Giáo Khoa Phật Học - Cấp Hai

Tám Giới Quan Trai

Tám giới quan trai(1) cũng gọi là tám giới trai, hoặc tám giới. “Quan” nghĩa là cấm, tức là ngăn chận để không phạm phải tám thứ tội lỗi như giết hại, trộm cắp, dâm dục, nói dối, v.v... “Trai” tức là phép ăn đúng ngọ, tức là không ăn quá giờ ngọ – sau giờ đúng ngọ không ăn nữa. Tám giới trai này thông cả hai chúng xuất gia và tại gia; vì đức Như Lai muốn cho người tại gia cũng có cơ hội thọ giới xuất gia, cho nên đã đặc biệt chế ra loại giới pháp này, giúp cho người đời sau có được an lạc. Các giới điều của giới ấy như sau:

1. Không sát sinh. Đối với tất cả chúng sinh, dù nhỏ đến như loài côn trùng, không sinh tâm giết hại, không hành động giết hại, cho đến không khởi niệm đánh đập, không hành động đánh đập. Nên khởi tâm hoan hỉ, thương xót, làm việc ích lợi để giúp cho chúng sinh.

2. Không trộm cắp. Đối với tất cả của cải, người ta không cho thì không được lấy cắp; dù là một khúc cây, một cọng cỏ, nếu không phải là của mình, không được sinh lòng tham. Phải sinh niệm bố thí, hoặc làm việc bố thí.

3. Không dâm dục. Hễ có sự giao hợp giữa nam nữ thì gọi là “dâm”. Khi thọ tám giới trai, dù là người tại gia, cũng không được có hành động dâm dục; cho đến một niệm dâm dục cũng không khởi.

4. Không nói dối. Không nói lời không chân thật; cho đến không phạm bốn điều lỗi của miệng.

5. Không uống rượu; cho đến không vào quán rượu, không nghĩ đến chuyện uống rượu, cũng không khuyến khích người khác uống rượu.

6. Không dùng tràng hoa trang sức thân mình và không ca múa hát xướng. Đây chỉ là nói đại khái. Nếu nói chi tiết thì tất cả các loại phấn son, dầu thơm, bông tai, vòng đeo tay, áo hoa màu mè, v.v... đều không được dùng; lại cũng không được chơi bài bạc.

7. Không nằm ngồi trên giường cao rộng lớn. Giường nệm được trang bị sang quí có thể khiến cho huyễn thân phóng túng, rồi khởi sinh niệm dâm dục. Cho nên, ngoài giường cao rộng lớn, phàm chăn bông, ra thêu, màn lụa, giường cẩn vàng bạc, gối san hô, v.v... đều không nên nằm ngồi.

8. Không ăn phi thời – cũng nói là không ăn quá giờ ngọ. Chư thiên ăn vào buổi sáng, Phật ăn vào giờ ngọ, súc sinh ăn sau giờ ngọ, ngạ quỉ ăn ban đêm. Đệ tử Phật nên học theo hạnh của Phật, dứt trừ cái nhân sáu đường, cho nên hàng tì kheo, mỗi ngày đều ăn đúng vào giờ ngọ. Người tại gia, khi thọ tám giới trai, cũng thi hành phép ăn đó; tức là học theo hạnh xuất gia, gieo trồng cái nhân phước điền vậy.

Thời gian thọ tám giới trai là một ngày đêm. Quá thời hạn này, nếu muốn thọ tiếp tục, có thể cử hành nghi thức trở lại. Kinh Ưu Bà Di Đọa Xá Ca chép: “Phật bảo Đọa Xá Ca, pháp chánh trai của Phật chế, gồm có tám giới, khiến cho người được độ ở cõi thế, sẽ không bị đọa vào ba dường dữ, thường sinh vào những nơi phước đức; và cũng từ tám giới đó làm nhân duyên căn bản tiến đến thành Phật.” Pháp chánh trai được nói tới trong kinh, tức là, vào sáu ngày: mồng tám, mười bốn, rằm, hăm ba, hăm chín, và ba mươi, hành giả thọ trì tám giới trai nêu trên. Nếu hành trì đầy đủ một ngày đêm, phước đức ấy còn lớn hơn đem đồ trân bảo của 16 nước lớn(2) cúng dường cho chư vị tì kheo.

Tám giới trên kia, cũng có thể phân giới thứ sáu ra làm hai giới: không dùng dầu thơm cùng đồ trang sức, và không ca múa cùng xem nghe. Như thế thì thành ra có 9 giới; tám giới trước là “quan”, giới không ăn phi thời ở sau là “trai”, hợp lại gọi là “tám quan trai”. Hành giả thọ trì giới trai này, sau khi mãn một ngày đêm, nên đem công đức hồi hướng cầu sinh về thế giới Cực lạc. Như thế là khế hợp với lời nguyện của đức Phật A Di Đà, khi mạng chung sẽ được sinh về Tịnh độ.

CHÚ THÍCH

01. Chiếu theo kinh điển ghi chép, chữ “trung” trong ba chữ “bất quá trung”, là chỉ cho giữa ngày, tức lúc đúng ngọ, vào 12 giờ trưa. Như thế thì quá 12 giờ trưa, không nên ăn; trong mười giới thì gọi là “không ăn quá giờ ngọ”, trong giới tì kheo thì gọi là “không ăn phi thời”, đều cùng ý nghĩa.

02. Như trên.

03. Chữ “phạm” nghĩa là thanh tịnh; dứt bỏ dâm dục thì gọi là “phạm hạnh”. Vậy, “phi phạm hạnh” tức là hạnh bất tịnh – chỉ cho sự dâm dục. Cho nên, điều thứ ba viết “bất phi phạm hạnh” (không phi phạm hạnh), cũng tức là “bất dâm” (không dâm dục). Người tại gia, trong thời gian thọ trì tám giới trai, dù là người phối ngẫu, cũng không được hành dâm, huống chi không phải là người phối ngẫu.

