Tự Truyện Thánh Nghiêm

Chương 16: Gánh Vác Việc Nhà

Sự thật là, Đông Sơ lão nhân cùng tôi nhân duyên vẫn chưa hết, trong lúc tôi bắt đầu nhậm chức Trụ trì Đại Giác Tự, thì ông đến Nữu Ước, lúc đó là năm 1976. Khi Ông chứng kiến cảnh tôi đang hướng dẫn 20 vị đệ tử Tây Phương tập thiền, lòng rất cao hứng; ông quyết định sau khi viện tịch rồi, sẽ để tôi kế thừa tự viện Văn Hóa Quán tại Đài Loan.

Đông Sơ lão nhân nói: – Quản lý tự viện giống như ủ rượu. Chớ cho là Văn Hóa Quán nhỏ nhoi (đối với chú thì nó quá nhỏ rồi) ta để nó lại cho chú giống như là viên men để gầy rượu. Nếu mà chú làm tốt, thành công; thì sẽ chế được rượu ngon, tương lai sẽ có khả năng chế được loại rượu hảo hạng trường kỳ.

Tôi thưa: – Thầy đừng lo, con sẽ chăm sóc tốt Văn Hóa Quán.

Chẳng bao lâu, Đông Sơ viên tịch. Lúc ấy tôi nhậm chức Trụ trì chùa Đại Giác mới được sáu tháng. Mặc dù ở đây tôi điều hành công việc đang rất tốt, nhưng tôi phải vâng theo di nguyện của Đông Sơ lão nhân. Sư phụ đã giao cho tôi một sứ mệnh, mà tôi không có quyền chối từ hay lựa chọn nên đành phải quay về Đài Loan .

Ý nghĩa về sứ mệnh đã có rất lâu trong lịch sử Thiền tông. Đại sư Mã Tổ từng phái hơn trăm đệ tử đi đến các nơi khác nhau hoằng pháp, họ đều “tay không phá núi”, dựng chùa. Cho dù công cuộc xây cất các ngôi kiến trúc đó có đơn giản đến đâu thì cũng phải mất hơn mười năm. Khi tín chúng ngày càng tăng, tự viện bắt buộc phải mở rộng. Mục đích sáng lập tự viện không phải là để khoe chùa to Phật lớn, mà là “lý hành thực nhiệm” (thực sự dấn bước trong trách nhiệm của mình, làm sao để Phật pháp lưu truyền đời đời). Những cố gắng nỗ lực này đã khiến cho lịch đại Thiền tông Tổ sư có được đạo tràng thanh tu của mình.

Phật giáo truyền pháp bắt đầu từ thời Đức Phật Thích ca, đồ đệ lãnh trách nhiệm đem giáo pháp truyền lại cho đời sau. Kiểu truyền thừa này không giống như lễ Truyền Đỉnh Quan (đội mão) đơn giản. Vì có những người trải qua khai ngộ vẫn chưa được tuyển làm truyền nhân, do họ phúc đức chưa tròn đầy hoặc khả năng chưa đủ thiện xảo.

Thiền tông nhấn mạnh tính trọng yếu “Tông phổ truyền thừa”. Trong Truyền Đăng Lục có tường thuật rõ việc các tổ sư truyền thừa cho môn đồ. Quá trình này gọi là “truyền pháp” được bảo lưu từ thời Phật Thích ca kéo dài đến ngày nay. Cho nên khi sư phụ có ý truyền thừa cho tôi, thì tôi bắt buộc phải tiếp nhận! Nếu tôi từ chối, thì tôi không phải là đệ tử của ông. Con có thể từ chối di sản của cha, nhưng theo hệ thống truyền thừa thiêng liêng của Thiền tông, đệ tử không có quyền cự tuyệt sứ mệnh sư phụ giao cho.

Tôi cần giải thích rõ, Đông Sơ lão nhân thực sự không có giao cho tôi “Văn Hóa Quán”, quyền sở hữu tự viện này thuộc về Đổng Sự Hội (chứ không thuộc nơi tôi) và thông qua Ban quản lý Văn Hóa Quán tương lai, họ trao cho tôi một phần trong sứ mệnh hoằng dương Phật pháp.

Cho dù tôi không đến nổi phải phá núi, khẩn hoang… để xây dựng chùa, nhưng khi tôi bắt đầu thực hiện công cuộc phát triển Văn Hóa Quán thì cũng gian nan giống vậy. Buông bỏ chức Trụ trì nơi Đại Giác Tự để quay về Đài

Loan, là tôi từ vị trí ưu rơi vào thế yếu kém. Bởi ở Đại Giác Tự tôi có đủ tài lực, nhân sự và ủng hộ mạnh mẽ của cư sĩ Trầm Gia Trinh, nên tôi chưa từng phải lo đến chuyện tiền nong. Lúc đồ chúng tại Mỹ nghe tin tôi sẽ quay về Đài Bắc nhận trách nhiệm ở Văn Hóa Quán, nhiều người đã nói: – Vì sao thầy phải rời bỏ việc hoằng pháp cực kỳ thành tựu tại Đại Giác Tự đang để quay về Đài Loan gánh lấy cực khổ gian nan chứ hả?

Làm sao tôi giải thích cho các đồ đệ Tây Phương hiểu được, rằng người Trung Quốc có quan niệm rất thiêng liêng về nghĩa vụ và trách nhiệm, và tôi chẳng còn con đường nào để mà chọn lựa.

Về đến Đài Loan, khốn khó lập tức bủa giăng, chào đón. Tôi phát hiện Đông Sơ lão nhân để lại tới ba di chúc không đồng. Trong Thiền tông, chư tổ thường không lưu di chúc, nhưng Đông Sơ lão nhân cần xác minh rõ ràng tâm nguyện của ông. Rắc rối là, trong những ngày tháng sau cùng, do tôi không có ở bên cạnh ông. Nếu như tôi có ở đấy, thì ông chỉ cần khẩu truyền, bảo tôi thay ông tiếp nhận Văn Hóa Quán là đủ.

Trong hai di chúc đầu không hề có ghi tên tôi, bởi vì đã hai lần, tôi từng thưa với ông rằng mình không có ý định quay về Đài Loan. Lần một là lúc tôi đang du học tại Nhật; lần hai là lúc tôi mới đến Mỹ. Nhưng sau khi ông qua Mỹ ghé thăm Đại Giác Tự rồi, chúng tôi đã có chung một nhận thức. Do tôi chịu tiếp quản Văn Hóa Quán, nên trong bản di chúc chót ông đã ghi tên tôi vào. Ba bản di chúc bất đồng này thực sự gây khó khăn cho Ban Đổng Sự cùng tín chúng ở Nông Thiền Tự rất nhiều. Phần tôi, từ bỏ chức vị an ổn ở Mỹ, nằng nặc quay về Đài Loan, để chứng kiến cảnh mình bị hãm nhập vào vòng tranh luận, hỗn loạn rối ren. Tình huống này sao mà giống hệt cảnh ngộ thuở xưa, lúc Đông Sơ lão nhân giao cho tôi làm các việc (khiến tôi toát mồ hôi đừ đẫn cả thân tâm). Tôi tưởng chừng như đang nghe tiếng cười nhạo của ông vang vang trong gió, “HA! HA! HA!” vẫn âm thanh ngạo nghễ kinh người. Thực may, mấy tháng sau, vấn đề cuối cùng cũng giải quyết xong, và chức quyền của tôi cũng không phải tranh bàn nữa.

Văn Hóa Quán còn có một hạ viện tên là Nông Thiền Tự, nằm ở ngoại ô thành phố Đài Bắc. Khi Văn Hóa Quán tiến hành chỉnh sửa, thì đa số các hoạt động đều được dời sang đây. Xung quanh Nông Thiền Tự có đất ruộng và nhà dân chi chít. Bản thân tự viện rất nhỏ, chỉ có một ít tín chúng, ngay cả các chi phí sinh hoạt tạp nhạp cũng thành vấn đề. Tôi phải đến trợ giúp Nông Thiền Tự và tìm cách quyên góp. Nếu không có người chịu bỏ ra nhiều thời gian, tinh thần sức lực và tiền bạc để phụng hiến, thì ngôi tự viện này đành duy trì và vận hành trong eo hẹp. Đông Sơ lão nhân lấy đây làm chỗ an trụ cơ bản, nếu muốn mở rộng cảnh quang để hoằng pháp theo ước nguyện, hầu như vĩnh viễn vô phương thực hiện.

Tôi bắt đầu áp dụng theo cách giảng dạy đang phát tại Mỹ, cho mở lớp thiền tọa và hướng dẫn tu thiền tại đây. Đầu tiên, tôi chủ yếu hướng dẫn chuyên tu. Khóa thiền tập chỉ có thể dung nạp khoảng 20 người. Nhưng họ “khẩu nhĩ tương truyền”, đồn đại dần dà, hấp dẫn đông người trẻ tìm đến. Những môn sinh thời đó sau khi xuất gia rồi, tới giờ vẫn còn đảm nhiệm chức vụ quan trọng trong đoàn thể chúng tôi. Còn những vị giữ nguyên thân phận tại gia, thì trở thành hộ pháp đắc lực cho học viện Nông Thiền Tự và đạo tràng khắp nơi của tôi tại Mỹ, Âu châu và Đài Loan.

Để mở rộng việc trông nom tín chúng, tôi phải hành sự giống hệt các truyền nhân của Mã Tổ Đại sư thuở xưa. Lo khuếch sung tự viện, xây thêm phòng xá, bởi vì phương thức và cách làm chưa phù hợp với quy định luật pháp, nên đã khiến chính phủ Đài Bắc phải quan tâm. Nhưng do chúng tôi có cống hiến rất nhiều về phúc thiện xã hội đối với thành phố Đài Bắc, nên tình huống được thay đổi khả quan.

