Tự Truyện Thánh Nghiêm

Chương 11: Tĩnh Tu

Nơi tôi bế quan là Triều Nguyên Tự, tọa lạc tại Nam Đài Loan, hình dáng giống như một tòa kim tự tháp, nằm dưới ngọnTiêm Sơn (còn có tên là Đại Hùng Sơn). Đây là khu nhiệt đới, xung quanh mọc đầy cây cối, có nhiều cây mây và dây leo đan chằng chịt. Khu sinh thái nam Đài Loan này tỏa ra làn khí nóng mạnh mẽ khiến người ta có cảm giác như mình đang ở Phi luật tân (philippines) hoặc Nam Hải đảo quốc.

Đông Sơ lão nhân không muốn tôi rời ông sớm, vì tôi theo ông chỉ mới hai năm. Sau khi tôi đi rồi, không ai tiếp tục làm tạp vụ và biên tập nguyệt san Nhân Sinh; nên một phần trong tờ báo phải đình chỉ. Nhưng khát vọng muốn tĩnh tu trào dâng mãnh liệt trong lòng, khiến tôi không thể cứ ở mãi nơi đó. Tôi cho rằng hiểu kinh điển Phật giáo đối với việc tu hành rất là quan trọng. Nhiều người cho rằng tọa thiền chẳng cần phải hiểu nghĩa lý Phật pháp. Tôi không cho là thế! Tôi nghĩ, hành giả khi tu cần phải am tường đạo lý vững vàng, và tôi hi vọng trong lúc bế quan, có cơ hội chỉnh lý những tác phẩm Phật giáo trước thuật mênh mông thành dễ hiểu, hầu giúp người dễ tiếp thu.

Đầu năm 1961 tôi được tin Trưởng Lão Đạo Nguyên cuối năm sẽ mở tam đàn đại giới. Tôi xin sư phụ cho phép mình thọ giới, mặc dù được ông cạo tóc nhưng tôi vẫn chưa thọ cụ túc. Sẵn dịp, tôi thưa với sư phụ, tôi tính thọ giới xong thì sẽ đi bế quan, nhưng ông không tán thành.

Thế là hằng ngày tôi lễ đức Quan Âm, sám hối nghiệp chướng, cầu cho tôi được thọ giới và thỏa nguyện tĩnh tu.

Đông Sơ lão nhân không phải là người duy nhất chẳng ủng hộ tôi bế quan, mà ngay cả Nam Đình lão nhân (lúc tôi còn ở quân ngũ rất quan tâm lo cho tôi), cũng cảm thấy là tôi không nên rời Đông Sơ lão nhân mà đi. Hơn nữa, ông nghĩ tôi khó kiếm đủ tài trợ để dùng cho thời gian tĩnh tu.

Lúc đó trưởng lão Trí Quang tình nguyện tài trợ tôi mỗi năm 1000 đồng Đài tệ. Nhưng tôi đã dự trù là sẽ dùng số quân lương của mình. Tổng số tiền đó có hơn một vạn Đài tệ, đủ để tôi xài ba bốn năm. Vì vậy tôi không nhận tiền viện trợ của trưởng lão Trí Quang.

Mấy tháng sau đó, quả tình tôi rất khó khăn khi quyết định: – Nên hay không nên rời Viện Văn Hóa? – Tôi cảm thấy mình có trách nhiệm với Đông Sơ lão nhân, nhưng tôi nghĩ: – “Đã là người xuất gia thì phải thoát khỏi những tình cảm quyến luyến thế tục và mọi trói buộc thường tình”. Tuy tôi rất mang ân Đông Sơ lão nhân đã độ tôi xuất gia, sự giúp đỡ của Ngài giống như bảo kiều đưa tôi qua sông. Nhưng nếu tôi vì tình cảm, ái luyến, mà bám mãi vào cây cầu, thì lý tưởng mục tiêu sẽ bị bỏ phế, không thể nào thực hiện được.

Dù đã quyết định như thế, song nội tôi tâm bị giằng co rất nhiều. Tôi là đệ tử duy nhất của sư phụ, trong lòng tuy áy náy cực kỳ, song tôi vẫn phải ra đi.

Ngày 11 tháng 11 năm 1961, tôi hướng Đông Sơ lão nhân từ biệt. Không ngờ ông hết sức hân hoan, còn muốn tài trợ cho tôi. Nhưng tôi cảm thấy xấu hổ, nên không tiếp nhận. Đông Sơ lão nhân im lặng tiễn tôi ra cổng, không nói một lời nào. Một con chó chạy tới, cụp đuôi, đứng ủ rủ. Tôi quay đầu nhìn sư phụ mấy lượt, ông đứng một bên, lặng lẽ nhìn tôi bước đi.

Quả tình trước đây tôi đã tính sẽ chi dụng quỹ quân lương để dành của mình cho việc bế quan, nhưng số tiền đó lại bị một người bạn đồng môn cần học, muợn xài; sau đó anh ta mất tích. Kết quả, tôi phải chạy ngược chạy xuôi để kiếm tiền chi dụng và đi tới tận vùng nam Đài Loan xa xôi hẻo lánh này, để thực hiện giấc mộng tĩnh tu (bù lại quãng thời gian dài bị mất mát suốt bao năm qua).

Triều Nguyên Tự nằm lưng chừng núi, giữa bình nguyên đông đúc nhân khẩu. Có một dòng suối uốn luợn từ trên dốc đứng của ngọn Tiêm sơn đổ thẳng xuống, chảy vào eo biển Đài Loan. Vào mùa mưa, con suối này là bức tường thiên nhiên giúp tự viện ngăn cách với thế giới bên ngoài – Bởi khi trời mưa xuống, nước chảy xiết, phủ đầy các hang, vực… Do lòng suối sâu và hẹp, nước chảy cuồn cuộn nên các vị Tăng, Ni cao tuổi chẳng ai dám băng qua suối, vì sợ bị nước cuốn trôi. Chỉ có các tu sĩ trẻ mới dám liều mạng xông lướt nguy hiểm; lội qua suối đi mua đồ dùng hằng ngày và đem tin tức từ bên ngoài về.

Con suối này hộ trì cho Triều Nguyên Tự không bị ngoại giới quấy nhiễu, hình thành một địa thế tu hành rất tốt. Ở đây không có du khách, không tín đồ, không người lui tới thắp hương; là một khu vực hẻo lánh xa xôi, kín đáo và an tĩnh.

Tự viện có ba phòng. Lúc tôi mới đến, do chưa xây cốc để bế quan, nên tôi ở nhờ phòng khách trên lầu. Trên sườn núi phía sau phòng khách, mọc đầy cây lệ chi và trúc.

Tăng chúng trong viện hái trái vải đem bán đổi lấy thức ăn và đồ dùng. Họ còn trồng măng, phơi khô đem bán. Vườn rau của chùa trồng đủ thứ: củ cải, cà rốt, rau xanh, rau chân vịt, cải trắng, rau Cao Ly, cải cúc… Rau dại và cây cau mọc cũng nhiều. Chùa sống rất đơn giản, có trái cây, măng và rau đủ để độ nhật.

Lúc này chung quanh tự viện cây cối đều nở hoa, không khí chứa đầy hương thơm. Chúng tôi còn có nhiều hoa ngọc lan phả hương thơm ngào ngạt. Ngoài việc hái hoa này đem ra chợ bán, Chúng tôi còn có thể bỏ một ít vào thức ăn. Tôi ăn rất nhiều hoa ngọc lan nên thân thể cũng tỏa ra hương thơm dịu dàng của loài hoa này.

Ở đây có nhiều loại cây nhiệt đới đang ra hoa, có thể dùng hoa đó để nấu canh; còn có một cây đậu cao mười thước, quả ăn rất ngon, mỗi khi vào núi tôi thường hái trái đem về.

Nửa năm đầu trước khi tôi bế quan, tôi đã tập thích ứng với sinh hoạt trên núi. Hằng ngày, tôi thức dậy lúc mặt trời mọc (trong chùa không có đồng hồ hay đồng hồ tay) nên sinh hoạt làm, nghỉ, tùy thuộc vào vầng thái dương. Ở thôn làng dưới chân núi phía bên kia suối, có cả bầy gà trống; chúng thường xúm nhau gáy rất đúng cử, góp phần báo giờ giúp tôi. Mỗi ngày chúng gáy ba lần:

Lần một: lúc mặt trời mọc. Lần hai: khoảng 9 giờ sáng, khi mặt trời tỏa chiếu bên hướng đông. Lần ba: độ 4 giờ chiều, lúc mặt trời lặn về tây.

Để báo thức, tăng chúng có thể đánh trống. Trước bữa ăn ngọ thì gỏ bảng hoặc gõ mõ báo hiệu. Tới giờ ngủ thì gõ chuông hoặc trống. Thế nên, tôi chẳng cần đồng hồ, chỉ cần nghe âm thanh là có thể phân biệt thời gian, biết mình nên làm gì.