04. Bốn tội lỗi của miệng là nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, và nói hung ác.

05. “Hoa man” tức là trang sức bằng tràng hoa. Người Ấn độ cũng dùng hoa xâu lại thành tràng hoa, để trang sức thân mình; cho nên nói là “trang nghiêm thân thể”. Điều giới này cũng nói là “không thoa dầu thơm và trang sức”; tóm lại, tất cả những vật dùng để trang sức thân thể như phấn, son v.v..., đều không được dùng.

06. “Không ca múa hát xướng”, cũng có lúc chia ra thành một giới khác, gọi là “không ca múa xem nghe”, hoặc “không tự mình ca múa cũng không đi xem nghe”. Tóm lại, tất cả những gì liên quan tới sự vui chơi, đều cấm tuyệt, chứ không phải chỉ có ca múa mà thôi.

07. Đây tức là sáu ngày trai, là những ngày mà trời Tứ Thiên Vương xét các việc thiện ác ở thế gian; xưa nay đều lấy âm lịch làm chuẩn; nếu gặp tháng thiếu (chỉ có 29 ngày), thì hai ngày trai sau cùng nên đổi thành ngày 28 và 29.

08. Lời nguyện thứ hai mươi của đức Phật A Di Đà: “Nếu tôi thành Phật, chúng sinh khắp mười phương nghe đến danh hiệu của tôi, chuyên tâm nhớ đến nước tôi, trồng mọi công đức, thành tâm hồi hướng, muốn sinh về nước tôi, mà tôi không giúp cho toại nguyện, thì tôi không giữ ngôi chánh giác.” Cho nên, hồi hướng công đức là khế hợp với lời nguyện của Phật, nhất định được vãng sinh.

PHỤ CHÚ

(01) Quan trai giới: Chữ “quan” nghĩa là đóng; ở đây có nghĩa là đóng các cánh cửa giác quan lại, bớt tiếp xúc với các trần cảnh, để ngăn chận phiền não, tội lỗi, gây ra bởi trần cảnh. Chữ “giới” tức là giới luật, có công năng phòng hộ thân khẩu ý, không để chạy theo trần cảnh mà gây các nghiệp xấu. Chữ “trai”, nghĩa rộng là làm cho thân tâm thanh tịnh; nghĩa hẹp là ăn đúng giờ ngọ. “Quan trai giới” tức là một loại giới pháp (gồm có tám giới điều) được lập ra để giúp cho người cư sĩ tại gia có cơ hội sống 24 giờ (một ngày đêm) trong chùa, theo nếp sống li dục, thanh tịnh của người xuất gia.

Chữ “TRAI” ở đây cũng cần được nói thêm. “Trai”, chữ Phạn là “uposadha”, dịch âm chữ Hán là “bố tát”, nguyên là một phép tế lễ của Ấn độ thời cổ. Cứ mỗi 15 ngày thì các đạo sĩ nhóm họp một lần, mỗi người tự mình sám hối tội lỗi, để cho thân tâm thanh tịnh. Trong ngày ấy họ hoàn toàn nhịn ăn. Đến thời đại của Phật, các phái ngoại đạo, như Ni Kiền Tử, vẫn giữ phép tế lễ đó. Đức Phật thấy tập tục đó cũng giúp ích cho việc tu hành, nên cho phép tăng đoàn áp dụng; đó là nguyên ủy của lễ “bố tát”. Theo đó thì thấy, chữ “trai”, ý nghĩa nguyên thỉ là làm cho thanh tịnh; nhưng dần dần về sau nó biến nghĩa thành ra là ăn đúng giờ ngọ, hay không ăn quá giờ ngọ. Gìn giữ phép tắc ăn đúng ngọ này thì gọi là “trì trai”. Thức ăn dùng trong thời gian “trì trai”, gọi là “trai thực” (tiếng Việt nói là “ăn chay”). Ngoài ra, vật thực cúng dường chúng tăng trong các pháp hội, cũng được gọi là “trai” (đồ chay); và loại pháp hội như vậy, được gọi là “trai hội” (hội chay). Vào các thời kì Phật giáo Nguyên thỉ và Phật giáo Bộ phái, từ “ĂN CHAY” được đặc biệt chỉ cho giờ ăn, tức là bữa ăn vào giữa ngày, hay giờ ngọ; ăn sau giờ ngọ là không đúng pháp, tức không phải ăn chay. Đến thời kì Phật giáo Phát triển (đại thừa), lòng từ bi được đề cao trong tinh thần giữ giới, thì sự ăn chay không chú trọng vào giờ ăn nữa, mà chú trọng vào chất thể của thức ăn; vì vậy, ĂN CHAY có nghĩa là chỉ ăn các loại thực vật (rau đậu), mà không ăn thịt các loài động vật (thịt cá). Truyền thống ăn chay này vẫn được hành trì nghiêm túc ở các nước Phật giáo Phát triển, như Trung quốc, Việt nam, Nhật bản, Đại hàn, v.v..., và ngày nay thì lan tràn cả các quốc gia Âu, Mĩ, Úc; riêng Phật giáo Tây tạng (cũng theo truyền thống Phật giáo Phát triển), vì hoàn cảnh đặc biệt của đất nước, việc ăn chay này vẫn không được đặt thành vấn đề. Nói chung, cho đến hôm nay, những người theo truyền thống Phật giáo Nguyên thỉ (Phật giáo Nam truyền), thì “ăn chay” chỉ có nghĩa là ăn đúng giờ ngọ (không chú trọng đến thức ăn là rau đậu hay thịt cá), sau giờ ngọ không được phép ăn; cho nên, nếu vì lí do gì đó mà giờ ngọ không ăn được, thì phải chịu nhịn đói cho đến giờ ngọ ngày hôm sau. Trong khi đó, những người theo truyền thống Phật giáo Phát triển (Phật giáo Bắc truyền – ngoại trừ Phật giáo Tây tạng) thì “ăn chay” có nghĩa là chỉ ăn các loại rau đậu (các loài thực vật), không ăn thịt các loài động vật; còn giờ ăn thì có thể du di, nếu do hoàn cảnh bắt buộc mà không ăn đúng giờ ngọ được, thì cũng có thể ăn sau giờ ngọ. Hành trì phép ăn chay như vậy, gọi là “trì trai”; đáng lẽ nên ăn chay mà lại bỏ ngang, gọi là “phá trai”. Đã ăn chay thì tất giữ giới, cho nên trong Phật giáo có thuật ngữ “trai giới”. Mục đích của sự hành trì “trai giới” là làm cho thân tâm được thanh tịnh, để tiến tu đạo nghiệp. Hành trì trai giới là sự phát nguyện lớn lao của người Phật tử. Đã phát nguyện mà không hành trì, thì bị coi là “phá trai phạm giới”, thiện căn sẽ mất hết.

