Tự Truyện Thánh Nghiêm

Chương 4: Tới Thiên Đường

Rời xa sự trông nom của hai vị lão hòa thượng Lang Sơn, sư ông Lãng huệ và tôi lên tàu, xuôi giòng Trường Giang đi từ Nam Thông đến Thượng Hải. Năm đó tôi 15 tuổi, do phải bứt lìa ngôi cổ tự mà tôi từng gọi là nhà, nên lòng cảm thấy rất sầu đau và căng thẳng. Nhưng lúc đó tôi chỉ là một đứa bé, sắp được đi từ nhà quê đến thành phố lớn, mắt nhìn thấy đủ loại mỹ diệu phong quang, cho nên lòng cũng thấy phấn khởi.

Đoạn lộ trình ấy, bây giờ đi chỉ cần hai tiếng là tới nơi; nhưng hồi đó phải tốn mất hai ngày. Chúng tôi đi bằng đường thủy, ngồi trên tàu lớn, nhưng máy móc cực kỳ cũ kỹ, chạy chậm rì.

Lúc khởi hành, sông nước đục ngầu, bầu trời u ám phủ đầy mây, thời tiết rất xấu. Tôi và hành khách ngồi trên tàu đợi, mong khí trời chuyển tốt, để được hít thở không khí trong lành. Do bị ống khói tàu phun mù mịt, y như là mưa khói nên tôi đứng dậy đi ra trước đầu tàu, ngước mặt hít thở. (Nhờ ở đây gió thổi khói đen tản mát), tôi hít thật sâu không khí nồng nàn mùi sông nước, đối với tương lai trước mặt, tôi hoàn toàn mù tịt chẳng biết gì, ngoài lòng hiếu kỳ mang theo. Lúc đó Trung Quốc đang đối đầu với đủ thứ biến loạn phức tạp. Nhưng lòng tôi lại rất bình tĩnh. Sự bình tĩnh này không phải do hiểu lý vô thường biến diệt của Phật pháp, mà vì tôi đã trải qua nhiều hoạn nạn: thủy tai, chiến tranh, bần cùng… và đói khát. Tất cả nạn tai này đã khiến tôi hiểu ra, kiếp người là nguy ách, khốn khổ; cũng là quý giá. Đối với đại sự xảy ra khiến mọi người phải đào vong trong thế kỷ này, tôi chẳng thể nào hiểu thấu. Trong độ tuổi niên thiếu thời đó, lòng tôi tràn đầy lạc quan. Cuộc sống đang mở rộng trước mắt, tôi chỉ việc nghiêng mình tiến tới, đứng thẳng đón gió và chờ đợi…

Tối đó, tôi chọn chỗ nghỉ trên miếng ván dùng để bắc cầu, chẳng thèm đợi gió đến thổi tan không khí ám khói; tàu vẫn chậm chạp lướt trong sương mù, tiếng nước róc rách vỗ vào mạn thuyền; tôi dần dần chìm vào giấc ngũ. Cho đến khi âm thanh bầy chim biển ồn ào đánh thức, tôi mới phát hiện một bên má mình đen thui vì dính đầy khói tàu.

Thượng Hải xem ra giống như vùng cao nguyên, có núi non trùng điệp cao ngất tiếp giáp mây sương mịt mù. Khi tàu tiến vào cảng, tôi được mở rộng tầm mắt. Thuở giờ tôi chưa từng thấy qua những cao ốc xây kiểu Tây, cho nên cứ tưởng đó là núi cao. Khó tin được là những tòa lầu cao ngất như vậy là do chính con người xây nên.

Sư ông và tôi vừa bước ra khỏi tàu, thì một đám người chạy ào tới bu quanh, tranh nhau xách hành lý chúng tôi. (Chà! Người dân Thượng Hải sao mà tử tế quá, không những họ nhiệt liệt đón chào, mà còn giành nhau xách hành lý dùm chúng tôi nữa chứ!)

Nhưng sư ông từ chối và khẩn trương kéo tôi đi, thật ra hành lý chúng tôi rất ít.

Chúng tôi dừng truớc một dãy xe kéo màu vàng, sư ông hỏi giá cả, rồi bảo tôi: – Người Thượng Hải khi dễ dân nhà quê lắm!

Cuối cùng cũng kiếm được một xa phu lấy giá phải chăng, chúng tôi lên đường.

Khi tôi tắc lưỡi và ngắm “các tòa nhà chạy trên đường”, thì sư ông giải thích:

Đó là xe buýt và xe điện!

Tôi chẳng thể nào tin vào những gì mắt mình trông thấy. Xe điện đi trên đường ray ư?

Tôi hỏi sư ông:

Người ta sống ở trên xe điện hết hả?

Sư ông cười tôi ngu. Tôi chẳng cách chi tưởng tượng được đó lại là phương tiện giao thông chuyên chở. Lúc đó tôi 15 tuổi, chất phác và ngây thơ. Trong thế giới tôi sinh trưởng, đã mấy thế kỷ nay đâu có thấy thay đổi gì? Giờ đột nhiên trong khoảnh khắc, tôi nhảy vọt vào một cõi văn minh kỳ lạ.

Tôi dễ dàng nhận ra đây là một nơi bận rộn huyên náo. Người đi trên đường gấp gáp vội vã, coi bộ rất bận và đều có mục đích. Tôi không biết họ đi đâu, cũng chẳng biết họ sống như thế nào.

Đây là một thành thị náo động. Âm vang tiếng Xe điện quẹo trái rẽ phải, còi xe lửa xình xịch hú vang; mọi người hò hét í ới. Khắp nơi đều là lăng xăng loạn động. Giữa cảnh hỗn độn rầm rĩ đó, chúng tôi ngồi trên chiếc xe nhỏ tồi tàn, anh xa phu còn góp thêm tiếng thét gào trên đường, cắt ngang dòng hợp âm hỗn tạp và kéo chiếc xe lắc la lắc lư tiến ra đường.

Chúng tôi đi qua vài tiểu điếm và quầy hàng, xưa nay tôi chưa từng thấy qua những gì lạ lùng như vậy, nên lòng rất hiếu kỳ. Có mấy cửa hàng bên trong không có hàng hóa, chỉ có người; tôi không biết các tiệm này làm gì. Sư ông giải thích:

Chỗ này thuộc công sở nhà nước, không phải cửa hàng.

Tôi hỏi: – Những người trong đó sinh sống như thế nào?

Sư ông đáp:

Đủ kiểu!

Tôi thấy các nhân viên bảo vệ gác cửa của một tòa nhà giàu kia, bọn họ đều để râu tóc, trên đầu có trùm khăn, sư ông bảo họ là người Ấn Độ.

Tôi nói: – “Phật Thích ca cũng là người Ấn Độ”… Và hưng phấn nghĩ thầm: “Đức Phật chắc là giống những người này!”… Tôi cũng liên tưởng đến tổ sư Đạt Ma, theo mô tả thì “Ngài có đầu tóc dài, râu nhiều và đôi mắt to thiệt to…”, nhân đó tôi cho rằng những người Ấn Độ gác cửa này thảy đều là Phật giáo đồ.

Không chừng chúng ta cũng có thể thỉnh họ giảng Phật pháp? – Tôi thưa với sư ông.

Sư không nói, cứ nhìn tôi chằm chằm. Sau đó tôi mới biết, những người Ấn trùm đầu này là tín đồ ngoại giáo, sự thật thì rất ít người theo đạo Phật. Nhưng tôi vẫn thấy thân thiện và có cảm tình nhiều với họ, bởi vì họ đến từ quê hương Đức Phật, nơi Ngài đản sinh.

Khi chúng tôi đến gần khu thương nghiệp Khách Sạn Quốc Tế cao nhấtThượng Hải (tới ba mươi ba tầng), tôi cơ hồ kêu lên hết nổi. Tôi thưa với sư ông: -“Bảo tháp” này còn cao hơn Lang Sơn nữa đó. Rồi trố mắt nhìn những người ra vào nơi Khách sạn, tôi hỏi:

Họ là… thiên sứ hay… thần tiên vậy?

Ở quê tôi, chỉ có những người cực giàu mới có thể xây được ngôi nhà lầu hai, ba tầng. Vậy thì những người có thể ngự trong tòa nhà cao chót vót như thế này, nhất định không phải là người rồi!

Trong khách sạn đa số là người ngoại quốc. Sư ông giải thích:

Họ từ nước ngoài qua đây.

Lúc chúng tôi đến Thượng Hải, thì thế giới chiến thứ hai vừa kết thúc, nhưng thành phố Thượng Hải sớm đã quốc tế hóa. Nhiều khu vực bị ngoại quốc thuê mướn, khu thương nghiệp khách sạn quốc tế này nguyên là do người Anh quản lý, đến khi người Anh rút đi, thì lọt về tay người Trung Quốc. Thế nhưng thương nhân ngoại quốc vẫn còn ở Thượng Hải kinh doanh, lập nghiệp và hầu hết bọn họ đều cư ngụ trong đây.

Những người chờ băng qua đường nhìn giống như bầy vịt, tất cả đều chăm chăm dán mắt vào trụ đèn đỏ; đợi một lát, đèn xanh bật, và mọi người lập tức tủa đi như dòng nước chảy không ngừng. Tôi cảm thấy mỗi người đều nhỏ bé làm sao. Không ai thèm chú ý đến chúng tôi, chúng tôi chỉ là hai người trong đám đông rộng lớn.

Sau đó, tôi bắt đầu thấy tội nghiệp cho anh xa phu. Từ bến xe đến chùa, anh kéo ỳ ạch hơn tiếng đồng hồ. Tại quê tôi cũng có xe kéo, nhưng tôi cảm thấy nghề này ở Thượng Hải rất gian khổ.

Đám xa phu luôn luôn phải cảnh giác, vì trong thành phố xe giăng như mắc cửi, có xe điện, xe búyt, xe lửa… và nhiều khách bộ hành… xa phu một mình kéo chúng tôi đi trên con đường phức tạp, vừa phải lo tránh né, vừa hô hào cảnh báo…

Sau đó tôi thường tránh không đi loại xe này, bởi đám xa phu quá khốn khổ rồi. Nhưng mà các sư huynh tôi nói: – Nếu như không ai chịu đi xe kéo, thì những xa phu này sẽ bị chết đói hết!… Cho nên thỉnh thoảng tôi đành phải chiếu cố đến họ.

Rời khu vực thương nghiệp, chúng tôi rẽ vào ngõ hẽm chật hẹp có nhiều tường vách và cổng lớn vây quanh, những con hẻm chằng chịt đan nhau này giống như một mê cung vô tận. Nơi đây là vùng tương đối an tĩnh, nhiều nhà có sân, có cổng kín đáo; người ngoài không thể nhìn vào. Phía sau tường là những ngôi nhà lợp mái ngói đỏ. Bên trong phất ra mùi đồ ăn xào nấu. Tôi bỗng nghe âm vang nước chảy và tiếp đến chúng tôi đi qua một cây cầu nhỏ, thấy đám công nhân đang gánh nước; nước đục ngầu, xông lên mùi rau trái ung thối.

