Tự Truyện Thánh Nghiêm

Chương 19 Cổ Chấn Đông Phương

Khi Đạo Tràng Thiền Tu Tùng Lâm Trấn kiến thiết xong, tôi dự tính sẽ chuyển hướng xây dựng Pháp Cổ Sơn ở Đài Loan. Trong tháng ngày qua lại Đài Loan, tôi luôn trông nom Nông Thiền Tự. Tôi muốn thành lập Học Viện Phật giáo ở đây, cho nên bắt đầu dành nhiều thời gian lưu lại Đài Bắc.

Mới đầu, cư dân lân cận phản đối việc quảng kiến tự viện, nhưng chúng tôi vẫn tiến hành công tác này. Sau đó, chúng tôi bắt đầu cho vẽ sơ đồ kiến trúc Pháp Cổ Sơn, lúc đó công trình này thuộc dạng tầm cở, rất quy mô, còn có một Viện Đại Học Phật Giáo và Trung Tâm Nghiên Cứu. Nhiều nhà thầu đương địa rất mong được trúng thầu công trình này, nhưng do kinh nghiệm họ còn yếu, chưa hội đủ kỹ thuật đạt tiêu chuẩn để xây cất công trình quy mô đó. Vì vậy mà cuối cùng, chúng tôi giao công trình này cho một công ty giàu kinh nghiệm lo liệu, như thế chúng tôi chẳng cần phải xử lý nhiều.

Do ở tại Đài Loan chúng tôi có một số đất đai, nên vấp phải cảnh thiên hạ cho rằng chúng tôi rất giàu, và thường bị người yêu cầu chúng tôi hiến đất hay đóng góp tiền bạc. Tôi giải thích: Tiền bạc chúng tôi có được thảy đều dành cho công cuộc kiến thiết giáo dục, bất kể là lý do cao tột đến mấy, chúng tôi đều chẳng thể thay đổi đem tiền này dùng vào việc khác được. Chúng tôi cũng mở các hoạt động, tổ chức tặng quà về quê hương, điều này được mọi người quan tâm, khiến quan hệ khẩn trương giữa Pháp Cổ Sơn cùng các xã khu đương địa chuyển thành hài hòa. Tôi hiểu được tầm quan trọng của việc thiết lập mối tương giao tốt lành cùng mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội bao gồm: dân chúng địa phương, các đảng phái nhân sĩ, các lãnh đạo xí nghiệp, từ nguời công tác nghệ thuật cho đến các nông dân… Tín đồ của chúng tôi đến từ mọi phía, song người hộ trì chủ yếu vẫn là đại chúng phổ thông. Chúng tôi đối với xã hội, dân chúng hoặc các đoàn thể chính trị không hề có sự thiên lệch, tư vị. Không hề vì tiền mà làm bất cứ điều chi. Số thanh niên nhân sĩ Đài Loan tham gia hoạt động Thiền tu chúng tôi có đến cả ngàn, nhưng chúng tôi không hề hướng họ quyên góp. Mục đích của tôi là muốn họ áp dụng quan niệm và phương pháp thiền vào cuộc sống để trợ giúp tốt cho công việc của bản thân họ, đem đến lợi ích cho đoàn thể họ. Đây chính là cống hiến của Pháp Cổ Sơn đối với xã hội, cũng là trách nhiệm của chúng tôi. Tôi huấn luyện các đệ tử nên hướng đủ hạng người mà quyên góp; vì nếu chúng tôi quyên tiền chỉ trong vòng thiểu số hay một nhóm người, thì chúng tôi chỉ có thể gầy dựng mối quan hệ cùng một số người ít ỏi, còn nếu đối tượng chúng tôi là đa số, thì chúng tôi có thể rộng kết thiện duyên.

Nỗ lực của chúng tôi đã khiến Pháp Cổ Sơn thành là một là đoàn thể Phật giáo trọng yếu của Đài Loan, và giữa các đoàn thể Phật giáo với nhau, kia đây tuyệt không có đối lập. Thực tế chúng tôi thường giúp đỡ liên lạc nhau mật thiết. Lão hòa thượng Duy Giác (khai sơn Trung Đài Sơn), cùng tôi có đồng một sư phụ là hòa thượng Linh Nguyên. Còn Đại sư Tinh Vân (người sáng lập Phật Quang Sơn), vốn là môn sinh Đông Sơ lão nhân, cùng tôi có tình hữu nghị huynh đệ, hơn nữa cũng là bằng hữu thân thiết với tôi. Pháp sư Chứng Nghiêm là môn sinh Trưởng lão Ấn Thuận, mà Ấn lão là môn sinh Đại sư Thái Hư, tiên sư Đông Sơ là huynh đệ của Ấn lão, cho nên chúng tôi cũng là nguyên tự đồng môn (chung nguồn).

Mỗi một đoàn thể đều có bản sắc riêng, Trung Đài Sơn chú trọng Thiền tu; Phật Quang Sơn tích cực hoạt động giáo dục Tăng già, cho xuất bản báo chí và truyền bá Phật pháp qua đài truyền hình: chẩn bần, cứu tế các thiên tai, cấp thuốc men, chữa bịnh phục vụ và mở rộng công tác giáo dục… thì Pháp Cổ Sơn cũng làm không ít từ thiện cùng công tác cứu tế tai nạn, xây dựng Đại Học và Viện Nghiên Cứu cho đến Viện Nghiên cứu Phật Giáo Học Thuật cùng giáo dục… Ngoài ra chúng tôi cũng chú trọng hoằng dương pháp và dạy tu thiền để mỗi người có thể trong đời sống hằng ngày đạt được hạnh phúc thật sự chơn chánh, bảo lưu được hoàn cảnh thuần phác thanh khiết bên trong lẫn bên ngoài.

Đầu tiên, Pháp Cổ Sơn đề xướng mỗi cá nhân trong gia đình nên tập sống đời đơn giản, thuần phác, chân thật, thanh tịnh. Bảo tồn lễ nghĩa hoàn hảo: giữa người với người nên cư xử thích đáng tốt đẹp. Bảo lưu tương giao thân thiện: giữ gìn nếp sống thiện lành, lễ nghi.

Tín chúng cần ăn mặc chỉnh tề, khi nói nên dùng lời ôn nhu hiền hòa, nói lời trí huệ, lời từ bi. Mọi người đối với nhau có cần có lòng ái kính, có tâm trọng ân và tri ân. Không nên xung đột, tranh chấp với nhau. Chúng tôi cũng thúc đẩy việc bảo vệ hành tinh xanh, giữ tốt môi trường tự nhiên, không làm lãng phí tài nguyên.