(02) 16 nước lớn: Trong thời đức Phật tại thế, bán đảo Ấn độ gồm có hàng trăm quốc gia, trong đó, mười sáu quốc gia được coi là lớn nhất (kể cả mọi mặt: đất đai rộng lớn, văn hóa phát triển, tôn giáo hưng thịnh, kinh tế phồn vinh, chính trị và quân lực hùng mạnh), gồm có: 1) Ma kiệt đà (Magadha), kinh đô là thành Vương xá (Rajagrha), thuộc miền Trung Ấn độ, nằm ở bờ Nam sông Hằng (Ganga); 2) Bạtkì (Vrji), kinh đô là thành Tì xá li (Vaisali), nằm ở bờ Bắc sông Hằng, tức đối diện với Ma kiệt đà; 3) Ương già (Anga), kinh thành là Chiêm ba (Campa), nằm ở phía Đông Ma kiệt đà; 4) Ca thi (Kasi), kinh thành là Ba la nại (Varanasi), nằm ở bờ Bắc sông Hằng và xéo hướng Tây Bắc của Ma kiệt đà; 5) Mạtla (Malla), kinh đô là Câu thi na (Kusinagara), nằm ở phía Bắc nước Bạt kì; 6) Kiều tát la (Kausala), kinh đô là thành Xá vệ (Sravasti), nằm ở phía Bắc của nước Ca thi; 7) Chi đề (Cedi), nằm ở phía Tây nước Ca thi; 8) Bạt sa (Vatsa), kinh thành là Kiều thưởng di (Kausambi), nằm ở phía Nam nước Chi đề và phía Tây của nước Ma kiệt đà; 9) A bàn đề (Avanti), kinh thành là Ổ xà diễn na (Ujayana), thuộc miền Tây Ấn độ, nằm ở hướng Tây Nam của nước Ma kiệt đà; 10) A thấp ba (Asvaka), kinh đô là thành Bổ đa lặc ca, nằm ở phía Bắc nước A bàn đề; 11) Tô la sa (Surasena), thủ đô là Mạt thổ la, nằm ở phía Bắc nước A thấp ba; 12) Bà sa (Matsya), nằm phía Bắc nước Tô la sa; 13) Cư lâu (Kura), nằm ở bờ Tây thượng lưu sông Hằng, xéo hướng Đông Bắc của nước Bà sa; 14) Bàn xà la (Pancala), nằm giữa nước Cư lâu ở phía tây và nước Kiều tát la ở phía Đông; 15) Càn đà la (Gandhara), kinh đô là Đátxoa thỉ la (Taksasila), chiếm trọn vùng Tây Bắc thượng lưu sông Ấn (Sindhu); 16) Kiếm phù sa (Kamboja), kinh đô là Đa môn (Dvaraka), nằm ở bờ Tây sông Ấn, phía Nam nước Càn đà la. (Xin xem thêm hai chú thích số 15 và 16 của bài “Bậc Đạo Sư Cao Cả”, trong phần “Phụ Lục”, sách GKPH I.)

BÀI TẬP

1) Trong phép trì trai, điều gọi là “không ăn quá giờ ngọ”, nếu tính theo đồng hồ, tức là mấy giờ?

2) Hãy kể ra tám giới điều của tám giới quan trai.

3) Tại sao người xuất gia không được ăn quá giờ ngọ?

4) Sáu ngày trai là những ngày nào trong tháng?

5) Nếu đem giới thứ sáu (trong tám giới) phân làm hai giới, thì thành ra chín giới. Trong chín giới này, những giới nào thuộc về “quan”? Những giới nào thuộc về “trai”?

6) Lời nguyện thứ 20 của đức Phật A Di Đà, nội dung nói gì?

Xưng Niệm Danh Hiệu Chư Phật Và Bồ Tát (Phần 1)

Kinh Kim Cang nói: “Phàm đã có tướng, đều là hư vọng.” Cho nên, ứng thân của Phật, tuy là tướng tốt chói sáng, cũng thuộc trong vòng sinh diệt. Do đó, hễ Phật ra đời, đều phải nhập niết bàn. Chư Phật trong quá khứ, dù khi ở địa vị Bồ tát, hay ở địa vị Phật, đều cũng thường xuyên, trong thì chuyên tu phước tuệ, ngoài thì hóa độ chúng sinh. Oai thần của chư Phật không những phổ cập đến những người trong thời quí Ngài trụ thế, họ xưng niệm, cúng dường, lễ bái quí Ngài thì được vô lượng công đức; mà sau khi quí Ngài nhập niết bàn, dù tất cả kinh pháp đều tiêu hủy hết, chỉ còn có danh hiệu lưu truyền trong nhân gian, vẫn có thể rộng làm Phật sự, độ cho những người có cơ duyên. Đại nguyện của quí Ngài vẫn còn đó, phàm có người xưng niệm danh hiệu quí Ngài, cho đến chỉ cần khởi một niệm cung kính, đều được quả lành, phước không mất uổng.