Cuối cùng sư ông và tôi cũng đến Đại Thánh Tự, chùa được xây trong khu vực phổ thông, nằm ngay con hẻm phía sau Xưởng Dệt. Tự viện đương sửa rộng và có nhiều thay đổi. Do áp lực khiến tôi và sư ông phải rời Lang Sơn, cũng giống như những hòa thượng đồng cảnh ngộ rời bỏ tự miếu trốn đến đây sống. Trong thành đầy những người lìa bỏ quê đến, những người thuộc vùng đất xảy ra giao tranh.

Kiến trúc của Đại Thánh Tự các mặt đều xây hướng về Đông, hai dãy liêu phòng tại hai bên đại điện. Kiểu xây cất nhìn đơn giản, thực dụng. Không có tính cách phong phú đậm đà và cũng không hiển rõ truyền thống Lang Sơn, còn bốc mùi mốc ẩm…

Khi tôi lên chánh điện, đứng trước tượng Phật; ngửi được mùi khói hương, tôi nghe lòng mừng rỡ vô hạn; vì thấy như mình đã về đến nhà. Tôi cung kính lễ Phật; lúc đứng dậy, một cảm giác vừa đắng vừa ngọt bỗng trào dâng ồ ạt trong tôi. Hai năm ngắn ngủi cư ngụ tại Lang Sơn, đã cho tôi cái cảm giác: chỗ nào có Phật thì chỗ đó là nhà tôi. Song thân và gian nhà tranh vách đất của tôi đã thuộc về dĩ vãng… Lúc Nhật chiếm Thượng Hải, một vị quan trong chính phủ Trung Quốc là Phật giáo đồ, ông bỏ tiền ra xây dựng ngôi kiến trúc bốn tầng lầu. Nhưng sau cuộc chiến, ông bị ghép tội phản quốc và đem ra hành quyết, vì vậy mà tòa lầu ông xây chưa xong; trống trải, dở dang; chỉ có tượng Thổ địa, Thành hoàng to lớn ở đó mà thôi.

Đây là những tượng thần xuất phát từ sự mê tín của các tín đồ hộ trì Tĩnh An Tự (nơi tôi sẽ đến học sau này), Tĩnh An Tự không biết làm sao, họ chẳng thể dẹp tượng thần, mà cũng không thích thờ phụng; nên đã chở tới giao cho Đại Thánh Tự. Lúc mới đến Đại Thánh Tự, tôi thấy lạ nên hỏi trụ trì:

Những tượng này không phải là Phật giáo mà…?

Mặt ông không biểu hiện gì, chỉ đáp:

Những tượng này là được gởi ở địa phương chúng ta mà thôi!

Tôi không nói gì, nhưng có chút ngạc nhiên. Có thể nói là trụ trì đã phương tiện giải quyết vấn đề. Nhưng mà, cho dù tuổi tôi còn nhỏ; chưa biết gì nhiều, nhưng tôi cũng cảm thấy ông đáp có điểm kỳ quái. Mặc dù Phật giáo có tính bao dung, uyển chuyển, nhưng tôi vẫn thấy vị trụ trì quá dễ dãi và lõng lẽo. Bây giờ hồi tưởng lại, có thể nói là Đại Thánh Tự đại diện cho tình huống Phật giáo Trung Quốc thời đó – sự dễ thỏa hiệp sẽ làm mất đi nguyên tắc và mục đích minh bạch.

Nếu tôi là trụ trì Đại Thánh Tự, tôi đã sớm đem mấy tượng thần này dẹp đi rồi. Lúc đó tôi cho rằng Phật giáo Trung Quốc cần phải chấn chỉnh lại, không nên chìu theo, để cho tín ngưỡng và tục lệ hỗn tạp của người dân đồng hóa. Như thế sẽ khiến người ta ngộ nhận: sẽ hiểu lầm và cho Phật giáo là mê tín! Thời đó Trung Quốc có rất ít người nghiên cứu kinh điển và giảng dạy Phật pháp. Đa số các tu sĩ chỉ tụng đám, thực hành tôn giáo hình thức. Mặc dù trong chùa không thờ phượng gì nhiều, nhưng lại cho đặt tượng thần ở bên ngoài, để mọi người đến cầu tài, cầu sức khỏe hay những nguyện vọng khác.

Khi các tu sĩ kéo đến Thượng Hải, bắt đầu cư ngụ trong các phòng ốc trống tại Đại Thánh Tự. Trước phòng ốc là một cái giếng, hằng ngày đều có người đến gánh nước hay giặt giũ. Chúng tôi cũng lấy nước ở đây uống, cho nên mỗi ngày sáng sớm đều rất bận rộn, ồn náo. Ở đấy cho ta cái cảm giác là chỗ của các phụ nữ trong xóm tới lui nói chuyện tạp, chứ không phải đạo tràng tu hành.

Hậu diện Đại Thánh Tự có một miếng đất trống, chùa và xưởng dệt đều trồng rau ở đây. Xa ra chút nữa là vùng đất thuộc khu vực chợ. Miếng đất nông nghiệp nhỏ này nằm giữa tòa lầu công nghiệp và nhà kho. Tiếng dế kêu rền rĩ suốt đêm không ngừng, chiều tối không khí hầm hập nóng, muỗi ruồi tụ tập bu đầy. Buổi sáng, tôi thường giật mình thức giấc đúng lúc gà gáy. Mặc dù ngoài cổng chùa, bao quanh là khu hương thôn nông nghiệp rộng lớn, nhưng trong khu sinh thái tại Thượng Hải này, người ta vẫn có thể cảm nhận được sức sống, nhiệt khí và nền văn hóa đại đô hội của nó.

Bởi vì tôi có kinh nghiệm làm nông, nên một trong các công tác của tôi là trồng trọt. Tôi không những có thể trồng rau trái, mà còn trồng luôn loại cây lương thực tối quý báu như lúa. Đây là việc rất quan trọng và vô cùng cần thiết. Mặc dù Quốc Dân Đảng chiếm lĩnh Thượng Hải cùng các khu vực lân cận, nhưng trong thành không phải là rất an toàn hay bình yên. Do hàng hóa lưu thông không dễ dàng vì bị kiểm soát nghiêm ngặt, khiến mực sống thường nhật không ổn định, nên chúng tôi rất khó mua gạo. Thêm phần bọn gian thương tích trữ gạo gây nên cảnh khan hiếm, rồi sau mới tung ra bán để hốt tiền, thâu lãi to. Chúng tôi gọi họ là bọn “sâu mọt” (mễ trùng).

Tại Đại Thánh Tự, chúng tôi ăn cháo, có lúc cũng dùng bánh rán; bữa ăn có cà rốt, rau xanh, đậu hủ. Nhưng đây là vào thời điểm tình hình còn tốt.

Thông thường chúng tôi ăn cháo với dưa mắm. Thức ăn đơn giản, Có lúc chúng tôi dùng củ cải muối hay dưa muối.

Ở Thượng Hải tôi thường bị người chế nhạo. Vì lúc đi chợ, hễ người ta vừa nghe tới cái giọng không âm điệu của tôi thì họ đều cười và gọi tôi là (hương ba lão) “dân nhà quê”. Tôi nghe, và hiểu được lời họ nói, vì ngôn ngữ cũng đồng.

Còn những câu khác thì tôi không hiểu. Bởi vì mấy người tuổi trẻ nói chuyện thường hay chêm tiếng Anh vào.

Thượng Hải “ngoại hóa” rất nhanh. Ảnh hưởng Tây phương lan rộng khắp nơi, các hiệu buôn đều có treo bảng tiếng Anh, đa số người dân đều mặc Tây phục. Trang phục truyền thống chỉ dùng trong những trường hợp cần. Tôi thấy phụ nữ đi giày cao gót, lòng rất lo. Bởi giày cao gót có cái đế cao nhồng ốm nhom mà lại nhỏ xíu, tôi lo họ sẽ bị té không biết lúc nào.

Người ta ăn mì, bánh bao; uống sữa bò và các thứ thức rất ngon mà tôi chưa từng thấy qua bao giờ. Lần đầu tiên tôi mới biết đến khoai tây và trái hồng, cũng lần đầu nhìn thấy người ngoại quốc. Những người Anh quốc và người Pháp này, sau cuộc chiến họ đã ở lại đây. Bọn họ ngụ tại vùng đất người ngoại quốc thuê, rất sạch sẽ, khô ráo và không có muỗi.

Còn khu vực người Trung Quốc cư ngụ thường ẩm thấp và hôi thúi, phát sinh đủ thứ ký sinh trùng, ruồi nhặng… Chứng kiến cảnh khác biệt này, tôi cảm thấy rất hiếu kỳ.

Có người bảo tôi:

Hệ thống đường nước của người ngoại quốc cực kỳ tốt, còn của người Trung Quốc thì thường hay bị nghẽn, bít.

Tôi đến Đại Thánh Tự không lâu, thì xảy ra một chuyện lưu ấn tượng sâu sắc cho cư dân lân cận. Một buổi chiều chạng vạng tối, tôi và các thầy khác đang canh tác trên khu vực đất chùa, thì nhìn thấy hai con hồ ly lông trắng. Thoạt đầu, chúng tôi cứ tưởng đây là hai con bạch miêu. Nhưng khi nhìn rõ cái đuôi bù xù đầy lông, đôi tai thẳng đứng và cái mũi nhọn của chúng thì mới biết đó là hồ ly. Chúng nằm sấp trên đất, mặt hướng ra trước, phóng mắt ngắm nhìn quanh.

Người Trung Quốc tin rằng hồ ly trắng là hóa thân của thần tiên, màu lông trắng tuyết của nó là tượng trưng cho niên kỷ cửu viễn (tuổi tác cực cao). Nhìn thấy một con đã là chuyện rất khó. Vậy mà chúng tôi một lúc được nhìn thấy tới hai con, đây là việc quá hi hữu; chuyện này được đồn vang. Sau đó, người ta rùng rùng kéo nhau đi đến Đại Thánh Tự. Có người nảy ra ý định: Xin hiến hai trứng gà dâng tặng nhị vị thần tiên. Thế là, chiều tối y đem trứng tới đặt tại đó. Đến sáng hôm sau, khi ra xem thử thì thấy hai trứng rõ ràng lớp võ vẫn lành lặn, còn nguyên; không hề bị vỡ hay tì vết, nhưng ruột lại trống rỗng. Chẳng biết hồ ly làm cách nào có thể ăn được trứng mà không cần phá vỏ? Những vỏ trứng rỗng này thế là được cất giữ làm kỷ niệm.

Một tín đồ khác không tin hồ ly là thần tiên, bắt đầu kêu réo, chửi nó là “hồ ly thúi” đã làm cho bọn người mê muội sùng bái nó. Sau khi ông lăng mạ với đủ từ khó nghe rồi thì về nhà ngủ. Sáng hôm sau khi thức dậy, ông phát hiện y phục của mình đang ở… tuốt trên xà nhà (trước cửa phòng).