Trừ việc phát triển hoằng truyền pháp Thiền, Đông Sơ lão nhân cũng muốn tôi đẩy mạnh nền giáo dục Phật giáo tiến lên. Lúc tôi mới đến Đài Loan, trong đây không có học viện Phật giáo dành cho Tăng Ni. Chính vì vậy mà tôi phải qua Nhật Bản học để lấy bằng tiến sĩ. Học vị này của tôi tại Đài Loan chừng như vô dụng. Bởi vì Phật giáo đồ ở đây không hề biết đến giá trị của bằng Tiến sĩ Phật học, họ chẳng hiểu nó có ích chi và dùng để làm gì. Trong khi cách làm của Nhật Bản thì khác hẳn, họ biết cử người đi các nước Ấn Độ, Đức, Anh quốc… du học, rồi khi các du học sinh này thành tài, quay trở về nước, thì giáo hội và các đoàn thể Phật giáo luôn biết trọng dụng, đề cử và cất nhắc, giao cho họ vị trí thích đáng để họ phát huy khả năng, quảng bá nền giáo dục đã được tiếp thu.

Tôi quyết tâm sáng lập “Học Viện Thanh Niên Phật giáo” để cải thiện tình trạng Đài Loan đương thời. Năm 1978, tôi tiếp nhận chức Viện trưởng Viện Nghiên Cứu Phật Học và Giảng Sư Viện Nghiên Cứu Văn hóa Đại Học

Triết Học. Ngoài ra tôi cũng nhận dạy tại Đại Học Đông

Ngô. Chương trình dạy gồm: Hoa Nghiêm, Thiên Thai, Tịnh Độ, Trung Quán, Duy Thức và Thiền Học. Những giáo trình và chức vụ này đã giúp tôi trụ vững trong giới giáo dục và sau đó có thể nhân đây sáng lập Viện Nghiên Cứu Phật Học. Năm 1985, do Đại Học Văn Hóa không thể tiếp tục, nên tôi cho dời nó đến phía Bắc Văn Hóa Quán, lập thành Viện Nghiên Cứu Phật Học Trung Hoa. Hiện nay Đài Loan có mười mấy viện nghiên cứu tương tự vậy.

Trong thời gian quay về Đài Loan kế thừa di nguyện sư phụ, tôi vẫn liên lạc mật thiết với cư sĩ Trầm Gia Trinh. Khi Viện trưởng Viện Dịch Kinh (do ông hộ trì) từ chức, thì tôi tiếp nhận làm thay phần công tác này, khi Viện Dịch Kinh dời đến Nông Thiền Tự, thì Trầm cư sĩ vẫn tiếp tục ủng hộ.

Nhưng tại Nữu Ước, Đại Giác Tự đang rất cần giúp đỡ. Bởi từ khi tôi bỏ đi, tăng chúng dần thất thoát, không ai lo liệu việc trong chùa. Trầm cư sĩ rất mong tôi quay lại Bố Lãng khu, tiếp tục trụ trì, quản lý việc chùa trở lại. Tôi cảm thấy đối với ông mình có nghĩa vụ này, nhưng thật là vô phương, vì tôi chẳng thể báo cho ông biết là bao giờ mình mới có thể từ bỏ trọng trách đang nắm giữ tại Nông Thiền Tự, bởi gánh nặng trách nhiệm tôi đang cưu mang quá lớn, chưa thể bỏ đi.

Trầm cư sĩ quen một Ni sư vừa rời Trung Quốc Đại Lục, từ Miến Điện mới sang Mỹ. Bà không có tự viện riêng của mình, nên Trầm cư sĩ mời bà đem ni chúng về ngụ tại Đại Giác Tự (Lúc đó tôi mới từ chức Trụ trì).

Lưu lãng

Khi tôi đã sắp xếp, an bài và thực hiện tốt những gì Đông Sơ lão nhân từng ký thác, đưa mọi việc vào nền nếp xong; thì Trầm cư sĩ mời tôi sang Nữu Ước hoằng pháp. Thế nhưng, lần sang Mỹ này tôi không thể hồi phục chức vị mình từng đảm nhiệm trước đây. Do các sư nữ đã ở đầy trong Đại Giác Tự. không còn phòng nào cho tôi trú ngụ.

Tôi đành ở tạm tại Bồ Đề Tịnh Xá, biệt thự tĩnh tu của

Trầm cư sĩ ở Trường Đảo. Tôi phải đi đi lại lại giữa Trường Đảo và Nữu Ước. nhưng nếu cứ qua lại như thế thì rất bất tiện, vì cách học sinh tôi quá xa, nên tôi có ý định ra đi. Trầm cư sĩ bảo: – Nếu thầy dời đi, tôi thật vô phương chăm sóc và giúp đỡ thầy!

Tôi đáp: – Không hề gì, tôi thích rày đây mai đó.

Sau khi ra đi, tôi không có tiền muớn phòng trọ, đành ngủ trước Giáo đường hoặc trong công viên. Tôi từng cùng các môn sinh ở đây học cách làm sao sống qua ngày trên đường phố. Họ dạy tôi tìm và hưởng dụng những thức ăn như trái quả, bánh mì bị bỏ (song vẫn còn dùng được) ở phía sau thương điếm hoặc siêu thị, họ còn bày cho tôi lãnh làm các việc vặt để kiếm chút tiền. Chẳng hạn như coi tiệm thay chủ, lo quét dọn hoặc trông chừng két tiền. Tôi phát hiện mình có thể đem hành lý tùy thân gởi tại “Quầy ký gởi vật dụng” nơi trạm xe Trung Anh. Tôi cũng có thể giặt y phục, tắm táp trong tiệm. Các môn sinh mách tôi đến quá nửa đêm, có thể ghé các quán bán thức ăn nhanh nghỉ ngơi và nhâm nhi tách cà phê.

Tôi sống lang thang trong thành phố, một tu sĩ mặc ca sa cũ, ngủ nhờ ngoài hiên, suốt đêm ở tại quán cà phê bầu bạn và nhập bọn cùng những người vô gia cư, (không có nhà để về). Muốn lót dạ thì tìm thức ăn trong những đống trái cây hay rau quả mà người ta vứt bỏ. Lúc đó tôi đã ngoài 50 tuổi rồi, không còn trẻ nữa, nhưng hai vai gánh vác sứ mệnh đi bốn phương hoằng pháp, lòng tôi tràn đầy niềm vui và pháp hỷ sung mãn. Nên mấy cái chuyện cỏn con này có ăn nhằm gì đâu. Đông Sơ lão nhân từng huấn luyện tôi, khiến tôi quen cư trú tự tại, bất kể là ngụ trong phòng lớn hay phòng nhỏ (hay ngủ qua đêm ngoài cổng giáo đường), đối với tôi đều chẳng có gì khác biệt.

Nhiều người cảm thấy tội nghiệp tôi, còn tôi thì ngược lại, tôi thấy mình chẳng có gì đáng thương và cũng không cho là vận số mình kém may. Cũng có nhiều người lo sợ, e là tôi sẽ tìm đến họ xin tiền hoặc van nài cầu xin giúp đỡ. Vì vậy tôi quyết định, tốt nhất là không nên đến nhờ ai giúp, mặc dù tôi cũng tiếp nhận sự hỗ trợ của các vị có lòng. Trưởng lão Hạo Lâm cũng rất hoan hỉ mời tôi đến ngụ tại trú xứ của ông, nhưng tôi không muốn làm phiền ông quá lâu và quá nhiều, khi mà tôi chẳng biết là bao giờ mình có thể báo đáp lại; do vậy, tôi thà sống kiếp lang thang. Nhưng kiểu sống như thế của tôi vẫn có khả năng hù dọa người; hoặc khiến thiên hạ cảm thấy kỳ quái – Các Tăng lữ đạo hữu làm sao có thể để tôi ra ngoài ngủ nơi đầu đường xó chợ? Tịnh xá của trưởng lão Hạo Lâm rất nhỏ, thu nhập không nhiều; nếu tôi trụ tại đó, đối với ông thật đáng lo. Giá như kinh tế ông khá, chùa rộng một chút, thì nhiệt tình chiêu đãi của ông sẽ khiến tôi cảm thấy đỡ ái ngại biết bao.

Tôi cảm thấy mình sống lang thang trên đường là việc tốt. Nhờ vậy mà tôi học được cách không ỷ lại vào bất kỳ ai, cũng chẳng bị ép buộc phải tìm đạo tràng, hoằng dương thiền pháp (Bồ tát trong lúc hoằng đạo chỉ mong chúng sinh được ly khổ) nên rất cần kham nhẫn và phải trải qua nhiều mài luyện khốn khó. Khi Tăng lữ Phật giáo Ấn Độ đến Trung Quốc, Nho giáo và Lão giáo đang có ảnh hưởng rất mạnh. Lúc đó Nho giáo còn muốn khu trừ Phật giáo (nhất là những người xuất gia). Phật Thích ca tin rằng, nếu như có thể chịu đựng được bao mài luyện gian khổ, thì có thể khai phát cho người, và ảnh hưởng đến thiên hạ. Người ta thường hi vọng cuộc sống mình bình thuận, không phiền phức, nhưng hành giả tu theo Phật giáo thì khác: – Khi hóa độ người là phải chuẩn bị cam chịu thọ khổ, thọ nạn rồi – Làm sao để nhẫn chịu khổ nạn? Mã tổ Đại sư từng dạy chúng ta: – Cần phải giữ tâm bình thường. Ngụ ý là: Phải thường bảo trì tâm bình tĩnh, an ổn. Không duyên niệm theo hoàn cảnh chung quanh. Lúc thành công, không nên cho là ta làm thành, không

nên quá hưng phấn hay tự kiêu – Bởi thành công đó có được là nhờ nhiều nhân tố liên kết: người, việc, hoàn cảnh, thuận duyên… hỗ tương mà thành tựu. (Nếu như công việc bạn muốn tiến hành, nhưng chỗ chỗ đều gặp chướng ngại khó thể thành tựu khiến bạn dễ sinh nản lòng muốn buông bỏ. Những khi gặp phải tình huống như vậy, tốt nhất là chẳng nên bi quan chán chường, phải hiểu là nhân duyên chưa đủ; đừng vội cho mình là một người thất bại – vì thất vọng chỉ đem lại thống khổ mà thôi.