Nửa năm sau, cái thất nhỏ của tôi mới được xây xong bên cạnh chùa. Mỗi sáng sớm, hễ nghe gà gáy thì tôi thức; súc miệng rửa mặt xong thì uống trà. Tôi lễ Tam bảo (độ mười phút) thì đi ngồi thiền khoảng một giờ. Khóa tụng kinh sáng dài độ một tiếng, sau đó tôi sám hối hai tiếng rưỡi; dùng trưa rồi uống trà. Sau đó lại sám hối hai tiếng rưỡi. Tiếp theo là tới khóa tụng chiều, rồi đến giờ dùng dược thạch (ăn chiều). Ăn chiều xong; thì tịnh thân, ngồi thiền. Khi hồng chung ngân và tiếng trống cất lên, thì biết là tới giờ ngủ.

Triều Nguyên Tự được xây vào năm 1911, gạch ở đây không phải là gạch nung mà do tăng chúng tự tạo. Họ lấy đất nhồi với cỏ trên núi, bỏ vào khuôn gỗ chế thành. Vách tường được xây hai lớp: lớp ngoài tường xếp theo hướng ngang; lớp trong chất theo hướng dọc. Tường vách thiết kế như vầy rất tốt, vì mùa đông thì ấm, mùa hạ lại mát. Cột trụ chính là đều là cây gỗ bự, các xà nhỏ thì làm bằng trúc; thảy đều là vật liệu trên núi.

Chùa xây hai tầng lầu, nhưng lầu rất thấp. Mặc dù chùa thiết kế các mặt đều thực tế, thoải mái. Nhưng nó lại tạo nên vô số lổ hổng, và khe hở, hấp dẫn nhiều chúng sinh đến ngụ trong đó. Ở Tiêm Sơn đầy dẫy côn trùng và các loài có cánh khác.

Có lần, một con rắn to hơn cánh tay tôi xuất hiện trên xà nhà ngay trước phòng tôi. Đầu nó chúc xuống, bất động cả buổi; mới đầu nó còn le lưỡi ra, sau đó thì không thèm nhúc nhích.

Nhìn nó giống như đang thọ khổ. Chúng tôi vào làng mời người bắt rắn tới. Khi nhìn thấy thân thể to lớn của nó, ông lộ vẻ rất phấn khởi, vì nghĩ là sẽ được một bữa ăn tối ngon.

Tôi năn nỉ ông ta: – Xin đừng giết con rắn này, nó ở đây toàn là chịu khổ.

Người trong chùa xúm nhau hùn tiền đưa cho ông, xem như là thế mạng cho nó.

Ở đây còn có nhiều chuột bự. Trong phòng vốn không có gì để ăn, nhưng chúng vẫn mò tới thăm. Khi chúng chạy trên xà nhà, mắt trừng trừng nhìn tôi. Lúc sám hối, tôi cũng thầm chú nguyện cho chúng, vì chúng cũng là chúng sinh, tôi cầu đời sau chúng được làm người, có thể tu hành. Ở chùa được sáu tháng thì tôi dời qua cái cốc nhỏ ở.

Bái sám là một phần rất quan trọng trong chương trình tu của tôi.

Thời khóa thường nhật

Nếu như nghiệp chướng sâu nặng hoặc tâm trôi nổi bất định, thì lễ sám rất hữu ích. Tôi cảm thấy là mình có nghiệp chướng sâu nặng, nếu không vậy thì đâu phải ở trong quân đội chờ đến mười năm? Vì vậy tôi hay lễ bái đức Quan Âm, cầu nguyện, sám hối…

Dù lúc ở trong quân ngũ, tôi tuyệt không có làm điều gì xấu; chỉ là những gì tôi tiếp xúc và phải nghe thấy hay hành sự… đều không thích hợp với người xuất gia. Chẳng hạn như việc ăn uống: trong quân đội toàn là đồ mặn. Vì sinh tồn, tôi phải thận trọng lựa rau, loại bỏ phần thịt dính ra, chỉ ăn rau mà thôi.

Trong quân đội, tôi phải tiếp xúc đời sống thế tục. Phải nghe và chứng kiến những điều người ta làm. Mặc dù tôi không sống giống họ, nhưng hành vi của các quân nhân đối với tôi mà nói, quả rất kỳ quái. Họ thường tán gẫu, bàn về phụ nữ, thích ăn nhậu và bài bạc; họ thay đổi bạn gái luôn, hở một chút là gây gỗ, sát phạt nhau. Sau ngần ấy năm phục vụ trong quân đội, tôi từng mộng thấy mình là quân nhân mà không phải là người xuất gia; đây chính là tập khí, cho dù là bị hoàn cảnh huân vào.

Hằng ngày tôi lễ Sám Đại Bi, bản sám này do Đại sư Pháp Trí (Tông Thiên Thai) soạn vào thời Tống. Sau mỗi câu xướng danh Phật, bồ tát thì lễ một lạy.

Bắt đầu buổi lễ sám, tôi lạy độ 12 lần, mỗi lần đều lễ theo câu xướng danh Phật, bồ tát.

Kế đến là quỳ tụng một đoạn kinh văn, sám nguyện, xưng tán công đức bồ tát Quan Thế Âm. Bồ tát Quan Thế Âm đối với tôi rất là quan trọng. Xong, tôi chắp tay đi chậm chậm quanh phòng tụng chú Đại Bi cho đủ 21 biến, rồi quỳ xuống tán dương sức mạnh và công năng của chú. Lễ mười phương Phật, pháp, Tăng; trì danh Phật Thích ca mâu ni, Quan Thế Âm bồ tát, Đại lực Đại

Thế Chí bồ tát, các Đà la ni vương ba lần. Cuối cùng tụng tam Tự quy y.

Tôi tụng chừng một tiếng rưỡi. Đọc chậm chậm từng câu và quán tưởng… Thí như khi tán dương công đức Quan Thế Âm bồ tát, tôi sẽ quán tưởng công đức Ngài như thế. Và khi tán dương công năng chú, tôi cũng quán tưởng công năng chú như vậy.

Tôi muốn mình cũng có đủ cơ sở Phật pháp giáo nghĩa, nên tôi nghiên cứu kinh. Bắt đầu là bộ Ni ca da, rồi A hàm kinh, Luật tạng, và bộ Phật Thích ca mâu ni hướng đệ tử giảng về hành vi đạo đức mẫu mực. Trước tiên tôi duyệt đọc Luật tạng. Luật tạng có 450 quyển, mỗi quyển có một vạn từ, tổng cộng tất cả là 450 vạn từ.

Còn A hàm kinh, 300 quyển thì có 300 vạn từ. Đây là những bộ cổ văn, không có phân đoạn và câu, nên rất khó đọc. Tôi mất cả năm rưởi mới đọc xong 750 vạn từ. Trong thời gian này, tôi cũng dành rất nhiều thời gian cho việc ngồi thiền.

Đọc xong kinh điển, tôi lại xem “Văn hiến sâu rộng của Thiền tông Trung Quốc”, “Thiền tông và tám Đại tông phái Phật giáo”, tổng cộng có 750 vạn từ. Đọc hết văn hiến Thiền tông rồi, tôi lại đọc lịch sử Phật giáo và các truyện ký, gồm 600 quyển, có 600 vạn từ. Tôi đọc kinh điển là để kiểm tra, nhằm chứng minh những thể nghiệm nội tâm, chứ không tìm cầu lợi ích đặc biệt cá nhân nào khác. Tôi nghĩ, đem giáo nghĩa Phật pháp chỉnh lý lại cho dễ hiểu, để giúp người sau có dịp biết đến và hiểu Phật pháp. Điển tích Phật giáo đã rất lâu không ai chỉnh lý, quy kết. Lịch sữ Phật giáo có rất lâu, các tông phái có rất nhiều. Song phần đông người ta không dễ dàng hiểu những kinh điển phức tạp này. Tôi tuyển lựa và viết thành sách, chỉ mong giúp mọi người hiểu rõ – Cho dù Phật giáo có rất nhiều hệ phái, nhưng vẫn có chung một hương vị Phật pháp – Tôi ráng chỉnh lý cho dễ hiểu, hi vọng người nắm vững đạo lý Phật pháp, có thể áp dụng vào đời sống hằng ngày.

Ngồi thiền cũng là pháp môn tu hành trọng yếu trong thời gian tôi bế quan 6 năm. Những trạng huống phát sinh trong lúc ngồi thiền, không cần phải bàn. Khi dạy tọa thiền, tôi chỉ dạy mọi người là ngồi như thế nào mà thôi, chứ không nhắc đến vấn đề này. Vì một khi bị văn tự miêu tả ra, nó sẽ không giống như thể nghiệm đơn thuần cố hữu nữa. Tất nhiên những ảo cảnh khi tu có rất nhiều, kinh phật từng ghi lại vô số. Nếu trong lúc thiền tọa mà gặp phải thì là chuyện rất thường. Có người sẽ nghe thanh âm hoặc thấy các hình ảnh, nhưng tất cả đều là ảo giác, chỉ cần đừng lý tới.