Sư phụ tôi bảo ông ta: – Ông xúc phạm hồ ly tiên, hãy nên xin lỗi…

Ông liền sám hối. Qua hôm sau, quần áo ông về lại trên giường, được xếp rất chỉnh tề ngăn nắp.

Tuổi tôi còn quá nhỏ, mới từ quê ra tỉnh, chỉ có hiếu kỳ và kinh ngạc. Lúc đó tại Đại Thánh Tự, thôi thì có đủ quà cáp, bông hoa người ta mang đến tặng… Thần thoại dân gian lại được dịp khơi lên, người ta kể rầm rĩ từ đầu chí cuối mọi tình tiết, bầu không khí trở nên náo nhiệt, vui vẻ, vì những điều thần bí khó giải thích…

Chương 5: Siêu Độ

Chúng tôi đang sống tại Đại Thánh Tự thì xảy ra chuyển biến mới. Mặc dù trên danh nghĩa, đây là ngôi tự viện Thiền tông, nhưng tuyệt chẳng có tu Thiền. Vì hành thiền thì phải áp dụng ngay trong các sinh hoạt thường nhật, nghĩa là bất cứ thời khắc nào, dù nghỉ ngơi, chấp tác; công phu sớm tối; ẩm thực, đả tọa… phải luôn tỉnh thức điều tâm, giữ lòng bình ổn; hằng theo dõi những biến chuyển của tâm, hiểu rõ chính mình, nhận ra thực tướng.

Thế nhưng, các hòa thượng Đại Thánh Tự rất bận rộn vì phải lăng xăng chạy tới chạy lui không ngừng trong thành phố. Vì ngôi chùa này chuyên tụng đám siêu độ nên chúng tôi phải thường xuyên làm lễ tẩn liệm cho người chết, hợp tác với các nhà dịch vụ để chung tay lo hết các nghi thức tống táng… Như vậy mới kiếm được ít tiền.

Theo Phật giáo có sáu đường luân hồi: ba cõi lành là Trời, Người, A Tu La. Ba cõi ác là Địa Ngục, Ngạ Quỷ, Súc Sinh… Nghi thức siêu độ người chết nguyên là của triều Minh, chủ ý là giúp người chết đầu thai vào cõi thiện; hỗ trợ người quá vãng giữ tâm bình an, không bị tam độc tham, sân, si lôi kéo khiến phải đầu thai vào ba nẻo ác. Tâm thanh tịnh sẽ dắt họ đầu thai vào cảnh giới tốt. Nói đơn giản thì làm Lễ siêu độ là – Đem công đức trợ niệm hồi hướng cho người mất, khiến họ có thể thác sinh vào cảnh lành.

Nhưng dần dà, người ta không còn nhận thức cao đẹp này, việc tụng đám biến thành thông lệ, thành tập quán thâm căn cố đế trong văn hóa người Trung Quốc: Chết là phải có thầy tụng đám, có kèn, có nhạc (tùy gia chủ nghèo giàu), thầy đám cũng không hẳn là các vị chân tu, mà là những ai hành nghề này kiếm sống. (Người Tây phương có thể sẽ thấy việc này quái dị, nhưng mà, đa số người Trung Quốc đều chấp nhận và quan niệm như thế).

Mỗi nghi thức siêu độ phải có 5 người, chúng tôi thường phải đến giữ linh, bầu bạn với người chết ngót 4 5 giờ sáng. Sau đó về Đại Thánh Tự ngủ, 3 4 tiếng… Xong, lại bắt đầu làm việc tiếp cả ngày. Nghi thức siêu độ vô cùng bận rộn, nên chúng tôi hầu như không có thì giờ để nghỉ.

Chúng tôi phải làm công tác này, nếu như mỗi ngày chúng tôi có được một nơi yêu cầu tụng đám, thì sẽ có đủ tiền cơm. Nhưng trừ ăn cơm ra, chúng tôi còn phải lo các chi phí khác như khám bịnh, sửa chùa, phí điện, điện thoại… Thế nên một ngày chúng tôi cần đến ba chỗ mời tụng đám, mới có đủ tiền duy trì nếp sinh hoạt trong tự viện.

Thỉnh thoảng nếu hai, ba ngày mà không có công tác siêu độ, thì chúng tôi tranh thủ nghỉ. Ai cũng bị việc tụng đám làm cho thiếu ngủ nên có quyền đánh giấc đến sau bữa ăn sáng. Rủi thay, chỉ có tôi là không được, bởi vì tôi thuộc hàng mới xuất gia thọ giới trong thời gian ngắn, cho nên tôi phải đảm trách bao tụng cả hai thời sớm tối, còn các sư (Giới trường) xuất gia thọ giới đã nhiều năm, không bắt buộc phải theo thời khóa. Do vậy mà tôi thường phải làm hết một mình, tôi đã học sử dụng các pháp khí thông qua các lễ đám, nên tôi dùng rất chuẩn xác. Từ lắc chuông, đánh trống, gõ mõ v.v… tuy tôi chưa trải qua huấn luyện, nhưng vì không ai dạy nên tôi phải tự học một mình, cũng nhân vì có nhu cầu này cho nên tôi mới có dịp học, tìm hiểu…

Ban đầu, tôi đánh không đúng, gõ mõ sai, dùng sức không đều, lúc quá mạnh, lúc quá yếu. Dần dà, trải qua thời gian ngắn, tôi học tập nhuần nhuyễn, thuần thục.

Hồi tưởng lại, việc này quả thật vừa bi ai vừa tức cười. Tôi học đánh, gõ… sử dụng nhiều pháp khí như vậy, là – để cho người ngoài chùa nghe – để họ tưởng là có nhiều hòa thượng đang tụng niệm các thời khóa, sớm, tối theo truyền thống cố hữu của tự viện. Nhưng thực tế thì, hiện trường chỉ có một chú tiểu Sa di (mới xuất gia) – là tôi đang độc diễn – và chú tiểu này, ngay cả đứng cũng đứng không vững vì ngủ gà ngủ gật. (Do quá thiếu ngủ và cực kỳ buồn ngủ).

Tôi chưa nhìn thấy các hòa thượng khác ngồi thiền hay tự tu các pháp môn riêng nào. Ngôi tự viện này ngay cả một ngôi Pháp Đường hay Thiền Đường đều không có.

Theo truyền thống, Thiền Đường là nơi Tăng chúng ngồi thiền điều tâm… và không phải các chùa đương thời tại Trung Quốc đều giống như Đại Thánh Tự hết, chỉ là vào thời buổi đặc biệt lúc đó, ở Thượng Hải mới như thế, chứ các chùa ngoài Thượng Hải cũng có không gian tu hành đàng hoàng.

Trong thời kỳ xảy ra chiến tranh Trung – Nhật, có nhiều ngôi chùa mới xây, Tăng chúng nghe giảng Phật pháp, ngồi thiền tu hành. Sau khi chiến tranh Trung – Nhật qua rồi, nhiều hòa thượng rời bỏ làng quê; và những ngôi chùa đó thành hư phế. Thế rồi tự viện bỗng biến thành nơi phức tạp, vì người tụ tập đến ở có nhiều ý đồ, rắn rồng lẫn lộn, tốt xấu có đủ.

Chúng tôi đi tụng đám – lớn, nhỏ, bất đồng. Đám nhỏ thì tổ chức nhỏ. Đám lớn thì ưa phô trương cho xôm: phải có đủ nhạc khí, thỉnh người ngoài vào tấu nhạc đủ kiểu tây, ta… Cốt làm cho bắt mắt và tạo cái cảm giác có đông người đang siêu độ cho người mất.

Thực tế thì đa số người Trung Quốc không có tín ngưỡng tôn giáo gì, họ thực hiện nghi thức tụng đám, làm đám vì muốn mình mặt nào cũng đạt, gì cũng có đủ tất… Và nghi thức siêu độ này bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian, không mang tính tôn giáo chi cả.

Thường thì những nhà giàu mới tổ chức nhiều lễ cho người quá vãng, như lễ sau 49 ngày mất, lễ giỗ năm đầu, năm thứ ba v.v…

Nếu như gia đình họ người đông, bạn bè nhiều… thì đám sám sẽ cử hành tại Đại Thánh Tự, và chuyện kỳ quái lại phát sinh: Gia chủ cho mời người bên ngoài đến chùa nấu mặn, cúng mặn… để rồi khi đám kết thúc, Đại Thánh Tự đồ mặn tràn lan, xông tanh hôi khắp chốn… tình cảnh này khiến tôi rất khó chấp nhận nên đã hỏi trụ trì:

Vì sao chúng ta cho phép họ mang rượu thịt vào chùa?

Trụ trì đáp:

Chúng ta cho họ làm siêu độ ở đây, họ ăn thịt, còn chúng ta thì vẫn ăn chay. Nếu như không cho họ làm vậy, họ không đến làm đám nữa thì chúng ta sẽ đói. Tất cả vì kiếm tiền nuôi cuộc sống chúng ta, bởi vì chúng ta rất khó mà duy trì cuộc sống.

Trải qua nhiều lần như vậy, tôi bắt đầu nghĩ tới chuyện rời bỏ Đại Thánh Tự, nếu như chùa có thể bị người ngoài thao túng, bao hết – để nấu mặn siêu độ người chết – tức là chúng tôi không phụng hành lời Phật dạy. Các thầy (Giới trường) hầu như không phản ứng gì, dù thực chất rõ ràng điều này trái với giáo nghĩa Phật pháp căn bản.

Lúc đó tuổi tôi còn nhỏ, tuy được đào luyện và trải qua quá trình xuất gia như thế; nhưng hầu như là thiên phú, tâm đạo tôi rất chí thành và hết lòng với phật. Giống như tôi sinh ra là để tu, để hành giáo pháp ngài. Song lúc đó tôi chỉ là một chú tiểu nhỏ bé, phiêu dạt; không có quyền làm theo ý mình, nhưng trên con đường xuất gia, tôi không chủ trương sống qua ngày, hay bon chen kiếm sống.

Do các tu sĩ ồ ạt đổ vào Thượng Hải, nên công tác siêu độ bị rất nhiều người giành, thành sự cạnh tranh ráo riết. Để cạnh tranh, chúng tôi phải hạ giá và phục vụ hết mình. Thôi thì săn tìm, đuổi kiếm, chạy theo…! Chúng tôi bôn ba lăng xăng khắp hang cùng ngõ hẻm trong thành phố; tay áo bay phất phới, mồ hôi tuôn nhễ nhại; toàn thân ướt dầm, mỗi ngày phải lặn lội ngót bốn mươi dặm (20 km)… Chúng tôi công tác gian khổ; ngủ rất ít, thường mệt mỏi đến rã rời.