Cuối cùng là bảo vệ tâm linh hoàn hảo: hướng dẫn, giáo dục tín đồ áp dụng giáo lý Phật và phương pháp Thiền, trợ giúp bản thân điều phục phiền não, chỉnh các niệm sầu khổ ưu tư trong tâm, không để cho bản thân và hoàn cảnh lâm vào trạng thái đối nghịch. Thiền giúp chúng ta đả khai tâm tư, tiếp nhận tình huống hiện tại, phục vụ tha nhân và vận dụng từ bi cùng trí huệ xử lý những sự tình xảy ra.

Tôi hi vọng tu, hành thiền, có thể thực hiện và tạo nên một cảnh Tịnh độ nhân gian như mơ ước: nghĩa là tạo nên một cõi không có phiền não. Tư tưởng Tịnh Độ của Thiền tông cùng với của Tịnh Độ không có gì khác biệt nhau. Vì người sau khi trì niệm thánh hiệu A Di Đà, thì chờ sinh sang Tây Phương Cực Lạc Thế Giới (Một cõi sung mãn pháp hỉ và hòa vui hạnh phúc) Còn cõi Tịnh Độ Thiền tông mà Pháp Cổ Sơn muốn thúc đẩy, đạt đến: Là ngay trong thế giới này chúng ta có thể đạt được niềm an lạc tương tự. Đây chính là tịnh độ trong tâm (tự tâm tịnh độ).

Giáo lý và phương pháp thiền tu, không những có thể giúp người ta chuyển hóa phẩm hạnh, thăng hoa nhân cách thành tốt đẹp hơn trong đời sống, mà còn có thể khai phát trí huệ và từ bi, làm giảm bớt khốn khổ, lo quẩn và ngu si. Mặc dù chúng ta còn đang sống trong thế giới Ta bà, nhưng chúng ta vẫn có có thể điều phục tâm mình, không để hoàn cảnh, sự vật gây ảnh hưởng, không để những vọng niệm phiền não, nóng giận, căm phẫn, tật đố, thù nghịch… trói buộc, nhồi vật. Dù trên thế giới vẫn còn cảnh địa chấn, chiến tranh, thiên tai như cũ; nhưng chúng ta có thể dùng lòng từ bi để đối diện với những trạng huống khổ nạn này. Đã có nhiều đệ tử cảm nhận được phiền não thật sự có giảm bớt, trí huệ cùng lòng bi tăng trưởng; họ đã thể nghiệm và kinh qua phương pháp chuyển hóa thế giới này bằng tự tâm – Đây chính là nguyên nhân chúng ta tiếp nên tục tu tập, thực hành.

Pháp Cổ Sơn trước mắt có hơn năm ngàn nghĩa công, hơn hai trăm Tăng chúng, nhìn vào đoàn thể quy mô của chúng tôi mà xét, thì số Tăng chúng thực tại rất ít. Đó là vì mãi đến mấy năm gần đây chúng tôi mới bắt đầu bồi dưỡng Tăng chúng, nhưng mỗi năm dân số đều có tăng gia.

Tôi dành rất nhiều thời gian vào công việc ở Đài Loan, như thế có nghĩa là tại Mỹ, Thiền Trung Hoa danh tiếng chẳng thể phát mạnh như Thiền Nhật Bản và Phật giáo Tạng truyền. Bởi đệ tử tôi tại Mỹ khó thể đoàn kết nhất trí, vì tôi thường phải bay về Đài Loan.

Tôi có thể hướng dẫn đệ tử ba tháng, nhưng sau đó lại phải ra đi. Sau khi tôi đi rồi, họ lại không có người để nương theo mà học tập pháp Thiền Trung Hoa. Hơn nữa những Tăng chúng người Hoa khác tại Mỹ, chỉ phát triển tại địa phận người Hoa và không thể nói tiếng Anh. Nửa năm sau, lúc tôi về lại Mỹ, thời gian giảng thuyết Anh văn qua loa, không đủ để hấp dẫn học sinh mới. Dù những Đệ tử Tây Phương rất trung thành, thuộc dạng tu hành chăm chỉ nghiêm túc. Hai năm đầu tôi đến mỹ đã hướng dẫn và có được nhiều môn sinh, là do tôi từng lưu lại Mỹ thời gian khá lâu.

Nếu như tôi ở Mỹ chừng 10 năm, không thường xuyên rời bỏ, thì có lẽ bây giờ tôi đã có rất đông đệ tử Tây Phương. Khi tổ chức Pháp Cổ Sơn ngày càng lớn mạnh, thì trách nhiệm và các đối nghịch cũng phát sinh lớn dần theo. Có câu thành ngữ Trung Quốc: “Cây to chiêu gió lớn” (Thọ đại chiêu phong). Chúng tôi biến thành đối tượng dòm ngó của mọi người. Bởi vì chúng tôi tráng đại, có rất nhiều tư nguyên, có người nhân đây tưởng tượng và đoán mò là chúng tôi sống rất sung sướng, tiện nghi.

Nhưng chúng tôi luôn dùng tâm từ bi để tiếp đãi mọi người, thậm chí đối với cả những phần tử có ý đầu cơ hoặc những người có tâm tật đố chúng tôi.

Chương 20: Viên Mãn

Tôi tự nhận mình là công dân của thế giới, bản thân là thầy tôn giáo và là người xuất gia, tôi chẳng thuộc một dân tộc hay một quốc gia nào. Tôi giống như mây trời, từ địa phương này trôi đến địa phương khác, dấu chân tôi giẫm khắp mọi nơi trên thế giới; địa cầu đối với tôi mà nói, hầu như rất nhỏ, và mỗi địa phương này cùng địa phương khác đều có tương quan.

Tục ngữ Trung Quốc từng nói: “Lá rụng về cội” (Lạc diệp quy căn), ý nói người ta khi già, thường nhớ đến nơi họ sinh ra. Cho nên mấy năm trước, tôi đã quay về thăm lại Giang Tô, vùng đất chỗ tôi chào đời.

Song thân tôi sớm đã không còn, mẫu thân tôi tạ thế lúc hơn năm mươi, còn phụ thân tôi ra đi lúc hơn tám mươi. Giống như mọi người dân Trung Quốc thời đó, chúng tôi thường phải ly gia đấu tranh với cuộc sống bần khổ để sinh tồn. Tôi hiểu rằng, nếu tôi còn ở tại Đại Lục, không lìa quê hương để ra ngoài mưu sinh; thì cũng chẳng thể nào sống được trong gia cảnh túng bấn tột cùng, rồi cũng phải đến chùa làm hòa thượng mà thôi.