Nguyên tắc hay mục tiêu tu thiền đúng đắn, là giảm thiểu chấp trước và phiền não. Dùng thái độ chân chánh đối diện với thế giới, mà không bị vọng niệm mâu thuẫn, xung đột dẫn lôi. Lúc tôi bế quan, trong cái cốc nhỏ này có rất nhiều động vật, côn trùng; nhưng tôi chẳng bị chúng quấy nhiễu, tôi không cho rằng chúng là chướng ngại – Vì thế giới trong tâm tôi mênh mông rộng lớn, không bị hạn cuộc trong hoàn cảnh hiện tại –

Trong thời gian bế quan 6 năm, cuộc sống tôi hết sức thanh bình yên tĩnh. Tôi trải qua nhiều thể nghiệm đặc biệt: Nghe thấy âm thanh loài kiến, cảm thấy thân thể mình nổi lửng lơ trên bồ đoàn.

Trong thời gian này, tâm tôi rất bình tịnh. Làm chủ được vọng niệm và giữ tâm ổn định, hiếm khi rơi vào trạng thái bị động (mất tự chủ). Kinh nghiệm tín ngưỡng

Đối với tôi, tu thiền và tín ngưỡng tôn giáo quả có khác biệt. Tín ngưỡng tôn giáo là một phần hết sức quan trọng trong cuộc đời tôi. Tôi có được thể nghiệm tôn giáo là bắt nguồn từ tín ngưỡng.

Khi tôi gặp hoạn nạn vây bủa, tôi sẽ niệm danh hiệu Quan Thế Âm bồ tát. Lúc ở trong quân đội, tôi luôn niệm danh Ngài.

Khi xin tham dự khóa thi sĩ quan, tôi chỉ có trình độ tương đương trung học, trong khi những thí sinh khác đều tốt nghiệp đại học. Nhưng tôi tin đức Quan Thế Âm và khẩn thiết cầu ngài gia hộ.

Kết quả, đề thi đưa ra trúng “tủ”; đều là những bài tôi từng học qua. Đúng luật, thì tôi chẳng có đủ tiêu chuẩn để tham dự cuộc thi, thế mà tôi vẫn được thu nhận, được cho vào thi. Bởi vậy tôi rất tin là bồ tát Quan Âm đã giúp đỡ cho tôi.

Trong quân đội, muốn xin thoái ngũ cơ hồ là một việc không thể, bởi tôi làm công tác tình báo vô tuyến điện tín. Là trinh sát, phải nắm bắt nhạy bén, thu thập tin tức cơ mật. Nhưng nhờ tôi trì niệm danh hiệu Quan Thế Âm bồ tát, cuối cùng cũng được trả tự do.

Khi tôi muốn bế quan tĩnh tu, nhiều trưởng lão cảnh báo, nói tôi là người mới thoái ngũ trở về, muốn kiếm được chỗ bế quan rất khó. Nhưng tôi tin Đức Quan Âm, trì niệm Ngài, kết quả: có tới hai, ba chỗ cho tôi chọn lựa. Tôi có rất nhiều thể nghiệm tôn giáo tương tự như thế!

Đến nay, tôi vẫn một mực tin sâu rằng, bất kể gặp phải khổn nạn gì, chỉ cần tôi trì tụng danh hiệu Quan Thế Âm bồ tát, thì vấn đề đều có thể giải quyết dễ dàng. Đây là lý do vì sao tôi từng chẳng lo lắng. Người có niềm tin tôn giáo kiên cường, thông thường đều sở hữu được cảm giác an toàn như thế và sẽ có đủ sức mạnh ý chí, dũng khí và niềm tin – để đối diện với bất kỳ tình huống nào.

Chương 12: Khả Năng Nhạy Bén

Trước khi tôi bế quan, một cư sĩ lớn tuổi đến thăm, hỏi: – Rồi thầy sẽ thành một NGƯỜI như thế nào?

Bởi vì lúc bế quan thì phải tinh tấn dụng công, cho nên thiên hạ thắc mắc, muốn biết sau khi bế quan rồi, tôi sẽ thành như thế nào? Giống như họ muốn biết một vật dụng được nhào nặn bằng đất sét được bỏ vào lò nung rồi sẽ thành phẩm ra sao?

Lìa đoàn thể, sống độc cư, đối với đa số người Châu Á mà nói, là rất khó kham. Kiểu xử tội nghiêm khắc nhất nơi pháp đình là biệt giam, nhốt phạm nhân đơn độc. Do vậy, vị tu sĩ trải qua bế quan trường kỳ, thường được người cho là đắc đạo, được dành cho sự tôn kính và xem như bậc phi phàm.

Nhưng mà có đắc đạo thật hay không? Trong lúc bế quan họ làm gì? Có những người xuất gia vì không biết làm gì ở đời, sau khi xuất gia xong vẫn chưa xác định được mục tiêu, lý tưởng. Sở dĩ họ phải bế quan, là vì trước nhất họ được thí chủ tán trợ. Tôi đã thấy qua một số am thất bế quan kiểu này: Ngoài cửa có mấy trăm dấu ghim, mỗi ghim đại biểu cho một vị công đức chủ. Và vị tăng lữ ở trong thất, suốt ngày phải vì người nhà của thí chủ mà tụng kinh. Công trình bế quan ba năm chỉ là một người tụng kinh, cũng chẳng biết mình có tiến bộ được gì? Mặc dù làm như thế là rất có lòng bi, và người có khả năng hoàn thành ba năm sống độc cư thì cũng xem như là giỏi.

Bế quan, không phải để tôi giống như vật thể bằng đất sét được cho vào lò nung rồi có hình thể cứng cáp.

Tôi muốn vận dụng toàn lực để noi theo Đức Phật. Suốt thời kỳ bế quan, tôi được cùng Ngài ở chung, sớm tối bên nhau. Tôi muốn tiếp tục học tập Ngài, nhưng chưa biết sẽ phát triển theo hướng nào. Tương lai tôi sẽ thành người ra sao? Sẽ làm gì? Những điều này phải chờ xem tương lai nhân duyên chín mùi như thế nào.

Lúc tôi xuất quan (xả thất), Đài Loan đang là một sa mạc khô cằn văn hóa và tri thức. Toàn đảo chỉ có hai cơ quan báo chí, nhưng đều bị chính phủ khống chế. Chỉ có một số ít các loại tạp chí văn học, song nhà sách rất ít, xuất bản cũng hiếm hoi, nên các tác giả vô phương hoạt động. Về nghệ thuật, cũng có trường dạy, nhưng hiếm người có thời gian để thưởng thức hoặc có dư tiền để tiêu pha vào mặt này. Vì vậy hầu như không có viện nghệ thuật hay âm nhạc chuyên nghiệp gì. Mọi người chỉ biết nghe đài phát thanh truyền bá các tiết mục. Các đoàn thể hoạt động đều thuộc quân đội, không nằm trong cơ cấu dân gian. Bởi dân chúng lo ăn còn chưa no, làm sao có thể tham gia các nghành này? Sinh hoạt nghệ thuật cũng chỉ có trong quân đội, khi buồn chán, các quân nhân có thể biểu diễn, tấu hài.

Đối với chư Tăng, Ni; người ta còn quan niệm kỳ thị rất lớn. Dù tôi từng viết bài đăng báo, các tác phẩm được biết đến và cũng có tiếng tăm đôi chút, nhưng vẫn không được phép vào trường đại học. Bởi người ta quan niệm giới tu sĩ Phật giáo tuyệt không có khả năng để học và hiểu không thể tiếp thu nền giáo dục cao đẳng… Ngay cả các phần tử trí thức ở Đài Loan, những nhà giáo dục và các cao quan chính phủ đều cho rằng: “Trong Phật giáo toàn là những phần tử mê tín thấp kém trong xã hội, chưa được giáo dục”. Một phần là do Phật giáo đồ hay tham gia các hoạt động thờ cúng chư thần và các anh hùng theo tục lệ dân gian. Chùa miếu xây lên là để cho họ vọng bái thần linh, vì vậy mà tượng của Phật giáo và Lão giáo thường được đặt song song trong đó. Người Trung Quốc thông thường không tìm hiểu tôn giáo sâu, nhất là những phần tử ở tầng lớp cao. Các người giàu hấp thụ nền giáo dục Tây phương, đôi lúc cũng thành tín đồ Tin Lành hoặc

Thiên Chúa giáo. Cho dù nhân số họ ít, nhưng có thế lực rất lớn; họ cùng chính phủ cao tầng và các phần tử trí thức khác duy trì mối quan hệ tốt lành, trong khi Phật giáo đồ thì hoàn toàn chẳng có kiểu quan hệ giống vậy.

Sự thật thì trong Phật giáo các phần tử trí thức có đầy, đa số là những người bổn tỉnh Đài Loan từng du học ở Nhật Bản. Họ là Phật giáo đồ; nhưng lại khó tiến vào tầng lớp cao trong xã hội, nên phần đông họ giảng Nhật văn. Còn các cao quan Đài Loan (là nhân sĩ Quốc dân đảng đến từ Đại Lục), đều giảng quốc ngữ.

Tôi thành là một vị tăng hành cước, đi khắp nơi khai ban mở lớp. Tôi phụ dạy tại Cao Hùng và Học Viện Phật Giáo Đài Bắc. Sách của tôi, bao gồm Ấn Độ Phật giáo sử, So sánh tôn giáo học, Giới luật học cương yếu, v.v… Thực tế đều vì một số học viện mà viết, tôi đem các tư liệu chương trình dạy thu thập được, biên thành sách; lúc đó không có nhiều người biên sách giáo khoa, nên sách tôi được nhiệt liệt hoan nghinh; căn cứ vào giáo trình trên lớp dạy, tôi tiếp tục viết rất nhiều sách. Trong tháng ngày dài dằng dặc của cuộc đời, tôi tổng cộng xuất bản hơn trăm cuốn sách Anh văn.