Thêm một kỳ quái phức tạp nữa là có nhiều thanh niên trẻ mang hình tướng tu sĩ, họ học thức cao, có tài, thông minh (dung mạo dễ nhìn) cùng đổ xô tới Thượng Hải và ngụ tại Đại Thánh Tự. Họ tán tụng nhuần nhuyễn, giỏi giang. Nhưng họ không phải là tu sĩ chân chính, nhìn họ giống như là người những người từ các công ty lớn đến đây thử vận may. Các chùa khác quản lý họ nghiêm, đúng luật nên họ không chịu nổi và tìm đến Đại Thánh Tự náu thân. Họ không ngồi thiền, chẳng tụng kinh, chẳng lễ Phật… Nhờ có tài nên họ được người mời thỉnh tụng đám; nhưng họ sống rất biến chất. Họ tiêm chích ma túy để tìm cảm giác. Lúc có thuốc, trông họ tỉnh rụi, mạnh khỏe; không gì là không làm được. Nhưng lúc hết thuốc trông họ bèo nhèo; uể oải, lười nhác.

Ma túy giúp họ hưng phấn nhưng cũng tặng kèm cho những tệ ác; bọn họ rất cần gia tăng làm việc để chi cho cơn nghiện. Nhưng họ làm càng nhiều, thì sự lệ thuộc heroin càng nặng. Lúc không có đám sám để làm, thì họ vào các kỹ viện thuộc “Khu làng chơi” tại Thượng Hải.

Có một chiều, trên đường công tác gấp, tôi đi nẻo tắt đến một phố, thấy ở đây có rất nhiều phụ nữ, các cô này đối với chúng tôi có vẽ rất hứng thú, cứ một mực hỏi chúng tôi có muốn đi theo họ về nhà chăng? Tôi tưởng các cô này muốn mời chúng tôi đi siêu độ thân nhân, nên giải thích là chúng tôi hiện đang rất bận.

Khi chúng tôi về đến chùa, các vị từng trải đời hỏi chúng tôi có biết những phụ nữ đó là ai không? Họ còn cười nhạo chúng tôi thật thà ngây ngô, không nhiệt tình đáp ứng lời mời. Tôi quả thật không biết các bà ấy là kỹ nữ, vì họ trang điểm mỹ lệ, ăn vận cũng đàng hoàng, khiến tôi chẳng có chút ngờ vực.

Vào thời điểm này, ở cố hương, gia đình tôi đồng lòng chấp nhận sống đói, thiếu; để phụ thân tôi đánh liều đem một số lúa đi bán rồi kiếm thợ nhờ may cho tôi một bộ Tăng phục, sau đó ông đích thân mang đến Thượng Hải cho tôi.

Hồi ở tại Lang Sơn, tôi chưa làm lễ xuất gia. Lúc đến Đại Thánh Tự, thì cũng mặc y phục người đời đi làm đám.

Bởi gia đình tôi nghèo, cho nên các nghi thức đều được miễn giảm. Hòa thượng trong chùa đã phụ giúp các khoản như phí thọ giới, Tăng bào, thiết đại phạn cúng trai thỉnh ân sư thế độ cùng ân sư thọ giới… Lúc này tôi rất mừng vì mình có y áo mới, lòng rưng rưng cảm động vì sự hy sinh của gia đình dành cho.

Ngày nọ, một đám cảnh sát tới Đại Thánh Tự xét bắt ma túy. Đương nhiên, họ tìm được. Gian tự miếu này đã biến thành kho chứa hàng cấm. Tin xấu đồn vang, đối với Phật giáo cực kỳ không hay, còn đối với tự viện thì quả là đại nạn. Người ta không thỉnh chúng tôi tụng kinh nữa, trong chùa thu nhập rất túng bấn.

Nhưng mấy tháng sau đó, người ta quên bẵng việc này và lại bắt đầu thuê mượn chúng tôi tụng đám.

Hồi tưởng lại việc đã qua, những ngày tháng ở tại Đại Thánh Tự đúng là hỗn loạn nhất đời tôi. Ở đó không có quy luật sống, các hòa thượng tùy ý đến, đi; sống lộn xộn và cạnh tranh.

Sự cố ma túy là chuyện cực kỳ tệ hại của chúng tôi, nhưng trừ những vị “tiêu nha bại chủng” (mầm ươn giống thối) ra, chúng tôi vẫn ăn chay, trì giới.

Ngày tháng càng chuyển biến thảm hơn. Một số hòa thượng không giữ giới luật bị đuổi ra khỏi chùa và hoàn tục. Rồi họ cưới vợ, sinh con, mặc y phục tại gia. Nhưng lãnh việc siêu độ giảm giá. Lúc họ làm pháp sự, thì đem y cũ ra đắp vào.

Bởi vì mỗi pháp sự cần tới năm hòa thượng, cho nên các hòa thượng thế tục này liên kết, họp lại thành nhóm. Mỗi lần làm việc, nếu cần, họ có thể dễ dàng huy động đến mấy mươi hòa thượng, (mà chính phủ và đoàn thể Phật giáo đối với họ lại nhắm một mắt mở một mắt để mặc họ hành sự). Những thầy hoàn tục này, nhân số nhiều đến áp đảo cả chúng tôi. Nhưng nếu như chúng tôi nhận việc mà thiếu người, cần trợ thủ, thì cũng phải đi thuê các hòa thượng này. Thế nên, một mặt chúng tôi vừa cạnh tranh, một mặt lại là hỗ tưong hợp tác.

Cuối cùng, tôi bắt đầu suy nghĩ, ngẫm lại những gì mình đã gặp trên con đường xuất gia.

Đại Thánh Tự trong thời kỳ hưng vượng, có hơn 20 hòa thượng, các hòa thượng này chủ yếu từ Lang Sơn tới, chỉ biết tụng kinh, làm đám. Nhưng những hòa thượng ở nơi khác đến thì có tài nhiều hơn. Trong số họ, có người thì biết hát nhạc vui, kẻ biết diễn kịch hoặc thổi kèn, họ có thể chúm miệng dùng hai khóe mép thổi một hơi hai lỗ, hoặc cả mũi lẫn miệng đồng thổi, họ còn có võ; biết dùng đủ loại vũ khí.

Khi chúng tôi cử hành nghi thức tống táng; trong lúc tạm nghỉ ngơi, bọn họ biểu diễn đôi chút; những hòa thượng này còn có thể dùng giấy màu làm đèn lồng, cờ và tràng phan; để trang hoàng buổi lễ .

Trụ trì Đại Thánh Tự cực lực muốn tôi học thổi kèn, sáo và tấu nhạc giống như họ; làm được vậy thì tôi có thể biểu diễn cùng. Nhưng do phổi tôi hơi ngắn, chẳng thể nào xài đến các nhạc cụ đòi hỏi lá phổi tốt, làn hơi dài, khỏe… nên tôi không thể tham gia.

Đây chính là điều may mắn cho tôi, bởi nếu như tôi học thành đạt một trong các kỹ năng; biết xử dụng chừng một nhạc khí thôi, thì tôi sẽ trở thành nghệ nhân biểu diễn (chứ không phải tu sĩ); và tôi sẽ lưu lạc mãi trong những ngày tháng như thế này, bị giam hãm chôn vùi trong những công việc hạn cuộc và phức tạp…Tôi sẽ không được cho đi học, để sau này có thể thâm nhập biển trí huệ, thấm nhuần giáo lý Phật. Tôi hiểu rõ điều này, mặc dù thời đó tôi không thể diễn đạt lý tưởng riêng, song tôi hoàn toàn không muốn sống giống họ.

Tôi thèm được học, được nghiên cứu pháp Phật – Đối với tôi, học và tu là hai con đường dính liền không thể tách rời. *

Lời người dịch:

Thật khó khăn khi dịch đến chương này. Thời ngài Hư vân, khi Ngài làm trụ trì, có quyền, Ngài đã mạnh tay tảo trừ tệ nạn, dẹp những phần tử xấu trong chốn già lam, dù Ngài có uy, được các cao quan ủng hộ mạnh, vậy mà vẫn nhiều lần súyt chết, do bị “địch thủ” rút dao phản ứng, đốt chùa, ám hại…

Cho nên ngài Thánh Nghiêm, khi gặp những chuyện xấu, những cảnh tác tệ ngay lúc còn là một chú tiểu nhỏ, thân phận không quyền thế, lại phiêu bạt như nhánh rong trôi giữa dòng, tất nhiên không thể làm được gì để chấn chỉnh… hay đổi mới, ngoài việc kể lại cho chúng ta nghe.

Đến chương này, không dịch thì chẳng trung thực, mà dịch thì giải thích làm sao cho độc giả hiểu (?) rằng tại sao trong chùa, những người đã khoác áo tu sĩ mà lại hành động tác tệ đến vậy?!

Có lẽ thời nào cũng có, cách đây ngàn năm, trăm năm, hay vài chục năm, tâm con người vẫn vậy, có đủ Phật và ma, nên chuyện xảy ra luôn tương tự, cho dù chúng ta biết hay không, cho dù chuyện được kể hay ém nhẹm…

Xin trích lời dạy của Thế Tôn trong KINH ĐẠI THỪA KIM CANG TỰ thay cho lời giải thích, hy vọng quý độc giả sẽ hiểu rõ hơn:

“Muốn cầu chánh đạo đừng tin thầy tà, muốn thoát luân hồi đừng phạm luật nhân quả”.

Này Văn Thù Sư Lợi, sau khi ta nhập diêt rồi, ma Ba tuần có rất nhiều, chúng sẽ trà trộn vào hàng ngũ tu sĩ để phá hoại đạo pháp ta.

Chúng vào chùa cạo đầu, mặc cà sa, xưng là đệ tử Phật, nhưng hành động hoàn toàn trái ngược, nên ta gọi chúng là ngoại đạo, bọn này gồm có sáu hạng:

Tuy xuất gia nhưng chung đụng với người đời, họ ăn thịt, uống rượu; làm nhơ bẩn hình tượng Phật, đây là hạng ngoại đạo thứ nhất.

Họ dắt vợ con vào chùa, cho học theo tà thuật, gọi là để truyền lại cho đệ tử, họ ăn thịt, uống rượu; song cũng đi làm chay, tụng kinh cho người; đây là hạng ngoại đạo thứ hai.

Họ mặc áo tu sĩ nhưng trên không thầy truyền, dưới không thầy chứng, bị ma quỷ ám ảnh, tâm trí mê muội, thấy biết bậy mà tự cho là thông minh; họ chẳng có công phu tu, lại dối xưng thành đạo. Bên ngoài làm in tuồng giống Phật, nhưng trong tâm toàn là tà mỵ, cốt phỉnh lừa người, cố kéo họ vào đường tà, diệt hạt giống Phật… đây là hạng ngoại đạo thứ ba.

Còn có kẻ mặc áo tu nhưng ưa vẽ bùa thỉnh chú, đuổi quỷ sai thần, phỉnh gạt người đời, họ gieo rắc ác kiến cho nhiều để chánh kiến bị tiêu diệt, đây là hạng ngoại đạo thứ tư.