Cho dù tôi không xuất gia làm hòa thượng, thì tôi cũng chẳng nghĩ ra giải pháp nào ổn thỏa để mình có thể lưu lại bên cạnh song thân, bởi tôi hoàn toàn không có khả năng trợ giúp họ. Tôi suy xét thấu đáo, thấy rõ một điều là: Trong xã hội hiện nay, bất kể tại Đông phương hay Tây phương, hình như con cái chẳng lo được cho cha mẹ. Ngược lại, phụ mẫu thường luôn chăm sóc, trông nom con ngay cả đến lúc cuối đời, họ vẫn còn lo… Ít ra, tôi đã không để phụ mẫu phải chăm sóc, bận bịu nhiều vì tôi.

Lúc tôi đứng trước mộ song thân, anh tôi kể khi phụ thân sắp lìa đời, ông hoàn toàn không biết tôi đang ở đâu. Bởi vì sau khi tôi rời Đại Lục thì thông tin bị đứt đoạn, vô phương liên lạc với gia đình. Do vậy mà phụ thân cho rằng tôi đã chết trong cơn biến loạn.

Tôi nhìn đăm đăm vào ngôi mộ song thân, nghĩ đến phụ mẫu trước giờ lâm chung, vẫn không biết đứa con trai út của họ còn sống, nước mắt tôi ứa ra, những giọt lệ lăn dài chở đầy niềm hỗ thẹn và tri ân. Tôi cảm thấy day dứt xót xa vì lúc phụ mẫu qua đời, tôi chẳng thể ở kề bên họ, đối với tất cả những gì song thân đã cho tôi, tôi chỉ biết tri ân âm thầm.

Nỗi niềm bi thương trước mộ song thân đã qua, tôi lại gác bỏ tất cả những tình niệm luyến ái trói buộc thuộc trần thế, những quyến niệm này bao gồm đối với phụ mẫu, bằng hữu, bạn lữ…. Vì người xuất gia không đeo mang, bám víu, hay để thế giới tình cảm dẫn dắt lôi kéo, như vậy sẽ tạo thành khổ não. Làm tu sĩ là thương tất cả đồng đẳng, tôi đối với người vẫn có từ tâm, bi tâm; đây là sự liên kết với chúng sinh hữu tình, một khi đã có tình thế tục cá nhân chen vào trói buộc, thì tôi chẳng thể làm một người xuất gia tốt.

Mấy năm nay, nhịp bước của tôi bắt đầu chậm dần. Hằng ngày, thời khóa tôi vẫn như xưa. Mỗi khuya tôi đều thức dậy tĩnh tọa, sau đó lên đại điện tụng khóa sáng. Dùng điểm tâm xong thì xem báo chí hoặc nghe thị giả hay thư ký đọc hoặc trình các tin trọng yếu. Tôi vẫn chuẩn bị đầy đủ thời khóa như cũ, chỉ là không còn dạy riêng cho môn sinh và để các đệ tử huấn luyện thay mình. Thời gian tôi dành cho việc hành chánh không nhiều, tôi chỉ kiểm các văn kiện quan trọng hoặc chỉ đạo các sự tình đặc biệt. Tôi thường tham khảo và tiếp thu ý kiến các môn sinh, bởi họ phần nhiều là chuyên gia am tường các ngành, nghề; biết rõ cách giải quyết vấn đề ra sao.

Đa số thời gian của tôi dành cho việc tiếp khách đến thăm, có những nhân vật quan trọng nổi danh lẫn những người bình thường. Tôi không phân biệt hay chọn lựa khách đến, thường thì họ mong được tôi chỉ dẫn và hi vọng được nghe giảng ít Phật pháp.

Tôi bây giờ tuổi tác đã cao, cần phải nghỉ ngơi. Thời trẻ, ngày nào tôi cũng làm việc không ngừng (16 giờ một ngày), và chẳng có thời gian để nghỉ ngơi. Hồi đó đoàn thể mới thành lập, có rất nhiều việc bắt buộc phải làm cho xong, nên tôi phải ráng. Còn bây giờ, tốc độ làm việc của tôi cần chậm lại một chút; thỉnh thoảng tôi phải quay về trụ sở nơi Đài Bắc để nghỉ ngơi, có thị giả và thư ký đi cùng.

Tôi vẫn dốc sức thu thập kinh nghiệm mới, tiếp xúc cùng các nhân sĩ, để học tập và tiếp tục trưởng thành. Tôi đặc biệt ưa câu thành ngữ Trung Quốc: “Nước dâng thuyền cao” (thủy trướng thuyền cao).

Cho dù đây là những năm cuối đời tôi, thì chuyện học tập tiếp thu thêm kinh nghiệp để có được sự trưởng thành chín chắn… vẫn rất quan trọng. Tôi nhớ tới chuyện Đại Huệ Tông Cảo khi khai ngộ. Sư Viên Ngộ muốn thăm dò ngộ cảnh của ông, bèn đưa cho Đại Huệ một tác phẩm của mình viết (đó là bản duy nhất), nhưng Đại Huệ lại đem sách đốt đi. Viên Ngộ hỏi:

Vì sao ngươi thiêu rụi sách ta hả?

Đại Huệ đáp: – Thợ săn khó có cơ hội làm thịt một con heo mập!

Viên Ngộ rất cao hứng, bảo:

Ta hồi đó không có mập béo như thế này, nhưng bây giờ thì to bự, nên thịt nhiều!

Sư phụ vui vẻ nhìn thấy tác phẩm của mình bị thiêu, vì biết Đại Huệ đã thông thuộc, hiểu rõ; không cần dùng đến sách mà vẫn có thể kế thừa, hoằng đạo – nhờ bản thân đã trải qua công phu, có được nội lực tu – Học sinh thông minh có thể nắm bắt giỏi và học hỏi được rất nhiều từ vị thầy.

Tôi cũng thường học tập từ các môn sinh của mình, họ giúp tôi tu hành thêm thâm nhập.

Thời gian qua mau quá, từ thanh thiếu niên trải qua trung niên, rồi dần dần đến già. Tôi cảm thấy thế giới nội tâm hiện tại của mình không giống ba mươi năm trước, nhưng tôi không thể xác định và giải thích chuẩn xác những bất đồng này cũng như kể rằng kinh nghiệm thiền tu của tôi đã có thêm những gì? Tôi cảm thấy rõ rệt một điều là 30 năm trước tôi có khỏe hơn, thân thể cũng mạnh hơn.

