có vô minh, cho đến chẳng vì có già, chết, chẳng vì có hành và bất hành. Vì các chúng sanh tuyên nói chánh pháp, chỉ vì hết thảy các Uẩn, Xứ, Giới, nói rộng là cho đến hành và bất hành đều tịch diệt, vì các chúng sanh tuyên nói chánh pháp. Do vì nghĩa ấy, gọi là Vô Trần Cấu. Hành tức là có thể vĩnh viễn đoạn dứt “chết đây, sanh kia”. Vì các chúng sanh tuyên nói chánh pháp, tức là có thể vĩnh viễn đoạn các Uẩn, Xứ, Giới, nói rộng là cho đến có thể vĩnh viễn đoạn hành và bất hành, vì các chúng sanh tuyên nói chánh pháp. Đấy gọi là Hành. Luân tức là như ánh trăng tròn, trong mát, vô ngại, trọn khắp hư không, chiếu chạm hết thảy cảnh giới chẳng chướng ngại. Như Lai và các vị Bồ Tát cũng như thế, tất cả ba loại luân thù thắng là thần thông, ký thuyết (thuyết pháp ứng với sự mong mỏi, nghĩ nhớ của chúng sanh), giáo giới (răn dạy) tác dụng vô ngại, trọn khắp các thế giới, lợi lạc hết thảy chúng sanh được giáo hóa, khiến cho các chúng sanh chẳng quy hướng theo đường khác, nhưng chẳng giống như hết thảy chúng sanh trong thế gian, chẳng chung với hết thảy Thanh Văn và Độc Giác, có thể khiến cho chúng sanh đoạn diệt các pháp sanh tử khổ não, chứng đắc an lạc Bồ Đề Niết Bàn. Đấy gọi là Luân. Như thế gọi là Vô Trần Cấu Hành Luân của chư Phật, Bồ Tát).

Điều này gọi là Vô Trần Cấu Luân ( 無塵垢輪 ), là nghĩa Không. [Trong đoạn trước] vừa mới nói [thuyết pháp không đúng căn cơ, sẽ khiến cho người nghe] đọa vào Đoạn Diệt Kiến, nhưng ở đây là thuyết pháp vi diệu, mà chẳng khiến cho kẻ nghe đọa vào Đoạn Diệt Kiến. “Hữu” là sắc pháp, bao gồm tâm pháp. “Hữu uẩn” là Ngũ Uẩn, tức Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. “Bất vị hữu Xứ” ( C hẳng vì có Xứ) là mười hai Xứ. “Bất vị hữu Giới’ ( C hẳng vì có Giới) là mười tám Giới. Lại nói riêng về một điều, “bất vị hữu Dục Giới”, “bất vị hữu Sắc Giới”, “bất vị hữu Vô Sắc Giới” (chẳng vì có Dục Giới, chẳng vì có Sắc Giới, chẳng vì có Vô Sắc Giới), tức là tam giới. “Bất vị hữu thử thế”, “bất vị hữu tha thế” ( C hẳng vì có đời này, chẳng vì có đời khác), “thử thế” là đời này, “bất vị tha thế” là nói tới tương lai. “Bất vị hữu chư hành, bất vị hữu Thọ, bất vị hữu Tưởng, bất vị hữu Tư, bất vị hữu Xúc, bất vị hữu tác ý” ( C hẳng vì có các Hành, chẳng vì có Thọ, chẳng vì có Tưởng, chẳng vì có Tư, chẳng vì có Xúc, chẳng vì có tác ý): Đấy là Thọ, Tưởng, Hành, Thức.

“Bất vị hữu vô minh” (Chẳng vì có vô minh), cho đến chẳng vì có già, chết. Đấy là mười hai nhân duyên. Mười hai nhân duyên thì Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Danh Sắc, Danh Sắc duyên Lục Xứ, cho đến già chết.

“Bất vị Ngũ Thủ Uẩn” ( C hẳng vì Ngũ Thủ Uẩn), Ngũ Thủ Uẩn là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức, [cùng với] mười tám Giới, mười hai Xứ, chẳng có Tác Ý, Tư, Tưởng, Thọ, Hành, hết thảy đều chẳng tồn tại, như mộng, huyễn, bọt, bóng, cho đến Vô Trần Cấu Hành, cho đến đối với hành và bất hành, các thứ ấy đều nhằm hiển thị nghĩa Trung Đạo, chẳng rơi vào hai bên Đoạn và Thường.

Đoạn kinh văn tiếp đó nhằm nhắc lại, vì sao phải nhắc lại? Vì ý nghĩa này chẳng dễ hiểu! Đức Phật thuyết pháp là thanh tịnh, “thanh tịnh luân trần cấu” là những gì đã làm, những điều giáo hóa đã nói đều là thanh tịnh. Trong khi thuyết pháp, chẳng chấp trước cái này, mà cũng chẳng chấp trước cái kia. Hết thảy đều chẳng chấp trước, chẳng có đây và kia. Đây và kia đều là đối đãi. Hễ có đối đãi, bèn có trần cấu, cho nên pháp chẳng có đối đãi. Lìa khỏi hai bên, hiển lộ Trung Đạo, ly tứ cú, tuyệt bách phi.

Muốn đoạn sanh tử, phải hành Vô Trần Cấu Luân này, khiến cho hết thảy đều tịch diệt, đều thanh tịnh. Những điều chúng ta vừa đọc trên đây đều là vì tịch diệt, nói chánh pháp cho chúng sanh. Do vì nghĩa ấy, nên gọi là Vô Trần Cấu. Hành giả, nếu làm như vậy, sẽ có thể vĩnh viễn đoạn dứt “chết đây, sanh kia”, đó gọi là Hành. Vô Trần Cấu ắt cần phải đạt đến vĩnh viễn dứt sanh tử, chứng Niết Bàn rốt ráo. Đấy là chánh pháp, chánh pháp rốt ráo, vĩnh viễn đoạn các Uẩn, Xứ, Giới, Ngũ Uẩn, Thập Nhị Xứ, Thập Bát Giới.

Nếu nói rộng, hết thảy hành và bất hành đều phải đoạn tuyệt, chẳng có hành, mà cũng chẳng có bất hành, đấy mới gọi là Vô Trần Cấu Luân. Vô Trần Cấu Luân là như vậy, chẳng có hành, mà cũng chẳng có bất hành. Hành tức là bất hành, bất hành tức là hành. Các pháp do đức Phật đã nói đều không có khởi đầu, không có kết thúc. Do vậy gọi là Viên. Quý vị tìm cái khởi đầu sẽ chẳng có, tìm cái kết thúc cũng chẳng có. Đó là ý nghĩa Viên. Hiện thời, dùng điều này để hiển thị Vô Trần Cấu Luân. Trong ấy, có mười loại giáp trụ luân. Luân là nói tỷ dụ, tỷ dụ gì vậy? Ví như pháp, dùng bánh xe để nói. Bánh xe có thể nghiền nát hết thảy các vật chướng ngại ở dưới nó. Trong Phật giáo, sánh ví những điều đức Phật đã nói giống như Luân. Luân ấy giống như trăng Rằm, quang minh chiếu trọn khắp. Nếu là mùa Hạ, ban đêm ánh trăng vừa chiếu bèn rất trong mát. Ý nghĩa của việc sánh ví [những điều Phật dạy] như quang minh nhằm thuyết minh [những pháp ấy] không bị chướng ngại. Quang minh hiển hiện trong không trung, chẳng có chướng ngại, cũng tức là tướng cảnh giới vô chướng ngại. Đấy là hình dung tất cả tác dụng thù thắng của [ba thứ thuyết pháp luân là] thần thông, ký thuyết, và giáo giới của Phật và đại Bồ Tát cũng đều vô ngại.