Họ học bói quẻ, bàn luận kiết hung, xem tướng, tiên tri họa phước… dối chúng gạt người, cốt để tiêu diệt chánh pháp Phật, đây là hạng ngoại đạo thứ năm

Họ bụng trống lòng cao, tự tôn ngã mạn, không tài năng nhưng cứ cho mình giỏi, chưa chứng tự xưng chứng. Học được chút ít thì đã cho mình thấu lý. Họ chẳng chịu ăn chay, chấp theo tà thuyết, dối gạt người không hiểu biết; cho rằng chẳng cần xem kinh, niệm Phật hay tham thiền… chẳng cần tạo phúc, chẳng cần xuất gia thọ giới, chẳng cần tìm thầy học đạo… Họ tự cho sắc thân giả này đồng Phật không khác, dối gạt người khờ, hướng dẫn vào tối đen, khiến người dứt đoạn căn lành, tiêu mầm trí huệ… đây là hạng ngoại đạo thứ sáu.

Sáu ngoại đạo này chính là ma Ba Tuần, đời mạt pháp trà trộn vào hàng ngũ tu sĩ, mang hình thức giống như người tu, song việc chúng làm là nhắm vào mục đích phá hoại giáo pháp ta, toàn chỉ làm những điều trái ngược, có bôi bẩn đạo để người hiểu lầm mà hủy báng chánh pháp Như Lai”.

Trên đây là những lời cảnh báo của Phật, thật ra ma trong tâm và Phật cũng ở trong tâm. Lòng ta thiện là Phật hiện, lòng ta ác thì ma hiện. Nên nói: Bồ tát và Dạ xoa, cách nhau một sợi chỉ. Ma ba tuần nếu chuyển tâm thì cũng có thể thành Phật, tích xưa tổ từng độ ma Ba Tuần chứng đạo. Người chứa ác, làm ác tưởng như phá ai đó, hại được ai đó nhưng thực sự là tự hại mình trước nhất. Cho nên người khôn ngoan, trí sáng luôn làm điều hợp đạo, tốt cho mình mà cũng ích cho người.

Chương 6: Vào Phật Học Viện

Mặc dù Đại Thánh Tự rất cần tôi tụng đám để có thêm thu nhập, nhưng năm 1947 sư ông Lãng Huệ cho tôi đến học tại Phật học viện Tĩnh An Tự. Có thể nói được đi học lại lần này, lòng tôi rất hưng phấn; nhất là được vào trường Phật giáo học chính thức, đàng hoàng.

Phật học viện Tĩnh An Tự đương nhiên có khác; trong trường, chỗ ngồi được chỉ định sẵn, hai người một bàn. Bởi vì tôi cận thị, cho nên được sắp ngồi phía trước, nhưng bàn và ghế đều rất thấp; tôi chẳng thể nào viết được: Mắt tôi thì nhỏ, cúi đầu nhìn “mơ huyền”, ngẩng đầu, chỉ thấy tấm bảng đen mịt và thầy giáo! – Xong buổi học, cái cổ tôi đau quá trời!.

Tĩnh An Tự có đàn dương cầm, chúng tôi học ca khúc Phật giáo với vị thầy âm nhạc người nước ngoài. Trong trường không có thư viện, nhưng ở một góc lớp có cái giá sách mấy tầng, chứa các tạp chí và kỳ san Phật giáo phổ thông cùng các loại sách báo văn học rất hay.

Dù chúng tôi học rất ít, nhưng luôn được nhắc nhở là phải chú tâm vào nội khóa, không được đọc các sách báo bên ngoài. Thậm chí chúng tôi cũng không có được một cuốn Tự Điển Phật Giáo.

Trong lớp, một số bạn cảm thấy nhàm chán, bởi vì họ từng tốt nghiệp từ các học viện khác, đối với chương trình dạy này đã quá am hiểu. Nên khi thầy giảng bài, bọn họ lén đọc sách phía dưới.

Tất nhiên là các thầy giáo phản ứng gay gắt đối với các học sinh này. Nhưng tôi thích các thầy ấy, bởi vì họ giúp chúng tôi học tập. Lúc tốt nghiệp, mấy người bạn đó đã xé bỏ văn bằng, họ nói chứng chỉ này vô dụng, họ ở trường khác từng lấy được mấy mảnh bằng, nếu dùng chứng chỉ này họ chẳng thể nào tìm được việc tốt.

Chúng tôi học các tác phẩm Phật giáo Trung Quốc quan trọng như: Kinh Viên Giác, Đại Thừa Khởi Tín Luận, Duy Thức, Trung Quán, Hoa Nghiêm và giáo lý các Tông phái… Đây đều nằm trong lời dạy của Phật, bao hàm tư tưởng nòng cốt Phật giáo. Ở Lang Sơn tôi từng được học giáo lý căn bản từ cuốn “Thiền Môn Nhật Tụng”, tôi là đệ tử Phật, một lòng trung thành, tôi cảm thấy mình cần phải học, phải hiểu, để biết mà tuân theo, vâng hành. Cuốn nhật tụng hồi ấy đã giúp tôi hiểu rằng: Các hòa thượng Đại Thánh Tự làm không đúng pháp, hành vi chẳng giống tu sĩ chút nào!

Tôi theo khóa trình Phật học viện, tâm ý hoàn toàn khác họ; dốc lòng tiếp thu giáo lý, cung kính tuân hành.

Phật học viện này do Đại sư Thái Hư lãnh đạo, cùng nhiều người sáng lập nên. Đại sư Thái Hư là bậc vĩ nhân có công phục hưng Phật giáo Trung Quốc đương thời. Ngài đầu tư, dốc lòng kiến lập Phật học viện, nỗ lực cực kỳ, ngài cho xây dựng Phật học viện ở khắp nơi trong nước.

Đề xướng giáo dục theo Phật giáo cũng là mục tiêu và niềm tin cả đời tôi. Viện trưởng Phật học viện Tĩnh An từng học Đại Học Cao Dã Sơn ở Nhật. Sau chiến tranh Trung Nhật, khoảng năm 1944 – 1945, ông sáng lập Viện chuyên ngành cho đại chúng đến học Phật.

Xem lướt qua rừng giáo lý quãng đại, phức tạp và thâm áo rồi, tôi bắt đầu hiểu được các pháp phái và sự truyền thừa lâu đời của chư tổ. Đạo phong thiết thạch là tôn chỉ, là quy định tu hành tại Lang Sơn. Phật học viện Tĩnh An không phải là một trung tâm giáo dục cho phép ta được tìm hiểu hay biện luận. Chúng tôi được dạy theo phương pháp truyền thống của Trung Quốc, nghĩa là phải học thuộc lòng, còn các thái độ phê bình, tư duy, phân tích… đều không được khuyến khích. Chúng tôi phải học thuộc, ghi nhớ từng danh tướng đặc biệt của mỗi tông phái, việc nghiên cứu, học kinh cũng vậy. Các thầy giáo cho rằng chúng tôi chỉ cần ráng nhồi nhét, học thuộc; rồi sau này rảnh rỗi, sẽ tự hiểu.

Họ nói đúng, tôi học thuộc, ghi nhớ rất nhiều, đến khi trình độ tương đối khá rồi, tôi bắt đầu nghiền ngẫm lại những gì mình đã học, và bản thân có thể tự liễu giải theo phương thức sáng tạo mới mẻ.

Nhưng mọi việc không phải mới bắt đầu là được vậy liền. Thoạt tiên, vào lớp tôi hoàn toàn mù tịt, không hiểu khóa dạy nói gì? Tôi ráng lắng nghe từng lời giảng vá cách biểu hiện tâm ý của các lão sư mà chẳng thể nào suy đoán hay hiểu nổi. Tôi chỉ còn biết nhìn chăm chăm vào những hàng chữ viết chi chít trên tấm bảng đen, rồi đành tìm bạn đồng học thảo luận. Nhờ có vài vị đã học qua tại Phật học viện khác, cho nên họ hiểu rõ. Nhờ thảo luận mà tôi sáng trí, liễu giải và tiếp thu được. Trong các buổi thi lý giải khoa văn và khảo hạch, tôi đều làm rất tốt. Mặc dù lúc mới vào học, tôi luôn đứng ở sau người, nhưng tới hồi thi tốt nghiệp thì danh tôi đề đầu bảng, hơn nữa còn được tuyển thẳng vào Viện Nghiên Cứu.

Trừ học Phật pháp và giới luật ra, chúng tôi cũng học Anh văn, toán và văn học cổ điển Trung Quốc, do các giáo sư Cao Trung và các Giảng sư Đại Học khác tới dạy. Phật học viện cũng chú trọng thể dục, chúng tôi được học Thái Cực Quyền và Thiếu Lâm Quyền với một võ sư Thiếu Lâm Tự lừng danh.

Phật học viện Tĩnh An rất chú trọng pháp môn tu hành sám hối. Chúng tôi cũng ngồi thiền, nhưng không được chỉ dạy đúng đắn phương pháp đả tọa, nên thực hành rất khó, chẳng được đắc lực trong lúc tu. Tôi biết vài hành giả bên cạnh mình có kinh nghiệm tu rất sâu, cũng có người trải qua kinh nghiệm khai ngộ. Họ chưa từng giải thích hoặc diễn tả kinh nghiệm của mình. Khi họ thảo luận cùng nhau thì nội dung đàm thoại có nhiều kỳ đặc, ý nghĩa rất khó nắm bắt. Tôi hỏi thăm các sư huynh niên trưởng đã từng tĩnh tọa mấy năm tại Thiền đường. Khi tôi thỉnh giáo thì họ bảo:

– Rất đơn giản, lúc ngồi tĩnh tọa, đến bao giờ bắp đùi chú không đau nữa, thì thành thôi.

Thỉnh thoảng, có người cũng được ban cho một công án để tham khán; nhưng nói chung, chẳng có hệ thống huấn luyện tọa thiền gì.

Có lần, tôi tham gia khóa Thiền tu tại học viện. Chúng tôi có một câu: – Phải ngồi đến “thùng sơn lủng đáy” (hắc tất dũng để thóat lạc) nhưng tôi từ lúc tĩnh tọa cho đến ra ngoài kinh hành, không ai bảo tôi phải làm gì, hoặc ban cho lời hướng dẫn ra sao. Có lúc tôi ngồi và nghĩ thầm: “Rốt cuộc tôi phải làm gì đây? Niệm Phật? Hay làm gì khác? Ngồi thiền rốt ráo là việc như thế nào?”… Tôi không ngừng tự hỏi mình, mãi đến khi những thắc mắc ấy biến thành khối nghi lớn, tạo áp lực âm thầm tích tụ trong tâm. Tôi bị khối nghi này vây khổn rất nhiều năm, Lòng thật bất an, thậm chí khổ não như bị sóng nhồi vật.

Trôi theo dòng xoáy.

Bất hạnh lại xảy ra, việc học của tôi một lần nữa bị đứt đoạn. Vì chúng tôi đang đứng trước trận đại nạn tôn giáo (do bị những phần tử cực đoan xâm hại, hủy hoại). Bản thân tôi không có gì (vô nhất vật) nên tôi chẳng sợ những vị quyền thế thỉnh thoảng đến chùa. Thấy họ cũng thân thiện và tỏ ra rất hứng thú đối với Phật giáo, họ còn mời thỉnh chúng tôi đi xem họ làm gì, sinh hoạt ra sao. Họ nói: Dưới sự thống trị của Đảng Quốc Dân, nước nhà sẽ biến thành hủ bại, tụt lùi; Quốc Dân Đảng mà nắm chính quyền, thì quốc gia của chúng ta sẽ không có chút sinh khí, ngửa nghiêng bại hoại…

Mấy vị đồng học của tôi bị lôi cuốn gia nhập theo họ, còn quay về Tĩnh An Tự thuyết phục thêm người khác. Sau đó, toàn Thượng Hải bị chiếm, nằm dưới quyền cai trị của của quân cách mạng.