Giữ gìn (bảo trì) tâm bình thường – là không phải cứ bất động (buông xuôi) hoặc đặt mình rơi vào trạng thái bị động (để cho vọng niệm mặc tình xỏ mũi dẫn đắt). Bạn sống vẫn phải hết lòng với trách nhiệm. Hòa thượng Hư Vân nói: “Không hoa Phật sự, thời thời phải làm; thủy nguyệt đạo tràng, xứ xứ phải xây”. Xin giải thích: Những công tác này mặc dù là hư huyễn, nhưng chúng ta vẫn phải làm. Dù chúng sinh là hư huyễn, song chúng ta vẫn phải đi hướng dẫn họ. Cho dẫu Đạo tràng tu giống như bóng trăng trong đáy nước, không thật có; nhưng ta vẫn phải kiến lập đạo tràng và bắt buộc phải độ chúng sinh. Đây chính là trách nhiệm mà ta cần phải tận lực hoàn thành và không nên chấp vào thành bại. Chư Tổ sư Thiền tông dùng tâm bình thường ứng dụng trong mọi lúc, mọi sự, mọi sinh hoạt… Nếu không được như thế, thì chẳng phải là Thiền sư chân chánh. Trong tháng ngày lang thang, tôi nỗ lực bảo trì tâm bình thường và không hề biến mình thành kẻ lưu lãng. Tôi nhớ đến Đại sư Hàn Sơn trên núi Thiên Thai, ông lấy trời làm màn, đất làm chiếu; lấy mây làm mền, đá làm gối; dùng suối để tắm. Nếu trong chùa có gạo có rau, thì cứ thế mà dùng. Còn nếu không có gì để ăn, thì ông lót lòng bằng rau cỏ, trái quả… Ông sống tự tại an nhiên, làm ra nhiều câu thơ rất ưu mỹ:

獨臥重岩下蒸雲住不消室中雖滃靉心里絕喧囂夢去游金闕魂歸度石橋拋除鬧我者歷歷樹間瓢

Âm:

Độc ngọa trùng nham hạ

Chưng vân trú bất tiêu

Thất trung tuy ông ái

Tâm lý tuyệt huyên hiêu

Mộng khứ du kim khuyết

Hồn quy độ thạch kiều

Phao trừ náo ngã giả

Lịch lịch thụ gian biều Biều

(Nghĩa: Nằm một mình dưới lớp lớp đá núi, mây kết tụ lại chẳng tan. Trong thất tuy mờ mịt, nhưng trong lòng không còn ồn náo. Nằm mơ thấy dạo chơi nơi cung vua, hồn về đi qua cầu đá. Thả mình trong trái bầu (biều) – là quả bầu hay hồ lô mà các ông tiên thường mang theo bên mình, khi cần nghỉ ngơi thì chui vào hồ lô ngủ. Câu này diễn tả phong thái nghỉ ngơi tự do tự tại, an nhàn như tiên.

Tạm dịch

Non cao đá dựng chập chùng

Mình ta đánh giấc thung dung giữa trời

Trên đầu, mây ngủ quên trôi

Sương giăng mờ thất, tâm thôi rộn ràng

Mộng dạo chơi tận… cung vàng

Hồn về cầu đá, mơ màng… phiêu du Ném phăng cái ngã khỏe ru

Như tiên ngụ giữa… hồ lô an nhàn!

Khi bạn không có bất kỳ cái gì, thì bạn tự do tự tại, một khi bạn có cái gì, ắt sẽ bị nó ràng buộc, trói cứng. Tôi cực kỳ hạnh phúc, chẳng hề cảm thấy là mình không có tương lai. Ngược lại, tôi còn cho rằng tương lai sẽ đem đến nhiều phong phú, viễn đại nữa. Bởi tôi có các môn sinh, nên còn sứ mệnh phải hoàn thành. Chỉ là buổi tối, tôi chưa biết mình sẽ ngủ ở đâu mà thôi. Xem ra, so với việc không có trú xứ, không có tương lai, làm một gã lang thang không có nhà để về, tôi thật sự quá tốt rồi, nhưng tôi biết mình không thể sống lưu lãng cả đời.

Bây giờ, cuộc sống của tôi thật khác biệt, tôi quen biết nhiều lãnh tụ thế giới, giữ chức và phát biểu, diễn thuyết trong Đại Hội Hiệp Quốc. Đệ tử tôi có các cao quan, tôi trở thành là khách mời, được Trung Quốc Đại Lục, Thái Lan… cực kỳ ưu ái đãi ngộ. Các tín đồ đối với tôi rất tôn kính. Người ta cho rằng, nếu đối với tôi không đãi ngộ như vậy thì không đúng. Thật sự là, nếu họ chẳng ưu ái thì cũng đâu có gì sai. Cho dù hôm nay tôi nổi danh một thời, nhưng khi tôi không thể làm những việc như tôi đang làm thì tôi có thể bị lãng quên. Trong lịch sử có bao nhiêu người có thể lưu danh? Tài phú cũng như quyền lực, thảy đều là hư huyễn. Bởi vậy, người ta trong bất cứ tình huống nào, cần phải bảo trì tâm bình thường.

Tục ngữ nói: (Do giản nhập xa dị, do xa nhập giản nan). “Từ giản dị vào xa hoa dễ, từ xa hoa tiến đến giản dị khó”. Nếu không có được tâm bình thường, thì đúng là như thế! Còn nếu có được tâm bình thường, thì bất kỳ trong tình huống, hoàn cảnh nào, bạn đều là người tự do tự tại!

Chương 17: Bàn Thờ Phật Đầu Tiên

Trong tháng ngày lưu lãng ấy, Trầm cư sĩ vẫn hết lòng quan tâm đến tôi. Ông có một gian biệt thất dành để nghỉ ngơi, tên là Bồ Đề Tịnh Xá, tọa lạc tại phía bắc Trường Đảo. Ông không ngụ ở đó, biệt viện này dùng để tu tập cá nhân hay mở Pháp hội tại địa phương. Ông từng đề nghị dành riêng nơi này cho tôi cư trú để dạy các môn sinh. Nhưng nhân viên quản lý tại đó đối với tôi rất lạnh nhạt vì cho rằng tôi chỉ biết chạy về Đài Loan để lãnh chức trụ trì Nông Thiền Tự mà quay lưng với Hội Phật giáo Mỹ quốc và Đại Giác Tự, Tôi vô phương giải thích cho họ rõ nội tình.

Trong tháng ngày cuối cùng ở Bồ Đề Tịnh Xá, có lần, một vị học viên đến quá khuya và đã tự mình mở cửa đi vào. Sáng hôm sau, khi viên quản lý phát hiện cửa mở, ông cầm súng chỉa vào chúng tôi thét ầm lên: – Các người là phường đạo tặc, lần sau còn làm thế này nữa thì coi chừng!… Ta cho toi mạng!

Sau đó tôi bảo Trầm cư sĩ: – Mặc dù chúng tôi không đúng, cũng chẳng nên cầm súng chỉa vào như thế.

Trầm cư sĩ bảo: – Y đang tạo ác nghiệp!

Và ông bán Bồ Đề Tịnh Xá đi.

Thái độ thiếu mỹ cảm tương tự cũng xảy ra. Có lần, tôi đến Đại Giác Tự mượn ít bồ đoàn, những đồ dùng này là do tôi làm ra khi còn ngụ tại đây. Nhưng vị tri sự phái người đến trả lời: – Chúng tôi không dễ gì đem bồ đoàn này cho ông mượn!

Tôi hỏi: – Các vị đang dùng ư?

Họ đáp: – Đó là việc của chúng tôi!

Lần này tôi không nói gì với Trầm cư sĩ. Nhưng làm thế nào đây? Tôi quen một vị lang thang, có bằng hữu là thợ may. Cô ta nghèo lắm, ở trong căn hộ thuê nhỏ xíu, có máy may. Cô nói nếu chúng tôi đưa đủ vật liệu, cô tình nguyện may bồ đoàn miễn phí giùm cho.

Trước đó, tôi thường nghĩ rằng: “Xuất gia không nhà, xứ xứ là nhà. Tôi không cần có nhà của mình!” Thế nhưng bây giờ tôi đã hiểu, vì hoằng dương Phật pháp, muốn bồi dưỡng tốt người tu hành, thì bắt buộc tôi phải có chỗ của mình. Người ta từ chối không cho tôi mượn bồ đoàn là đúng.

Tôi sống lang thang phiêu bạt ngoài đường ngót sáu tháng. Lúc đó là mùa đông, khí trời lạnh buốt, gió rất mạnh. Nhưng tôi rất yêu thích kiếp sống tự do. Đêm đã khuya lắm, bốn bề yên tĩnh, tôi khoác tăng bào vào, du tẩu trên đường phố, trong khi tuyết rơi lất phất… Vì vậy tôi gọi mình là: “vị Tăng hành cước giữa tuyết sương” (phong tuyết trung đích hành cước Tăng).