Còn đối với thần thông, nơi sáu căn của đức Phật, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều biến thành thần thông. Vậy thì thiên nhãn, thiên nhĩ, [đối với mỗi căn] đều thêm một chữ Thiên. Thiên ( 天 ) [ở đây] có nghĩa là tự nhiên. Khi quý vị chứng đắc, đã hiểu rõ, đã khai ngộ, khôi phục bản thể vốn có, các cảnh giới bị mê hoặc hay bị chướng ngại đều tiêu mất, sẽ có thần thông. Thần thông là bổn tánh trí huệ của quý vị. Cái Thể của thần thông là trí huệ. “Thần” ( 神 ) là chẳng dựa vào sự nghĩ bàn. Người khác thấy một sự kiện [kỳ diệu], bèn nói người ấy là chân thần. Chân thần giống như ảo thuật, có cảm giác người ấy là thần. Hoặc là nuốt đao, phun lửa, quý vị cảm thấy [người làm được như vậy] đúng là rất thần dị, vì quý vị chẳng thể làm. Quý vị thấy họ làm, cảm giác rất thần dị. Thần thông của Phật rất tự nhiên. Ngài trông thấy chúng sanh, biết chúng sanh tướng, biết đời quá khứ của chúng sanh, đáng nên nói pháp gì cho họ, khiến cho họ có thể khai ngộ. [Đó là thần thông]. Còn “ký thuyết” ( 記說 ) là đại Bồ Tát hoặc chư Phật, đối với những điều chúng sanh nghĩ nhớ trong tâm, các Ngài đều ghi nhớ, tức là ghi nhớ những điều thuộc về tu nhân và tác dụng của cái tâm người ấy trong khi tu nhân, để thuyết pháp [tương ứng với điều họ nghĩ nhớ ấy]. Đó gọi là “ký thuyết” . “Giáo giới” ( 教誡, răn dạy): Phàm là pháp do đức Phật đã nói đều gọi là “giáo giới” . Như khi chúng ta thỉnh cầu giáo giới từ thượng sư, [giáo giới] có nghĩa là “răn nhắc, khích lệ, giáo hóa” quý vị. Giáo giới có nghĩa là thuyết pháp. Vốn là vị thầy răn dạy quý vị về giới luật, dạy quý vị nên làm như thế nào.

Ba loại pháp luân thù thắng ấy có tác dụng vô chướng ngại, tức là tác dụng chẳng bị trở ngại, chẳng phải là chỉ độ cho một chúng sanh nào đó, chẳng độ chúng sanh khác, hoặc độ trong thế giới này, chẳng thể độ trong thế giới khác. [Nếu như thế] thì là có phân biệt! Do vậy nói [Phật pháp] lợi lạc hết thảy chúng sanh, tức là lợi lạc hết thảy chúng sanh được hóa độ, khiến cho các chúng sanh ấy tam thừa cùng tu chẳng sai khác. Chỉ cần quý vị tu hành theo giáo pháp do đức Phật đã dạy, khởi đầu bằng Tam Quy là được rồi! Dùng lòng tin Đại Thừa để tu Tam Quy, cái mà quý vị quy hướng chính là cái để quý vị nương cậy, quy về cái tâm của chính mình. Đó là rốt ráo.

Hết thảy các pháp đã đạt đến chỗ rốt ráo, tức là một niệm tâm bình thường của quý vị trong hiện tiền chính là rốt ráo nhất. “Quy thú” ( 歸趣 ) là quy y cái tâm của quý vị, quy hướng tam thừa đạo quả, hoặc là quy y Phật quả. Đấy là chỗ riêng biệt (bất cộng) so với hết thảy chúng sanh trong thế gian. Điều này chuyên nói về Phật, Bồ Tát, không chỉ riêng biệt so với hết thảy chúng sanh trong thế gian, mà đối với hết thảy chúng sanh thuộc Thanh Văn Thừa và Duyên Giác Thừa thuộc xuất thế gian cũng khác biệt. Đức Phật đại từ đại bi, vô lượng từ, bi, hỷ, xả, chẳng giống như hàng Nhị Thừa. Vì sao chẳng cùng chung (bất cộng)? Tiếp đó, [chánh kinh] nói về hàng Nhị Thừa. Nhị Thừa chỉ vì chính mình, chẳng vì chúng sanh. Chúng sanh đau khổ, họ chẳng quản, mà cũng chẳng cứu độ. Vì Phật, Bồ Tát có thể đoạn diệt hết thảy khổ não sanh tử cho chúng sanh, sanh tử là do phiền não của chúng sanh mà dấy lên. Trong sanh tử luân hồi, chúng sanh có vô lượng vô biên khổ não. [Chư Phật, Bồ Tát] khiến cho họ ngưng dứt, đoạn diệt sanh tử khổ luân, chẳng xoay vần trong lục đạo luân hồi. Như thế thì sẽ chứng đắc điều gì? Chứng đắc Niết Bàn an lạc Bồ Đề. Bồ Đề là giác, vì đã giác ngộ, vì đã bất sanh, bất diệt. Niết Bàn là bất sanh, bất diệt, đạt được an lạc rốt ráo, đó gọi là Luân. Tôi giải thích chữ Luân này chính là “thuyết pháp”. Đó mới gọi là rốt ráo, đã đạt tới Vô Trần Cấu. Vô Thủ Hành, Hành thì chẳng có năng hành và sở hành (chẳng có người làm và việc được làm), chẳng chấp giữ. Đó gọi là “chứng đắc”. An lạc như vậy, “như thị giả, danh vi chư Phật, Bồ Tát Vô Trần Cấu Hành Luân” (như thế bèn gọi là Vô Trần Cấu Hành Luân của chư Phật và Bồ Tát).

(Kinh) Vân hà danh vi Vô Thủ Hành Luân? Vị ư chư pháp, vô sở quái ngại. Do như nhật quang phổ chiếu nhất thiết, tam thừa căn khí, tùy kỳ sở nghi, tuyên thuyết chánh pháp, vô sở chấp trước. Vị chư Như Lai vị chư chúng sanh thuyết như thị pháp, do như hư không, vô sai biệt tướng, dĩ vô lượng Định du hý tự tại trang nghiêm trụ trì, vị chư chúng sanh thuyết vi diệu pháp, vô sở chấp trước. Cụ đại giáp trụ nhất thiết Bồ Tát Ma Ha Tát chúng, vị tha thuyết pháp, diệc phục như thị, vị thuyết chư pháp phi hữu, phi không, phi tức sắc không, phi ly sắc không, nãi chí phi tức thức không, phi ly thức không, phi tức nhãn không, phi ly nhãn không, nãi chí phi tức ý không, phi ly ý không, phi tức sắc không, phi ly sắc không, nãi chí phi tức pháp không, phi ly pháp không, phi tức nhãn thức không, phi ly nhãn thức không, nãi chí phi tức ý thức không, phi ly ý thức không, phi tức Dục Giới Không, phi ly Dục Giới Không, nãi chí phi tức Hư Không Vô Biên Xứ Không, phi ly Hư Không Vô Biên Xứ Không, phi tức Thức Vô Biên Xứ Không, phi ly Thức Vô Biên Xứ Không, phi tức Vô Sở Hữu Xứ Không, phi ly Vô Sở Hữu Xứ Không, phi tức Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Không, phi ly Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Không, phi tức Tứ Niệm Trụ Không, phi ly Tứ Niệm Trụ Không, nãi chí phi tức bát chi thánh đạo không, phi ly bát chi thánh đạo không, phi tức duyên khởi pháp không, phi ly duyên khởi pháp không, phi tức Tam Bất Hộ Không, phi ly Tam Bất Hộ Không, phi tức Tứ Vô Sở Úy Không, phi ly Tứ Vô Sở Úy Không, phi tức Thập Lực Không, phi ly Thập Lực Không, phi tức Thập Bát Bất Cộng Pháp Không, phi ly Thập Bát Bất Cộng Pháp Không, phi tức đại từ đại bi đại hỷ đại xả không, phi ly đại từ đại bi đại hỷ đại xả không, phi tức Niết Bàn không, phi ly Niết Bàn không. Thị danh Như Lai cập chư Bồ Tát, vị chư chúng sanh tuyên thuyết xứ trung vi diệu chánh pháp.