Quốc Dân Đảng bắt được vài đối thủ liền đem ra xử bắn. Các đảng phái thường đến chùa tuyên truyền, tôi thắc mắc nên cũng bí mật đọc sách họ để tìm hiểu các luận thuyết ấy ra sao, Tất nhiên lý luận nào không phù hợp với lời Phật dạy, thì tôi bỏ qua một bên. Việc âm thầm tìm hiểu này của tôi, nếu bị Quốc Dân Đảng phát hiện, ắt tôi cũng sẽ bị bắt, xử tử.

Thời cuộc bắt đầu lâm vào cảnh dầu sôi lửa bỏng, Phật giáo bị bức hại, tăng chúng bị ép phải ly khai tự viện, hoàn tục; phải đi tùng quân, làm việc, sản xuất…

Tôi xem xét các đảng phái, thấy rằng mặc dù Quốc Dân Đảng bị nói là hủ bại; song thủ lãnh là ông Tưởng, tuy theo đạo Cơ Đốc, nhưng không hề phản đối Phật giáo. Vì thân mẫu ông là tín đồ Phật giáo thuần thành, cho nên ông không thể nào hủy tôn giáo.

Các bạn đồng học của tôi, người thì gia nhập đảng này, kẻ vào đảng kia; bởi vì họ đối với Phật pháp không có lòng tin kiên cố. Do không có mục đích lý tưởng cao, nên gặp gió to là bị cuốn…

Những ngày cuối cùng biến động, tôi nhớ thành phố Thượng Hải chất đầy bao cát, gọi là rào phòng vệ. Nhưng đây thật ra là chỉ là bày cho có mà thôi, quân cách mạng tiến vào không hề xảy ra chiến đấu, cả thành phố Thượng Hải đổi chính phủ dễ dàng.

Không ai ngạc nhiên. Chúng tôi biết chính phủ mới nhất định thành công. Mặc dù Đảng Quốc Dân đang giữ Thượng Hải, nhưng họ đối với việc phòng thủ không có lòng tin.

Còn các tu sĩ chúng tôi ai cũng biết rõ, hoàn tục là chuyện sớm muộn mà thôi, chẳng làm sao tránh khỏi. Đây thật sự là bi kịch và chúng tôi chẳng còn chút hi vọng gì.

Khoảng cuối năm 1948 – 1949, nhiều bạn đồng học của tôi đi Hương Cảng, Quảng Đông và Đài Loan. Sư phụ bọn họ có tiền, lo cho họ xuất ngoại.

Tôi hỏi Sư tổ: – Mình có đi không? Ông đáp:

Các thầy lớn không sợ, chú là nhóc con thì sợ cái gì? Xem ra chẳng ai muốn rời Đại Lục. Nhưng Viện trưởng Phật học viện Tĩnh An là pháp sư Thủ Thành, ông đã đến Đài Loan và viết thư cho tôi, hỏi tôi có muốn qua đó hay không? Ông muốn tôi gởi cho mấy tấm hình, để làm giấy tờ nhập cảnh Đài Loan giùm tôi. Nhưng do ông ở quá xa, tôi không liên lạc được. Vả lại tôi cũng không có tiền. Từ Thượng Hải sang Đài Loan giá rất đắt, tôi làm sao có thể đi nổi?

Một cơ hội đi miễn phí đang mở ra, có một danh tướng thời chiến tranh Trung Nhật, là Tôn Lập Nhân, ông hiện trú đóng tại Đài Loan. Lúc đó ở Đại Lục, quân đội ông ta đang tuyển tân binh. Tôn Lập Nhân là vị tướng cực kỳ nổi danh, rất được người dân quý trọng. Ông tốt nghiệp quân sự ở Mỹ, lúc quân đội Trung Mỹ liên hợp tác chiến, ông đóng tại Miến Điện, từng đánh bại quân Nhật

Vào lúc đó, ở Phật Học Viện Tĩnh An, chúng tôi nhận được thư mời gia nhập đội lính trẻ của Tướng Tôn Lập Nhân.

Một người bạn tôi đến xin nhập ngũ. Khi về, anh mách chúng tôi việc này, chúng tôi có ấn tượng rất sâu. Tôi và hai pháp lữ khác trực tiếp đi đến trung tâm tuyển quân, hỏi kỹ rằng: – Đây có phải là binh đoàn Lục quân của tướng Tôn Lập Nhân hay không? Thì được xác nhận đúng. Thế là chúng tôi đăng ký nhập ngũ. Tôi đem theo hành lý đơn giản, hai mươi cuốn kinh sách Phật giáo, một cây bút lông, mấy áo thun, cùng một thẻ chứng minh.

Nhưng khi sang tới Đài Loan, chúng tôi mới phát hiện ra đội quân 207 của mình mặc dù từng được tướng Tôn Lập Nhân thống lãnh, nhưng ông đã được điều sang đội ngũ khác rồi.

Trước đó anh tôi ở tại Thượng Hải đang làm cho một tiệm tạp hóa, công việc không phát nên anh chuyển qua bán đậu tương, sống qua ngày. Tôi đến tìm anh, báo cho anh biết tôi sắp đi tùng quân, tôi không giải thích nguyên nhân. Anh mua một chén đậu, mời tôi. Thật sự anh quá nghèo, không có cách gì giúp cho tôi. Tôi đưa anh một rương gỗ, nhờ anh cất giùm, đợi sau này tôi về thì giao lại tôi. Đến năm 1988 khi tôi về đến Đại Lục, tôi hỏi anh còn giữ cái rương đó không? Anh vỗ đầu một cái, nói là sớm đã làm lạc mất rồi. Khi chính phủ mới tiếp thu Đại Lục, anh phải dời đổi, di chuyển nhiều, nên không biết đã bỏ cái rương ở đâu.

Cuối tháng 5 năm 1949, tôi rời Thượng Hải, có vài pháp lữ đến tiễn, lúc đó Đại Thánh Tự vẫn là một ngôi tự viện. Nhưng sau này, tôi nghe nói tăng chúng ở đó đều bị ép hoàn tục, bao gồm cả sư phụ và sư tổ tôi. Người tuổi trẻ thì kết hôn, người già thì về với cát bụi.

Năm 1988 tôi về đến Thượng Hải, nghe nói Đại Thánh Tự trong thời kỳ cải cách đã biến thành một gian công xưởng, cơ hồ chẳng cách chi tưởng tượng được đó từng là một ngôi chùa. Những tượng Phật hiện có cũng bị tiêu hủy từ năm 1976. Đến năm 1978 chính sách mở rộng, Đại Thánh Tự cần có người đến chùa kinh doanh, nên các vị từng là hòa thượng, được vào tự miếu đó tham gia kinh doanh.

Tôi là một tu sĩ trẻ, tha thiết, nhiệt tình. Để rời xa Thượng Hải, tôi nhập ngũ: “Cởi tăng bào, đổi thành quân trang”. Lựa chọn này quả không dễ dàng. Chẳng qua tôi cùng đường, hết lối thoát.

Trước khi nhập ngũ mấy tiếng, tôi phát thệ trước Phật: “Mục đích của con không phải là làm lính cả đời, con muốn phục hưng đạo pháp đang suy vi và sống vì đạo pháp”…

Mùa xuân năm 1949, Trung Quốc nơi nơi loạn động, tiếng súng rền vang, tôi làm cuộc hành trình dài vượt biển, tiến về Nam, trôi theo tương lai mịt mù.

Chương 7: Binh Nghiệp

Đài Loan là hải đảo nhiều núi, có bình nguyên hẹp, trải dài từ Bắc đến Nam, rất đông dân cư trú; là vùng tập trung các khu công nghiệp.

Tháng 5 – 1949, tôi bắt đầu thụ khóa huấn luyện tân binh. Lúc đó Đài Loan không phải là một quốc gia có nền công nghiệp phát đến đỉnh điểm (như chúng ta đang nhìn thấy hiện thời). Suốt (nửa thế kỷ) khoảng thời gian từ 18951945, Đài Loan từng bị Nhật Bản chiếm, khi Nhật Bản thua, đầu hàng liên quân rồi; thì Đài Loan được trả về Trung Quốc. Năm 1949, Tưởng giới Thạch đem chính phủ cùng quân đội ông đến Đài Loan. Tính chung, lúc này có hơn trăm vạn dân Trung Quốc rời Đại Lục kéo sang Đài Loan. Đa số là những người giàu có, các quan viên chính phủ hoặc những quân nhân như tôi.

Cuộc đời tôi một lần nữa trải qua chuyển biến cực kỳ trọng đại: lìa xa hẳn mái nhà tranh ở cố hương, từ bỏ vùng núi Lang Sơn đầy mây bao phủ, có ngôi cổ tự thanh thoát, u nhã, được lưu truyền từ ngàn xưa, mái ngói cong vút lúc nào cũng lãng đãng sương mù, điện Phật luôn nghi ngút khói hương… Tất cả giờ bỗng hóa thành dĩ vãng… Mặc dù cuộc sống nơi Đại Thánh Tự nhiều bon chen, lắm mệt mỏi, nhưng tháng ngày ở đó tôi còn được làm tu sĩ – Còn bây giờ, tôi chỉ là một quân nhân cận thị, bịnh hoạn, gầy yếu còm nhom như que tăm, và tôi không biết sau này mình còn gặp phải những gì?…

Chúng tôi được huấn luyện tại miền sơn cước, một vùng có nhiều núi non chập chùng cao ngất thuộc miền Bắc Đài Loan. Viên sĩ quan trưởng đoàn tuyên bố rằng: Trong tự điển của Nã phá luân không có từ “khó”, cho nên chúng tôi phải tập khắc phục gian nan, chịu đựng khốn khổ mà không được rên than. Chúng tôi phải tự tay chặt cây dựng nhà, cùng đánh tranh lợp mái… Tự xây dựng chỗ ăn, ngủ, cho mình; tự đóng giường, dựng phên… trồng thêm cây chung quanh… Lúc viễn hành, thì chúng tôi ngủ dưới gầm cầu, bên lề đường hay ở các nghĩa trang.

– Lục quân là bần cùng nhất! – Chúng tôi tuyệt không có được một bộ quân phục, mùa hạ thường chỉ mặc một cái quần xà lỏn, chúng tôi gọi đây là chính sách “tam trần”: – Đầu trần, mình trần, chân trần. Vì chúng tôi luôn phải phơi mình dưới ánh nắng đổ lửa, xông pha trong mưa dầm, nên làn da đen mun giống hệt người Phi châu, chỉ có hàm răng là trắng, nổi bật. Ngày mưa là ngày tắm rửa của chúng tôi, bởi vì da chúng tôi bị ánh nắng mặt trời hun đốt, trở nên đen bóng, trơn nhẵn; vì vậy mà nước mưa có rơi xuống thân mình chúng tôi thì cũng rớt tuốt luốt hết, hệt như là gặp phải áo mưa hay đê phòng thủy vậy.