Ngoài khóa dạy tại học viện, tôi cũng đi giảng ở các nơi khác, cùng học sinh giao lưu, đàm thoại. Tôi dạy họ ngồi thiền và cùng họ uống trà. Các vị giáo thọ lớn đều không ủng hộ, vì cho rằng cùng học sinh nói chuyện là trái luân lý. Thuở tôi còn là học sinh ở Phật học viện thì các thầy giáo luôn giữ khoảng cách rất xa với tôi. Chúng tôi rất sợ nói chuyện cùng các thầy, nếu như không có lý do thích đáng, thì không được tiếp cận họ.

Về phương diện khác, tôi cũng là một đối tượng bị bình luận. Thời còn trong quân đội, tôi từng viết bài xuất bản, đã có tiếng tăm chút chút ở Đài Loan, một phần cũng do phê bình mà nổi. Người ta sợ tôi là vì không đoán trước được tôi sẽ viết những điều táo bạo gì? Họ sợ tôi sẽ gây ảnh hưởng nhiều hơn họ, bởi tôi là tác giả có tiếng. Tôi phê bình không phải do ác ý, ác tâm, mà vì mong giới Phật giáo lưu tâm, tiếp nhận quan niệm mới.

Tôi cổ xúy Phật giáo hiện đại hóa, đem pháp Phật áp dụng vào đời sống thường nhật. Nhiều người không ưa tôi dùng ngôn ngữ hiện đại để thuyết giảng Phật pháp. Thí như tôi đề xướng Phật giáo nên mở rộng, cho phép tân nương và tân lang làm lễ tại tự viện và để cho Tăng chúng được dùng pháp Phật chúc phúc trong lễ cưới. Tôi mong giáo lý Phật được truyền rộng để người ta có thể áp dụng vào sinh hoạt gia đình. Quan niệm này bị phản đối dữ! Rất nhiều người phê bình tôi và nói: – Chùa chiền là nơi thanh tịnh, không nên để phái nữ vào, sao có thể đề nghị: “Cho phép tổ chức lễ cưới tại chùa?”…

Đến tận bây giờ, vẫn còn rất nhiều người có quan niệm như thế.

Nhưng mà, do tôi ngày trước hay phê bình người, cho nên bị người phê bình lại cũng là chuyện đương nhiên. Khi tôi nghe kể mình bị người bàn luận, phê phán, tôi nhận thấy đây là báo ứng. Người ta phê bình tôi, nhưng chẳng ai dám đối mặt nói thẳng.

Một nguyên nhân khác khiến tôi luôn bị loại ra ngoài, là vì tôi không theo tông phái riêng nào. Lúc đó đoàn thể Phật giáo Đài Loan rất nhỏ, chỉ có hơn trăm; giữa các đoàn thể riêng cũng không có tổ chức gì, họ giống như tập đoàn xã hội; thường là lấy người ngoại tỉnh hay người bổn tỉnh (Đài Loan) ra làm ranh giới. Tôi có thể gia nhập hoặc tham gia hoạt động với họ, nhưng vì tôi không thích xã giao nên cũng không có ý chọn lựa một đoàn thể nào. Thậm chí tôi cũng không tham gia vào đoàn thể của sư phụ mình. Tôi là một người cô độc, mỗi khi có người mời tôi tham gia các sinh hoạt xã giao, tôi luôn nói: – “Tôi không có thời gian”.

Đây chẳng phải là lý do duy nhất khiến tôi từ chối tham gia, tôi bế quan lìa đám đông ở một mình, vì cảm thấy việc tu của mình quan trọng hơn chuyện xã giao.

Tôi cũng phát hiện, tôi đối sự vật chung quanh, mức độ mẫn cảm gia tăng rất nhiều, trực giác cũng cực kỳ nhạy bén. Trong lúc tôi cùng người đàm luận, tôi có thể quan sát thấu đáo. Khi ai đó đến thăm tôi, cho dù họ không có hẹn hay nói trước với tôi, tôi cũng dự biết và cảm nhận họ đang đi trên đường. Hoặc sau khi tôi nghĩ tới họ vài ba lần rồi, thì họ xuất hiện. Lúc tôi hỏi họ: – Vì sao đến? Thì họ nói: -“Tôi không biết, chỉ là nghĩ muốn gặp thầy”. Hoặc: “Tôi nằm mơ thấy thầy, cho nên muốn gặp thầy”.

Khi sư phụ tôi muốn tôi xả thất rời cốc, tôi cũng linh cảm được. Quả nhiên hai ngày sau, tôi nhận thư ông thúc tôi: – “Đã đến lúc nên xuất quan!”… Sau này khi sư phụ viên tịch, tôi cũng cảm biết được, cho dù lúc đó tôi đang ở Mỹ quốc cách xa mấy ngàn dặm.

Tôi không phải là kẻ duy nhất có trực giác nhạy bén này. Người con cũng có lúc cảm nhận mẫu thân đang nhớ tới mình, nên gọi điện về nhà thăm. Người tu rất dễ phát triển trực giác nhạy bén.

Tôi không nói đến thần thông, người sở hữu thần thông có thể tùy thời nghe hoặc nhìn thấy những gì họ nghĩ và lưu tâm đến. Thiền tông có khuynh hướng tránh thần thông, cho dù các Đại sư

sau khi tu hành đạt được thần thông, cũng không hề bàn đến nó. Lại càng không khuyến khích người khác tu luyện hay phát triển năng lực huyền bí này.

Thần thông xem ra có vẻ rất hữu dụng, nhưng cho dù bạn biết hay không biết rõ việc của người khác, bạn có thể giúp họ cải thiện đời sống chăng? Luật cân bằng giữa vũ trụ là do nhiều nhân tố vận hành liên quan gắn bó, cho dù bạn có thể vận dụng thần thông hòng tránh khỏi vài việc không tốt, thì bất quá cũng chỉ là kéo dài, để nó phát sinh chậm mà thôi. Phật giáo quy định rất nghiêm, không cho tu sĩ hiển hiện hoặc sử dụng thần thông. Bản thân tôi cũng chẳng muốn có các năng lực như thế.

Khi tôi cảm nhận được khả năng này, tôi cũng làm lơ, không đặc biệt chú trọng. Thí như, có lúc tôi thấy thần thổ địa trên đất, hoặc quỷ ma xuất hiện ở dưới cội cây, quanh mộ, hay những vùng âm u v.v… Tôi chẳng thèm quan tâm tới! Vì nếu như tôi chú ý, khởi niệm trụ vào, thì sẽ bị phiền phức lôi thôi vây bủa. Người ta sẽ đòi tôi đuổi ma trục quỷ giùm những khi họ thấy bất an; hoặc sẽ nhờ tôi tra xét giúp coi trong nhà họ có ma quỷ hay không v.v… Nhưng tôi hoàn toàn chẳng hứng thú với những việc như thế.

Chương 13: Tại Xứ Mặt Trời

Năm 1969, tôi 39 tuổi, qua Nhật Bản du học tại Đại Học Lập Chánh ngành Nghiên Cứu Học, khóa tiến sĩ.

Trong thời gian tôi tham gia “Hội tọa đàm và hội nghiên cứu – Phật giáo”, [1] nơi đây mang đủ tính quốc tế, vì các học giả trứ danh khắp nơi đều đến diễn giảng.

Bên ngoài trường học tưng bừng không khí học thuật, một số người Nhật cũng rất am tường và có nhiều hứng thú đối với các tôn giáo bất đồng. Sách báo tạp chí thường xuyên đăng tải các bài viết về hoạt động tôn giáo. Công ty Điện Đài quốc gia Nhật Bản (NHK) cũng vì các đoàn thể tôn giáo mà ấn định thời gian, cho trình chiếu những buổi hội thảo nghiên cứu tôn giáo. Người dân Đài Loan mặc dù là giáo đồ, nhưng đối với việc tuyên dương tôn giáo, chẳng được thọ qua sự giáo dục nào.

Nhật Bản là một nước Á châu nhiệt liệt tiếp nhận văn hóa tây phương đệ nhất! – Chỉ cần Âu châu có sách mới xuất bản, nhất định sẽ được phiên dịch thành Nhật văn! – Chỉ cần có sách khoa học kỹ thuật mới in ra, là người Nhật sẽ nhanh chóng tiếp thu, học hiểu. Tôi thấy rõ nơi đây được hấp thụ bầu không khí của toàn cầu.

Người Nhật cư xử rất thân thiện với các lữ khách và du học sinh đến từ các quốc gia châu Á khác (không giống người Trung Quốc hay coi thường, khi dễ dân ngoại lai). Có lần tôi bị lạc đường tại Đông Kinh, bèn hướng vị công nhân kiến trúc ven lộ hỏi thăm, anh ta không cần xác định là tôi có hiểu anh nói gì không, đã sốt sắng dẫn tôi tới trạm xe chỉ chỗ mua vé rồi mới quay về công tác lại. Một lần khác, có người còn bỏ tiền ra mua vé giùm cho tôi nữa.