Nay xin đem danh hiệu chư Phật và Bồ tát, và công đức của sự chiêm ngưỡng, lễ bái, xưng niệm, trình bày sau đây. Phàm là đệ tử nhà Phật, nếu thấy nghe được, xin hãy đứng dậy, chắp tay xưng niệm, hoặc lễ bái cúng dường, thì đời này và đời sau, đều được lợi ích vô cùng to lớn.

Hai chữ “nam mô” là tiếng Phạn, âm đọc là “na mô”, dịch nghĩa là “kính lễ, qui y, độ ngã” v.v..., tức là nói lên cái ý một lòng tin thuận. Phật tử đối với danh hiệu chư Phật và Bồ tát, cũng như con cái đối với tên cha mẹ, không dám kêu thẳng, cho nên ở trước danh hiệu, phải thêm hai chữ “nam mô”; nếu không thêm hai chữ này, thì cũng phải chắp tay để tỏ lòng cung kính.

Nam mô Vô Biên Thân Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, dù chỉ trong một thời gian ngắn sinh lòng cung kính, cũng vượt thoát được trọng tội sinh tử trong bốn mươi kiếp, huống chi lại còn đắp tượng vẽ hình, cúng dường khen ngợi, sẽ được phước vô lượng vô biên.

Nam mô Bảo Tánh Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, dù chỉ phát tâm qui y trong một thời gian ngắn như cái khảy móng tay, cũng chắc chắn sẽ tiến tới mãi trên con đường đến đạo quả vô thượng.

Nam mô Ba Đầu Ma Thắng Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, chỉ cần nghe qua tên đức phật này, sẽ được sinh tới sinh lui cả ngàn lần vào sáu tầng trời cõi Dục, huống chi lại còn chí thành xưng niệm.

Nam mô Sư Tử Hống Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức phật này, chỉ cần phát khởi một niệm qui y, sẽ được gặp vô lượng chư Phật rờ đầu thọ kí.

Nam mô Câu Lưu Tôn Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, chí tâm chiêm ngưỡng, lễ bái, hoặc tán thán, thì trải suốt một ngàn đức Phật trong Hiền kiếp, làm thiên vương cõi trời Đại phạm, được thọ kí hàng đầu.

Nam mô Tì Bà Thi Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, sẽ vĩnh viễn không bị đọa vào các đường dữ, thường được sinh làm người hay trời, hưởng được niềm vui thắng diệu.

Nam mô Bảo Thắng Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, vĩnh viễn không bị đọa vào các đường dữ, thường ở cõi trời, hưởng thọ niềm vui thắng diệu.

Nam mô Bảo Tướng phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức phật này, sinh tâm cung kính, không lâu sau sẽ chứng được thánh quả A la hán.

CHÚ THÍCH

01. Kim Cang là tên vắn tắt của kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật, do ngài Cưu Ma La Thập đời DiêuTần(1) dịch. Kinh này lấy “không tuệ” làm thể, chuyên nói lí vô ngã của tất cả các pháp; có tất cả sáu bản dịch(2), mà bản dịch của ngài Cưu Ma La Thập được thịnh hành hơn cả.

02. “Đường quyên” nghĩa là bỏ uổng, không được gì cả.

03. “Ma đảnh” là đức Phật dùng tay rờ đầu mình. “Thọ kí” là đức Phật báo trước cho biết, trong tương lai sẽ thành Phật.

04. Thế giới Ta bà, từ lúc hình thành cho đến lúc hoại diệt, trải qua một đại kiếp, gọi là “Hiền kiếp”, hay “Thiện hiền kiếp”. Trong thời gian hai mươi tiểu kiếp của trung kiếp Trụ, thuộc Hiền kiếp, trước sau có cả thảy một ngàn đức Phật ra đời, bắt đầu là đức Phật Câu Lưu Tôn, sau cùng là đức Phật Lâu Chí; đó là “một ngàn đức Phật của Hiền kiếp”.

05. “Đại phạm” là tầng trời thứ ba của cõi trời Sơ thiền. “Đại Phạm vương” là vị vua trời của tầng trời Đại phạm.