(經)云何名為無取行輪？謂於諸法無所罣礙。猶如日光普照一切，三乘根器隨其所宜，宣說正法，無所執著。謂諸如來，為諸眾生說如是法，猶如虛空無差別相，以無量定遊戲自在莊嚴住持，為諸眾生說微妙法，無所執著。具大甲冑一切菩薩摩訶薩眾，為他說法，亦復如是，謂說諸法非有，非空，非即色空，非離色空，乃至非即識空，非離識空，非即眼空，非離眼空，乃至非即意空，非離意空，非即色空，非離色空，乃至非即法空，非離法空，非即眼識空，非離眼識空，乃至非即意識空，非離意識空，非即欲界空，非離欲界空，乃至非即虛空無邊處空，非離虛空無邊處空，非即識無邊處空，非離識無邊處空，非即無所有處空，非離無所有處空，非即非想非非想處空，非離非想非非想處空，非即四念住空，非離四念住空，乃至非即八支聖道空，非離八支聖道空，非即緣起法空，非離緣起法空，非即三不護空，非離三不護空，非即四無所畏空，非離四無所畏空，非即十力空，非離十力空，非即十八不共法空，非離十八不共法空，非即大慈大悲大喜大舍空，非離大慈大悲大喜大舍空，非即涅槃空，非離涅槃空。是名如來及諸菩薩，為諸眾生宣說處中微妙正法。

( Kinh: Vô Thủ Hành Luân là như thế nào? Tức là trong các pháp chẳng vướng mắc, ví như ánh sáng mặt trời chiếu trọn khắp hết thảy. Đối với căn khí tam thừa, tùy theo căn cơ thích đáng mà tuyên nói chánh pháp, chẳng chấp trước. Tức là các đức Như Lai vì các chúng sanh nói pháp như thế. Ví như hư không chẳng có tướng sai biệt, dùng vô lượng định du hý tự tại trang nghiêm để trụ trì, vì các chúng sanh thuyết vi diệu pháp chẳng chấp trước. Hết thảy các vị Bồ Tát Ma Ha Tát trọn đủ giáp trụ, vì người khác thuyết pháp cũng giống như thế. Tức là nói các pháp chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải chính là sắc không, chẳng phải là lìa sắc không, cho đến chẳng phải chính là thức không, chẳng phải là lìa thức không, chẳng phải chính là nhãn không, chẳng phải là lìa nhãn không, cho đến chẳng phải chính là ý không, chẳng phải là lìa ý không, chẳng phải chính là sắc không, chẳng phải là lìa sắc không, cho đến chẳng phải chính là pháp không, chẳng phải là lìa pháp không, chẳng phải chính là nhãn thức không, chẳng phải là lìa nhãn thức không, cho đến chẳng phải chính là ý thức không, chẳng phải là lìa ý thức không, chẳng phải chính là Dục Giới Không, chẳng phải là lìa Dục Giới Không, cho đến chẳng phải chính là Hư Không Vô Biên Xứ Không, chẳng phải là lìa Hư Không Vô Biên Xứ Không, chẳng phải chính là Thức Vô Biên Xứ Không, chẳng phải là lìa Thức Vô Biên Xứ Không, chẳng phải chính là Vô Sở Hữu Xứ Không, chẳng phải là lìa Vô Sở Hữu Xứ Không, chẳng phải chính là Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Không, chẳng phải là lìa Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Không, chẳng phải chính là Tứ Niệm Trụ Không, chẳng phải là lìa Tứ Niệm Trụ Không, cho đến chẳng phải chính là bát chi thánh đạo không, chẳng phải là lìa bát chi thánh đạo không, chẳng phải chính là duyên khởi pháp không, chẳng phải là lìa duyên khởi pháp không, chẳng phải chính là Tam Bất Hộ Không, chẳng phải là lìa Tam Bất Hộ Không, chẳng phải chính là Tứ Vô Sở Úy Không, chẳng phải là lìa Tứ Vô Sở Úy Không, chẳng phải chính là Thập Lực Không, chẳng phải là lìa Thập Lực Không, chẳng phải chính là Thập Bát Bất Cộng Pháp Không, chẳng phải là lìa Thập Bát Bất Cộng Pháp Không, chẳng phải chính là đại từ đại bi đại hỷ đại xả không, chẳng phải là lìa đại từ đại bi đại hỷ đại xả không, chẳng phải chính là Niết Bàn Không, chẳng phải là lìa Niết Bàn Không. Đấy gọi là Như Lai và các Bồ Tát vì các chúng sanh tuyên thuyết vi diệu chánh pháp nơi các Xứ).

“Vân hà danh vi Vô Thủ Hành Luân?” (Thế nào gọi là Vô Thủ Hành Luân? ): [Trong phần trước], gộp chung hai điều ấy để nói; nay tách ra. Trước tiên nói về Vô Trần Cấu Hành Luân. Kế đó, nói về Vô Thủ Hành Luân.

“Vị ư chư pháp vô sở quái ngại, do như nhật quang phổ chiếu nhất thiết” (Tức là chẳng vướng mắc nơi các pháp, ví như ánh sáng mặt trời chiếu trọn khắp hết thảy): Trong phần trước, dùng ánh trăng để hình dung sự tiêu trừ nhiệt não của chúng ta. Trong phần này, dùng ánh nắng để hình dung sự tiêu trừ hắc ám. Ánh sáng mặt trời chiếu khắp hết thảy. Đối với tất cả Thanh Văn Thừa, Duyên Giác Thừa, và Bồ Tát Thừa, kẻ đó đáng dùng pháp gì để đắc độ, bèn nói pháp đó, thích ứng với căn cơ. Pháp nào tương ứng với kẻ đó, bèn nói pháp đó. Hết thảy chúng sanh cho đến Thanh Văn, Duyên Giác đều có chấp trước. Thanh Văn và Duyên Giác chẳng còn Ngã Chấp, đã đoạn Ngã Chấp, nhưng hãy còn Pháp Chấp. [Họ cho rằng] “Ngã là giả, Pháp là thật”. Do vậy, trong kinh Kim Cang, đức Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: “Tri ngã thuyết pháp, như phiệt dụ giả, pháp thượng ưng xả, hà huống phi pháp”, [nghĩa là] ông hãy biết các pháp do ta đã nói cho ông trước kia là để độ ông liễu sanh tử, giống như chiếc thuyền để vượt sông. Đã vượt sông xong rồi, chẳng cần thuyền nữa, còn chấp trước để làm chi?

Nói tới chánh pháp, đúng theo căn cơ mà thuyết pháp thì [các pháp đã nói ấy] đều là chánh pháp, khiến cho họ đắc độ thì gọi là chánh pháp. Chẳng đúng căn cơ, dẫu quý vị nói chánh pháp nhiều cỡ nào đi nữa, vẫn chẳng trừ khử nổi chấp trước, chẳng trừ nổi khổ não, đấy vẫn chẳng phải là chánh pháp! Vì họ (người nghe) chẳng lý giải. [Chánh pháp là pháp] khiến cho chúng sanh chẳng chấp trước nữa! Chư Phật Như Lai vì các chúng sanh, nói pháp như thế, pháp gì vậy? Kế đó, [kinh văn liệt kê] các pháp như thế do đức Phật đã nói. “Như thị” là từ ngữ để chỉ pháp, nhằm chỉ các thứ gì đó. Những pháp như thế chính là các pháp nào vậy? Pháp ấy dường như hư không, chẳng có tướng sai biệt. “Tướng” chính là hết thảy các thứ được kiến lập trong hư không. Bản thân hư không chẳng có tướng sai biệt. Đối với tất cả chúng sanh thuộc các đường trong tam thừa, đức Phật đều nói vô lượng loại Định. Có vô lượng thứ Định. Định chẳng phải là ngồi im chẳng nói năng gì, sáu căn bất động thì mới là Định! Trọn chẳng phải là như thế! Định là hết thảy các hành động đều ở trong Định. Chư Phật, Bồ Tát thấy các chúng sanh huyễn hóa, pháp do đức Phật đã nói cũng là pháp huyễn hóa. Khi độ chúng sanh giống như chúng ta đang chơi đùa ( “du hý” ). Chơi đùa gì vậy? “Tự tại trang nghiêm trụ trì” tức là Phật thuyết pháp để trụ trì, trụ trì ngay nơi pháp, trang nghiêm pháp ấy, nhưng trên thực tế, chẳng có pháp ấy!

“Vị chư chúng sanh thuyết vi diệu pháp, vô sở chấp trước, cụ đại giáp trụ” ( V ì các chúng sanh nói pháp vi diệu, chẳng chấp trước, trọn đủ đại giáp trụ): “Trọn đủ đại giáp trụ” là khi chiến đấu với phiền não của chúng sanh, chẳng hề sợ hãi, chẳng bị chúng sanh ô nhiễm. Nếu công phu không sâu, chẳng có định lực, vốn là độ chúng sanh, đến cuối cùng lại đâm ra giống hệt như chúng sanh, đã bị chúng sanh nhuốm bẩn! Nếu khởi chấp trước đối với pháp, hoặc dấy chấp trước đối với tướng chúng sanh, đó chẳng phải là liễu nghĩa rốt ráo. Lúc thoạt đầu, nếu [nói ngay] như thế thì không được, phải biết vào lúc nào, sẽ thuyết pháp nào!