Tại Nhật Bản, tính cách rất đa dạng, không đồng nhau. Những nơi tôi đi qua đều thoáng sạch. Mỗi mỗi gia đình đều chỉnh tề. Hàng hóa trong chợ được xếp bày trên giá rất ngăn nắp, đúng hàng lối. Còn chợ Đài Loan thật là hỗn loạn.

Về mặt Văn hóa và tri thức ở Nhật, sinh hoạt rất thú vị. Các hành khách trên xe điện ngầm và xe buýt luôn có thể đọc sách. Từ nhân viên công xưởng đến chủ cửa hàng hay một nhóm người phổ thông… ai cũng có óc ham hiểu biết. Thư viện và Nhà Bảo Tàng rất phong phú, đầy màu sắc. Trong bảo tàng bày đủ các phẩm vật nghệ thuật của Trung Quốc (mà ngay cả Đại Lục và Đài Loan cũng không có). Nếu muốn nghiên cứu nghệ thuật của người Trung Quốc, nhất định phải đến Nhật Bản.

Chế độ dân chủ của Nhật Bản thì (Đài Loan đương thời) không thể nào tưởng tượng đến được. Người dân có thể vẽ tranh hoạt họa để châm biếm, phê bình các nhân vật chính khách và chính phủ, có lúc cũng rất nghiêm khắc, mạnh mẽ; nhưng họ chưa từng phê bình đến Thiên hoàng. Còn nữa, một năm hai lần, vào mùa xuân, mùa thu; học sinh và công nhân có quyền diễn hành biểu tình trên đường, gây nên cảnh giao thông ùn tắc. Họ được quyền trùm vải che kín hết mặt (chỉ chừa hai con mắt thôi), để bảo mật thân phận mình, tránh không làm ảnh hưởng đến việc học và công tác (vì tham gia diễn hành). Các công nhân có thể biểu tình vì quyền lợi yếu kém của đoàn thể hay do chính sách đãi ngộ quá thấp. Họ biểu tình có lúc rất gay gắt, khiến cảnh sát trấn áp có khi phải dùng đến bạo lực, nhưng xã hội Nhật Bản không hề vì việc này mà rơi vào hỗn loạn. Diễn hành thị uy hầu như cũng đem tới lợi ích hữu hiệu, một phương thức đại diện cho tinh thần dân chủ.

Nhật Bản có rất nhiều truyền thống tôn giáo bắt nguồn từ Trung Quốc, nhưng vẫn chịu ảnh hưởng văn hóa Nhật Bản và trực thuộc đường lối này. Trong đây có hai phái mạnh mẽ rõ rệt nhất là Tịnh Độ Chân Tông và Nhật Liên Chánh Tông, đều là tông phái Phật giáo được Nhật hóa.

Phật giáo Đài Loan bắt nguồn và phát triển từ hai triều Minh và Thanh, nhưng Phật giáo ở Trung Quốc Đại Lục thì có nguồn gốc trước cả triều Minh. Tại Nhật Bản, tôi được chứng kiến phương pháp tu hành theo Phật giáo (từ thời Trung Quốc cổ đại cho đến hiện đại). Thí như tại Nại Lương và Kinh Lương, các tự viện Phật giáo tuân theo truyền thống của triều Đường, thì tại thành phố Liêm Thương gần Đông Kinh, lại theo truyền thống triều Nguyên.

Nhật Bản cũng có vài tông phái mới (Tân hưng tông phái) như “Hội Sáng Giá Học, Hội Lập Chánh Hiệu Thành, Hội Linh Hữu” … còn có nhiều cư sĩ tại gia hợp nhau liên kết tổ chức, hô hào đem Phật pháp hòa nhập vào xã hội hiện đại; nhiệt tình hướng dẫn các đoàn thể thanh niên, phụ nữ và cả các đoàn thể niên kỷ bất đồng. Họ tổ chức thật phù hợp, thích ứng; để hội viên có thể tham gia các sinh hoạt đặc biệt.

Riêng Phật giáo truyền thống thì không làm thế, phương thức truyền giáo của các tông phái mới giống như kiểu của Cơ đốc giáo (người hướng dẫn lần lượt đi gõ cửa từng nhà).

Tôi rất thích tham dự các hoạt động tu hành thuộc nhiều tông phái bất đồng ở Nhật. Đối với mỗi tông phái tôi đều cảm thấy hiếu kỳ. Tôi cũng nhiều lần tham gia các hoạt động “Thiền tu, Mật tập” của các tổ chức khác nhau tại Thiền tự. Cũng tham dự các Trại thiền tu do Phật giáo Tạng truyền (Tây Tạng), tìm hiểu các đoàn thể truyền thống lẫn tân hưng (cũ lẫn mới)…

Mỗi khi tôi đến đâu, thì người chỗ đó nghĩ là tôi nên gia nhập đoàn thể họ, bởi tôi rất dễ dàng học, hiểu và hòa nhập với phương pháp tu hành của hội. Nhưng cuối cùng, tôi vẫn chọn Thiền tông.

Tôi rất cảm ơn bằng hữu Thiết ngưu thiền sư. Ông trụ trì một gian tự viện, được tôn là hành giáo pháp rất nghiêm. Tôi đã tham dự khóa tu thiền của ông mấy lần tại miền Đông Bắc Nhật Bản. Gian tự viện này vào mùa đông lạnh buốt xương. Và hầu như ông cũng đặc biệt cố tình để tôi không thoải mái, (ra lệnh trợ lý thỉnh thoảng bất ngờ đánh tôi). Trong nhóm người tham dự khóa thiền tu, tôi là người phải lãnh kiểu giáo dục tối cao, các học giả khác đều có ngã chấp và phiền não nồng hậu.

Nhật Bản có đủ kiểu tu hành Phật giáo khác biệt nhau, khiến tôi thật kinh ngạc. Có một nơi quy củ tọa thiền hết sức nghiêm khắc, nhưng sau khi khóa tu kết thúc – trừ lão sư ra – ai nấy đều có thể lấy tiền đi mua rượu (giống như sau khi dụng công tu hành rồi thì xả hơi phóng túng vậy!) Tôi hỏi một thành viên trong đó:

– “Anh là tu sĩ, vì sau tọa thiền xong lại bày trò uống rượu vậy?

Ông ta đáp: – Bởi vì tôi không khai ngộ trong lúc ngồi thiền! Mà đây không phải là rượu, chúng tôi đều gọi nó là “canh Bát Nhã”, vì biết đâu chừng uống rồi… sẽ khai ngộ đấy!

Tôi nói: – Rượu chỉ làm người ta ngu si! – Nó không thể giúp khai ngộ được!

Ông ta cười ha hả, bảo: – Thầy làm sao biết được chứ? Ngay cả rượu thầy cũng không biết uống, đâu đáng gọi là nam nhân?

Có lần, vào một ngày đông cực kỳ giá buốt, một người bạn đồng học dẫn tôi đến tự viện thuộc phái Nhật Liên Tông để tu thiền. Ban tiếp đãi muốn tôi hãy đi xem những việc họ làm trước đã.

Sau bữa ăn sáng. Họ dùng khăn lông chà khắp thân cho đỏ nhừ rồi múc nước giếng dội lên người, ai nấy đều thở khò khè, kêu to: – Ò! Ò! Ò!

Hơi nước từ thân họ bốc lên. Tôi biết mình không thể áp dụng kiểu tu giống họ và nghĩ thầm: – “Đây không phải là cách Phật dạy!” xét theo tình trạng sức khỏe của tôi, nếu mà cởi quần áo để ngâm mình trong làn nước lạnh cắt da như thế này, thì chắc chắn tôi sẽ bị cảm mất. Nhưng tôi cũng ở chỗ đó mấy ngày, tôi ngụ trong phòng khách thuộc khu cư sĩ và cùng tham gia thời khóa sớm tối với họ. Lúc tôi tham dự hoạt động tu hành, họ không bắt tôi làm công tác của người xuất gia.

Tôi từng có một kinh nghiệm hết sức mãnh liệt trong một đoàn thể Phật giáo thuộc phái tân hưng nọ. Lúc đó tôi tham dự khóa tu (21 ngày) được tổ chức mỗi năm một lần. Đoàn thể này dụng công vô cùng tinh tấn, phương thức và cách quán tưởng rất mạnh. Khi tôi nhất tâm thâm nhập, tự ngã tiêu mất. Hơn nữa tôi lại nói ra những ngôn ngữ lạ mà chính mình chưa từng biết, người ta bảo tôi đã nói tiếng Phạn!

– Phạn ngữ là gì? – Tôi hỏi – Bởi vì thực tình tôi không biết ngôn ngữ mình dùng là tiếng phạn.

Bọn họ nói: – Phạn ngữ có mấy cách thức phát âm không đồng – Anh đúng là đang đọc các câu chú tiếng Phạn!