PHỤ CHÚ

(01) Diêu Tần: Theo lịch sử Trung quốc, vào cuối đời Tây Tấn (265 316), năm dân tộc là Hung nô, Tiên ti, Yết, Chi, và Khương (sử gọi là “Ngũ Hồ”), lấn chiếm các vùng đất ở miền Giang bắc (phía Bắc sông Trường giang), diệt nhà Tây Tấn, thành lập nhiều nước nhỏ, trước sau có đến 16 tiểu quốc, sử gọi là thời đại “Ngũ Hồ Thập lục quốc”. Trong khi đó, sau khi nhà Tây Tấn bị diệt, một người trong dòng tộc nhà Tấn là Tư mã Duệ, lui xuống miền Giang nam, tự lập làm vua (317 322), đóng đô ở thành Kiếnkhang, lập ra nhà Đông Tấn (317 419), cho nên, thời kì này cũng được gọi là “Đông Tấn Thập lụcquốc”, hay “Đông Tấn Liệt quốc”. Trong thời kì này, phần nhiều các vua chúa của 16 nước ở Giangbắc, cũng như triều Đông Tấn ở Giang nam, đều nhiệt tâm ủng hộ Phật pháp, cho nên Phật giáo ở cả hai miền đều rất hưng thịnh. Trong 16 nước của các dân tộc “Ngũ Hồ” ở Giang bắc, năm 351, Phù Kiện (dân tộc Chi) xưng đế (351 355) ở Thiểm tây, lập quốc hiệu là Tần, đóng đô ở Trường an, sử gọi là “Tiền Tần”, hay “Phù Tần” (nghĩa là nước Tần của họ Phù), truyền được 6 đời vua, kéo dài 44 năm (351 394). Năm 384, tướng của vua Phù Kiên (357 385 – vua thứ ba của nhà Tiền Tần) là Diêu Trành (330 393), chiếm cứ đất Vị bắc, tự xưng là Tần vương, đem binh đánh Trường an, vua Phù Kiên bỏ chạy; qua năm sau (385) thì bị Diêu Trành bắt giết. Diêu Trành xưng đế ở Trường an, đổi quốc hiệu là ĐạiTần, sử gọi là “Hậu Tần” (384 417). Nhà Hậu Tần do Diêu Trành sáng lập, cho nên cũng được gọi là “Diêu Tần”. Các vua nhà Diêu Tần rất chân thành tín phụng Phật pháp, không những tin tưởng mà còn nhiệt tâm nghiên cứu, học hỏi, tu tập; cho nên Phật giáo rất thịnh hành. Trong thời này, rất nhiều vị cao tăng (người Ấn độ cũng như người Trung quốc), được tôn xưng là thánh tăng, từng làm rạng rỡ cho nền giáo học Trung quốc, mà đứng đầu là ngài Cưu Ma La Thập; tiếp đó là bốn vị từng được xưng là “tứ thánh” (gồm các ngài Tăng Triệu, Tăng Duệ, Đạo Sinh, Đạo Dung); và hàng trăm vị được xưng là “đạt nhân” (như các ngài Tuệ Quán, Đạo Hằng, Tăng Đạo, Đàm Ảnh, Pháp Khâm, v.v...).

(02) Kinh Kim Cang có sáu bản Hán dịch khác nhau; ngoài bản Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh của ngài Cưu Ma La Thập (344? 413?), đời Diêu Tần (hay Hậu Tần, 384 417), được thịnh hành hơn cả, còn năm bản dịch khác là: Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh của ngài Bồ Đề Lưu Chi (??), đời BắcNgụy (386 534); Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Kinh của ngài Chân Đế (499 569), đời Trần (557 589); Kim Cang Năng Đoạn Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh (gọi tắt là Kim Cang Năng Đoạn Kinh) của ngài Đạt Ma Cấp Đa (? 619), đời Tùy (581 619); Năng Đoạn Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh (tức quyển 577, phần “Năng Đoạn Kim Cang”, trong bộ Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh) của ngài Huyền Trang (602? 664), đời Đường (618 907); Năng Đoạn Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh (gọi tắt là Năng Đoạn Kim Cang Kinh) của ngài Nghĩa Tịnh (635 713), đời Đường.

BÀI TẬP

1) Phàm Phật ra đời, tất phải nhập niết bàn; vì sao?

2) a/ “Nam vô” nên đọc âm gì? b/ Hàm những nghĩa gì? c/ Tại sao trước danh hiệu của chư Phật và Bồ tát phải thêm hai chữ ấy? d/ Nếu không niệm hai chữ ấy thì phải làm sao để tỏ lòng tôn kính?

3) Phát tâm qui y đức Phật Bảo Tánh sẽ được công đức gì?

4) Một niệm qui y đức Phật Sư Tử Hống, trong tương lai sẽ có cơ hội gặp được gì?

5) Nghe tên đức Phật Câu Lưu Tôn, chí tâm chiêm ngưỡng, lễ bái, hoặc tán thán, trong tương lai sẽ được tốt đẹp như thế nào?

6) Nghe tên đức Phật Bảo Tướng, sinh tâm cung kính, đời sau sẽ đạt được kết quả gì?

Xưng Niệm Danh Hiệu Chư Phật Và Bồ Tát (Phần 2)

Nam mô(1) Ca Sa Tràng Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, sẽ vượt thoát tội lỗi sinh tử trong một trăm đại kiếp.

Nam mô Đại Thông Sơn Vương Phật. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe tên đức Phật này, sẽ gặp được hằng hà sa số đức Phật, được nghe nói pháp, chắc chắn thành Phật.

Nam mô Phổ Kiến Phật. Nếu có người thọ trì danh hiệu(2) của trăm ngàn ức đức Phật, lại có người xưng niệm tên của đức Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi; thì phước đức của người sau sẽ lớn hơn phước đức của người trước, huống chi lại còn xưng niệm tên đức Phật Phổ Kiến!

Nam mô Quán Thế Âm Bồ Tát. Nếu có người thọ trì danh hiệu của sáu mươi hai ức hằng sa vị Bồ tát, suốt đời cúng dường các thức ăn uống, y phục, giường chiếu, thuốc men; lại có người thọ trì danh hiệu đức Bồ Tát Quán Thế Âm, cho đến lễ bái, cúng dường trong một thời gian ngắn; phước đức của hai người ấy thật không khác gì nhau, trong trăm ngàn muôn ức kiếp, hưởng thọ không bao giờ hết. Xưng niệm danh hiệu đức Bồ Tát Quán Thế Âm sẽ được công đức vô lượng vô biên như vậy.

Nam mô Địa Tạng Bồ Tát. Nếu có người nam hay người nữ nào, nghe danh hiệu của đức Đại Bồ Tát Địa Tạng, hoặc chắp tay kính mộ, hoặc tán thán lễ bái, sẽ vượt thoát tội chướng trong ba mươi kiếp.