Đương nhiên, cũng có vài thay đổi khác, như cách tôi suy nghĩ hay nội tâm tự tại an nhiên. Đôi lúc muốn biểu đạt sự tình cũng chẳng nhất thiết phải bày tỏ, thể hiện; tâm tự tiêu dung. Hồi xưa, khi tôi thấy các đệ tử giải đải trong thời thiền tu, thì tôi sẽ dùng hương bản đánh để cảnh tỉnh, nhắc họ đề khởi tâm tinh tấn. Còn bây giờ, khi tôi nhìn thấy tình trạng giống vậy, thì chỉ chăm chú nhìn, xem họ có biết tự giác, tự kiểm mình có đủ lực tinh tấn hay không? Nếu như không, thì trong lúc khai thị tôi sẽ nhắc nhở họ phải tự tỉnh như thế nào. Có lẽ do vì thân thể tôi không được mạnh khỏe như xưa, nên tâm lực cũng không giống như ngày trước.

Tôi đối với nữ sắc, danh lợi phản ứng cũng không đồng. Hồi trẻ, hễ thấy nữ nhân thì phân biệt đó là nữ nhân và lo nghiêm trì giới luật không để xúc phạm. Còn bây giờ, nữ nhân hay nam nhân đối với tôi mà nói, chẳng có gì bất đồng, họ đều là người! Tôi không cần phải đề tỉnh hay nhắc nhở gì mình. Bây giờ tôi đối nữ nhân hay nam nhân chẳng có phản ứng gì khác biệt.

Tôi từng nói: Nữ sắc và tiền tài là hai ngọn đèn đỏ trong đời tôi, nhưng bây giờ hai đèn đèn cấm đó không còn tồn tại nữa. Bởi tôi chẳng cần hạn chế ngay ngăn trở mình. Ngày xưa tôi cần hai ngọn đèn này để tự huấn luyện, tự dạy tâm không bị cám dỗ, còn bây giờ thì huấn luyện này không cần nữa.

Tôi đã quá già, cũng đã tập thành thói quen, thấy kim tiền và bụi đất không có gì sai biệt, chẳng qua chỉ là vật chất mà thôi.

Nhìn lại, tôi có thể nói là chưa từng tính toán cho nhân sinh của mình. Hồi trẻ trước khi xuất gia, tôi không biết tôi sẽ làm gì. Cũng chẳng biết là mình thật có ý muốn xuất gia sống đời tu sĩ hay chăng? Bởi lúc đó tôi chưa hiểu xuất gia có ý nghĩa gì. Chỉ nghe nói có một ngôi chùa muốn tuyển tân đồ, mà tôi không có tiền đồ nào khác, cho nên đã chịu rời nhà đi tới đó.

Nếu như sự kiện này không phát sinh, thì tôi vẫn là chú bé trong gia đình cùng khổ chốn làng quê, vẫn cùng anh chị hoặc bạn các trẻ nít nơi đó chơi đùa, sinh hoạt; không có gì khác. Nhưng trong tháng ngày ở Lang Sơn, tôi đã có được đại phương hướng của kiếp người, biết đem Phật pháp chia sẻ cùng tha nhân chung hưởng. Niềm tin này có giá trị rất sâu trong tâm tôi, cho dù trong quân đội, cũng chưa từng thay đổi.

Khi tôi hồi phục thân phận xuất gia, thời đó chính phủ Quốc Dân Đảng cùng các quan viên đều là Cơ đốc giáo đồ, Phật giáo bị bỏ quên, tôi muốn cải thiện trạng huống này, đấy cũng là một trong nguyên nhân tôi bế quan. Lúc đó trường học không chịu thu nhận tu sĩ vào học, nhưng tôi muốn thâm nhập sâu việc tu hành: nên đã duyệt đọc, viết lách, tự học… lo nạp nội lực thật sung mãn để tương lai có thể cống hiến nhiều cho xã hội. Đây cũng là nguyên nhân khiến tôi sang Nhật Bản du học. Tất cả đều nhờ nhân duyên đưa đẩy mà thành. Tôi ra sách, có bằng hữu tại Đại Học Lập Chánh, họ giúp tôi nhập học (cho dù khi đó tôi ngay cả bằng tốt nghiệp Cao Trung cũng không có). cuộc sống tôi chính là nhờ từng nhân duyên liên kết tụ hội: Nếu như cư sĩ Trầm Gia Trinh không mời tôi đến Đại Giác Tự ở Nữu Ước, thì tôi chẳng thể vì muốn đáp ứng nhu cầu cần học, cần giúp đỡ của môn sinh Tây Phương, mà nỗ lực phát triển phương pháp dạy Thiền tu. Nếu như tôi không nghiên cứu pháp môn này, thì không thể dạy pháp Thiền… Nếu sư phụ tôi không viên tịch, thì tôi chẳng quay về Đài Loan, và tới hôm nay cũng chẳng có đoàn thể Pháp Cổ Sơn đang hoằng truyền Phật pháp như hiện nay.

Tôi cảm thấy cuộc đời mình phi thường may mắn. Tôi có một nguyên tắc bất biến: Chưa từng để mình ngụp lặn trong tự mãn, chẳng tự đắc khi thành đạt và cũng không chìm vào tuyệt vọng khi thất bại (Lúc gặp cảnh thuận buồm xuôi gió thì tôi chẳng để mình đắc chí mãn ý, còn lúc gặp khốn khó thất bại, tôi cũng chẳng bi quan chán nản hay than trách)… Tôi luôn tìm cách để đi tiếp! Khi tôi bị dìm vào nước chết, thì tôi sẽ ráng xoay sở để tìm đường ra, tiếp tục bảo trì tâm phấn chấn, dũng tiến; bởi nếu tôi dừng lại, thì xem như không còn hi vọng gì nữa.

Tôi luôn cố gắng, tự khích lệ mình phát khởi hùng khí để tiến lên; bất kể là khi gặp trở ngại hay khốn khó gì, tôi đều luôn nhủ rằng: “Mình cần phải tiếp tục tiến bước, không nên bỏ cuộc”. Điều này đã thành động lực hướng dẫn cuộc đời tôi.