Tôi lập tức đình chỉ kinh nghiệm kỳ quái này, bởi vì một khi cho rằng nó rất kỳ quái tức là đã bài xích. (Khi tôi đưa tay bắt ấn, thỉnh thoảng cũng tụng ra những câu chú bất đồng, những câu chú này có thể thay đổi, nhưng chúng hoàn toàn không do tôi có ý thức hoặc cố tình tụng ra. Thông thường tôi bắt ấn trước, sau đó mới đọc chú). Trong đoàn thể này có nhiều người gia nhập đã lâu năm, nhưng chưa ai trải qua kinh nghiệm giống như tôi, đây chính là lý do họ cho rằng tôi cần gia nhập đoàn thể họ. Do họ đồn nhau, kể mọi chuyện, nên một vị tu sĩ trong nhóm đã dẫn tôi đến “Ly ngã sở trụ” ở Cửu Châu, một chỗ khá xa Đông Kinh và mời tôi ngụ lại đây ba ngày. Song thân và bạn gái ông đều đối với tôi hết sức tử tế. Họ đều là Tăng lữ Nhật Bản. Họ kể tôi nhiều chuyện liên quan đến đời sống trong đoàn thể này và nói nếu như tôi chịu gia nhập thì có thể truyền bá pháp phái đến Đài Loan. Lúc tôi rời Nhật, họ tặng tôi một bộ cà sa hòa thượng, đối với chuyện gia nhập đoàn thể họ, tôi hoàn toàn không hứng thú, nhưng tôi rất quý bộ ca sa.

Tin tức đồn về Đài Loan, kể là tôi theo mấy đoàn thể tu hành bất đồng. Các pháp lữ thảy đều lo lắng vì sợ tôi sẽ lầm lạc sa vào đường hiểm, nhưng trong lòng tôi biết rất rõ, thực sự không phải vậy!

Ở Nhật sáu năm, tôi hoàn thành luận án tiến sĩ. Đề tài nghiên cứu là “Đại sư Vạn Ích Trí Hức của thế kỷ 16”. Ông đối với tôi có ảnh hưởng rất sâu. Các thiền sư trong thời đại ông, đa số ngôn từ lanh khéo, có thể thuyết rất nhiều công án có tính mâu thuẩn như: “Thế nào là âm thanh tiếng vỗ một bàn tay” [2], đây vốn là công án trứ danh. Đại sư Vạn Ích Trí Hức nghiêm khắc công kích bọn họ còn thiếu sót về mặt tu hành và lý giải Phật pháp. Ông đề xướng Nghiên cứu học thuật cùng Nghiên thảo kinh luận. Ông cho rằng: Nếu như thiền sư không liểu giải học lý Phật giáo, thì không hiểu Phật pháp, tất nhiên không hiểu phải dạy người Phật pháp như thế nào. Cũng đồng như thế, nếu thiền sư không hiểu rõ giới luật đại thừa, không tuân trì giới luật, thì chẳng thể thành thiền sư chân chánh, bởi vì họ không phải là kẻ thật sự kinh qua đời sống tu hành.

Ông cho rằng các học giả Phật giáo cũng cần tu tập pháp thiền và tuân thủ giới luật. Bởi nếu không tu hành, thì vô phương luyện tâm và tiêu dung phiền não. Mặc dù Đại sư Vạn Ích Trí Hức đối với tôi có ảnh hưởng rất sâu sắc, nhưng tôi vẫn không cho mình sẽ thành là một Thiền Sư, một Luật Sư hay Luận sư… Tôi chỉ là một tu sĩ, và tùy theo nhân duyên của cuộc sống – trở thành người mà tôi cần thành.

Chương 14: Đi Tới Tây Phương

Lúc tôi bế quan ở Mỹ nùng, có một Hoa kiều tên Chiêm Lệ Ngô ở Toronto bên Canada viết thư cho tôi, ca ngợi những việc tôi làm. Ông ước mong có dịp thuận tiện sẽ lên núi thăm tôi, cùng uống sơn trà.

Tôi chưa xác định rõ ý ông nên hồi âm: “Hoan nghênh đạo hữu đến thăm. Nhưng trà nơi đây mùi vị hơi nhạt; nếu không ngại, xin mời đến!”…

Ông viết thư trả lời: “ - Tôi đã uống trà của thầy rồi!”

Đây là ông mượn tắc công án “Thiền sư Triệu châu uống trà” trong thiền tông, khi có người đến Triệu châu cầu pháp, thì ngài luôn nói: – “Uống trà đi!”

Người ta cho rằng khai thị này ắt hàm chứa nhiều ý nghĩa phong phú, nhưng thực tế thì chẳng có gì là thần bí, thâm diệu. Thiền hiển hiện mọi lúc, trong tất cả sinh hoạt hằng ngày, đáp ứng các nhu cầu cần. Khi người ta lên núi thăm, do lội bộ đường dài khô cổ, cho nên phải mời họ uống trà giải khát. Câu nói này là đáp ứng ngay điều đang cần trong lúc đó, không có hàm ý gì đặc biệt.

Sau này, tại Nhật Bản, khi tôi sắp ra luận án tốt nghiệp tiến sĩ, Chiêm Lệ Ngô lại viết thư cho tôi, hỏi tôi sau khi lấy được học vị rồi thì có dự tính chi không? Rồi ông ngỏ lời mời tôi đến Canada, kể là ông hiện có một khu đất rộng 80 mẫu Anh, ông mong tôi sẽ qua đó xây chùa và còn bảo rằng ông sẽ vì tôi lập môt giảng đường tại Học Viện Victoria. Đây đúng là cơ hội tuyệt hảo, tôi hết sức hưng phấn, nhận lời mời của ông.

Cư sĩ Trầm Gia Trinh, Người sáng lập Hội Phật giáo cộng đồng Mỹ quốc, giúp tôi lo giấy tờ vào Mỹ. Ông có một công ty mậu dịch tại Hương Cảng. Năm 1950 từ ngân hàng Thượng Hải, ông sang Mỹ, mở công ty vận tải hàng hải, kinh doanh rất thành công. Thời kỳ ở Hương Cảng, ông đối với Phật giáo rất có hứng thú, sau này ông trở thành người hộ trì quan trọng cho công cuộc nghiên cứu và phát triển Phật học. Ông tán trợ tôi du học Nhật Bản, thời gian đó chúng tôi thường liên lạc, nhưng ông chưa từng nói cho tôi biết ông chính là người tán trợ tôi. Ông chỉ biểu thị nhiệt tình quan tâm hứng thú.

Khi tôi báo cho ông hay dự tính sẽ sang dạy ở Canada, ông khuyên tôi nên xin Visa nhập cảnh Mỹ trước rồi tới Canada sau thì sẽ dễ dàng hơn, và ông hướng dẫn tôi cách làm giấy tờ. Lúc đó, các nhân sĩ tôn giáo xin đi rất dễ, tôi được phê chuẩn rất mau. Khi luận án hoàn thành, tôi liền đi Mỹ.

Mùa đông, cuối năm 1975 tôi đến Nữu Ước, mãi đến tháng 5 năm sau mới tới Canada. Cư sĩ Chiêm Lệ Ngô không vui vì sự đến muộn của tôi. Đây là lần thất vọng đầu tiên, mở màn cho một loạt thất vọng tiếp sau đó.

Chiêm Lệ Ngô phát hiện tôi nói tiếng Anh quá tệ, ông cho rằng người học cao thì phải giỏi tiếng Anh. Nếu như tôi dạy ở Học Viện Victoria thì ông phải tìm người phiên dịch cho tôi.

Tôi cũng ôm lấy một mớ thất vọng, khu đất 80 mẫu Anh mà ông đề cập trong thư, thật ra chỉ có 5 mẫu dùng để xây chùa. Khi chùa xây xong rồi, phần đất còn lại sẽ cho xây một khách sạn lớn.

Chùa chẳng qua chỉ là một cảnh để tham quan.

Tôi hỏi: – Tiền xây chùa sẽ lấy từ đâu? Ông nói: – Thầy phải tự kiếm lấy!

Tôi đáp: - Tôi không có tiền, cũng không có tín đồ!

Tôi không biết phải nói thêm gì nữa, ông nhất định cho rằng tôi giống như Đại sư Hư Vân, đi đến đâu cũng có người sẵng sàng ủng hộ, cúng dường. Thật là xấu hổ, tôi đành để ông thất vọng.

Sau đó, tôi nói với một cư sĩ tại gia, nhận thức giữa tôi và Chiêm Lệ Ngô quá khác biệt.

Cư sĩ bảo: - Thầy là người xuất gia, vì sao không thể buông? Thực đúng như vậy, vị cư sĩ tại gia này đã nhắc tôi hành pháp Phật.

Tôi đã phạm phải một sai lầm, nhưng không nên áo não hay hối tiếc, tôi học được một điều là: không nên tiếp tục phạm sai lầm tương tự. Ngày đầu dạy tại Học Viện Victoria, tôi giảng về “So sánh sự dị đồng giữa Phật giáo Trung Quốc và Nhật Bản”. Đề tài này hiển nhiên không gây hứng thú cho các học giả và sinh viên ở Canada. Chỉ có một vị thuộc hệ tôn giáo Á châu là có hứng thú, nhưng mọi người vẫn lắng nghe.