Chúng tôi không có giày để mang, nên khi lặn lội qua các chốn hoang dã, đôi chân chúng tôi nếm đủ mùi khốn khổ. Tôi lựa thứ cỏ mọc ven sông kết với loại dây thích hợp để bện làm hài; mỗi đôi hài tự tạo này có thể mang trong hai tuần. Các bạn khác không biết kết hài, tôi bảo: – Nếu các anh kiếm được vật liệu tốt, tôi sẽ bện hài giúp cho. Có được hài, họ rất biết ân; ngỏ ý muốn tặng quà cho tôi. Tôi nói: – Tôi không uống rượu, chẳng ăn thịt. Đâu có cần mua gì! Thế là họ mua đậu phọng, bắp nướng cho tôi. Món này thông thường chỉ có Thượng úy và Trung úy mới được hưởng.

Trừ Trung úy ra, không ai có đồng hồ đeo tay, trên vách cũng không có. Chúng tôi hễ nghe tiếng quân hiệu thì thức dậy, tập luyện, ăn cơm và ngủ nghỉ.

Sáng sớm mỗi ngày, trước khi trời chưa sáng chúng tôi phải chạy bộ năm dặm (2500m). Khi quay về thì nghỉ một chút, tiếp đến là tập các môn thể thao rèn luyện thân.

Đến 9 giờ thì bắt đầu bữa ăn sáng. Lúc này chúng tôi đã mệt lã, cùng ngồi vòng tròn trên đất, trước mặt mỗi người được đặt một chén nước, trong đó có chút muối và mấy cọng rau. Đây là khẩu phần “canh” phát cho mỗi người, dùng để ăn với cơm. Gạo thì chúng tôi lãnh mỗi người một ngày 27 lạng, chỉ đủ ăn hai bữa. Chúng tôi ăn uống không có chất bổ dưỡng gì. Bữa dùng kế tiếp là 4 giờ chiều, hễ chúng tôi có cần gì, thì lấy phần gạo của mình đi đổi lấy tiền mà mua…

Hai năm đầu chúng tôi ăn uống cực kỳ thiếu thốn, cơ cực. Sau đó, quân đội bắt đầu nhận được viện trợ từ Mỹ, nên bữa ăn có thêm mì, đậu hũ và thuốc men. Chính phủ cũng phát cho chúng tôi mỗi người một hộp Vi ta min 80 viên, dặn mỗi ngày uống ba viên. Một anh bạn nói:

– Một ngày uống ba viên, thật là phiền quá. Nốc hết một lần cho khỏe!

Vài người bắt chước làm theo. Kết quả, bụng họ đau như lửa đốt, sau đó phải đưa họ đi cấp cứu, chở đến bịnh viện cho súc ruột.

Từ đó, trưởng đội hằng ngày phát cho mỗi người ba viên, luôn cảnh báo, nhắc nhở là chúng tôi chỉ được uống mỗi lần một viên.

Hằng ngày đều có giờ học chính trị, sau đó thì luyện tập quân hành. Chúng tôi dàn thành các đội hình, đứng thẳng, rồi ngang; xếp ba người hoặc một người thành hàng. Tôi cảm thấy huấn luyện như vậy thực là tức cười, bởi vì lúc đánh nhau thực thụ thì đâu có dàn hàng chỉnh tề như vậy? Nhưng cách huấn luyện này giúp chúng tôi biến thành một đơn vị đoàn kết. Toàn đội chúng tôi có hơn trăm người, nhưng chỉ có hai bộ súng trường, chúng tôi thay nhau vác hai súng trường này, và cảm thấy việc canh gác thật mơ hồ…

Trong khóa dạy chính trị, chúng tôi học chiến lược quân sự và nhồi nhét tư tưởng thù nghịch quân địch. Hồi xưa khi bị các đảng phái khác nhồi tư tưởng thù nghịch vào đầu, thì tôi gọi là “tẩy não”. Bây giờ cũng áp dụng kỹ xảo đó, nhưng từ dùng có vẽ thanh bai hơn, gọi là: “tư tưởng quân sự”.

Chúng tôi phải thấy đối phương là tà, ác. Mỗi tuần cùng thảo luận một, hai lần. Chúng tôi cũng học tư tưởng Tôn trung sơn, Tôn Trung Sơn nói chủ nghĩa quốc gia dân tộc cần phải cung cấp những nhu cầu cần thiết như giao thông, y phục, thức ăn, giải trí và giáo dục… cho người dân.

Trừ khóa huấn luyện ra, chúng tôi chẳng có được tin tức gì từ bên ngoài; không hề tiếp xúc với người dân ở đây. Chúng tôi cũng không rành ngôn ngữ vùng này, mà dân ở đây thì cho rằng quân đội Quốc Dân là những kẻ ngoại lai đến, dùng vũ lực chiếm đất họ.

Quốc Dân chỉ phát hành một loại báo chí quân đội, lúc đó hầu như chúng tôi không biết tới báo chí bên ngoài. Chỉ nghe loáng thoáng các tin tức mơ hồ về vấn đề Trung Đông và nghe kể Ba Lan đang phản kháng Nga thống trị…

Mỗi tuần, chúng tôi có một ngày lên lớp, không tập luyện. Tôi thực sự rất mệt mỏi và khó hành trì thời khóa giống như hồi xuất gia. Tôi chỉ có thể hành trì đơn giản: như lúc đi bộ hay hành quân hoặc khi đứng canh gác, tôi âm thầm niệm thánh hiệu bồ tát Quan Âm, tôi chẳng có được thời gian để ngồi thiền hay lễ Phật.

Tôi thầm nghĩ nếu vào được trường sĩ quan, chắc sẽ có được nhiều thời gian để tu và tụng kinh. Nhưng do tôi không học qua Cao trung, nên chẳng có được nền giáo dục hoàn chỉnh. Hơn nữa, dù tôi cao 1m7, nhưng thể trọng chỉ có 45 kg, nội tính về cân nặng thôi, thì tôi cũng thiếu tiêu chuẩn rồi.

Sau này nhờ học tập, từ binh bộ phổ thông tôi được thăng lên một cấp. Chướng ngại lớn nhất của tôi là cận thị. Từ lúc nhập ngũ, tôi không có được cặp kính thuốc để đeo. Mà tập bắn là buổi học chủ chốt, tôi thường chỉ thấy vòng trắng phía ngoài, không nhìn rõ tâm điểm, nên luôn bắn trật. Luyện tập cực khổ cả ngày, viên trưởng quan không biết mắt tôi bị bịnh; cho rằng tôi cố tình bắn sai, nên muốn xử tội, loại bỏ tôi.

Lúc này, bỗng nhận được thông báo cần tuyển người vào Đội truyền tin, tôi liền đăng ký tham gia. Vì thị lực của tôi đối với công tác trực điện thoại và vô tuyến thông tấn không hề bị chướng ngại. Nhiệm vụ của Đội truyền tin là phòng vệ tuyến ven biển. Chúng tôi trú tại đồi cát nhiều gió, xa xa tận phía sau mới có núi non chập chùng xanh màu cây lá. Thêm phần nước biển mặn, gây ẩm thấp ướt át; làm cho nhà ở mau bị hư hoại. Hằng ngày chúng tôi phải lấy thông tin dự báo từ vô tuyến điện bên Đại Lục.

Thật may, tôi không phải trở về bên đội quân tập bắn nữa, mà còn có được thời gian thuận lợi để tu. Những khi rảnh, không trực ban, tôi có thể tìm chỗ trống trên bờ biển hoặc dưới các cội cây rừng, kín đáo ngồi tĩnh tọa; tha hồ tận dụng hết mọi cơ hội để nghiên cứu kinh sách. Lúc đó rất khó tìm được kinh sách Phật giáo, vì trong chùa thường chỉ có kinh Nhật Tụng, hoặc bản tụng riêng của tông phái họ. Cũng có một số ít chùa khác có tàng trữ kinh sách hay, nhưng họ quý trọng quá, khăng khăng không chịu cho tôi mượn. Tôi đành tìm đến các sách khác như văn học, triết học và khoa học tự nhiên… tôi lấy chén sành và một rẻo vải tự chế ra cây đèn dầu nhỏ, ngày ngày đọc đến khuya. Khi vị sĩ quan phát hiện tôi thức khuya đọc sách,

ông lập tức bắt tôi nằm dài trên đất, trị tội tôi Hòa thượng lính

Mặc dù đã nhập ngũ tòng quân, nhưng trong mộng tôi luôn thấy mình là tu sĩ. Khát vọng được quay về sống đời tu sĩ luôn cháy bỏng trong tôi. Thậm chí tôi có thể nói với người khác: “Tôi là hòa thượng”. Các anh lính trong đoàn hễ rảnh thì đi nhậu nhẹt, vào kỹ viện hoặc xem xi nê… Nhưng tôi hoàn toàn không sống giống họ. khi họ đi tìm lạc thú, giải trí… thường chỉ định tôi ở lại doanh trại canh gác.

Tôi và họ thành bằng hữu: ăn, ngủ, công tác… đồng nhau; mọi người cư xử rất tốt. Nhưng sống trong trại lính nhiều lúc cũng gặp khó khăn, chống trái đầy. Một đồng bào tôi là người Quảng Đông, có lần đã giết một con chó và đem về trại.

Tôi hỏi: – Tại sao anh lại giết con chó này?

Anh nói: – Thì… để ăn chứ sao! Rau cỏ đâu đủ cho chúng ta dùng!

Con chó ấy có thể ăn được mấy ngày. Họ xăng xái lấy tiền mua dầu, muối, gia vị… về chế biến thịt chó. Tất nhiên tôi không ăn, họ thấy tội nghiệp, cho tôi ăn cơm trắng với nước tương.

Lại có một lần, chúng tôi trú đóng tại khu vực gần ao cá, những con cá này rất đẹp; hằng ngày tôi đều đi tới cạnh bờ ao nhìn ngắm chúng. Cá lội tung tăng, quẫy đuôi bơi nhẹ nhàng trong nước, vẽ nên một bức tranh ưu mỹ, thanh nhã và an lành. Nhưng rồi các anh lính xuất hiện (những người mà tôi xem là bằng hữu đó), đã nhảy ùm xuống ao bắt cá… nhìn họ thịt chúng, khoái chí ăn ngấu nghiến; lòng tôi thống khổ cực kỳ.

Việc ăn chay đối với tôi mà nói, rất là quan trọng! Cho dù đang ở trong quân đội, tôi vẫn tận lực hành trì và nhất tâm tuân thủ giới luật. Người xuất gia theo Phật giáo là phải nghiêm thủ ăn chay, bởi vì ăn thịt rất là mất lòng từ bi. Ăn chay, dùng rau quả cũng đủ giúp người tu dưỡng thân, giữ đạo rồi – Cần chi phải ăn tới thịt? – Ăn thịt thì phải sát sinh, nhất là Phật giáo đồ, bất luận là tại gia hay xuất gia, đều phải tuân thủ ngũ giới, trong đó có giới cấm sát sinh!