Vô Trần Cấu Luân là như thế nào? Phật hành Vô Hạnh Luân. Vô Hạnh Luân chính là Vô Thủ Hành Luân, [nghĩa là] chẳng giữ lấy hết thảy các pháp, tức là từ ngay trong sự vận động của nó, Hành là “vận động”, trong hết thảy tác dụng của nó, trí huệ phương tiện thiện xảo chẳng phải là căn bản, mà là huyễn hóa. Loại phương tiện thiện xảo ấy chính là pháp vi diệu.

Pháp vi diệu là gì? Tiếp đó, [chánh kinh] giải thích pháp vi diệu. Điều gì cũng chẳng chấp trước, chẳng có gì để chấp trước. “Cụ đại giáp trụ” ( T rọn đủ giáp trụ lớn): Đại giáp trụ là gì? Nghĩa Không, hết thảy vô tác! Do vậy nói Bồ Tát Ma Ha Tát, tức là Đại Bồ Tát, [nói theo tiếng Phạn] là Bồ Tát Ma Ha Tát, Ma Ha dịch nghĩa là Đại, khi độ chúng sanh, hoặc lợi ích chúng sanh, tâm từ bi hỷ xả của Ngài lớn nhất, lớn nhất trong các pháp, nên gọi là Thể Tướng. Chúng sanh có thể hiểu rõ cái tâm của chính mình, [hiểu rõ] thể tướng của tự tâm, sẽ thuyết pháp cho chúng sanh, tức là nói (thuyết pháp) như thế đó. [Do vậy chánh kinh ghi là] “diệc phục như thị” (cũng giống như thế đó).

“Thuyết chư pháp phi hữu, phi không, phi tức sắc không, phi ly sắc không, nãi chí phi tức thức không, phi ly thức không” ( N ói các pháp chẳng có, chẳng không, chẳng phải chính là sắc không, chẳng phải là lìa sắc không, cho đến chẳng phải chính là thức không, chẳng phải là lìa thức không): Pháp do đức Phật đã nói chẳng chấp trước tướng. Nói Có thì chúng sanh liền chấp trước Có. Nói Khổ, thật sự khổ, tam khổ, bát khổ, cho đến vô lượng các khổ, sanh, lão, bệnh, tử khổ, yêu thương phải chia lìa, ngũ ấm lừng lẫy, cầu chẳng được, chuyện quý vị mong cầu chẳng đạt được mục đích, khổ vì chết. Mỗi cá nhân đều có nỗi khổ vì cầu chẳng được! Sanh khổ, bệnh khổ. [Chúng sanh] đã quên mất sanh khổ. Đối với nỗi khổ lúc được sanh ra, quý vị đều mê mờ, chẳng nhớ. Nỗi khổ vì qua lại luân chuyển, quý vị chẳng nhớ. Lại nói tới các pháp Có; nếu nói là Có, chúng sanh bèn chấp trước. Đức Phật chẳng nói Có, trong giáo nghĩa Đại Thừa đều nói “phi Hữu” . Cái Hữu ấy chẳng phải là Hữu (phi Hữu), phi Hữu chẳng phải là Không! Phi Không thì chẳng phải là Hữu! Chẳng phải vậy! Đấy là nói đến nghĩa Không. Cái Không ấy chẳng phải là rỗng không như quý vị chấp trước. Do đối ứng với sự chấp trước [cái Không] của quý vị mà nói là phi Không; đối với sự chấp trước cái Có của quý vị mà nói là phi Hữu.

Hết thảy các pháp đều có hai khía cạnh là Hữu và Không, phi Hữu phi Không là Trung Đạo. Chẳng nói quyết định là Có, mà cũng chẳng nói quyết định là Không. Không tức là Có, Có tức là Không. Không ở trong Hữu, Hữu ở trong Không. Đấy mới là “Sắc tức là Không, Không tức là Sắc” ; đó là nói chung. Nói chung thì “các pháp chẳng phải Có, chẳng phải Không” .

Tiếp đó, nói phân biệt từng điều. Trước tiên là nói đến Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. Chúng ta không nói tới Ngũ Uẩn. Pháp Ngũ Uẩn cũng là Không. Bản thân Sắc là Không, đúng chưa? Đã lìa Sắc thì ở nơi Sắc bèn nói là Không ư? Hay là từ lìa Sắc mà nói là Không? Ở nơi Sắc mà nói là Không thì nó vốn là Có. Chẳng hạn như đóa hoa này, chúng ta nói đóa hoa này là Không chứ gì? Không là Có, nhưng nó chẳng thật sự tồn tại, vì chẳng có tự thể. Nói nó là “phi Hữu”, tức là từ ngay nơi Hữu mà nói là “phi Hữu”, nói “phi Hữu” chính là Không, nhưng phi Không! Hiện thời còn có sự thật cụ thể tồn tại, cớ sao là Không? Đối với vấn đề này, quý vị phải ngộ, phải tham cứu!

Như thân thể này của chúng ta, có hay không? Xác thực là có. Danh tự và hình tướng của một người đều là có, nhưng người ấy chẳng phải là một thứ gì thật sự tồn tại, vì có thể biến hóa, chẳng có thể tánh của chính nó. Thân thể của chúng ta do Tứ Đại Chủng hợp thành, tức Địa, Thủy, Hỏa, Phong. Kinh Lăng Nghiêm nói bảy đại, tức là kèm thêm Không, Căn, và Thức. Địa, Thủy, Hỏa, Phong thành tựu thân thể, chẳng Không thì cũng không được? Mọi người có thể nói xem: Thân thể của chúng ta vì sao có chỗ trống không? Trong bụng quý vị, giữa ngũ tạng, lục phủ đều có những kẽ hở, giữa khí quan này và khí quan kia đều có khoảng trống. Nếu chẳng có khoảng trống, dính chặt với nhau thành một khối, mỗi khí quan sẽ đánh mất tác dụng. Địa, Thủy, Hỏa, Phong tách lìa. Nếu trong bụng chẳng có không khí, quý vị còn có thể sống sót hay chăng? Không có nước thì chẳng thứ gì tồn tại được. Nếu chẳng có không khí, quý vị sẽ lập tức tắt thở! Khi con người đến lúc tử vong cuối cùng, người ấy cũng chẳng ăn, cũng chẳng uống, vẫn có thể sống mấy ngày, nhưng đã đoạn khí thì sẽ chết. Do vậy, Địa, Thủy, Hỏa, Phong, Không, Căn, và Thức [được gọi chung là Thất Đại]. “Căn” là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tức sáu căn, còn có Thức, thân thể tuy đã hoại, thức thứ tám bất hoại.

Vì thế, đối với hết thảy các pháp, trước tiên nêu ra Sắc pháp. Sắc pháp là Không ư? Sắc pháp chẳng phải là Không, mà cũng chẳng phải là Có, là “Sắc tức là Không”, hay “Không tức là Sắc”? Hai đằng điên đảo! Sắc ấy có phải là Không hay chăng? Vẫn chẳng thể nói như thế được! Sắc chẳng phải “chính là Không”, mà Không cũng chẳng phải “chính là Sắc”! Không là Không, Sắc là Sắc; Sắc là Sắc, Không là Không. Chẳng phải chỉ Sắc pháp là như thế, mà Thọ, Tưởng, Hành, Thức [cũng như thế], [chánh kinh] nói lược ba món Tưởng, Hành, Thức. “Nãi chí” có ý nghĩa “lược bớt”.