Tôi phát hiện văn hóa Đông phương và Tây phương khác nhau rất nhiều. Cho dù tôi hiểu và luôn cố thích ứng với các tập tục Tây phương, nhưng thực tế vẫn không dễ dàng gì. Tôi nhớ lần đầu ăn sáng ở chỗ các học chúng Tây phương cư ngụ, thấy trên bàn có bánh mì, sữa, bơ… không có gì khác. Tôi hỏi: – Sao không có món gì ăn?

Một đồ đệ tôi nói: – Đây là điểm tâm sáng. Sao thầy bảo là không có “Đông Tây”?…Thế là chúng tôi cùng bật cười to. (Từ “Đông tây” theo tiếng Trung Quốc có nghĩa là: thứ gì, đồ gì v.v)…

Y phục bị rách rồi, tôi tự mình vá lại thì các đồ đệ liền lấy y phục rách của họ đưa cho tôi.

Tôi bảo – Các vị có thể tự mình tập khâu vá…

Họ đáp: – Người Mỹ không biết vá y phục. Hễ đồ rách thì chúng con mua cái mới.

Tôi nói: – Các con hiện tại là người xuất gia rồi, cần phải học cách vá y phục, nhất là tăng bào, việc này thực sự khó và không dễ làm!

Tôi thử dạy họ, nhưng họ luôn đẩy mớ y phục ấy cho tôi, còn nói: – Thầy xem ra rất thích làm việc này mà!…

Cuối cùng thì họ cũng chịu học. Muốn dạy đồ đệ Tây phương, quả thực, cần phải kiên nhẫn rất nhiều. Tại Mỹ, tôi rất may mắn khi nhận được sự giúp đỡ của người nghèo lẫn người giàu; nhưng thường không tìm được sự hỗ trợ nơi người xuất gia. Trong thời gian lưu lãng, khi tôi ngỏ lời xin trú tạm tại các Trung tâm Phật giáo, thì các trụ trì đều bảo: – Thầy là một vị Đại bồ tát, chùa chúng tôi đối với thầy thật sự quá nhỏ! (Mà nếu Trụ trì chẳng cung cấp chỗ tá túc thoải mái cho tôi, thì họ sẽ bị chỉ trích).

Thật ra các trụ trì này đều là người từ nước ngoài vào Mỹ, họ phải phấn đấu lắm mới có thể sinh tồn. Họ đang lo, làm sao để Phật giáo tại Mỹ dung nạp và công nhận địa vị họ. Nếu như tôi ở tại chùa họ quá lâu, điều này có thể âm thầm uy hiếp địa vị họ. Vì cũng có tình trạng Hòa thượng bên ngoài tới xin trụ nhờ một thời gian, sau đó các tín đồ tụ tập, hè nhau cho phản ứng thật bất ngờ: Đuổi vị trụ trì cũ đi!

Một khi tín chúng phát hiện vị thầy cũ không tốt bằng thầy mới, thì sẽ phát sinh tình huống như thế đó. Có lúc, tuyệt chẳng phải vị thầy cũ bất hảo, nhưng khi tín chúng khi tiếp xúc với vị thầy mới đến rồi, họ lại không muốn ủng hộ vị thầy cũ nữa. (Tại Trung Quốc Đại Lục, vào thời đại hoàng kim của Thiền tông, triều Đường (618 907 tây lịch), nhân vì tự viện rất lớn, ai đến cũng được hoan nghinh. Các Đại sư giàu tín tâm xây chùa, cho nên chẳng mảy may lo vị tu sĩ mới đến sẽ chiếm chỗ mình. Còn bây giờ, hơn nửa số tự viện tại Mỹ rất nhỏ. Nhất là ở nước Mỹ này, chùa thường do cá nhân kinh doanh quản lý, không thuộc bất kỳ đoàn thể lớn nào. Nhân đó Trụ trì không có cảm giác an toàn.

Tôi rất thông cảm và cũng không có ý ở lâu cùng họ. Họ là một nhóm người xuất gia, nhưng cũng có những mối lo hệt như người tại gia. Phát sinh những tâm trạng này là chuyện thường, bởi không phải ai xuất gia cũng đều đã buông bỏ được tự ngã.

Bây giờ tôi mới minh bạch, hiểu là mình cần có một trung tâm Thiền riêng. Dù rằng Tăng chúng (các môn sinh lẫn đệ tử tôi), trong lúc tôi sống vô gia cư (không có chỗ về), họ đối với tôi vẫn một bề trung thành, nhưng tôi biết mình không thể lưu lãng suốt đời, chúng tôi cần có một chỗ riêng của mình.

Thế là chúng tôi tìm đến Hoàng Hậu khu, thuê một nhà trọ với giá 350 usd mỗi tháng. Lúc này trong túi tôi chỉ có 700 usd, vừa đủ tiền thuê một tháng đầu. Tôi báo cho Trầm cư sĩ mình không khả năng trả tiền phòng tiếp tục. Ông vẫn tốt như xưa, không hề thay đổi, sốt sắng giúp tôi giải quyết vấn đề.

Lúc chúng tôi chuyển đến chỗ mới, trong phòng trống trơn không một vật, ngay cả tượng Phật cũng không có. Trưởng lão Hạo Lâm liền tặng tôi một tượng Phật, tôi lượm được ba miếng gỗ trên đường, đóng thành một bàn thờ Phật.

Đây quả là một ngày hạnh phúc trong “ngôi chùa đầu tiên của chúng tôi”. Bàn thờ Phật được chế tạo trước nhất. Có một chủ tiệm Trung Quốc tặng cho hoa và trái cây, chúng tôi liền đem chưng cúng Phật, sau đó tiếp tục đi lượm mấy đồ gia dụng cũ người ta vứt bỏ. (Có mấy cái ghế lượm được lúc đó, đến giờ vẫn còn xử dụng tại Đông Sơ Thiền Tự). Chúng tôi kiếm được một cái nĩa, cái vá múc canh và những dụng cụ dùng để ăn khác, chỉ thiếu đũa mà thôi.

Tôi đến nhà một tín đồ người Hoa, kể chuyện chúng tôi đã thuê được một ngôi nhà, thế là ông tặng cho tôi một cái bàn dài.

Chúng tôi không có tiền mua thực vật, có một vị người Thái vui vẻ tặng ít rau từ khu vườn của ông. Chiều đến, chúng tôi ra chợ lượm các thứ rau củ người ta vứt bỏ như khoai tây, rau Cao Ly v.v… tuy nhìn bề ngoài hình dáng không tốt nhưng mà còn ăn được. Tương tự thế, chúng tôi cũng đi thu nhặt bánh mì bị vứt bỏ từ các tiệm bánh mì.

Tôi nghĩ thầm: “Nước Mỹ đúng là đất lành, ở đâu cũng kiếm được đồ cần dùng miễn phí!” Tăng chúng của tôi đại đa số là học sinh nghèo, song rất giỏi giang, tài ba. Chúng tôi cùng nhau ra ngoài quét đường. Trong tháng ngày sống bất ổn định như thế, khi tôi bận tìm chỗ để an trí các môn đệ, thì đám đệ tử này luôn tiếp tục theo tôi tu hành. Có một học sinh tại làng GMK thành phố Manhattan có một chỗ trọ là nhà kho. Tôi đẫn theo khoảng 25 vị môn sinh đến đây. Chúng tôi thực hiện khóa sáng ở đây vào lúc 6 giờ, sau đó đả tọa; tôi khai thị và cho tiến hành tiểu tham cá nhân trong phòng ngủ của chủ nhân. Đoàn thể này về sau đã giúp tôi thành lập Trung Tâm Thiền đầu tiên, xuất bản “Thiền Tân Văn, Thiền Tạp Chí” và thành lập “Trung tâm trụ sở NXB Pháp Cổ Sơn” (Pháp Cổ Sơn Bản Xả Đích hạch Tâm Chi trụ).

Lập đạo tràng

Sau này, chúng đệ tử ngày càng tăng, chúng tôi có được một số tiền to nhờ các vị hộ trì phụ đóng góp (phần lớn là nhờ vào sự trợ giúp của cư sĩ Trầm Gia Trinh), đủ để chi ra 45 ngàn mỹ kim mua một tòa nhà tọa lạc tại Hoàng hậu khu (thuộc thành phố An mẫu hách tư, thuộc vùng Khảlạc na nhai), ngôi nhà này trước đây nguyên là gian công xưởng. Trong lúc tôi đang lo chuẩn bị tiền nong thì cư sĩ Trầm sốt sắng bảo là ông có một ngân khoản để cho tôi cho mượn. Nhưng đến sau này, khi tôi hoàn tiền lại, thì ông không lấy và bảo: Nếu hồi đầu ông không nói là “Cho vay”, thì chắc chắn tôi sẽ không chịu nhận. Rồi ông nói: – Thôi thì hãy viết một phiếu quyên góp cho tôi vậy nhé!

Tôi luôn tri ân sự hộ trì của Trầm cư sĩ, trong lúc những người sở hữu Phật giáo liên minh hầu như đều xa lánh tôi, thì ông vẫn như xưa, một bề chung thủy. Người như ông thật hiếm có, không hề có tính tư lợi và lúc nào cũng trung thành, kiên định. Ngay cả khi tôi rời bỏ Đại Giác Tự ra đi, ông vẫn cư xử rất tốt với tôi, từ đầu đến cuối không hề thay đổi.