Hiện tại, tôi già rồi, ngày càng tiến gần tới cái chết, tôi luôn nhìn vào con đường trước mặt và không cảm thấy những việc mình làm là thành công hoàn toàn. Tôi không đam luyến những thành tựu đã qua. Người ta ban cho tôi vinh dự? – Nhưng vinh dự không thể ăn! Khi vị Hiệu trưởng của Đại Học (Chu lạp long công) ở Thái Lan trân trọng trao cho tôi học vị danh dự, ông nói là tôi không cần sự vinh diệu này – nhưng nếu tôi chịu tiếp nhận học vị ấy – thì chính là niềm vinh dự cho họ! Tôi cảm thấy thật xấu hổ, vì bản thân tôi bất quá chỉ là một người hết sức tầm thường, không đáng lãnh vinh dự đó. Thành tựu của tôi tuyệt chẳng phải là của riêng cá nhân tôi, mà là kết quả của nhiều nhân duyên hội tụ đưa đến. Tôi không chối từ, thoái thác, và cam tâm tình nguyện gánh vác, bởi vì tôi hi vọng trợ giúp được người ly khổ đắc lạc.

Tôi chẳng muốn kể công hay khoe thành tích hoặc phơi bày vinh dự của mình. Điều này cũng khiến các đệ tử tôi đôi lúc cảm thấy thất vọng. Chẳng hạn như lúc Tổng thống tiền nhiệm Lý Đăng Huy nhậm chức, từng ngỏ lời mời tôi đến nhà ông dạy Thiền tọa. Các đệ tử tôi nghe được tin này rồi thì phấn chấn lắm. (Vì pháp sư Thánh Nghiêm hiện là thầy tổng thống). Họ muốn thông báo, phát tán tin tức này ngay, nhưng tôi bảo: – Ngàn vạn lần không nên! Các vị đừng có ý nghĩ như thế. Tôi chỉ là một hòa thượng, tổng thống vì nghe nói tôi có dạy Thiền tọa, mà Thiền tọa đối với thân tâm rất hữu ích, cho nên ông mời tôi đến dạy cho ông. Đây có gì đặc biệt đâu?

Khi Lý tổng thống tranh tuyển nhiệm kỳ tiếp theo, từng nói với mọi người Pháp sư Thánh Nghiêm là thầy của ông.

Tôi nghe được, hồi đáp rằng: – Tôi chỉ dạy có hai tiếng, tôi không phải là thầy ông ấy. Tổng thống nói như vậy, chứng tỏ ông rất có hứng thú đối với Thiền tọa .

Còn tiên sinh Trần Thủy Biển khi ứng cử Thị trưởng thành phố Đài Bắc liên nhiệm bị thất bại, ông đến thăm tôi. Tôi tặng cho ông bức hoành có ghi mấy chữ: “Từ bi không có địch thủ, trí huệ chẳng sinh não phiền” (từ bi một hữu địch nhân, trí huệ bất khởi phiền não). Năm sau ông đắc cử tổng thống vẻ vang, liền đem bức hoành này treo giữa công đường, khi mọi người nhìn thấy, lòng rất hưng phấn. Tôi nói: – Đây là là giáo pháp của Đức Phật Thích ca, tổng thống đem nó treo lên, bởi vì ông ta có trí huệ, không phải do tôi.

Tôi từng được người hỏi: – “Đối với cuộc sống này tôi còn hối tiếc gì không?”…

Tôi từng trải qua nhiều kinh nghiệm khó kham, các sự việc khó kham quả tình không ít. Nhưng tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Khi tôi phạm sai lầm, thì tôi cần phải sám hối, nhận lấy trách nhiệm và sau đó lại tiếp tục tiến lên.

Kinh nghiệm khó kham nhất là tôi vô phương tiếp nhận sự thất bại của mình, khi Viện Nghiên Cứu Phật Giáo (thuộc Đại Học Văn Hóa Trung Quốc) đóng cửa, tôi cố nài hiệu trưởng để viện nghiên cứu này hoạt động tiếp tục. Hiệu trưởng bảo tôi: – Pháp sư, thầy là người xuất gia, không nên chấp vào thành bại! Lúc đó tôi thật xấu hổ. Tôi là người xuất gia, lại bị vị cư sĩ tại gia dạy Phật pháp, nhưng kinh nghiệm này rất tốt, tôi học được một giáo huấn hay.

Tôi tin rằng, thông qua cuộc sống mình, tôi có thể trợ giúp người khác, cũng có thể hoằng truyền Phật pháp. Nhưng tôi luôn cho rằng, mình giống như một vị tăng hành cước đi trong sương tuyết: – Ở đâu cần, thì tôi tới! – Tại Đài Loan, Mỹ quốc và Âu Châu, tôi đều thành lập các cơ sở Giáo Thọ Thiền Tu và Đạo Tràng Phật pháp, tại Pháp Cổ Sơn cũng có rất nhiều tín chúng. Quý vị đem chuyện đời bình sinh của tôi viết ra bằng Anh văn cũng là điều tốt, mong là có thể giúp ích cho người.

Bây giờ, đã đến lúc tôi nên buông tất cả rồi! Phần phụ lục:

LƯƠC THUẬT SỰ VIÊN TỊCH CỦA HÒA THƯỢNG

Do căn bệnh cũ tái phát nên Thứ hai 5/01/ 2009 Hòa Thượng phải vào bệnh viện Đài Đại tái khám và phát hiện bị khối u trong gan nên nhập viện chữa trị.

15h00 thứ ba ngày 03/02/2009 Hòa Thượng xuất viện, trên đường về Pháp Cổ Sơn, giữa tiếng niệm Phật vang rền của Tứ chúng đệ tử, Hòa Thượng an nhiên xả báo thân (lúc đó là 16h00) để lại bài kệ:

無事忙中老，空裡有哭笑，本來沒有我，生死皆可拋

Vô sự mang trung lão,

Không lý hữu khốc tiếu,

Bổn lai một hữu ngã, Sanh tử giai khả phao Tạm dịch:

Vô sự giữa bận rộn

Trong không có khóc cười

Xưa nay đâu có ngã

Sinh tử đều ném phăng

Tính ra, Hòa thượng Thánh Nghiêm đã viên tịch vào đúng

4 giờ chiều ngày thứ Ba, 3/2/2009 (tức mùng 9 tháng giêng AL thuộc ngày Kỷ Mão, tháng Bính Dần năm Kỷ Sửu), trụ thế 80 tuổi.

Sau khi Hòa Thượng viên tịch, các đạo tràng Pháp Cổ Sơn khắp nơi đồng tổ chức lễ “Niệm Phật Báo Ân” 24/24giờ. Còn tại trụ điểm chính là chùa Nông Thiền, ngay từ sáng sớm, cơn mưa cứ kéo dài không dứt, như đau thương vì bậc Cao Tăng Thạc Đức ra đi.