“Phi tức Thọ không, phi tức Hành không, phi tức Tưởng không” ( C hẳng phải “chính là Thọ không”, chẳng phải “chính là Hành không”, chẳng phải “chính là Tưởng không”): Đối với những điều này chẳng lặp lại. Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức đều là như thế. Nói tới Uẩn, chẳng phải Uẩn chính là Không, mà cũng chẳng phải Không chính là Uẩn, có ý nghĩa như thế đó. Đấy là Ngũ Uẩn Sắc pháp. [Như vậy thì] khi Tức (chính là) thì là Không, hay khi Ly (lìa khỏi) mới là Không? “Tức” cũng chẳng đúng, mà “Ly” cũng chẳng đúng! Chẳng phải Tức, chẳng phải Ly. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tức là lại nói tới lục căn, như vậy thì “phi tức Nhãn Không, phi ly Nhãn Không”, “nãi chí” là lại nói lược bớt [để nói thẳng vào] “phi tức Ý Không, phi ly Ý Không” . Lược bớt gì vậy? Lược bớt bốn căn trung gian, tức là lược bớt tai, mũi, lưỡi và thân, dùng “nãi chí” để [thể hiện ý nghĩa] “nói lướt qua”. Đối với mỗi nhóm pháp, đều nói theo kiểu như vậy. Kinh Đại Bát Nhã sáu trăm quyển nói qua, nói lại, xoay vần như vậy. Do chẳng giản lược, chẳng có từ ngữ “nãi chí”, cả sáu điều đều nêu ra, bày ra từng pháp; cho nên văn tự trong kinh văn [Đại Bát Nhã] rất nhiều. Có ý nghĩa như thế đó.

Trong các kinh khác, Ngài dùng hai chữ “nãi chí” để nói đại lược. Do vậy, trong đoạn kinh văn này, quý vị hiểu một ý nghĩa trong ấy, bèn hiểu toàn bộ, “phi Tức, phi Ly”, đó là nghĩa Trung Đạo. “Tức” cũng chẳng phải, mà Ly cũng chẳng phải! Quý vị đọc kinh điển Đại Thừa, ly tứ cú, tuyệt bách phi, nói như thế nào cũng không đúng. Tứ Cú là “có, không, chẳng phải có chẳng phải không, cũng có cũng không” . Đó gọi là Tứ Cú. Tức “Sắc là Không” chẳng đúng, “lìa Sắc chính là Không” cũng chẳng đúng, “lìa Thức chính là Không” cũng chẳng đúng, “Thức chính là Không” cũng chẳng đúng. Đó là ý nghĩa “ly tứ cú” (lìa khỏi bốn câu). “Phi tức Sắc không, phi ly Sắc không”, cho đến “phi tức Pháp không, phi ly Pháp không”, vì sao lại nói một lần nữa? Chẳng nói tới Sắc Tâm pháp (tức Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp). Trước tiên nói về Sắc pháp (Sắc, Thanh, Hương, Vị), sau đó nói về Tâm pháp (Pháp). Tâm là Pháp, nói đến tâm pháp, cũng đều là “phi Tức, phi Ly” . Sau đó lại nói đến Lục Thức, “phi tức Nhãn Thức không, phi ly Nhãn Thức không” . Kế đó lại nói lược bớt, cho đến Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân, Ý, sáu thức, “nãi chí phi tức Ý Thức không, phi ly Ý Thức không”: “Ly” chẳng thể, mà “Tức” cũng chẳng thể. Đó cũng là ý nghĩa “phi Tức phi Ly” .

“Phi tức Dục Giới không, phi ly Dục Giới không, nãi chí phi tức Hư Không Vô Biên Xứ Không”, trong ấy đã nói đại lược khá nhiều. Dục Giới, Sắc Giới, Vô Sắc Giới đều lược đi. Dục Giới sáu tầng trời, Sắc Giới mười tám tầng trời đều bị lược đi, nói ngay vào Tứ Không Thiên, tức là Thức Vô Biên Xứ Thiên, Vô Sở Hữu Xứ Thiên, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Thiên, và Không Vô Biên Xứ Thiên. Tứ Không Thiên cũng chẳng phải là Không, mà cũng chẳng phải là Hữu. Tứ Không Thiên kiến lập trong hư không, phải nên là Không ư? Chẳng phải vậy! Vì họ (chư thiên) trụ trong tầng trời ấy, có ý thức. Họ cho là không có, nhưng trên thực tế thì vẫn là có! Vô Sở Hữu Xứ vốn chẳng có, nhưng thêm vào một chữ Xứ, [hàm nghĩa] là “còn có”. Vô Sở Hữu là không có, thêm vào chữ Xứ vì họ cho rằng sanh lên trời thì vẫn là có xứ sở, giống như chúng ta có chỗ cư trụ. Tứ Không Thiên là ngoại đạo thiên, nhưng [các vị đã chứng] quả A La Hán cũng ở tại Tứ Không Thiên. Trụ trong các cõi trời khác nhau, họ nhập môn Định ấy là trụ trong chánh định, còn Tứ Thiền Bát Định thì ở trong Thức Vô Biên Xứ Định, Vô Sở Hữu Xứ Định… Người nhập môn Định nào bèn tới tầng trời đó. [Tứ Thiền Bát Định và Định của A La Hán] được gọi [gộp chung] là Cửu Thứ Đệ Định.

Trong các pháp Hữu, đã nêu ra nhiều thí dụ như vậy. Ở đây là nêu lên thánh đạo, tức pháp do đức Phật thuyết như Tứ Niệm Xứ, Tứ Như Ý Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Bồ Đề (Thất Giác Chi), Bát Chánh Đạo, ba mươi bảy đạo phẩm, đấy đều là Bồ Đề thánh pháp. [Chánh kinh nói đại lược ] “tức Tứ Niệm Xứ Không, hoặc ly Tứ Niệm Xứ Không”, kế đó dùng chữ “nãi chí” để lược bớt, [nói ngay vào] “bát chi thánh đạo không, ly bát chi thánh đạo không” tức là lược bớt [các pháp trung gian. Nói cụ thể] thì Tứ Chánh Cần, Tứ Như Ý Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Bồ Đề đều lược bớt, chẳng nói cặn kẽ. Pháp do đức Phật thuyết cũng như thế. Không chỉ các pháp thế gian là Không, mà pháp do đức Phật nói cũng là Không, nhưng chẳng thể thiên chấp bên Không. Hễ thiên lệch về Không bèn là Đoạn Kiến. Thiên lệch về Hữu bèn là Thường Kiến. Không phải là chấp Thường, thì sẽ là chấp Đoạn. Chẳng phải chấp Có thì là chấp Không. Đấy đều là ý nghĩa Bát Nhã.

Kinh Thập Luân vốn giảng về Có, giảng về Khổ, muốn cho quý vị chán lìa. Chẳng thể phán định một bộ kinh tuyệt đối là Đại Thừa hay Tiểu Thừa. Trong ấy, sẽ dính líu một phần. Chẳng hạn như trong kinh Bát Nhã, trong ấy đều là từ “chẳng Có, chẳng Không” mà lãnh hội. Nêu lên các tướng ấy vì đức Phật đã nói các pháp ấy, thế gian có các tướng ấy, tam giới hai mươi lăm Hữu đều có các tướng ấy! Phải hiểu rõ Tức và Ly từ trong ấy. Tức là từ nơi Sắc mà nói là Không, từ nơi Không mà nói là Sắc. Lìa Sắc và Không, tức Sắc và Không. Lìa khỏi Tứ Niệm Trụ Không, hoặc “tức Tứ Niệm Trụ Không” đều chẳng đúng. Hiểu ý nghĩa này là được rồi! Đó gọi là diệu pháp. Do vậy, người học Phật pháp, phải nên hiểu ý nghĩa viên mãn. Quý vị chấp trước như thế nào cũng đều chẳng đúng. Đấy là để phá chấp trước, bèn nói cho họ pháp chấp trước.

Chúng ta thường nói tới pháp duyên khởi. Các pháp duyên khởi, duyên sanh vô tự tánh. Pháp duyên khởi là Không, là Có. Như vậy “phi tức duyên khởi pháp không”, chẳng phải bản thân pháp duyên khởi là Không, mà cũng chẳng phải “ly duyên khởi pháp không” . Hiểu tánh không duyên khởi. Những điều ấy đều là nói về tánh Không, nói rất nhiều điều, đều là tánh Không. Vì sao có duyên khởi? Duyên khởi là các thứ nhân duyên, do nhiều thứ duyên hợp thành. Hễ thiếu một duyên, pháp ấy chẳng thành, có ý nghĩa như thế đó. Nếu quý vị hiểu đạo lý duyên khởi tánh không, sẽ đều hiểu các đạo lý này. Chuyên nói về duyên khởi tánh không còn có mấy bộ kinh nữa! Pháp duyên khởi, tức pháp duyên khởi là không, lìa pháp duyên khởi là không. Trước mỗi pháp, đều thêm một chữ Phi (chẳng phải) là như quý vị nói “chỉ có ngôn thuyết, chẳng có thật nghĩa” . Pháp ngôn thuyết chẳng phải là pháp. Rời lìa ngôn thuyết thì là Có ư? Rời lìa ngôn thuyết còn có gì để hiển thị? Chẳng hiển thị được! Nói đến Chân Như, nói đến rốt ráo, chẳng có ngôn thuyết.