Cư sĩ Trầm Gia Trinh tìm được một người phiên dịch giúp tôi, ông này là người Trung Quốc hiện đang công tác tại Liên Hiệp Quốc, ông nói tiếng Anh rất trôi chảy, nhưng hiểu biết Phật pháp hạn hẹp. Đối với tên người và các địa danh Nhật ông không rành nên thường dịch lầm khiến mọi người phải cười. Bởi vì thính chúng (là giáo chức, nhân viên, học sinh)… phần đông rất ưa tìm hiểu và am tường về nền văn hóa Á châu, cho nên hễ dịch sai, là họ biết tất.

Sau buổi giảng, ông tức giận bảo tôi:

Lẽ ra thầy phải tóm tắt các điểm chính trong bài giảng cho tôi trước!

Anh chẳng phải là nhân viên phiên dịch Liên Hiệp Quốc hay sao? – Tôi hỏi –

Ông ta đáp:

Trong Liên Hiệp Quốc, tôi chỉ dịch những gì thuộc lãnh vực chuyên môn. Còn các chủ đề khác, thì tôi cần phải biết trước để chuẩn bị.

Thất bại này đã khiến tôi hiểu ra: Tôi không có khả năng đảm nhiệm việc giảng dạy ở đây, sau lần đứng lớp tại Học Viện Victoria, tôi đành ra đi. Tất cả dự tính dạy học, xây chùa v.v… xem như hủy bỏ hết. Tôi phải đối diện với sự thật hiển nhiên: Thất bại vẫn là thất bại! Tôi đã cố lấy dũng khí để đến Canada, nhưng không có đủ duyên để hành sự thành công. Tôi quá thật thà, không lường trước sự việc, bởi chỉ có dũng khí không thôi thì chưa đủ.

Tôi cảm ân Chiêm Lệ Ngô đã mở ra cho tôi một cơ hội, nếu tôi chẳng đi Canada thì cư sĩ Trầm Gia Trinh cũng chẳng mời tôi đến Mỹ.

Tôi quyết định nhận lời mời của Trầm Gia Trinh, đến Đại Giác Tự ở vùng Brown (Bố lãng khu) thuộc thành phố Nữu Ước. Visa vào Mỹ của tôi vẫn còn hiệu lực; nếu không, tôi chỉ có thể quay về Nhật Bản dạy học. Tôi không có ý quay về Đài Loan, tại đây tôi làm Tăng vân thủy (đi khắp nơi vân du hoằng pháp) hơn nữa là một Tăng vân thủy có tính hữu nghị. Từ sau khi tôi qua Nhật Bản học rồi, giới Phật giáo Đài Loan cũng chẳng hoan nghênh tôi trở về, họ đối với tình trạng hiện tại của Phật giáo Đài Loan rất là mãn nguyện.

Trong lúc tính đi Nữu Ước, tôi đã hiểu rõ mình phải làm gì. Chính là trọn đời dạy Thiền. Căn cứ vào báo chí tôi từng đọc và qua lời kể của các bạn bè ở Mỹ; tôi biết Phật giáo Tây Phương chú trọng đời sống thực tế, nên đã ra quyết định này. Vào Niên đại 1950, học giả D.T Suzuki đã dạy học và viết những tác phẩm liên quan đến Thiền gây ảnh hưởng sâu rộng tại Tây Phương. Người nước Mỹ cần thầy dạy Thiền, họ đối với nghĩa lý Phật giáo không có hứng thú đặc biệt. Tôi trở thành Thiền sư, bởi vì dạy Thiền chính là giảng về cách tu trong các sinh hoạt thường nhật. Tại nước Mỹ, các tác phẩm tôi viết và khai thị đều liên quan đến thiền và trong các sách Trung văn tôi xuất bản, Thiền chỉ là một phần. Trong xã hội người Trung Quốc, người ta tôn xưng tôi là Pháp sư, là thầy dạy Phật pháp.

Khi tôi quyết định dạy Thiền tại Mỹ, quả rất dễ dàng. Vì đạo tràng mà tôi xuất gia vốn là tự viện Thiền tông. Dù tư tưởng và lý luận các tông phái tôi nghiên cứu không giống nhau, nhưng lập trường của tôi là Thiền tông, tôi viết với dụng ý mong giải rõ một số kinh văn, luận; nhằm bổ túc cho việc hành Thiền. Nếu các học giả thông thuộc các tông phái, nghĩa lý Phật giáo mà không hiểu Thiền, thì cho dù trong đó có lực lượng sung mãn thì bất quá cũng chỉ là một người nghiên cứu Phật pháp, sức ảnh hưởng hữu hạn. Vì sao? Bởi tâm họ không tỏa sáng, chưa thấu triệt, chưa buông trung tâm tự ngã, dễ bám chấp vào cái thấy và quan niệm riêng của mình nên khó bao dung những kiến giải bất đồng của người.

Người hiểu rõ Thiền có thể bao dung từng cá nhân, khi họ nhìn thấy người khác, họ không hề cảm thấy người và mình có bất đồng, họ có thể tiếp nạp từng cá nhân và có thể thích ứng với hoàn cảnh hiện hữu. Nhận thức của họ đối với Thiền không hạn cuộc vào các lý luận của bản ngã và cũng không hề đi khắp nơi rao nói: “Đây là Thiền, đây không phải Thiền!

Trong truyền thống của Thiền, có một việc cùng Thiền chẳng liên quan: – Không thể đem Thiền cùng các sự vật khác phân tích. Vài Phật giáo đồ sẽ nói: “Đây không phải là đạo Phật”. Nhưng trong pháp Thiền, thì không thế! – bởi Thiền siêu việt tất cả giới hạn và trở ngại. Tôi không cho rằng các nhân sĩ tôn giáo khác và tôi có gì bất đồng: – Lúc tôi ăn cơm họ cũng ăn cơm; tôi ngủ, họ cũng ngủ – Không có gì sai biệt!

Chương 15 Nếm Khổ

Một Thiền sư vĩ đại, nếu chẳng nỗ lực tinh tấn và trải qua cảnh nghèo thiếu vật chất thì không thể thành tựu. Tôi ban sơ xuất gia ở tự viện Lang Sơn, nơi có nhiều Phật tử hộ trì, cho nên đời sống tại đó rất đầy đủ. Dù vậy, các chú tiểu trong chùa bắt buộc phải trải qua ba năm mài luyện, phải học tập và làm thông thạo các việc giống phụ nữ như: nấu nướng, may dệt, quét dọn, trồng tỉa v.v…

Mục đích của việc huấn luyện này là để chúng tôi dẹp trừ kiêu mạn, không được coi thường người làm công tác lao nhọc. Các tu sĩ phải có tâm lý chuẩn bị (giống như các nhà truyền giáo Tây phương vậy), để lỡ có trôi dạt đến vùng không tín đồ, thì sẽ biết xử lý việc như thế nào. Phải dốc sức hoạt động giúp môn sinh an tâm, loại bỏ vọng niệm, diệt trừ tâm phân biệt, ngã chấp. Nếu chỉ biết tính toán thiệt hơn, so đo chuyện được mất của bản thân, thì sinh hoạt tự viện sẽ trở nên rất gian nan. Bởi, nếu không định tâm, chẳng dùng tâm khiêm hạ để cư xử thì sẽ rất khổ. Nếu giữ được tâm bình thường, thì nếp sinh hoạt của tự viện sẽ rất đơn giản.

Trong ngữ lục Thiền, có kể nhiều câu chuyện làm việc cực khổ trứ danh. Chẳng hạn như chuyện đời Đường: Có một vị đệ tử trẻ theo Thiền sư Điểu Khoa (biệt danh Đạo Lâm) tu hành. Sư phụ ngụ trên cây, đồ đệ trụ đưới đất.

Trò vì thầy dâng trà nước, làm các việc vặt phụng sự đến mỏi giò, chỉ mong được sư phụ dạy thiền, giúp mình khai ngộ… Nhưng, đã sáu năm trôi qua rồi mà sư phụ chẳng dạy Phật pháp gì ráo, chỉ toàn sai việc vặt, khiến đệ tử cảm thấy rất nản lòng. Một hôm, trò thưa với thầy là đã đến lúc mình phải ra đi.

Vì sao con muốn đi? – Sư phụ hỏi.

Trò đáp:

Con tới đây là để học Phật pháp, nhưng chỉ toàn làm tạp vụ, con không học được gì và cũng chẳng khai ngộ… vì vậy nên con muốn ra đi, con hi vọng sẽ tìm được một bậc thiện tri thức khác, có thể dạy cho những đạo lý mà con

cần…

Sư phụ nói:

Ờ! Phật pháp hả? Ở đây ta cũng có thể chỉ điểm cho…

Rồi sư phụ lấy ra một ống thổi (bằng gỗ thông) từ trong tăng bào, chúm miệng làm một hơi. Ngay lúc đó, trò hoát nhiên khai ngộ.

Khi (Ban Quản Trị) Đổng Sự Hội của chùa Đại Giác chuẩn bị tiếp đón tôi, chắc họ cũng muốn áp dụng theo câu chuyện này. Họ biết tôi mới tốt nghiệp Tiến sĩ, sợ tôi kiêu mạn chẳng khiêm, cho nên muốn để tôi nếm chút mùi khổ.