Thời gian dần chuyển biến, đoàn thể chúng tôi mở rộng rồi, thì môn sinh đa số là người Tây phương, song người Trung Quốc cũng ngày một tăng đông. Tôi lựa chọn khu vực Khả lạc na này, là vì giá nhà tương đối rẻ. Thành viên chúng Tây Phương thời kỳ đầu tôi chủ yếu tuyển “Đại chuyên sinh” (sinh viên đại học và cao đẳng), sau đó tín chúng Trung Quốc cũng đến nhiều hơn.

Tòa kiến trúc trên Khả lạc na, nguyên là một công xưởng cơ khí, khi chúng tôi chuyển đến, xung quanh rất bát nháo, hỗn độn. Khắp nơi đầy dầu máy. Chúng tôi không có tiền thuê chủ thầu hoặc nhân viên chuyên nghiệp xử lý, nên chúng đệ tử phải tự mình ra tay quét dọn. Họ tẩy rửa, sơn phết lại và thân hành làm thợ mộc luôn. Mỗi ngày, nhất là vào cuối tuần, đều có người đến giúp. Cũng được nhiều người cung cấp các nhu cầu cần thiết như tiền bạc, dầu sơn, gạch, v.v..

Sau sáu tháng dốc sức chỉnh tu, tòa nhà này dần dần xem rất được mắt và đã có hình dáng kiểu mẫu, trở thành một Trung Tâm Thiền Tu hẳn hòi.

Trước khi hoàn tất, chúng tôi đã thảo định, thành lập một tổ chức phi doanh lợi. Để tưởng niệm “Trung Hoa Phật giáo Văn Hóa Quán” của Đông Sơ lão nhân tại Đài Loan, tôi lấy tên đó đặt cho nơi này.

Cuối cùng, Trung Tâm Thiền thành lập xong, đoàn thể cũng ổn định, lớn mạnh trưởng thành. Tôi ấn định và tổ chức khóa tĩnh tọa, thiền tu. Khởi sự cải tiến phương pháp và kỹ thuật giảng dạy, hình thành phong cách thiền.

Giáo thọ Thiền tu đã có rất lâu lịch sử. Thời kỳ đầu, pháp thiền Trung Quốc nhấn mạnh việc tu hành, nhập định, dừng tâm khán tịnh. Hành giả cần viễn ly trần thế, nghĩa là trụ trên núi hay hang động, độc lập tu hành. (Từ Tây lịch năm 580 651) Thời Tứ tổ Đạo Tín, mới bắt đầu phương thức tu hành đoàn thể, thậm chí có đoàn thể nhiều tới 500 người. Tín chúng không còn tu đơn độc nữa. Đến năm 638 713 (Tây lịch), Lục tổ Huệ Năng lại thay đổi (tái cải biến) phương pháp tu, khi Ngài nghe kim cang kinh đến câu: “Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm” thì khai ngộ. Sau thời Ngài, việc tu hành thiền thay đổi uyển chuyển vô cùng. Ngài dạy phương pháp trứ danh là Tam vô: vô niệm, vô tướng, vô trụ. Nếu như khéo thể nhận Tam vô, thì khai ngộ.

Từ đó về sau, Thiền sư bảo các đệ tử, nếu như có thể thời thời khắc khắc luyện tập thái độ tam vô, thì không cần học tập lý luận hoặc phương thức tu hành phức tạp nào nữa. Trong quá khứ, thông thường các Thiền sư ngoài việc trách mắng tật hôn trầm và giải đãi của các đệ tử ra, họ chẳng cho hướng dẫn chơn chánh nào. Họ có thể vì răn dè chúng đệ tử mà nói: “Sinh mệnh vô thường, làm sao cả ngày hôn trầm, lãng phí thời gian?”

Sau này đến triều Tống xuất hiện Thiền sư Đại Huệ, ông là truyền nhân của Thiền sư Lâm Tế triều Đường, sáng lập ra pháp thiền Thoại đầu, dạy hành giả tham các câu (thoạt nghe có vẻ như không hợp lý và buồn cười), đại loại như: “Gì là Vô?” (Thập ma thị vô?) hoặc: “Gì là bản lai diên mục của ngươi?” (Thập ma thị nễ đích bản lai diện mục?) hoặc chỉ là một chữ “Vô”? Chủ yếu là mượn đây để chú tâm vào một vấn đề, nhằm bài trừ tạp niệm. Hành giả tâm chuyển biến đến khai hoát, thì càng liễu giải ý nghĩa Tam vô.

Cũng đồng thời đó, tông Tào Động chủ trương pháp Thiền Mặc Chiếu, khiến người thanh thanh sở sở, minh bạch bản thân làm gì, dù công tác hay đi đường đều luôn bảo trì tính giác tri toàn nhiên, không một chút chấp trước tự ngã trung tâm. Sau này, tông Lâm Tế có ảnh hưởng mạnh mẽ hơn, vì có thuyết cho rằng phương pháp tu Thiền Mặc Chiếu không chuẩn xác (do họ chưa thực sự hiểu pháp Thiền mặc chiếu của Đại sư Hoành Trí Chánh Giác một cách chân chánh), nên đã cho rằng Thiền mặc chiếu dạy an tâm như hắc động (chí tâm như hắc động)..khiến tiếng tăm Mặc Chiếu bị mờ nhạt.

Cho dù hiện tại tôi dốc sức trùng chấn Thiền Mặc Chiếu của Hoành Trí Chánh Giác Đại sư, nhưng cũng có người của tông Lâm Tế cho rằng đây là loại thiền pháp dạy lầm! Sự thật là, Thiền Mặc Chiếu và Pháp Nội Quán Nam truyền, rất giống pháp Trực quán của Tông Thiên Thai, đây chính là nguyên nhân Thiền Mặc Chiếu được hoan nghênh, nó hấp dẫn rất nhiều đối với những người có hứng thú truyền thống.

Tôi hướng dẫn cả hai phương pháp: Thiền thoại đầu và Thiền mặc chiếu; hơn nữa có cả truyền thừa Lâm Tế tông và Tào Động tông. Tôi không cho làm sao là tối ưu nhất, chỉ tận lực làm y theo nguyên tắc Hoành Trí Chánh Giác Đại sư đã truyền lại, chấn hưng Thiền Mặc Chiếu.

Chúng đệ tử thông thường sẽ ở tại Thiền Đường hơn mấy năm (có người vừa nghe đến một câu thoại liền buông bỏ chấp trước trung tâm tự ngã, có người thậm chí khai ngộ tại Thiền Đường). Nhưng việc thể nghiệm khai ngộ đa số thường phát sinh ngoài Thiền Đường, khi họ nghe một âm vang, hoặc nhìn thấy một sự tình gì, đột nhiên phát khởi phản ứng cường liệt, thế là liền khai ngộ.

Tôi thường dùng các phương pháp khác nhau dạy chúng Tây Phương tu thiền, sao cho phù hợp với đời sống cư sĩ tại gia. Cách tu này thích hợp với những người chỉ có thể ở trong chùa vài ngày. Tôi không tán đồng phương pháp thiền tu ngày xưa, cũng không bắt buộc họ phải có khả năng đạt được tam vô lập tức. Trước tiên tôi dạy môn sinh đếm hơi thở (đây là học lại từ ông bạn Nhật Bản của tôi), nó cũng được Phật giáo Tiểu thừa Nam truyền và Tông Thiên Thai Trung Quốc sử dụng, cho dù chỉ là một số rất ít người.

Tại Mỹ, tôi đem quá trình tu tâm (đạt đến Tam vô) phân thành ba giai đoạn: Đầu tiên là Tập trung tâm, kế đến là Thống nhất tâm, cuối cùng là Vô tâm. Muốn đạt đến Tập trung tâm, tất phải tu hành thiền định, khiến tâm tập trung chú ý vào một điểm. Thế nhưng tôi không thật sự dạy người nhập định. Tôi bảo họ: – “Khi tâm niệm không còn bị động, là đạt đến Tập trung tâm rồi. Bước tiếp theo là Thống nhất tâm: trước tiên là cho thân và tâm thống nhất (tầm cầu thân dữ tâm thống nhất). Bạn không còn cảm thấy thân thể là gánh nặng, mà phi thường thư thái, chẳng ngứa cũng chẳng đau, thân thể giống như bông gòn, không trọng lượng, tự do trôi nổi trong không khí. Sau đó bạn không còn cảm thấy thân thể tồn tại, thân tâm và cảnh thống nhất rồi. Bạn cũng không còn cái cảm thọ phân biệt về hoàn cảnh có chủ quan hay khách quan nữa, bạn cùng vũ trụ hợp nhất, không còn cảm thọ thời gian, không gian và cũng không có bất kỳ giới hạn nào.

Giai đoạn cuối cùng là Vô tâm, bạn không còn bám víu (bả) thân thể, thấy tâm và cảnh như chính mình. Bạn vẫn có thể giác tri tâm mình, thân và hoàn cảnh rõ ràng, nhưng không còn có tự ngã hiện diện trong đó. Có một câu chuyện liên quan đến Thiền: Trò hỏi: – Trong trạng thái vô tâm, đếm không rõ hiện tượng diễn qua trước mắt thì phải làm sao? (tại vô tâm đích trạng thái trung, số bất thanh đích hiện tượng tại nhãn tiền trình hiện thời, cai chẩm ma biện?) Vị thầy đáp: – Hồng không là trắng, lam chẳng phải đen, nhưng tất cả cùng ngươi vô can.

Đây chính là nói: Bạn có thể xử lý vô số hiện tượng, nhưng chủ quan tự ngã cùng với những sự vật này tuyệt không có sự đối lập giữa chủ quan và khách quan. Đây là Vô trụ tâm. Việc mà bạn phải làm là, dùng tâm từ bi và trí huệ, (nhưng không phải là dụng tâm có ý thức tự ngã) Một giai đoạn cuối cùng này rất khó giải thích, người không chứng ngộ khó thể hiểu rõ vì sao gọi là Vô trụ tâm.