“Chỉ có ngôn thuyết, đều chẳng có thật nghĩa”: Chỉ cần nói ra, nói thứ gì cũng đều chẳng phải là thứ ấy, nhưng chẳng phải là vọng ngữ. Đừng quan tâm đến thứ ấy, đó chẳng phải là nói lời hư giả, chẳng phải vậy! Quý vị nói đến điều gì thì cũng đều chẳng phải [thật sự] là điều đó! Nói tới một thứ gì đó, thì đó chỉ là một cách biểu thị, là một ký hiệu. Chẳng hạn như chúng ta nói tới Hỏa, Hỏa [trong lời nói của quý vị] tuyệt đối chẳng phải là Hỏa [thật sự]. Nếu có Hỏa trong câu nói ấy, nó sẽ đốt cháy quý vị. Hãy nên hiểu hàm nghĩa này, quý vị nói đến thứ gì cũng đều chẳng phải là thứ đó. Quý vị nói tới Trương Tam, thì Trương Tam là tượng trưng. “Trương Tam” [trong câu nói của quý vị] chẳng phải là bản thân Trương Tam, chỉ là ký hiệu về ông ta. Đã là ký hiệu thì Trương Tam cũng được, mà Trương Tứ cũng có thể, sửa thành Trương Ngũ cũng được luôn, sửa thành thứ gì cũng đều được. Ký hiệu có thể tùy tiện thay đổi, chẳng phải là thật thể. Từ điều này, quý vị có thể lãnh hội được!

Bản tâm, chân tâm của chúng ta, hết thảy các ngôn ngữ đều chẳng thể biểu hiện được. Đó gọi là “ly Chân Như” . Đại Thừa Khởi Tín Luận, kinh điển Đại Thừa đều gọi là “ly ngôn Chân Như”, lìa “ngôn ngữ dứt bặt, tâm hành xứ diệt” . Muốn suy nghĩ, quan sát [thì sẽ thấy] đều là chẳng có. Hễ quan sát là sai mất rồi, “bách phi” tức là ý nghĩa này. Chỉ cần quý vị dấy động ý niệm, đã sai lầm mất rồi. Ý nghĩa này rất sâu, chẳng phải là bổn nghĩa của kinh này!

[Từ ngữ] Tam Bất Hộ chỉ là nói về đức Phật, tức là: Thân, khẩu, ý ba nghiệp của đức Phật thuần thiện. Ngài tùy tiện làm như thế nào, thân làm như thế nào cũng đều là thiện, đạt tới chân, thiện, mỹ, rốt ráo thanh tịnh, vĩnh viễn xa lìa lỗi lầm, chẳng cần phải ngăn ngừa, gìn giữ nữa. “Hộ” ( 護 ) [trong Tam Bất Hộ] có nghĩa là “gìn giữ, ngăn ngừa”. Phật chẳng cần ngăn ngừa gìn giữ, nhưng A La Hán và Bồ Tát vẫn phải ngăn ngừa, gìn giữ. Thân, ngữ, ý nghiệp đều phải chú ý, vì thân, ngữ, ý [của A La Hán và Bồ Tát] vẫn còn có vô minh, tập khí vi tế.

Khi xưa, tại Ấn Độ có một vị tôn giả, tập khí từ vô lượng kiếp đến

nay hết sức nặng nề. Vì từ vô lượng đời đến nay, Ngài nếu chẳng phải là quốc vương, thì là bậc đại trưởng giả, nhiễm thành thói quen ăn nói trong vô lượng kiếp, gọi người khác là “tiểu tỳ” ( 小婢, đứa tớ gái hèn mọn). Ngài hoàn toàn chẳng phải là kiêu mạn, mà là do thói quen. Ngài gặp Phật, nghe pháp, chứng đạo, có sức thần thông. Long vương, trời, quỷ thần đều hộ trì Ngài. Khi Ngài qua sông, chẳng qua được, bèn hô: “Tiểu tỳ! Ngăn d òng chảy lại”, bảo long vương ngăn d òng chảy lại. Long vương biết Ngài đã chứng đắc A La Hán, liền ngăn d òng nước cho Ngài đi qua. Ngài cũng chẳng một chữ cám ơn, đi luôn! Long vương bèn đến mách với đức Phật, nói vị tôn giả ấy quá sức bất lịch sự, quá kiêu ngạo, tự mãn. Đức Phật bảo long vương, tôn giả chẳng có tâm coi thường, mà là do tập khí trong quá khứ. Tuy đã chứng quả A La Hán, chỉ có thể đoạn Kiến Tư Hoặc hiện hành, đoạn tuyệt thô H oặc, nhưng tế Hoặc chẳng đoạn, hãy còn tập khí. Chúng ta muốn đoạn tập khí rất khó, tập khí từ nhiều đời bao kiếp vẫn mang theo. Người tu đạo vừa thấy liền biết tập khí của quý vị. Ai nấy đều biết rõ tập khí của chính mình, nhưng sửa đổi tập khí rất khó. Đức Phật liền bảo long vương: “Được rồi! Để ta bảo ông ta xin lỗi với ông, bảo ông ta sám hối với ông”. Liền bảo vị A La Hán ấy đến sám hối với long vương. Vị A La Hán ấy lại nói: “Tiểu tỳ đừng giận”. Ha, ha! Ở trước mặt đức Phật, vẫn còn gọi người khác là “tiểu tỳ” . Đức Phật bảo đấy là tập khí của vị ấy, chẳng có cách nào thay đổi. Nếu vị ấy thay đổi được tập khí ấy, sẽ là đại Bồ Tát.

Chúng ta có rất nhiều vấn đề, mỗi người đều khác nhau. Một mẹ sanh chín con, chín con khác nhau. Mỗi người có tập khí riêng biệt, chủng tử khác nhau, tuyệt đối chẳng giống nhau. Do vậy, người tu đạo phải gìn giữ ba nghiệp. Đó gọi là Tam Bất Hộ. “Tam Bất Hộ không”: Tam Bất Hộ chẳng có. Ba nghiệp của Phật chẳng có. Chẳng Tức, cũng chẳng Không, cũng là chẳng Ly. Do đã lìa ba thứ Bất Hộ, nên nói là Không. Quý vị nói xem Không gì vậy? Rời lìa thật thể, còn nói Không chi nữa? Tức là Tam Bất Hộ là Không. Tam Bất Hộ Không là ba nghiệp thân, khẩu, ý của Phật. Thân, khẩu, ý nghiệp của đức Phật thanh tịnh. Vì thế, Tứ Vô Sở Úy, Thập Lực, Thập Bát Bất Cộng Pháp, cho đến đại từ, đại bi, hỷ, xả đều như thế, cho đến Phật chứng đắc Niết Bàn. Niết Bàn bất sanh, bất diệt, chẳng phải là Không ư? Đó là “tức Niết Bàn không, ly Niết Bàn không”, Tức chẳng thể, mà Ly cũng chẳng thể. Bản thân Niết Bàn là “bất không, bất diệt”, “ bất sanh, bất diệt”, chẳng nhiễm, chẳng tịnh.

Đây chính là chánh pháp vi diệu do hết thảy Như Lai và đại Bồ

Tát tuyên nói cho chúng sanh. Đó gọi là Vô Trần Cấu Luân. Tùy thuận chấp trước, thì sẽ chẳng thanh tịnh, sẽ có trần cấu. Do vậy, chư Phật, Bồ Tát độ chúng sanh mà chẳng thấy chúng sanh, suốt ngày độ chúng sanh mà chẳng có chúng sanh nào để có thể độ. Suốt ngày thuyết pháp, mà cũng chẳng nói pháp nào, chẳng nói một câu nào, bao hàm ý nghĩa như thế đó. Đấy chẳng phải là đốn nghĩa. “Đốn nghĩa” là ly ngôn thuyết, nhưng có ngôn thuyết thì chẳng phải là Đốn Giáo. Dùng Vô Thủ Hành Luân này để nói pháp vi diệu. Hễ nói đến pháp vi diệu thì Tức cũng chẳng thể, mà Ly cũng chẳng thể, nói Không chẳng thể, mà nói Có cũng chẳng thể!