8 giờ tối hôm đó một cuộc họp báo đã mở tra để bàn về tang lễ Ngài.

Phương trượng Quả Đông đã tuyên đọc di chúc của Hòa Thượng: “Sau khi Ngài viên tịch không được cáo phó, không được phúng điếu, không được xây mộ tháp, không được lập tượng, tang lể phải dùng hình thức đơn giản trang nghiêm, không được nhận vòng hoa liễn đối, trước linh đài chỉ viết 4 chứ “Tịch diệt vi lạc” và thỉnh từ 1 đến 3 vị Hòa Thượng Trưởng lão chứng minh Tang lễ.

Quan trọng nhất là phải gìn giữ Tông phong Pháp mạch của Pháp Cổ Sơn”…

01h00 khuya thứ tư 4/2/2009 Pháp thể của Hòa Thượng được thỉnh chuyển đến chánh điện Pháp Cổ sơn để cho Tứ chúng chiêm ngưỡng.

Chương trình Tang lễ:

Từ Thứ Ba 03/02/2009 đến Chủ Nhật 15/02/2009 –Tất cả tứ chúng đồng niệm Phật Báo ân 24/24.

1h00 khuya Thứ tư 04/02/2009 – Cung thỉnh Linh cửu đến Đại điện:

9h00 sáng Thứ Sáu 06/02/2009: Lễ nhập quan

9h00 Chủ Nhật 08/02/2009: Cử hành lễ Trà Tỳ

14h00 Chủ Nhật 08/02/2009: Bắt đầu Trà Tỳ (tại Khuyến Hóa đường, núi Sư Đầu, huyện Miêu Lật) 10h00 sáng Chủ Nhật 15/02/2009 – Tất cả Pháp Cổ Sơn trên toàn thế giới cử hành Đại Hội Tín Đồ

14h00 chiều chủ nhật 15/02/2009: Lễ Truy Điệu Ân sư

*

ĐẠI LỄ NHẬP KIM QUAN

9h00 sáng thứ sáu ngày 6 tháng 2 năm 2009 (tức 12 tháng Giêng năm Kỷ Sửu), lễ nhập kim quan được cử hành tại

Đại Hùng Bảo Điện Pháp Cổ Sơn. Tân phương trượng là Hòa Thượng Thích Quả Đông tiến vào Bảo điện, đến trước pháp thể của Hòa Thượng Thánh Nghiêm giữa tiếng niệm Phật trang nghiêm. Môn đồ pháp quyến nghẹn ngào nói lời từ biệt cuối cùng.

Hòa thượng Thích Kim Năng, (pháp lữ chí thân của cố Hòa Thượng) đã chủ trì đại lễ. Buổi lễ diễn ra độ một giờ, đơn giản, trang nghiêm, thanh tịnh. Hai bên kim quan được bài trí những tác phẩm của cố Hòa thượng, để nhắc nhở về những cống hiến và công đức hoằng truyền chánh pháp của Ngài.

Suốt buổi lễ, mọi người chắp tay trì niệm Thánh hiệu “A Di Đà Phật” không ngừng. Tất cả các chi nhánh của Pháp Cổ Sơn trên toàn thế giới đều được truyền hình trực tiếp về

Đại lễ nhập quan.

Lúc đậy nắp kim quan, nhiều người không nén được đau thương, nước mắt lăn dài, nhưng nhờ tiếng niệm Phật trầm hùng của tập thể, họ kịp thời nhiếp tâm, dốc lòng trì hồng danh Phật, cầu hòa thượng sớm quay lại ta bà dìu dắt chúng sinh. Buổi lễ kết thúc trong không khí trang nghiêm, giữa tiếng tiếng niệm Phật vang rền.

Ông Su Jun pin, Phát ngôn viên của nội các chính phủ Đài

Loan phát biểu: “Ngài Thánh Nghiêm là một cao tăng rất được Đài Loan quý kính và tôn trọng. Sự ra đi của Ngài là một mất mát vô cùng to lớn đối với quốc gia.”

Cố Hòa thượng Thích Thánh Nghiêm đã quy y cho hàng ngàn đệ tử, từ thường dân cho đến các chính khách tầm cở và các nhân vật nổi tiếng. Cả đương kim Tổng thống Đài Loan Mã Anh Cửu và cựu Tổng thống Trần Thủy Biền cũng từng đến học thiền với Ngài

Tổng thống Đài Loan Mã Anh Cửu, khi đến Pháp Cổ Sơn viếng Giác linh Hòa thượng đã phát biểu: “Tôi rất đau buồn, xúc động đến bàng hoàng, khi nghe tin Hòa thượng Thánh Nghiêm viên tịch. Ngài là một tu sĩ rất có tài thuyết phục và khéo giao tiếp với mọi người.

Tôi không những ủng hộ đạo pháp mà còn tán thành đường lối và phương châm sống. Tôi mong rằng những những nỗ lực và mục tiêu của Cố Hòa thượng luôn được tôn trọng, gìn giữ và tiếp tục phát huy để góp phần xây dựng hòa bình”.

Phát ngôn viên của Nội các Chính phủ Đài Loan, tuyên bố: Những giáo huấn mà Hòa thượng Thích Thánh Nghiêm đề xướng, rất quý và có giá trị, di sản này sẽ sống mãi tại Đài Loan. Mong rằng những giáo huấn của Hòa thượng luôn được được xem trọng, trân quý và bảo lưu trong xã hội”…

Môn đồ Pháp Cổ Sơn đã thiết lập linh đài của Hòa Thượng tại Kim Sơn Khu (Jinshan), huyện Đài Bắc, để thập phương bá tánh đến viếng Giác linh ngài, bắt đầu từ 8h00 sáng thứ

Tư, 4/2/2009.

Thể theo di ngôn và tâm nguyện của hòa thượng lúc sinh tiền, tang lễ được thực hiện cực kỳ đơn giản và tiết kiệm, sau khi trà tỳ, Xá lợi của Hòa thượng sẽ được rải khắp trong Công viên Thực tồn Sinh mệnh của Pháp Cổ Sơn vào ngày chủ nhật 15/2/2009.