Pháp thiền

Phương pháp của tôi cùng phương pháp trong Thiền

Đường Trung Quốc áp dụng không giống nhau. Thiền Đường Trung Quốc ngoại trừ thời gian thiền tọa mỗi cây hương, tiến đến kinh hành bước nhanh ra, thì không có vận động gì khác. Còn theo cách dạy thiền tu của tôi, trừ kinh hành bước nhanh ra, còn dung nạp kinh hành bước chậm (mạn bộ kinh hành) của Nam truyền. Tôi cũng dùng

Yoga Ấn Độ và Thái cực quyền cùng An quyền của Trung Quốc. Người Tây Phương hầu như rất ưa kiểu dạy có nhiều thể loại và cả đến phương pháp nửa động nửa tĩnh như vậy, họ có hồi ứng rất tốt.

Từ khởi đầu tại Lang Sơn, lễ Phật luôn là trọng tâm tu hành của chính bản thân mình, cho nên tôi cũng dạy học sinh bái Phật. Tôi suốt đời lễ Phật đã không biết bao nhiêu lần? Khó mà đếm hết! Nghi thức lễ lạy này là phương pháp tu hành cực kỳ có hiệu lực. Mặc dù chúng Tây Phương lúc bắt đầu tập lễ cảm thấy có chút ít khó khăn.

Có người xem việc lễ bái trước Phật như là phương thức mài luyện cho tự ngã khiêm hạ, cũng có người lễ vì sùng bái Thánh tượng.

Quan niệm “Lễ Phật tiêu nghiệp chướng” đối với người Tây Phương có vẻ thần bí, khó giải thích nên tôi nhấn mạnh lợi ích thực tiễn của việc bái Phật: là giúp tâm mình an định. Đối với người vô phương an tâm, tôi dạy họ chầm chậm lễ Phật, động tác lễ Phật ảnh hưởng toàn thân. Bái Phật rồi, thân thể phóng túng của họ được an định trở lại. Sau đó mới tiến thêm một bước là buông vọng niệm và điều tâm.

Xướng tụng và cầu nguyện là một đề mục khác trong giáo trình hướng dẫn tu thiền của tôi. Sức mạnh của cầu nguyện thì Tâm lý học lẫn Khoa học đều vô phương giải thích.

Khi chúng ta cầu nguyện, tâm phát sinh sức mạnh. Nói theo Phật pháp thì người cầu nguyện cùng đối tượng cầu nguyện cũng giống như… cái chuông và người gõ chuông – hay sự liên quan giữa cái gương cùng người soi gương – Nếu không có người gõ chuông, thì chuông chẳng thể ngân. Nếu không có người đúng trước gương, thì gương chẳng hiện hình! – Khi cầu nguyện trước đối tượng, nếu người ta nhất tâm và có đại tín tâm thì mới có thể phát sinh lực lượng. Cơ đốc giáo cũng tin như thế. Chỉ có người tin được cứu. Chính từ quan điểm này, tín ngưỡng Phật giáo cùng tôn giáo Tây Phương tuyệt chẳng khác biệt nhau. Tín ngưỡng là căn nguyên động lực cầu nguyện

Một bực khác nữa, tu hành Thiền có thể sản sinh tâm lực. Thí như, khi mẫu thân tưởng nhớ đến con, thì khi đó con cũng nhận thấy là mình phải viết thư hay gọi điện về cho gia đình. Người con linh cảm được mẫu thân đang mong, cho dù không trực tiếp nghe mẫu thân nói.

Dạng tâm lực này diễn biến khắp toàn cầu. Đông phương, Tây Phương đều có! Nhưng đây chỉ mới là sức mạnh nội tâm của cá nhân mà thôi. Thử tưởng tượng, lúc ngàn người đều xúm nhau tụng chú Đại Bi, thì trong đó sẽ phát sinh sức mạnh cảm ứng cực lớn, nhân duyên tăng mau, thành thục… cho đến khi chuyển biến xuất hiện.

Người ta có thể vì cần ngân quỹ mua đất xây chùa mà cùng nhau cầu nguyện, việc này từng phát sinh khi chúng tôi tạo Pháp Cổ Sơn, xây Đạo tràng và Đại Học Phật giáo hay lúc quyên tiền mua Viện Nghiên Cứu… Đây không phải là Bồ tát Quan Thế Âm khiến những người này đồng ý cho mua đất, mà do lúc xưng niệm Bồ tát Quan Thế Âm, trong tâm sản sinh ra sức mạnh đem lại kết quả này. Đương nhiên nhân duyên kết tựu thành quả cần phải chín muồi; nếu không – cho dù nhiều người đồng nguyện cầu cũng vô dụng – hiền tông không khuyến khích cá nhân mượn việc xướng tụng để cầu nguyện một kết quả đặc biệt nào đó. Thiền sư cầu việc gì, không phải vì bản thân các vị ấy – mà là cho cả mọi người – Thí như, khi thiên tai hạn hán nghiêm trọng xảy đến, đất khô cằn nứt nẻ, có thể các quan viên địa phương sẽ thỉnh hòa thượng cầu mưa . Ví dụ như, Hòa thượng cầu mưa, được mưa rất nhiều. Người Tây Phương cho đây hoàn toàn là mê tín! Điểm này tôi đồng ý, có thể cho là đây là hoàn toàn trùng hợp. Cầu mưa được mưa, kỳ thật chỉ là mưa tình cờ rơi xuống đúng lúc, bất kể là có người cầu mưa hay không.

Nhưng mà, những gì tôi làm và từng dạy, không thể dùng Tâm lý học hoặc Khoa học để mà giải thích! Việc khai ngộ trong Thiền tông – không thể dùng thí nghiệm tạo ra – Cũng không thể dùng máy móc cơ khí để khảo sát thăm dò! Khai ngộ chỉ thông qua thực chứng, như người uống nước, nóng lạnh tự biết!

Tôi đã từng giới thiệu các phương pháp hướng dẫn môn sinh, những phương pháp này quan niệm chủ yếu là quán nhân duyên. Bất luận sự vật gì sinh diệt, đều có nguyên nhân của nó. Có những nguyên nhân ta biết và có những nguyên nhân ta không biết. Mỗi sự tình phát sinh đều có nguyên nhân, nếu chúng ta không thể liễu giải, là do thấy biết của chúng ta hữu hạn.

Pháp nhân duyên là nghĩa lý tối quan trọng trong Phật pháp. Nếu như liễu giải điểm này, thì sẽ không vứt bỏ và cũng không cuỡng cầu việc không thể đạt đến; sẽ không tật đố người khác hay sầu oán bản thân mình! Lúc gặp chướng ngại, cần phải giúp cho thiện duyên tăng trưởng, khiến cơ hội thành công tăng gia. Mặc dù có những người tu hành rất lâu, chưa khai ngộ, nhưng họ vẫn cảm thấy việc tu hành rất có ích và rất hạnh phúc.

Tôi bảo học sinh đừng tơ tưởng đến việc khai ngộ, bởi vì nhân duyên này, không phải là điều mà chúng ta có thể hoàn toàn lý giải được. Tôi từ năm 1976 bắt đầu dạy thiền, có nhiều học sinh trước khi theo tôi học tập đã khởi sự tu hành, một mực không khai ngộ, nhưng họ không từ bỏ. Họ hiểu nhân quả rất thâm diệu và không hề thất vọng, họ chẳng kiêu căng cao ngạo hay hưng phấn quá độ.

Mấy năm nay dạy thiền tại Hoàng Hậu Khu, tôi từ một hành giả tu thiền trở thành thầy dạy Thiền, Thiền sư không sản sinh ra từ huấn luyện, cũng không phải là tất cả người xuất gia hiện hữu đều có thể thành Thiền sư. Thiền sư cần có các điều kiện phù hợp: Phải có thể nghiệm kiến tánh, phải hiểu biết Phật pháp uyên thâm, hơn nữa cần có đủ kiến giải để giảng thuyết giáo lý minh bạch và khai thông tốt đẹp cùng người, như vậy mới có thể chân chính làm xúc động tha nhân, và cũng cần phải có một trường để dạy học.

Tôi mãi đến 50 tuổi mới thành là Thiền sư. Trước đó, vẫn còn tìm tìm kiếm kiếm, chưa thể phát triển phương pháp dạy học của bản thân cũng như chưa cụ bị đủ điều kiện vị thầy. Một khi thành là Thiền sư, tôi rất cần xử lý gánh nặng quyền lực và lực ảnh hưởng quyền uy cho ổn thỏa tốt đẹp.

Xem khắp lịch sử Thiền tông, các Thiền sư hiểu quyền lực chỉ là những thứ thuộc trần thế (trần thế chi vật), tất phải có trách nhiệm và lưu tâm xử lý nó. Cũng có những Thiền sư nhân vì sức tu hành không đủ, bị lún sâu trong quyền lực, đến nỗi đánh mất bản sắc và trách nhiệm của mình. Đa số các Thiền sư nổi danh đều hiểu và biết xử lý danh vị lẫn quyền lực ra sao. Có lúc thậm chí phải từ bỏ chúng! Có một câu chuyện kinh điển vào đời Tống:

“Một vị Thiền sư chính trị, thời đang rất phát, nhưng ông quyết định buông bỏ, nghỉ hưu. Vị đệ tử là một cao quan, rất nhớ ông; bèn cất công đi tìm. Cao quan này đi đến một ngôi tự viện tương đối có tiếng tăm, hỏi thăm chúng xuất gia là trong đây có bậc Đại tu hành nào chăng. Các tu sĩ trong chùa trả lời: – Không có, chúng tôi đều là người bình thường. Lúc ăn cơm thì ăn, đến thời ngủ thì ngủ.