Mỗi lần tôi đến thuyết phục đầu bếp trước khi nấu thịt, hãy luộc phần rau của tôi trước giùm, thì cũng không dễ dàng và luôn xảy ra rất nhiều phiền toái. Vì có người rất tốt bụng, sẵn sàng giúp tôi; nhưng cũng có người không ưa, không ủng hộ. Cho dù tôi chẳng ăn những món đồ mặn họ nấu, nhưng có lúc rau cũng bị dính thịt; tôi đành lựa rau ăn và tránh không động đến thịt. Những khi đầu bếp chia khẩu phần thịt cho từng người, thì lúc này ai cũng muốn đến làm bạn cùng tôi. Họ bảo: – Hòa thượng ơi! Anh đưa thịt cho tôi, tôi tặng rau cho anh.

Cũng có lúc tôi bị chèn ép, ăn hiếp. Bộ binh tính rất ưa hùa nhau bắt nạt đối phương. Viên sĩ quan tài vụ (phụ trách phát lương mỗi tháng cho đội) cũng là dạng người này. Khi ông phát lương, tôi nhờ ông cất tiền giùm, bởi hiện tại tôi chưa cần dùng. Ông rất khoái chí, ra điều sốt sắng giữ giùm, còn nói là sẽ cho tôi tiền lời nữa. Nhưng mấy tháng sau, khi tôi có việc cần, tìm đến ông xin nhận tiền, thì ông lạnh lùng nói: – Chưa tới lúc phát lương!

Tôi nhắc: – Hiện tôi còn gởi ông ba tháng lương chưa lấy…

Ông bảo: – Ta chỉ phụ trách việc phát lương, đếch có nhiệm vụ giữ tiền cho ai! Giờ chẳng có tiền để đưa!

Rõ ràng là ông lừa tôi, và tôi đã học được một bài hay. Từ đó trở đi, tôi tự cất giữ tiền.

Sau sự kiện đó, vị sĩ quan tài vụ này cũng vì tiền mà xảy ra tranh chấp và bị một đồng bào của tôi đâm cho ba nhát dao; ông phải vào quân y viện nằm, còn người hành hung thì bị bỏ tù.

Tôi có một nguyên tắc riêng, tuyệt đối chẳng phát cáu hay nóng giận. Tính này có được không phải vì tôi đã từng là tu sĩ, ưa viễn ly bạo lực – Mà ngay từ thuở còn ngồi lớp tiểu học, tôi đã có thói quen này – vì có lần tôi từng đánh nhau với bạn cả ngày, tôi bị thua và tôi quyết định không bao giờ nổi nóng hay tức giận nữa.

Khi nhập ngũ, tôi thường bị các quân nhân đeo theo kiếm chuyện, gây khó dễ; tôi đều nhẫn hết mình, tôi hiểu là mình không nên tức giận.

Dù rất thèm tu, nhưng tôi không dám đào ngũ, quay về làm hòa thượng; đành chấp nhận sống qua ngày với khát vọng âm thầm này. Mặc dù cũng có lần tôi rất muốn chạy trốn theo một đồng bạn từng tu ở Thượng Hải, nhưng trước sau tôi vẫn không dám. Tôi hiểu rằng nếu bị bắt lại, sẽ lãnh cực hình thê thảm. Người bạn biết tôi còn đem theo đồ tu và hiện đang cất giữ bên mình, nên xin tôi hãy tặng cho anh ta. Tôi đồng ý. Thế là ngay trong đêm, anh trốn đi. Ít ra, bộ đồ tu của tôi còn phát huy tác dụng, giúp ích được cho bạn mình trở về với đời sống xuất gia.

Anh bạn đó của tôi nhờ khôn ngoan, biết cất dấu thẻ Thân phận chứng mang theo từ Thượng Hải; nên khi bỏ trốn, có cơ may thành công.

Hồi mới xuống thuyền sang Đài Loan, một vị sĩ quan khuyên chúng tôi hãy xuất trình thẻ Thân phận chứng, ông bảo: -Đợi thuyền cập bến Đài Loan rồi, tôi sẽ hoàn trả Thân phận chứng lại cho các anh. Tôi thật thà nộp thẻ của mình, nhưng sau đó ông không chịu trả, còn nói là nó không cần đến nữa, rằng sau này chúng tôi sẽ được phát cái mới… Chẳng qua, người bạn của tôi biết phòng xa, sớm lường được tình hình nên đã tinh ranh bảo vị sĩ quan: - Tôi chuẩn bị tòng quân, nghĩ Thân phận chứng đâu cần xài nữa, nên không có mang theo. Sự thật thì lúc đó thẻ đang nằm trong áo anh ta.

Thẻ Thân phận chứng này là chúng tôi được cấp hồi còn ở Đại Lục. Dạo đó, Nhật Bản đang xâm chiếm Trung Quốc nên chính phủ Quốc dân đã phát thẻ Thân phận chứng này, còn gọi là

“Lương dân chứng” – xác nhận người có thẻ này là dân lành, không có vấn đề gì. Khi các đảng phái bắt đầu tạo phản, quân đội Quốc dân cũng thường kiểm tra Thân phận chứng. Ở Đài Loan, người ta cũng dựa vào tấm thẻ này để tra xét nguồn gốc xuất thân. Do tôi quá thật thà, nên đã đem Thân phận chứng nộp cho viên sĩ quan, vì cứ nghĩ mình tùng quân rồi, không cần xài nữa.

Nhưng mà các bạn tôi rất nhiều người còn biết cất giữ Thân phận chứng, nên họ đều đào ngũ thành công vì có thể ung dung sống ở Đài Loan như bao dân thường. Nếu lúc đó tôi biết nghĩ, biết phản ứng lanh lẹ; ráng giữ cho mình cái thẻ Thân phận chứng, thì giờ này đâu có phải kéo dài kiếp lính? Không chừng tôi đã có thể trốn khỏi quân đội, ra ngoài sống như bao người bình thường. Nếu bây giờ tôi trốn đi mà không có thẻ Thân phận chứng để xuất trình; thì sẽ bị chính quyền cho là phần tử phản loạn từ bên ngoài tới, rất dễ gặp rủi ro. Vì xã hội Đài Loan thời ấy không khí hoài nghi bao trùm khắp chốn.

Khi tôi mới đến Đài Loan, trong đơn vị tôi có một số quân nhân, xuất thân có nhiều điểm đáng nghi. Giọng họ nghe giống như người Trấn Giang Thượng Hải (vùng đất hoạt động của địch). Họ đối với mọi việc luôn “thủ khẩu như bình”. Người ta bắt đầu hoài nghi, cho họ là người của địch cài vào. Bởi tôi cũng là một trong những người đến từ Thượng Hải, cho nên tôi cũng bị nghi lây.

Nhân viên thẩm tra hỏi tôi có phải là người Thượng Hải không? Tôi đáp: – Không, tôi người Giang Tô. Họ nhắc nhở tôi nên cẩn thận.

Nhưng nhóm người bị nghi kia thì lãnh phải cực hình tàn khốc. Nhân viên điều tra giày vò, hành hạ họ đủ kiểu; dùng dây điện châm vào người họ, cho đến khi họ chịu khai ra gốc gác của mình.

Thực sự trong nhóm họ cũng có một người là mật thám địch, ông ta bị tuyên án tử. Bởi vì tôi cũng là người từ Thượng Hải đến, nên bị ép phải đi xem cuộc hành quyết. Sau đó, thêm một lần nữa tôi bị nghi ngờ rất căng. Nguyên do là khi chiến tranh Hàn quốc kết thúc, những bại binh Trung Quốc tại Hàn, bị Mỹ bắt và trả về Đài Loan; còn xâm lên mình họ hàng chữ hàm ý chống địch, tận trung với chính phủ Đài Loan. Vì hàng chữ xâm này mà đám tàn binh kia chỉ có một con đường duy nhất là gia nhập Quốc quân ở Đài. Việc này làm dấy khởi phong trào xâm mình trong đội Lục quân, để thể hiện lòng trung thành với chính phủ.

Một vị sĩ quan hỏi tôi có xâm không? Tôi từ chối và đáp: – Tất cả phát xuất từ trong tâm, chứ không thuộc vào mấy chữ xâm bên ngoài…

Thế là ông ta hách dịch vặn hỏi:

– Tại sao không xâm? Hay anh là người của địch?…

Bọn họ bắt đầu giám sát tôi, tôi ở vào tình thế cực kỳ nguy hiểm. Vì tôi luôn mong có được cơ hội phục hồi đời tu, nên chẳng muốn trên thân mình có hàng chữ xâm như vậy. Nhưng do tôi từ chối xâm, nên nhiều người cũng bắt chước theo.

Lần thứ ba, tôi bị nghi ác liệt hơn, suýt bị xử tử. Nguyên nhân bắt nguồn từ cái tật yêu thơ của tôi. Tôi vào thư viện mượn được cuốn sách, thấy có mấy bài thơ cổ Trung Quốc hay hay, tôi thích quá bèn chép vào sổ tay. Trong đó có mấy câu như thế này: Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi

Dục ẩm, tỳ bà mã thượng thôi

Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi Tạm dịch:

Rượu bồ đào nồng chén dạ quang

Nhắp môi chưa kịp nhạc thúc vang Sa trường nằm say đừng cười nhé Chiến chinh mấy kẻ trở về làng?

Do trong sổ mình có bài thơ này, nên tôi bị vu là phần tử phản chiến. thậm chí họ còn hoài nghi tôi có mưu đồ rủ người gia nhập hàng ngũ phản chiến. Tôi giải thích với viên chỉ huy: -“Thực sự chẳng có gì, do tôi cảm thấy bài thơ này rất hay nên ghi chép vậy thôi”… Nhưng có nói chi cũng vô dụng, họ cứ nhìn tôi bằng cặp mắt đầy ác cảm, nghi ngờ và buông những lời mỉa mai bóng gió kết tội tôi.

Lần này đúng là phiền phức to, tôi bị theo dõi cả ngày; lúc nào cũng bị giám sát kè kè, không được phép làm gì đơn độc một mình. Sau đó án của tôi được trình lên thượng cấp, rất có thể tôi sẽ bị xử tử.

Thật may, tôi gặp một người bạn là Thượng úy có ảnh hưởng rất mạnh. Hồi ở Đại Lục anh học Đại học, từng cùng tôi thảo luận về lịch sử, văn học, Phật giáo… Anh đã cứu tôi kịp thời, giải thích cho cấp trên hiểu rằng: – “Anh ấy xuất thân là hòa thượng, tính ưa văn thơ nên không có gì đáng lo. Vì từng là tu sĩ, nên anh ta khó tránh được thái độ tiêu cực với chiến tranh, nhưng tuyệt chẳng phải là người của địch”…

Thế là tôi thoát nạn.