Pháp Cổ Sơn được hòa thượng thành lập từ năm 1989 cho đến nay 2009, là 20 năm. Ngày càng phát triển quy mô, có đông đảo tín đồ, được truyền rộng khắp trong và ngoài nước, nhiều chi nhánh được mở ra khắp nơi. Khi hòa thượng viên tịch, môn đồ Pháp Cổ Sơn đã chuẩn bị tốt mọi việc, gìn giữ và phát huy các hoạt động hoằng pháp, từ thiện, giáo dục vv…. Họ nói: “Dù hòa thượng ân sư viên tịch của là một mất mát lớn lao, nhưng đối với việc thừa hành Phật sự trong tương lai không vì vậy mà bị ảnh hưởng nhiều.

Pháp Cổ Sơn hoàn toàn tuân thủ thực hiện y theo di chúc và đường hướng mà hòa thượng đã thành lập và truyền bá”…

NGÔN CỦA HÒA THƯỢNG THÁNH NGHIÊM

Sau khi tôi mất, không đăng báo, không cúng kiến, không lập mộ, không xây tháp, không lập bia, không đúc tượng… Tổ chức lễ tang hãy thỉnh vài vị trưởng lão pháp sư đại đức thực hiện nghi thức đậy nắp quan, việc cáo phó, trà tỳ vv… nên tổ chức đơn giản, trang nghiêm, không được phô trương lãng phí, nơi linh đường chỉ cần treo bảng ghi câu: “TỊCH DIỆT VI LẠC” và nên cho tứ chúng niệm Nam Mô A Di Đà Phật để cùng kết thiện duyên.

Về hậu sự, nếu đàn việt cúng dường tiền bạc và có nhận được tiền bản quyền sách trong lẫn ngoài nước, xin hãy tặng vào quỹ từ thiện, quỹ giáo dục Phật giáo (theo tư cách pháp nhân của Tăng đoàn Pháp Cổ Sơn). Tôi bình sinh không giữ tài sản gì riêng cho mình, nên tất cả tài vật có được từ sự bố thí của thập phương bá tánh (đều thuộc về đạo tràng, đều được xử lý y theo lời Phật dạy) Di chúc này đã được công chứng từ Pháp viện.

Những đạo tràng do tôi sáng lập và phụ trách, đều thuộc về phái Pháp Cổ Sơn, ngoài kinh tế vận hành độc lập, việc giáo dục nhân tài, sắp xếp nhân sự nên cho thuộc một cơ chế thống nhất trong tinh thần quan tâm lẫn nhau. Riêng các đạo tràng nước ngoài, hãy giáo hóa theo nguyên tắc thiền phong, cho “bản địa hóa nhân sự”, để trong xã hội dù có nền văn hóa khác nhau vẫn có thể áp dụng pháp thiền tu, có thể duy trì thiền bất suy, giúp giáo pháp bén rễ sâu, phát triển rộng khắp.

Tổng thể Pháp Cổ Sơn đều có đồng chức phương trượng, bất kể là do nội bộ giới thiệu, hay bên ngoài tuyển chọn bầu lên thì chư đại đức Tỳ kheo, Tỳ kheo ni – khi đảm nhiệm nhận chức tiếp nối kế thừa Pháp Phái Truyền Thống – phải gìn giữ và bảo lưu mạng mạch thiền tông của Pháp Cổ Sơn, không được hủy bỏ giáo lý và đi sai đường lối của Pháp Cổ Sơn, những điều này là nguyên tắc vĩnh hằng. Phật dạy: “Ngã bất lãnh chúng, ngã tại tăng trung” (Ta không lãnh đồ chúng, ta ở trong tăng). Phương trượng chính là trung tâm tinh thần của Tăng đoàn, có nhiệm vụ giám sát việc tu học, truyền bá Phật pháp theo đúng pháp, đúng luật, đúng quy chế, trong tinh thần hòa hợp, an lạc, tinh tấn, thanh tịnh.

Các tác phẩm của tôi, ngoài những kinh sách đã phát hành và đăng báo, có thể kết lại hết thành tập. Còn những kinh sách, văn cảo nào chưa được tôi duyệt qua, (để tránh phiền toái về việc phật pháp bị hiểu sai), không nên để người sau chỉnh lý làm sách.

Sau khi tôi qua đời, hãy mời hai vợ chồng giáo thọ Lâm Kỳ Hiền đem niên phổ của tôi, bổ sung vào thêm cho đến lúc tôi cuối đời, dùng đây làm sử liệu giúp các vị hiền đức tham khảo. Đừng in ấn xuất bản theo kiểu sách, văn kỷ niệm.

Di ngôn, di chúc của tôi giao Tăng đoàn chấp hành. Không nên tổ chức lễ tang ồn ào, phật sự cần trang nghiêm.

Giữa Tăng, Ni xuất gia và các đệ tử tại gia đều không có sản nghiệp, tài vật và quyền lực. Các vị có thể tranh luận, trao đổi ý kiến trong tinh thần bi trí, hòa kính. Hi vọng môi trường giáo dục tâm linh được gìn giữ. Chư vị hiền đức, mỗi người nên tự biết quý tiếc, trân trọng, chúng ta có chung nhân duyên, phước đức, thiện căn, được đồng tu cùng chư pháp lữ, là đã từng ở dưới Phật đài kết duyên lành vô lượng kiếp. Xin mãi là quyến thuộc với nhau trong chánh pháp, đồng tu vô thượng Bồ Đề, đến vô lượng hải hội chư Phật.

Đây là bản di ngôn tôi đã lập trước, có thể sao ra để tham khảo, nhưng lấy bản này làm chuẩn. *

LỄ DI QUAN – TRÀ TỲ

9h00 sáng chủ nhật, 8/2/2009 (14 tháng Giêng năm Kỷ Sửu), tại Đại Hùng Bảo Điện Pháp Cổ Sơn, môn đồ và pháp quyến đã vân tập cử hành Lễ cung tiễn, thỉnh kim quan của Hòa Thượng Thánh Nghiêm đến Khuyến Hóa Đường, núi Sư Đầu để chuẩn bị cho Lễ trà tỳ vào lúc 14h00 giờ chiều.

Dù hôm ấy trời đổ mưa sụt sùi, ngay từ tờ mờ sáng đã có rất nhiều Tăng, Ni và Phật tử vội vã đến Pháp Cổ Sơn, họ từ miền Trung, miền Nam và tận nước ngoài, cùng tụ hội về đây để tiễn biệt Ân sư lần cuối.

Hòa thượng Thích Kim Năng, Phó pháp chủ Hội Tăng Già Trung Quốc, chủ trì buổi lễ. Giữa tiếng tụng kinh và niệm Phật của tứ chúng, kim quan cố Hòa thượng được 8 tăng sĩ thỉnh ra xe.