(Kinh) Thiện nam tử! Như thị Như Lai vị chư chúng sanh, dĩ Vô Trần Cấu Hành Luân thuyết pháp, như mãn nguyệt quang, thanh lương vô ngại, biến mãn hư không, chiếu xúc nhất thiết vô chướng cảnh giới, nãi chí quảng thuyết. Hựu dĩ Vô Thủ Hành Luân thuyết vi diệu pháp, ư nhất thiết pháp vô sở quái ngại, do như nhật quang phổ chiếu nhất thiết, tam thừa căn khí, tùy kỳ sở nghi, tuyên thuyết chánh pháp, vô sở chấp trước. Vị chư Như Lai vị chư chúng sanh thuyết như thị pháp, do như hư không, vô sai biệt tướng, dĩ vô lượng Định du hý tự tại trang nghiêm trụ trì, vị chư chúng sanh thuyết vi diệu pháp, vô sở chấp trước, linh ư tam thừa tùy nghi thú nhập. Cụ đại giáp trụ nhất thiết Bồ Tát Ma Ha Tát chúng, vị tha thuyết pháp diệc phục như thị, l inh chư chúng sanh, văn thử tối thắng thậm thâm pháp dĩ, ư tam thừa trung, tùy kỳ sở nhạo, tùy thú nhất thừa, chủng chủng thiện căn, giai đắc thành thục, tùy ư nhất thừa, cực thiện an trụ, chung bất linh kỳ ư sanh tử trung, tăng trưởng chủng chủng ác bất thiện pháp, linh ư Niết Bàn kiên cố bất thoái.

(經)善男子 ！ 如是如來為諸眾生，以無塵垢行輪說法，如滿月光，清涼無礙徧滿虛空，照觸一切無障境界，乃至廣說。又以無取行輪說微妙法，於一切法無所罣礙，猶如日光普照一切，三乘根器隨其所宜，宣說正法，無所執著。謂諸如來，為諸眾生說如是法，猶如虛空無差別相，以無量定遊戲自在莊嚴住持，為諸眾生說微妙法，無所執著，令於三乘隨宜趣入。具大甲冑一切菩薩摩訶薩眾，為他說法，亦復如是，令諸眾生，聞此最勝甚深法已，於三乘中隨其所樂，隨趣一乘，種種善根皆得成熟；隨於一乘，極善安住，終不令其於生死中，增長種種惡不善法，令於涅槃堅固不退。

( Kinh: Này thiện nam tử! Cũng như thế, Như Lai vì các chúng sanh dùng Vô Trần Cấu Hành Luân để thuyết pháp, như ánh sáng trăng tròn, trong mát vô ngại, trọn khắp hư không, chiếu chạm hết thảy cảnh giới chẳng chướng ngại, cho đến nói rộng là lại dùng Vô Thủ Hành Luân để nói pháp vi diệu. Trong hết thảy các pháp, đều chẳng vướng mắc, ví như ánh mặt trời chiếu trọn khắp hết thảy. Đối với căn khí tam thừa, tùy theo từng căn khí thích đáng mà tuyên nói chánh pháp chẳng chấp trước. Tức là các Như Lai vì các chúng sanh nói pháp như thế, ví như hư không chẳng có tướng sai khác, dùng vô lượng Định du hý tự tại trang nghiêm trụ trì, vì các chúng sanh nói pháp vi diệu chẳng chấp trước, khiến cho tam thừa tùy theo căn khí thích đáng mà tiến nhập. Hết thảy các vị Bồ Tát Ma Ha Tát trọn đủ đại giáp trụ vì người khác thuyết pháp cũng giống như thế, khiến cho các chúng sanh nghe pháp tối thắng rất sâu này xong, từ trong tam thừa, sẽ tùy lòng ưa thích mà tiến nhập một thừa, các thứ thiện căn đều được chín muồi, tột khéo an trụ trong một thừa, trọn chẳng khiến cho họ tăng trưởng các thứ pháp ác, bất thiện trong sanh tử, khiến cho họ kiên cố bất thoái đối với Niết Bàn).

Do Vô Trần Cấu Hành Luân giống như ánh trăng: Trăng tròn trong mát, vô ngại, ánh trăng đầy khắp hư không, chiếu chạm hết thảy cảnh giới không chướng ngại. Ánh trăng chiếu sáng ngời, trăng chẳng khởi ý tưởng chiếu sáng ngời, mà tự nhiên là như thế. Người tiếp nhận cũng chẳng suy nghĩ mà tiếp nhận, cũng chẳng phải là có ý nghĩ mong tiếp nhận. Pháp vi diệu, trong hết thảy các pháp không vướng mắc, không chấp trước. Không vướng mắc, chẳng ngăn ngại, tức là “chẳng phải có, chẳng phải không, chính là có, chính là không” đều chẳng thể. “Do như nhật quang phổ chiếu nhất thiết” ( V í như ánh sáng mặt trời, chiếu trọn khắp hết thảy): Mặt trời mọc lên, sự tối tăm trên đại địa đều tiêu mất. Đức Phật đối với căn khí tam thừa, tức Thanh Văn, Duyên Giác, và Bồ Tát, tùy theo pháp mà họ nương cậy, đức Phật thuyết pháp chẳng phải vì Ngài muốn thuyết pháp, mà vì chúng sanh cần đến. Căn cơ đã chín muồi, sẽ được Phật tuyên thuyết chánh pháp. Mỗi pháp nói ra đều là “chẳng thỉnh sẽ không nói”, đều có nhân duyên. Vì được thỉnh, đức Phật mới nói; lại có trợ duyên, chư đại Bồ Tát đến giúp giáo hóa. Văn Thù, Phổ Hiền, Quán Âm Bồ Tát các Ngài đâu cần nghe pháp, nhưng các Ngài tới giúp đức Phật hoằng dương giáo hóa, đến chứng minh: Sở dĩ các Ngài thành đạo là vì đã tu hành, chứng đắc [các pháp được nói ấy].

“Vô sở chấp trước”: Đối với hết thảy các pháp, chẳng chấp trước. Vì các chúng sanh mà nói pháp như thế. Pháp như thế “do như hư không, vô sai biệt tướng” (giống như hư không, chẳng có tướng sai biệt). Từ các pháp do đức Phật nói, chúng ta biết có nhân quả thế gian, nhân quả xuất thế gian, quả báo thiện ác. Đấy đều là nói tương ứng với căn cơ. Trong hư không, chẳng có tướng này, chẳng có tướng kia. Có tướng thì chính là bản thân của cái tướng ấy.

“Dĩ vô lượng Định du hý tự tại trang nghiêm trụ trì” là dùng vô lượng môn Định để trang nghiêm tự tại trụ trì. Trụ trì gì vậy? Trụ trì diệu pháp này, trụ trì mà chẳng trụ trì! “Trang nghiêm chúng sanh, thật phi trang nghiêm . T hị danh trang nghiêm” ( T rang nghiêm chúng sanh mà thật sự chẳng trang nghiêm. Đó gọi là trang nghiêm): Đấy là sử dụng một câu nói trong kinh Kim Cang. Chớ nên chấp trước văn tự trong đoạn kinh này. Đối với giải thoát, có trói buộc thì mới giải thoát. Chẳng bị trói buộc, sẽ chẳng thể nói đến giải thoát. Không trói buộc thì không tháo gỡ. Chẳng có trói buộc, sẽ chẳng có giải thoát! Chúng sanh đoạn phiền não, chứng Bồ Đề. Có phiền não để có thể đoạn hay không? Chẳng có phiền não để đoạn, há có Bồ Đề để có thể chứng? Cư sĩ Trương Vô Tận đã nói hai câu như sau: “Đoạn trừ phiền não trùng tăng bệnh”, tức là nói quý vị mong đoạn phiền não, sẽ lại tăng thêm một tầng bệnh nữa! Tăng thêm gì vậy? Đoạn phiền não. Sự “đoạn” ấy là bệnh. “Thú hướng Chân Như diệc thị tà”, tà tri tà kiến! Quý vị muốn thú hướng (hướng về, tiến nhập) Chân Như để chứng Thật Tướng thì đều là tà kiến. Đó là đạt đến liễu nghĩa rốt ráo. Chỉ cần mở miệng thì đã sai lầm, lìa tứ cú, tuyệt bách phi. Chẳng nói năng chi hết thì có đúng hay không? Vì sao đức Phật lại quở trách hạng Tăng dê câm? Tăng dê câm rốt cuộc chẳng biết nên làm như thế nào! Có nhập thì mới biết được.