Viên quan hỏi: – Có người nào khai ngộ hay chưa?

Người nói mình khai ngộ, nhất định là chưa khai ngộ. Khai ngộ là chuyện cá nhân! – Một vị tu sĩ đáp –

Sau đó viên quan nhìn thấy một tu sĩ đang phục vụ bữa ăn cho người nơi Trai đường, trông rất quen. Ông cố nhớ nhưng nghĩ không ra mình đã quen vị này như thế nào, bèn đến hỏi thầy Tri sự:

Tôi có cảm giác hình như mình từng đã gặp vị này. Ông ta pháp danh là gì?

Thầy Tri sự đáp: – Ông ta không có tên, ngụ ở đây đã hơn một năm rồi, ổng làm việc trong nhà bếp và lo săn sóc vườn hoa.

Thầy có cảm thấy ông ta là Đại pháp sư chăng? – Viên quan hỏi –

Đừng nói nhảm! Trong đây không có Đại pháp sư nào đâu.

Dùng cơm xong, viên quan đến gần vị tu sĩ mình cảm thấy quen thuộc ấy, cất tiếng hỏi thăm: – Tôi đã gặp qua thầy ở đâu rồi chăng?…

Vị này trả lời: – Tôi chẳng nói dối, nhưng cũng không thể nói thật, có thể anh quen biết y, nhưng tôi chẳng quen y. Sau đó ông bỏ đi làm việc của mình.

Ông ta đích xác là sư phụ vị cao quan, sau khi từ bỏ chức Trụ trì rồi, ông đến nơi khác làm các công việc tầm thường. Vì sao ông muốn như thế? Bởi vì ông đối với chức vị, quyền lực từng sở hữu trước đây, chẳng có mảy may đam luyến và chấp trước.

Chương 18: Trung Tâm Thiền

Trong Thiền tông, truyền thống bế quan tĩnh tu đã có rất sâu xa lâu dài. Tại Trung Quốc Đại Lục, hai tông Tào Động và Lâm Tế mỗi năm vào hai mùa Hạ và Đông thì các hoạt động được đình chỉ trong thời gian ba tháng: “cấm thanh cấm ngữ” để chuyên tĩnh tọa tham thiền. Người tại gia khó thể tham dự (chẳng phải họ không được phép, mà vì trong xã hội nông nghiệp Trung Quốc thời bấy giờ; họ quá bận rộn không có thời gian, hoặc là vô phương bỏ ra thời gian dài để đến ẩn cư trong tự viện). Nếu muốn thâm nhập việc tu hành, thì họ có thể xuất gia.

Ngoài ra, Thiền Đường truyền thống thường rất ít, vô phương dung nạp chúng tại gia. (Thiền Đường ngoài tu hành ra, còn là nơi ngủ nghỉ). Vì phía trước là không gian dùng để đả tọa, thì phía sau là nơi an bài chăn mền, chỗ mọi người nghỉ tối. Còn Pháp Đường là nơi Tăng đến nghe thanh quy cùng sách tấn.

Nhưng tất cả những điều này đã thay đổi rồi. Ngày nay, chúng tại gia đều có thể đến tham dự khóa thiền tu. Trung Tâm Thiền (tọa lạc ở Hoàng Hậu Khu) Nữu Ước vẫn tiếp tục phát mạnh. Thiền kỳ tăng gia, nhân số cực đông. Vào niên đại 1990 Trung Tâm Thiền (tại Khả lạc na) do không đủ dùng, nên chúng tôi quyết định lập thêm một Trung Tâm

Thiền lớn hơn nữa ngoài Hoàng Hậu Khu, địa điểm tốt nhất tại thôn quê.

Thật may, những tín chúng mới tăng thêm này là kiều dân Trung Quốc đến từ Nữu Ước, rất nhiệt tình ủng hộ Trung Tâm Thiền Hoàng Hậu Khu. Lúc này, đạo tràng của tôi tại Đài Loan mở rộng, tốc độ tăng trưởng nhanh, nhờ vậy mà tôi có đủ năng lực khảo sát và mua đất xây dựng đạo tràng tại Mỹ.

Trải qua nhiều lần thăm dò, năm 1995, chúng tôi tìm được một địa điểm tu Thiền cực tốt tại Forest Town (Tùng Lâm trấn) Nữu Ước. Đây vốn là miếng đất tư nhân, sau này là Doanh trại nghỉ hè của Hội Nữ Thanh Niên Cơ Đốc Giáo (YWCA). Khi chúng tôi nhìn thấy miếng đất này, nó đã bị Hội Nữ Thanh Niên bỏ phế. Nhiều phòng khó thể tu sửa. Nhưng miếng đất này thật mỹ lệ, có hồ, có con đường nhỏ giữa rừng cây, hơn nữa lại lại nằm độc lập vắng vẻ. Tốt hơn nữa là, trừ tòa nhà chính và sảnh đường ăn uống ra, trên đồi nhỏ còn có Đại sảnh để hội nghị. Thật rất thích hợp để làm Thiền Đường. Nơi này cách Nữu Ước hai giờ đi xe, vị trí ở Tượng cương sơn phái (Shawangunk Ridge) sườn đồi phiá nam, vùng đất này có đồi núi trải dài, mọc nhiều cây to quý tốt, có hồ thiên nhiên và nhiều động vật hiếm lạ: chim chóc, nai và gấu đen… Là một vùng quê thơ mộng hữu tình, khiến người vừa nhìn là ưa thích, hơn nữa chỗ này giao thông cũng tiện lợi lại cách không xa Nữu Ước lắm và vẫn thuộc phạm vị nội thành. Chỉ có một vấn đề, Tùng Lâm Trấn quan tâm đến thu thuế; bởi vì chúng tôi là tổ chức tôn giáo, được miễn thuế đất; cho nên chúng tôi thưa với quan địa phương, tình nguyện đóng tiền. Sau này láng giềng lân cận nhìn thấy chúng tôi là người Trung Quốc, lại là Phật giáo đồ; nên cũng có ý kiến hơi căng, họ cho rằng chúng tôi là đoàn thể tôn giáo thần bí, có thể cử hành những nghi thức kỳ quái hoặc thi triển tà thuật gì đó… Chúng tôi lễ phép trình rõ tâm ý mình: Bản chất hoạt động của chúng tôi là hòa bình, an ninh, yên tĩnh; cuối cùng bọn họ cũng dịu lại… Rốt cuộc cũng mua được miếng đất này, chúng tôi mừng vui hết nói (Chúng tôi chẳng hề phá đi những gì cũ kỹ để gây nên thương tổn dù là một chút). Các phòng nơi đây không thiết kế chống lạnh; mùa đông năm đó chúng tôi tổ chức khóa thiền thất đầu tiên.

Chúng học viên hầu như đều có thể tham dự khóa thiền tu tại ngôi Đạo Tràng Tùng Lâm Trấn và đạt được lợi ích rất tốt, nhưng cũng có một số người gặp phải chướng duyên khốn khổ. Tôi có một học sinh phi thường thông minh; khi tôi thuyết giảng, y nhớ không sót một chữ, một sự kiện nào. Nhưng thỉnh thoảng y lại rời khóa biến mất, tôi phát hiện y có tính bạo hành với vợ và còn ghiền ma túy. Sau đó, y lại xuất hiện, tham dự thời khóa và đả thất. Tôi hỏi y tại sao lại vắng mặt một dạo? Y đáp: Ngài khai thị quá hữu ích, con không ngờ được điều mình cần rất nhiều. Tôi hỏi: Thế thì tại sao anh lại vắng mặt, bỏ đi lâu như vậy? Y thưa:

– Con giống như chiếc xe, chạy một hồi thì phải bỏ vào xưởng tu sửa.

Tâm y rõ ràng có trầm tĩnh lại, nhất là sau kỳ thiền này, y chịu ngưng hút ma túy. Rồi y lại đi mất, lại tái phạm hút chất độc. Hành vi này của y khiến tôi rất đau lòng. Mỗi lần y đến, tôi đều khuyên giải, nhưng không biết làm sao mới có thể giúp y thực sự.

Nếu như y một bề chịu theo tôi tu tập, thì sẽ không có những vấn đề chướng ngại như vậy. Bởi khi y đang dụng công tu thì tất cả vô sự. Nhưng lúc y không tu, thì tựa chẳng vững nữa. Khi y biến mất rồi quay lại, ở trong thiền đường rất mất an định, hơn nữa còn bị vật vã… Chỉ có thiền tu mới có thể trợ giúp y. Nhưng cuối cùng y không quay lại nữa.

Cũng có các học sinh khổ vì chứa nhiều não phiền, kiêu căng và cuồng vọng… Có lần, một học sinh hỏi tôi: Ngài là vị thầy hiện nay được tôn sùng nhất hả? Tôi nói: – Không phải!

Y hỏi: – Thế thì là ai?

– Tôi không biết! Nhưng có lẽ hiện tại tôi là vị thầy mà anh đang theo!

Y đáp: – Ngài đã không có lòng tin và chẳng biết “mình có là vị thầy được tôn thờ nhất hay không”, thì con sẽ đi tìm một vị thầy cao minh khác!

Vài năm sau, y lại quay về tìm tôi và nói:

– Trên đời này, căn bản là không có vị thầy tối tôn! Thỉnh thoảng con nghe đồn… “có vị thầy kia cao minh lắm”… nhưng khi con tìm đến học khóa của ổng, thì thấy ổng chẳng có gì hay.

Một môn sinh khác yêu cầu tôi tìm giúp một chỗ để y bế quan 6 năm giống như tôi hồi xưa; tôi không đáp ứng, nên y rất thất vọng.