Xe từ từ lăn bánh, đồ chúng đã dàn hàng trước sẵn ở hai bên đường, họ đội mưa, chờ tiễn ngài. Xe đi tới đâu, đồ chúng hai bên đường rạp người đảnh lễ tới đó, họ chắp tay niệm Phật, mắt rưng rưng lệ, nghẹn ngào tiễn đưa. Xe đã qua rồi, họ vẫn còn phủ phục trong mưa cung tiễn.

Nơi trà tỳ ở núi Sư Đầu, cách Pháp Cổ sơn khoảng 200 cây số, có hơn 10 ngàn người đến dự lễ trà tỳ của Hòa Thượng. Trước đó, cảnh sát giao thông đã tăng cường giữ trật tự xung quanh khu vực Núi Sư Đầu để dành đường cho đoàn xe di quan.

Suốt lộ trình, hằng vạn tín chúng ở hai bên đường, bùi ngùi quỳ trong mưa cung kính tiễn ngài.

Tuy trong di thư Hòa Thượng yêu cầu các đệ tử đừng nhặt xá lợi. Sau khi trà tỳ quả thực có rất nhiều Xá Lợi.

LỄ CUNG TIỄN XÁ LỢI

Xá lợi của cố HT Thánh Nghiêm được chia thành 5 túi, được an táng trong 5 huyệt khác nhau tại “Công viên Thực tồn Sinh mệnh” đúng theo di nguyện của Ngài.

Công viên này nằm trong địa phận Huyện Đài Bắc, thuộc quyền quản lý của Tu viện Pháp Cổ Sơn. Hơn 3 vạn Tăng Ni, Phật tử và các chính trị gia nổi tiếng như: Tổng thống Mã Anh Cửu, Phó Tổng thống Tiêu Vạn Trường, cựu Tổng thống Lữ Tú Liên… đã đến dự Lễ thực táng xá lợi Hòa thượng Thánh Nghiêm.

Các Phật tử đến dự lễ đã xếp thành hàng dài 3 km suốt quãng đường từ Tu viện Pháp Cổ Sơn đến Công viên. *

LỜI NGƯỜI Ở LẠI

Hòa Thượng đã viên tịch nhưng lời giáo huấn của Ngài luôn là kim chỉ nam hướng dẫn cuộc đời chúng tôi.

Các đệ tử tại gia

Được tin sư phụ viên tịch tôi nhớ ngay đến cảnh cha mình tạ thế. Thân phụ tôi tuổi đã 83, sức khỏe đang độ già suy; nhưng sự ra đi đột ngột của ông làm tôi cảm thấy bất ngờ, hoảng hốt, khó kham. Tôi điện thoại cầu cứu hòa thượng. Ngài khuyên tôi nên bình tĩnh và cử phái đoàn đến hộ niệm cho cha tôi, 8 tiếng sau, tôi thấy khuôn mặt cha bình an, tươi tỉnh hơn cả lúc vừa chết, thậm chí khi thiêu xong còn có hoa xá lợi, vì vậy tôi vô cùng tri ân sự giúp đỡ của Hòa thượng và tăng đoàn Pháp Cổ Sơn. Nhờ nhân duyên đó, mà tôi một lòng hướng về Phật pháp, bái hòa thượng làm Thầy. Chung Minh Thu

Tôi chuyên kinh doanh xe hơi. Hồi chưa quy y tam bảo, tính tôi rất ương bướng, ngã mạn. Vì vậy mà trong gia đình tôi thường xảy ra xung đột, bất hòa với các con.

Sau khi được Hòa thượng dìu dắt, tôi bắt đầu nghiên cứu Phật pháp, nhờ Ngài, tôi học được tâm hạnh từ bi bao dung và biết thay đổi cách sống, cách nhìn. Hòa khí trong gia đình tôi nhờ vậy được vãn hồi, những chuyện xung đột mâu thuẫn không còn xảy ra, cả nhà sống vui vẻ, thuận thảo.

Tất cả là nhờ sư phụ, Ngài đã hướng dẫn, dạy dỗ làm thay đổi cả cuộc đời tôi.

Diệp Khâm Đức

Trước đây tôi không tin đạo phật, chuyện kinh doanh của tôi ngày càng phất lớn. Nhưng sau đó tôi bị nhân nhiên thục két gieo họa khiến tôi phải bỏ trốn và đến nương náu tại Nông thiền tự của Hòa thượng. Ở đây, tôi được tiếp xúc với đạo pháp, được Hòa thượng hướng dẫn dìu dắt, cho tôi tham dự khóa tu mùa hạ tại chùa. Tôi học đựợc tính bao dung tha thứ, học cách quan tâm đến người. Khi có động đất xảy ra, tôi đã tham gia vào đội cứu hộ và càng cảm động thấm thía tinh thần cứu khổ cứu nạn của Phật giáo.

Tôi không ngờ đạo phật đã ảnh hưởng và làm thay đổi cả cuộc đời tôi. Biến lòng oán hận thành bao dung tri ân! Tôi xem anh nhân viên thục két như bồ tát nghịch hạnh giúp tôi giác tỉnh, tạo cho tôi cơ hội được biết đến phật pháp và học cách đứng lên từ khổ nạn. Nhờ giáo pháp của phật, tôi biết yêu thương người xung quanh và xem người trong gia đình từ lớn đến nhỏ thảy đều là pháp lữ; do vậy mà gia đình tôi sống hạnh phúc, cư xử hài hòa. Tất cả đều nhờ sự giáo huấn của hòa thượng Thánh Nghiêm. Đạo phật đã chuyển hóa cuộc đời tôi thật mầu nhiệm và hay không thể tưởng!

Lạc Tú Thành

Cuốn tự truyện này đã chứng minh cho chúng ta thấy rõ rằng cho dù hôm nay sống trong thế giới phức tạp dường này, song giữ được một trái tim thường lạc tri túc vẫn là điều có thể. Cuốn sách này được viết ra một cách ôn nhu, sâu sắc đầy tình lân mẫn tha thiết, cảm động lòng người.

Sylvia Boorstein

Sư phụ Thánh Nghiêm là bậc tu hành mẫu mực trong thời mạt pháp này.

Ngài ra đi không mang theo chút gì, nhưng đã để lại tình thương, lòng từ và trí tuệ cho nhân gian.

Nhắc đến lòng từ bi và trí tuệ bao la của ngài, làm sao tôi có thể dùng văn tự ngữ ngôn để diễn đạt được hết niềm cảm ngộ trong lòng?

Chỉ có thể phổ biến cuốn tự truyện này đến với mọi người.

Tài tử Lý Liên Kiệt