Nam mô Tịnh Nguyệt Phật, Sơn Vương Phật, Trí Thắng Phật, Tịnh Danh Vương Phật, Trí Thành Tựu Phật, Vô Thượng Phật, Diệu Thanh Phật, Mãn Nguyệt Phật, Nguyệt Diện Phật.

Tất cả chúng sinh trong đời hiện tại hoặc vị lai, chỉ niệm danh hiệu của một đức Phật, thì công đức đã vô lượng, huống chi niệm nhiều danh hiệu. Những chúng sinh này, lúc sống lúc chết đều được lợi ích lớn lao, vĩnh viễn không đọa vào đường ác.

Kinh bản hai thời khóa tụng sáng chiều, trong bài văn sám hối lễ Phật buổi chiều, có danh hiệu 53 đức Phật, bắt đầu là Phổ Quang Phật, đến Nhất Thiết Pháp Thường Mãn Vương Phật(3) là hết. Nếu có người nam hay người nữ nào, được nghe danh hiệu của 53 đức Phật này, trong trăm ngàn muôn ức a tăng kì kiếp, người đó không bị đọa vào ác đạo. Nếu thường xưng niệm danh hiệu của 53 đức Phật ấy, đời đời sẽ sinh vào những nơi được gặp chư Phật trong mười phương. Nếu người nào chí thành kính lễ 53 đức Phật ấy, sẽ tiêu trừ được các tội tứ trọng, ngũ nghịch, hủy báng đại thừa, tâm ý hoàn toàn thanh tịnh.

Tiếp theo danh hiệu 53 đức Phật ấy, lại có danh hiệu của 35 đức Phật nữa, bắt đầu là Thích Ca Mâu Ni Phật, đến Bảo Liên Hoa Thiện Trú Ta La Thọ Vương Phật(4) là hết(5). Tất cả chúng sinh, nếu đã từng tạo các nghiệp dữ như năm tội nghịch, mười điều ác, mà trong muôn kiếp chưa từng sám hối, nay nên đảnh lễ 35 đức Phật này, chí thành sám hối, thì tất cả tội chướng đều được tiêu trừ.

Ngoài các đức Phật và Bồ tát trên đây, vẫn còn vô số chư Phật và Bồ tát khác, không thể kể hết ra đây được; hễ thấy có nêu lên trong kinh điển, liền xưng niệm, đều có công đức. Nếu quí vị hành giả muốn chỉ trong một niệm mà kính lễ khắp tất cả chư Phật và Bồ tát, thì nên niệm “Nam mô thập phương tam thế nhất thiết chư Phật Bồ tát”; thế là bao quát vô tận.

CHÚ THÍCH

01. Trong kinh Bảo Tích, đức Phật nói: Văn Thù Sư Lị về sau sẽ thành Phật, hiệu là Phổ Kiến Như Lai.

02. “Tứ trọng” cũng gọi là “tứ ba la di”, tức phạm bốn tội sát sinh, trộm cắp, dâm dục, và dối trá.

03. “Phương” là ngay thẳng, “đẳng” là bình đẳng, tức là lí trung đạo; có nghĩa là, đã ngay thẳng, lại sinh tính bình đẳng của Phật vậy. Tất cả kinh giáo đại thừa đều nói lên cái lí trung đạo, cho nên đều được gọi chung là giáo lí “phương đẳng”.

PHỤ CHÚ

(01) Trong Hán ngữ, hai chữ南 (nam) và無 (vô), ghép chung lại thì không có nghĩa gì cả, vì đó không phải là một từ. Riêng trong Phật điển, hai chữ đó đã được ghép lại để dịch âm chữ Phạn “namas”; và đã trở thành một từ có ý nghĩa. Nguyên, hai chữ 南無 này, âm Hán Việt đọc là “nam vô”, nhưng khi dùng để dịch âm tiếng Phạn, thì chữ 南 được đọc là “na” (theo Từ Nguyên), và chữ 無 được đọc là “mô” (theo Từ Nguyên). Vậy, đáng lí ra, từ 南無 phải đọc là “NA MÔ”, nhưng xưa nay người Việt vẫn đọc là “nam mô”; đó chỉ là do thói quen lâu đời. Nguyên ý của từ “nam mô” là lễ bái, nhưng đã được dịch ra Hán ngữ thành nhiều nghĩa: kính lễ, qui y, qui kính, qui mạng, tín tùng, cứu ngã, độ ngã. Vì từ này bao hàm nhiều ý nghĩa, cho nên, theo ngài Huyền Trang, đó là một trong năm trường hợp không dịch nghĩa, mà chỉ dùng từ dịch âm là “na mô”. Từ này được dùng để tỏ bày lòng tôn kính, tin tưởng và quyết chí học theo, đối với đối tượng (như Phật, Bồ tát, v.v...) mà mình đang đứng trước. Như nói: “Nam mô hắc ra đát na đá ra dạ da”, là biểu ý qui kính Ba Viên Ngọc Quí (Phật Pháp Tăng); “Nam mô A Di Đà Phật”, là biểu ý qui y đức Phật Vô Lượng Thọ.