Điều này chẳng là vấn đề trọng đại gì, bởi hồi nhỏ tôi đã từng nếm qua rất nhiều gian khổ rồi (nhưng họ hoàn toàn không biết). Vì vậy, khi tôi đến Đại Giác Tự, họ đối với tôi như một người xuất gia bình thường, không cho tôi làm pháp sư. Họ muốn tôi phải chùi rửa, dọn dẹp và thanh lý các gian phòng trong chùa. Tôi dọn sạch các phế vật chứa trong tầng ngầm, biến nhà kho và các phòng lượm thượm bẩn chật của chùa thành một nơi tươm tất sạch sẽ, thành là ngôi giảng đường và thư viện trang nhã. Bằng hai tay không, tôi biến mảnh đất phía sau chùa thành một hoa viên mỹ lệ.

Tôi không có trợ thủ, tất cả đều phải tự làm một mình. Các tu sĩ khác tuổi tác và giới pháp đều cao hơn tôi nên không ai đến giúp đỡ. Khi chiếc xe tải chở sách từ Nhật Bản đến, tôi phải nghĩ cách để đem sách từ bến cảng về chùa, lo sắp xếp và chưng bày trong thư viện. Sau nhiều năm bế quan, tôi đã có thói quen làm việc một mình.

Hoàn cảnh chung quanh rất thô sơ. Bố lãng khu lúc đó, kiến trúc phòng ốc khắp nơi trống trải và xiêu vẹo, nhìn giống như là muốn đổ sụp. Cư dân phần nhiều là tầng lớp người nghèo (hậu duệ của dân do thái và cùng đinh). Hoa kiều hiện diện rất ít. Nơi đây chủ yếu là khu công nghiệp và thương nghiệp.

Ngôi chùa này, nguồn gốc là gian nhà kho Bưu cục, được cư sĩ Trầm Gia Trinh mua lại. Lúc tôi đến, cảm thấy giống như mình đang ở trong sơn động. Tôi khoét một lỗ hổng trên tường, để cho ánh sáng và không khí tràn vào. Vùng này có nhiều tu sĩ, nhưng họ ngụ tại khu nhà trọ gần bên, tôi là người duy nhất ở trong chùa. Tôi không giảng kinh và chẳng có quyền quyết định làm gì (không được quản người lẫn quản tiền). Tôi trụ trong chùa hầu như là tiếp đãi khách đến thăm, về cơ bản thì giống như một người gác cổng.

Tại Đại Giác Tự, mỗi ngày làm, nghỉ rất có giờ giấc. Đã là tu sĩ Trung Quốc, thì bất kể bạn ở đâu, thì thời khóa hằng ngày đều giống nhau. Tôi cứ 4, 5 giờ thì thức dậy tụng khóa sáng, ăn điểm tâm và quét dọn… Nếu như có khóa Anh văn, tôi sẽ lên lớp học; còn như không có khóa, thì tôi lo chỉnh lý các tầng ngầm trong chùa. Nếu có khách đến thăm, thì tôi phụ trách tiếp đãi họ, hễ làm mệt thì tạm nghỉ xả hơi. Bởi vì đây là đoàn thể không lớn, cho nên tôi được quyền tùy nghi uyển chuyển sắp xếp thời gian.

Dùng trưa xong thì nghỉ một chút, sau đó lo dọn dẹp phòng xá và đạo tràng. Tôi luôn đơn độc một mình, bởi vì ban ngày người đến lễ Phật rất ít. Nếu có thời gian rảnh thì tôi ngồi thiền. Thông thường tôi tụng khóa chiều trước 17 giờ, sau đó (dùng dược thạch) ăn chiều. Buổi tối thì tôi bái Phật, ngồi thiền và viết lách.

Vào chủ nhật, sáu giờ sáng thì tôi dạy một đám người (Tây phương lẫn Hoa kiều) ngồi thiền. Sắp xếp việc giảng kinh suốt ngày Chủ nhật. Thường thì chúng tôi thỉnh pháp sư Tư Khâm đến giảng, phần tôi lo quét sạch đạo tràng từ trong ra ngoài.

Tôi là tu sĩ duy nhất trụ tại chùa, công tác hành chính thường ngày do các pháp sư phụ trách, bởi vì trình độ Anh văn họ hơn tôi, còn những việc khác đều do tôi đảm đương. Nhưng dù tôi có làm tạp vụ, phải dọn dẹp hay chỉnh lý tự viện, điều này chẳng tạo thành nỗi khổ hay mối lo gì, bởi tôi đã biến nó thành một phương pháp tu hành.

Cảm tạ cư sĩ Trầm Gia Trinh, thời gian tôi “nếm khổ” không dài. Sau đó ông đã cử tôi làm Đổng Sự Tự Viện và Phó lý Sự Trưởng Hội Phật giáo Mỹ quốc, và còn chỉ định tôi làm Trụ trì Đại Giác Tự. Đây thật là đãi ngộ rất đặc biệt, vì thời gian tôi ở tại Đại Giác Tự chưa đầy nửa năm. Tôi hiểu rằng các tu sĩ khác cũng chẳng có được sự đãi ngộ như thế.

Tại Đại Giác Tự, tôi không thể giảng Anh văn, mới đầu thì điều này chưa thành vấn đề lớn. Bởi lúc tôi mới đến, đa số tín chúng đều là người Hoa. Thỉnh thoảng cũng có vài người Tây Phương hiếu kỳ đến tham quan, nhưng họ chẳng biết làm gì và thường có cảm giác như đang đi lạc vào một quốc gia khác, bởi chúng tôi toàn bộ đều giảng Trung văn. Bất kỳ Hoa kiều nào, hễ thấy một người Tây

Phương tới, thì họ luôn nói: – “Lão ngoại lai tới kìa!”… Tôi thường cảnh tỉnh, nhắc nhở họ rằng: – Mình mới chính là người ngoại lai (từ nước ngoài tới) còn họ – vốn là dân bản địa.

Tôi rất muốn tiếp xúc với người Tây Phương. Lúc này tôi chợt nhớ đến lời của một pháp lữ Nhật Bản từng dạy tôi pháp thiền, đó là Thiền sư Thiết ngưu, khi tôi bày tỏ những băn khoăn, thổ lộ mối lo âu với ông, e là khi mình đến Mỹ quốc sẽ gặp chướng ngại về ngôn ngữ, thì ông đã tặng cho tôi một câu nhắc nhở: – “Dạy Thiền không cần dùng văn tự!”

Câu này đã giúp tôi, cho dù tôi nói tiếng Anh dở, từng hoằng pháp khó khăn và gặp phải cảnh “bể dĩa” ở Toronto, thì ở tại Nữu Ước này, tôi chỉ đạo tọa thiền và chẳng kỳ vọng gì đối với các học sinh, học giả. Trọng điểm của thiền là (chỉ thẳng tâm người) “trực chỉ chân tâm”. Tâm là chủ yếu nồng cốt, nếu dùng bất kỳ văn tự hoặc khẩu thuật đều không phải là cách giải quyết vấn đề then chốt và chẳng đi đến đâu.

Mục đích chính yếu là hướng dẫn học sinh, giúp họ chứng ngộ pháp thiền, song bản thân học sinh cần phải lìa văn tự, ngôn thuyết; mới có thể minh tâm kiến tánh. Trong sử Thiền tông, có một vị Thiền sư trứ danh là Đại Trí Hoài Hải. Có lần đệ tử hỏi ông: – Thầy có thể dạy con làm sao để tu không?

Thiền sư đáp: – Đói ăn, mệt ngủ! (Không cần văn tự và ngữ ngôn).

Chúng ta không cần dùng hay làm những điều thần bí gì, bởi nhìn người tu thiền, thấy việc họ làm tưởng là thần bí, nhưng nếp sinh hoạt của họ rất thực tế, đơn thuần, không phức tạp và chẳng có tham muốn chi nhiều. Bất kỳ ai cũng có thể trải qua đời sống như thế.

Lúc tổ Bồ đề đạt ma đến Trung Quốc, Ngài cũng chẳng cần nói Trung văn( tiếng Hoa). Trong sử, có một hòa thượng hỏi Thiền sư Triệu Châu rằng:

Con rất khốn đốn và có nhiều mối nghi, xin ngài chỉ điểm giúp cho!

Triệu Châu hỏi: – Ngươi ăn cháo chưa?

Dạ ăn rồi!

Vậy thì rửa chén đi!

Vị đệ tử ngay đây khai ngộ.

Cho nên, khi tôi bắt đầu tiếp xúc với chúng Tây Phương, tôi cũng áp dụng phương pháp giống vậy. Gặp học sinh đến cầu giúp đỡ, tôi liền hỏi: – Ăn tối chưa?

Nếu họ đáp “Ăn rồi!” thì tôi sẽ bảo: – “Hãy rửa chén của anh đi!”

(Tôi thường dùng phương thức này cùng học sinh đàm đạo, nhất là lúc không có người phiên dịch. Bởi tôi không thể nói nhiều tiếng Anh để giảng Phật pháp nên phải đơn giản hóa sự tình). Khi học viên hỏi: – Nguyên nhân là sao?

Tôi đáp: – Không có nguyên nhân. Bọn họ dường như cũng hiểu ra.