Tôi bảo: – Anh không lưu tâm đến hướng dẫn của thầy về trình độ tu cho bản thân. hơn nữa, có tìm được chỗ bế quan hay không, chẳng do tôi quyết định. Hồi xưa không có ai trợ giúp tôi nhập thất, và chính tôi phải tự mình tìm lấy.

Vì tôi không cổ vũ, khuyến khích y bế quan, cũng chẳng tìm chỗ giúp y, nên y rất thất vọng, lập tức rời bỏ đạo tràng của tôi.

Cũng có một số người trước đây theo các vị thầy khác học tập, sau đó đến chỗ tôi. Nguyên nhân họ rời bỏ đoàn thể của mình, là vì thấy vị thầy hoặc đoàn thể đó không đủ hay.

Lúc mới đến, mặc dù họ vẫn bảo thủ, giữ quan niệm gốc đã học trước đó, song đối với tôi có tín tâm. Nhưng rốt cuộc tôi vẫn không đạt đủ tiêu điểm lý tưởng như họ kỳ vọng, vì họ muốn có sự thay đổi và ưa phê phán đủ thứ. chẳng những thế, họ còn đòi tôi sửa đổi và yêu cầu tôi phải đuổi một số người đi. Tôi không thể chìu theo ý họ, vậy là họ bỏ đi.

Chúng tôi không hề trở mặt hóa thành đối nghịch, tôi cũng không vì họ bỏ đi mà nản lòng. Thực ra, họ chỉ muốn thỏa mãn những hoài bão yêu sách trong lòng, một khi tôi không đáp ứng hay có đủ truy cầu phù hợp, thì họ đến nơi khác tiếp tục tìm kiếm. Họ đến là việc tốt, họ bỏ đi cũng là việc tốt. Không có gì là chẳng vui vẻ. Mọi chuyện trên thế gian này, chính là biến hóa vô thường như vậy.

Một việc khác khiến mọi người chú ý xôn xao nữa là, năm 1980, có vài đoàn thể tôn giáo thuộc hệ thống Đông Phương gây nên những bê bối về tài vụ, tin tức truyền loan trên báo. Phần đông các môn sinh rất có tín tâm đối với đoàn thể tôi, vững tin là không thể phát sinh vấn đề tương tự thế; nhưng các môn sinh đoàn thể khác cũng tìm tới điều tra, tạo thành những mối ưu tư, song chẳng phát hiện ra điều gì.

Đối với những việc này tôi hoàn toàn thản nhiên. Vì cả một đời tôi, nữ sắc là tiền bạc là ngọn hai đèn đỏ (cấm). Tôi luôn cẩn thận nghiêm túc với hai vụ này. Tôi lấy từ bi và trí huệ đối đãi người, nhưng tuyệt không dùng vào tình cảm.

Người Tây Phương rất nhiệt tình, khi tôi đối tốt với họ, có lúc họ cũng hồi đáp trên mức tình cảm. Nhưng tôi luôn cắt đứt duyên, không điện đàm; cho dù họ dùng tình cảm liên lạc, giúp đỡ tôi; tôi vẫn không cảm nhiễm.

Ở Tây Phương, bắt tay và ôm nhau là phép xã giao thông thường. Nhưng khi tôi cảm thấy bắt tay là không hợp thì có lúc cũng cự tuyệt. Tôi không cùng người ôm nhau. Phụ nữ Mỹ tính hay ôm chào, nhưng tôi cho rằng cần phải từ chối. Có lần do không đề phòng, nên tôi cũng bị một cô có ý đồ ôm; từ đó trở đi, tôi luôn đề phòng trước cô ấy, không để giẫm lên vết cũ nữa.

Đoàn thể của chúng tôi không gặp phải tổn hại gì về quan hệ giao tế; nhờ một nguyên nhân khác nữa là, các đệ tử tôi không có ở chung cùng nhau. Sau khi thiền kỳ kết thúc rồi, ai về nhà nấy. Chúng tôi hội tụ với nhau là cốt để tu hành, điều này rất rõ ràng, đây cũng là mục đích duy nhất. Nếu như chúng tôi sinh hoạt trường kỳ bên nhau, thì có lẽ cũng xuất hiện những vấn đề về quan hệ về nhân tế.

Đến như tiền bạc, tôi không muợn tiền ai, vì tôi không giữ tiền riêng. Cho dù có tiền, tôi cũng dùng vào Trung Tâm Thiền, tôi cũng không hướng ai mượn tiền, nếu như chúng tôi cần tiền để mua đất đai hay gì gì đó, thì hướng ngân hàng vay tiền, hoặc quyên góp vừa đủ. Những nguyên tắc này giúp chúng tôi tránh được các tranh chấp về tiền.

Tôi càng không tham gia, tránh không vướng vào những tranh chấp chính trị. Tại Mỹ, người ta thường hay kháng nghị, hoặc diễn hành biểu tình phản chiến với chính phủ. Năm 1970 Đoàn thể Phật giáo VN cũng từng biểu tình chống chiến tranh. Tôi tin lời Thế Tôn dạy, Ngài quan tâm chính trị, nhưng không tham gia chính trị. Có một số đệ tử từng thúc giục tôi và đoàn thể nên bày tỏ, xác minh lập trường mình trong các vấn đề chính trị. Bọn họ còn dẫn chứng rằng, Giáo hội Thiên Chúa xưa nay luôn biểu hiện các quan điểm chính trị rõ ràng, hơn nữa Thiên Chúa Giáo cũng có ảnh hưởng rất lớn về mặt chính trị.

Thế nhưng tôn giáo đâu thể chế ngự, đình chỉ bộc phát chiến tranh? Cũng không thể phát động điều này khắp toàn cầu! Lập trường của tôi là: Đoàn thể tôn giáo tốt nhất là không nên tham gia vào chính trị. Hồi mới đầu thì chúng đệ tử không hoàn toàn tiếp nhận ý này, sau đó thì họ đã khắc ghi vào lòng.

Một nguyện nhân khác khiến Trung Tâm Thiền không đa sự nữa là, tôi có các đệ tử kiệt xuất. Pháp sư Quả Nguyên theo tôi rất lâu, có hơn mười tám năm! Quan hệ chúng tôi là sư đồ, bất kể tôi đi đâu, chú đều theo tôi. Chú từng chủ trì Trung Tâm Thiền và Đạo Tràng Tượng Cương, hiện nay là Đường chủ Thiền Đường Pháp Cổ Sơn. Chú giúp đỡ tôi thống lãnh Thiền Tu, đi khắp nơi trên thế giới. Quan hệ chúng tôi có phần giống như cha con; nhưng một số phụ tử có tranh chấp, còn chúng tôi thì không. Quả Nguyên cảm ân tôi dạy dỗ, tôi tri ân chú giúp đỡ, đây là quan hệ thông thường giữa sư đồ. Tôi đối chú như trò, như bạn, như sư.

Tôi luôn nhớ Đông Sơ lão nhân từng khai thị về quan hệ sư đồ, ông nói: – “Ba phần sư đồ, bảy phần bạn pháp”. Tôi không có khả năng lão luyện để có thể dùng thái độ đệ tử đối với môn đồ, nhưng tùy theo cách nghĩ và kinh nghiệm họ, tôi cũng học hỏi trong đó. Chúng tôi là sư đồ lẫn nhau (hỗ vi sư đồ), cũng là hảo bằng hữu.

Tôi tôn trọng, hành theo lời dạy của Đông Sơ lão nhân, ông từng nói: – “Quan hệ sư đồ, giống như cha con, vừa là thầy trò, vừa như bạn đạo”. Thầy hướng dẫn, góp ý phê bình, uốn nắn đệ tử, nhưng việc tu của đệ tử thì họ phải tự lo. Thầy chẳng thể làm theo cách mẹ nhớ con hay yêu con. Thầy chỉ hướng dẫn tu, chỉ đệ tử con đường đi, và đệ tử cần phải tự bước trên con đường đó.

Khi đệ tử yêu cầu được đãi ngộ đặc biệt, là sẽ phát sinh vấn đề. Các đệ tử có thu được nhiều lợi ích hay chăng, là nhờ họ ngụ thời gian lâu, chứ không phải tôi đối với họ có gì tốt, đặc biệt hơn. Tôi đối với đệ tử bình đẳng, xem đồng, thương y như nhau. Vào (1/3) một phần ba thời gian chót trong kiếp người này, cuối cùng tôi quyết định dùng phong cách và năng lực của mình để làm thầy và hướng dẫn thiền tu, có lẽ thái độ đối đãi với đệ tử bình đẳng như thế nên trong khoảng 25 năm cuối của tôi, chính là một trong những nguyên nhân khiến các đệ tử ngày một tăng đông. Thân thể tôi xưa nay vốn yếu, nhưng trong những năm tháng sau cùng, tôi vẫn sắp xếp và ấn định đời sống linh hoạt hữu hiệu. Bất luận thời điểm nào, miễn là người cần, thì tôi đến! Khi công việc hoàn thành rồi, thì sức lực tôi cạn kiệt như muốn ngã quị. Trước khi lãnh nhiệm vụ khác tiếp nữa, tôi cần phải nghỉ ngơi để hồi phục. Bác sĩ bảo: “Nếu tôi không nghỉ ngơi nhiều, tôi sẽ mất mạng rất nhanh”… Nhưng mỗi khi công việc ập đến, tôi luôn cảm thấy thời gian mình có không còn nhiều nữa, và tôi cần phải tranh thủ tận dụng, dùng hết vào việc lợi ích cho tha nhân. Bởi khi tôi còn có thể làm việc, thì tôi phải cố hết sức mà làm!