Đấy đều là nghĩa Thật Tướng trong Đại Thừa liễu nghĩa mà quý vị phải chứng. Ý nghĩa của diệu pháp là khiến cho quý vị chẳng chấp trước gì, nhằm đạt đến mục đích như thế ấy! Khiến cho chúng sanh nghe điều gì, cũng đều chẳng chấp trước; đối với điều gì, cũng đều chẳng chấp trước. Khi đức Phật thuyết pháp, có vô lượng ức chúng sanh tới nghe pháp. Có người hỏi tôi: “Thưa pháp sư! Thuở đó tại Ấn Độ có bao nhiêu nhân khẩu?” Tôi nói: “Tôi cũng không biết, làm sao tôi biết Ấn Độ có bao nhiêu nhân khẩu? Tối thiểu là chẳng nhiều như hiện thời!” Người đó lại Hỏi: “Trong hội thuyết pháp của đức Phật có nhiều người ngần ấy hay sao?” Tôi nói: “Đấy chẳng phải là người!” Người đó Hỏi: “Chẳng phải là người thì là gì? ” “Chư thiên, Bồ Tát từ các thế giới ở phương khác đến, ở trên hư không”. “Thế giới này dung nạp nổi sao?” Tôi nói: “Đó là cách nhìn của quý vị”. Lý giải như vậy hoàn toàn là sai, đó gọi là chấp trước. Đức Phật thuyết pháp trong hư không, pháp âm do Ngài nói ra trọn khắp hết thảy mọi chỗ.

Có một vị pháp sư thuyết pháp, chỉ cần có năm người trở lên, vị ấy sẽ không nói nữa. Chúng tôi ở chùa Pháp Nguyên, khi các vị lão hòa thượng thuyết giới, cứ năm mươi người là một đàn [truyền giới], vẫn chẳng kịp thời gian. Cách làm như vậy chẳng hợp pháp. Thông thường là một đối một. Quý vị thấy các vị đại đức như thật khai ngộ, đều là một đối một truyền giới. Giới sư hỏi người ấy, nói đúng với căn cơ của người ấy (người thọ giới). Chúng ta chẳng có bản lãnh “thích hợp khắp ba căn” như đức Phật. Trong thời đức Phật, đức Phật nói một đoạn pháp, sẽ có rất nhiều người khai ngộ, chứng quả, cho đến phát Bồ Đề tâm. Chúng ta nói rất nhiều lần mà cũng chẳng có ai phát Bồ Đề tâm, mà có phát Bồ Đề tâm, quý vị cũng không biết, nhưng cũng chẳng phải là thật sự phát. Đạt tới Sơ Trụ thì mới có thể phát Bồ Đề tâm thật sự. Đó gọi là “tùy nghi thuyết pháp” .

“Vị tha thuyết pháp, diệc phục như thị, linh chư chúng sanh văn thử tối thắng thậm thâm pháp dĩ” ( V ì người khác thuyết pháp cũng giống như thế, khiến cho các chúng sanh nghe pháp tối thắng rất sâu này xong): Pháp thù thắng sâu nhất chính là tâm pháp. Đối với “phi tức, phi ly” như vừa nói trên đây, chớ nên suy nghĩ nơi văn tự, mà phải là cái tâm ta thấu đạt. Quý vị nói xem, cái tâm của quý vị có hình dạng thật sự là gì? Tư duy thì chẳng phải là cái tâm ấy, rời lìa tư duy thì tâm ta lại ở nơi đâu? Quý vị phải lìa tâm ý thức để tham cứu. Hễ tham cứu bèn khai ngộ. Dùng cái tâm phân biệt, quý vị đến chỗ lão hòa thượng, thỉnh Ngài khai thị, suốt đời quý vị sanh khởi cái tâm phân biệt, Ngài sẽ đánh quý vị. Đó là diệu nghĩa rất sâu!

Như hòa thượng Câu Chi, người ta đến thỉnh vấn Ngài, bất luận là ai thỉnh vấn, Ngài đều dùng một ngón tay để dạy Thiền, ai đến hỏi cũng khai ngộ. Bất luận ai thỉnh pháp, Ngài đều giơ một ngón tay, người tìm đến liền khai ngộ, liền khấu đầu lễ bái, cảm tạ Ngài. Có một hôm Ngài không ở nhà, chỉ có một tiểu đồ đệ có mặt. Người khác tới hỏi pháp, [đồ đệ] nói sư phụ không ở nhà, người ấy bèn thỉnh vấn: “Như thế nào là ý của tổ sư từ phương Tây sang?” Vị tiểu đồ đệ bèn duỗi tay ra. Ôi! Người đó lại rất cao hứng, khấu đầu lễ tạ, rời đi, đã khai ngộ rồi! Sư phụ trở về, Hỏi: “Có ai đến hay không?” Đồ đệ thưa: “Có người đến thỉnh pháp”. Sư phụ lại nói: “Con trả lời như thế nào?” Tiểu đồ đệ thưa: “Con bắt chước thầy. Ông ta hỏi như thế nào là ý của tổ sư từ phương Tây sang, con liền làm như thế này…” Sư phụ lại Hỏi: “Biểu thị của ông ta như thế nào?” “Ông ta khấu đầu cảm ơn, nói đã khai ngộ rồi”. Hòa thượng Câu Chi Hỏi: “Con có ngộ hay không?” “Con không biết”. “Được! Ta hỏi con, như thế nào là ý của tổ sư từ phương Tây sang?” Đồ đệ bèn giơ một ngón tay lên, thầy liền một đao chém đứt phăng ngón tay ấy! Đau đến nỗi đồ đệ vừa gào, vừa rên. [Thầy mắng]: “Ngươi đừng có kêu gào nữa, làm lại!” Tiểu đồ đệ cố nhịn đau, hòa thượng Câu Chi lại Hỏi: “Như thế nào là ý của tổ sư từ phương Tây sang?” Đồ đệ liền khai ngộ, mà cũng chẳng đau!

Mọi người có ngộ hay không? Ngộ được gì? Trước là Có, sau là Không, chẳng phải Không, chẳng phải Có. Chẳng phải Có, không có chi hết, bèn nói là Không. Không thì còn nói gì nữa! Đã là không có, còn nói tới Không chi nữa! Chúng ta cứ thong thả tham cứu đi! Trong phần diễn tả trên đây, đã nói ra rất nhiều lý do, chẳng có lý do nào để có thể nói. Nếu nói, sẽ rơi vào Đệ Nhị Nghĩa, Đệ Tam Nghĩa, vĩnh viễn lầm lỡ, chẳng thể ngộ được. Làm như thế nào? Dựa theo giáo lý, dựa theo kinh bổn để xem. Như thế sẽ rất nhọc nhằn, vừa đọc tụng, vừa lễ bái, vừa sám hối. Nếu thật sự có bản lãnh, sẽ lập tức hoát nhiên đại ngộ. Dẫu đã ngộ, vẫn phải học từ đầu. Tuy đã ngộ, nhưng chưa có bản lãnh, vẫn chưa phải là Phật, đó gọi là “ngộ được Lý Tức Phật”.

Trong tam thừa, tùy lòng ưa thích, “tùy thú nhất thừa, chủng chủng thiện căn, giai đắc thành thục” (tùy ý tiến hướng theo một thừa nào, các thứ thiện căn đều được chín muồi): Các thiện căn đã gieo trong quá khứ đều đã chín muồi. “Tùy ư nhất thừa, cực thiện an trụ” nghĩa là: Thừa nào cũng được, tột bậc khéo an trụ, tức là người ấy có thể đoạn Hoặc, chứng Chân, an trụ bất động, chẳng còn thọ sanh tử luân hồi nữa!