(02) Trong Phật điển, từ “danh hiệu”, chủ yếu là dùng để chỉ cho tên của chư Phật và Bồ tát. Danh hiệu có công năng nêu rõ công đức của chư Phật và Bồ tát, cùng nói lên lòng tán thán, kính ngưỡng của chúng sinh đối với chư Phật và Bồ tát, nên cũng được gọi là “bảo hiệu, tôn hiệu, hay đức hiệu”. Danh hiệu biểu thị thể tánh chân như cùng công đức rộng lớn viên mãn của chư Phật và Bồ tát, cho nên, danh hiệu của chư Phật cũng tương đồng với pháp thể của chư Phật. Vì vậy, trong các kinh luận phần nhiều đều nói: nếu có người thành tâm xưng niệm danh hiệu của chư Phật, cho đến suy nghĩ, nhớ tưởng đến chư Phật, sẽ được tiêu trừ tội chướng, tai nạn, hoặc được vãng sinh về cõi Tịnh độ. Ví dụ, kinh Pháp Hoa nói: Cung kính lễ bái đức Bồ Tát Quán Thế Âm, và thọ trì, xưng niệm danh hiệu của Ngài, liền được phước đức... Hay kinh Quán Vô Lượng Thọ nói: Nếu chí tâm xưng niệm “Nam mô A Di Đà Phật”, thì trong mỗi niệm có thể diệt trừ tội lỗi sinh tử trong tám mươi ức kiếp...

(03) Danh hiệu 53 đức phật này được lấy ra từ kinh Quán Dược Vương Dược Thượng Nhị Bồ Tát (cũng gọi là kinh Quán Dược Vương Dược Thượng Bồ Tát, hoặc kinh Dược Vương Dược Thượng), do pháp sư Cương Lương Da Xá (383 442), đời Lưu Tống (420 479), dịch.

(04) Danh hiệu 35 đức Phật này được lấy ra từ kinh Quyết Định Tì Ni, đời Đông Tấn (317 419), không đề tên người dịch.

(05) Cộng hai nhóm danh hiệu trên, có tất cả là (53+35=) 88 danh hiệu Phật, được ghi trong bài văn sám hối, – gọi là “Hồng Danh Sám Hối” – là một tiết mục trong thời khóa tụng (cũng gọi là “công phu”) chiều. Thật ra, trong bài văn “Hồng Danh Sám Hối” này, có tất cả là 89 danh hiệu Phật; và danh hiệu cuối cùng (sau 88 danh hiệu trên) là “Nam mô Pháp Giới Tạng Thân A Di Đà Phật”. Danh hiệu sau cùng này không thuộc trong hai nhóm danh hiệu nêu trên, mà được lấy ra từ kinh Diệm Khẩu (khoa thí thực cô hồn). Thời khóa tụng buổi chiều, cùng với thời khóa tụng buổi khuya, gọi chung là “Hai Thời Khóa Tụng” (hoặc “Hai Thời Công Phu”), được hành trì hàng ngày trong các chùa viện.

BÀI TẬP

1) Nghe danh hiệu đức Phật Đại Thông Sơn Vương, có được công đức gì?

2) Thọ trì danh hiệu đức Quán Thế Âm Bồ Tát, cho đến lễ bái cúng dường trong một thời gian ngắn, phước đức ấy ngang bằng với hạng người nào?

3) Nếu có người nam hay người nữ nào: a/ Nghe tên của 53 đức Phật, được điều tốt đẹp như thế nào? b/ Xưng niệm tên của 53 đức Phật, được điều tốt đẹp như thế nào? c/ Chí tâm kính lễ tên của 53 đức Phật, được điều tốt đẹp như thế nào?

4) Đảnh lễ 35 đức Phật để làm gì?

5) Hành giả nếu muốn chỉ trong một niệm mà kính lễ khắp tất cả chư Phật và Bồ tát, nên xưng niệm danh hiệu nào?

Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 10, 11 Và 12

1. Loài ngạ quỉ vốn không ăn được. Do nghiệp lực, sau giờ ngọ, có thể nghe được tiếng khua bát đũa và sự ăn uống của loài người, nhân đó mà cảm thấy đói khát cào cấu, tức thì lửa từ trong miệng phát sinh, vô cùng khổ sở! Cho nên, quí vị tu học Phật, vì thương xót chúng mà không ăn sau giờ ngọ. Chiếu theo giới luật, người xuất gia không nên ăn sau giờ ngọ. Nếu thân thể gầy yếu, hoặc tuổi già bệnh tật, vì phương tiện, cũng có thể ăn, coi như là món thuốc; ý nói, vì chữa bệnh mà phải ăn vậy. Nhưng, trong lúc ăn nên sinh tâm hổ thẹn, nghĩ đến nỗi khổ đau của ngạ quỉ, không dám húp nhai ra tiếng, cũng không dám khua động mâm chén, sợ chúng nghe những tiếng ấy sẽ không chịu nổi.

2. Những vị thọ giới cụ túc, hoặc tu tám giới trai, mặc dù không ăn sau giờ ngọ, nhưng trong xã hội, vẫn có ngàn vạn người, đêm đến vẫn còn ăn, nói gì sau giờ ngọ! Ngạ quỉ nghe, tất nhiên phải đau khổ lắm! Cho nên, đứng trên sự đời mà nói, khi nêu lên việc trên, quả thật không có tác dụng gì nhiều; nhưng đứng trên tâm niệm mà nói, thì tác dụng lớn lắm. Ta tự tu tâm ta mà thôi, còn người khác thì sao? Có thể không can hệ gì! Ví như tín đồ Phật giáo, tuy ăn chay trường, nhưng tất cả các loài động vật như heo, bò, gà, vịt, v.v... ở trên đời, một vạn con vẫn cứ chết một vạn con, chứ không phải vì có một số rất ít người ăn chay ấy mà chúng khỏi chết. Mặc dù đó là sự thật, nhưng nghị lực của người Phật tử trong việc hành trì giới luật, bảo vệ đạo pháp, hộ giúp chúng sinh, vẫn phải cứng như sắt đá. Phải có cái tinh thần, cái tiết tháo của Khuất Nguyên(1): “Cả thế gian đều đục, chỉ một mình ta trong; cả mọi người đều say, chỉ một mình ta tỉnh.”, nhiên hậu mới bàn đến chuyện tu đạo. Nếu không thế thì chỉ trôi lăn theo thế tục mà nổi chìm, cùng với người đời nào có khác gì! Hành giả phải thay đổi được thế gian, đừng để bị thế gian thay đổi.

3. Ứng hóa thân của chư Phật và Bồ tát nhiều vô số. Một thân ở chỗ này tuy nhập niết bàn, nhưng nhiều thân ở những nơi khác đang đồng thời tại thế. Cho nên, niệm Phật đã niết bàn cũng tức là niệm Phật hiện tại, vì trên thực tế, hoàn toàn không có một đức Phật nào nhập niết bàn.

4. Niệm Phật(2) được lợi ích rất lớn, tiện lợi vô cùng; đó tức là, cả tự lực và tha lực đều gồm đủ. Người tu hành phải biết khéo léo nương nhờ tha lực, mới đáng gọi là có phước có tuệ. Ví như đi xa, người biết dùng thuyền, hay xe làm phương tiện, đó mới là người lữ hành thông minh. Đường dài vạn dặm mà bỏ xe, bỏ thuyền, chỉ đi bộ, đó chính là kẻ ngốc! Thử nghĩ xem: Hành giả đạt đến chỗ “hạnh bất thối, niệm bất thối”(3), phải phí bao nhiêu tinh lực, bao nhiêu thì giờ? Vậy mà, chỉ trong khoảnh khắc, qui y với đức Phật Bảo Tánh, tức thì vĩnh viễn không còn bị thối lui trên đường đi đến đạo quả vô thượng. Muốn chứng quả A la hán, phải đoạn trừ bao nhiêu kiến tư hoặc? Phải trải qua bao nhiêu khó khăn? Vậy mà, cung kính đức Phật Bảo Tướng, không lâu sau liền chứng được quả A la hán. Từ cõi Người tu đến cõi Trời, phải trì bao nhiêu giới lành? Phải tạo bao nhiêu công đức? Vậy mà nghe tên đức Phật Ba Đầu Ma Thắng, liền sinh lên sáu tầng trời cõi Dục, nhanh hơn gấp ngàn lần; nghe tên đức Phật Bảo Thắng, liền được ở mãi trên các cõi trời, thọ hưởng niềm vui thắng diệu. Gây các tội tứ trọng, ngũ nghịch, hủy báng kinh điển đại thừa, phải đọa xuống địa ngục A tì; người này phải qua bao nhiêu kiếp số, phải trải bao nhiêu cực hình, để chịu hết quả báo? Vậy mà xưng niệm danh hiệu 53 đức Phật, liền được thanh tịnh. Dùng thức ăn, y phục, giường chiếu, thuốc men, để cúng dường sáu mươi hai ức hằng sa chư vị Bồ tát, như thế phải tốn bao nhiêu tài vật? Phải mất bao nhiêu thời gian? Vậy mà, chỉ một lần xưng niệm, hoặc một lạy cúng dường đức Bồ Tát Quán Thế Âm, phước báo cũng bằng như thế. Trong cõi đời này có những việc tiện lợi như thế, tại sao không làm? Nếu nói đến cái đạo lí “tri hành hợp nhất”, không làm thì chắc chắn là chưa biết; chưa biết tức là phước chưa đến, tuệ chưa đến, không thể nói cách nào khác được. Phóng cái nhìn từ xưa đến nay, có vô số người “thế trí biện thông”(4), đều bị bốn chữ “cố chấp kiêu ngạo” làm lỡ mất bao nhiêu cơ hội! Trái lại, để cho một bà già không biết gì chiếm hết tiện ích, (5) há chẳng phải là chuyện quái gở ư!

5. Ngày nay, những người tu Tịnh Độ, phần nhiều lấy việc “trì danh”(6) làm chủ yếu; kì thật, trong pháp môn Niệm Phật còn có các phép quán tưởng(7), thật tướng(8) v.v..., chứ không phải chỉ có trì danh; có nghĩa là, trong cái được gọi là “dễ tu” của pháp môn Tịnh Độ, lại có cái khó khăn. Quán tưởng và thật tướng chính là những pháp khó; còn trì danh mới là pháp dễ thực hành. Cho nên chẳng lấy gì làm lạ, người đời nay đều lấy việc trì danh làm chủ yếu. Khi lấy danh hiệu Phật A Di Đà làm chủ yếu cho pháp môn trì danh, thì việc hành trì tám giới trai cùng niệm danh hiệu các đức Phật khác đều gọi là “tạp tu”(9). Nhưng, sau khi hành trì phép tạp tu, lại tụng thêm kệ hồi hướng, đem tất cả công đức hồi hướng cầu vãng sinh về thế giới Cực lạc của đức Phật A Di Đà, thì những công phu tạp tu kia cũng đều biến thành “chủ tu”(10). Người tu hành ở thế giới này, có thể tùy ý tu trì bất cứ pháp môn nào, chỉ cần sau khi tu trì pháp môn đó, liền đem hồi hướng cầu vãng sinh về thế giới Cực lạc, thì bất cứ pháp môn nào cũng đều là Tịnh Độ.

6. Thọ trì tám giới quan trai, thời hạn chỉ có một ngày đêm, có thể gọi là nhẹ nhàng mà dễ thọ trì, nhưng hiệu quả của nó lớn lao đến độ làm cho người ta kinh ngạc. Phật bảo bà Đọa Xá Ca: “Thọ trì tám giới trai này, khiến cho người được độ ở cõi thế, sẽ không bị đọa trở lại vào ba đường dữ, thường sinh vào những nơi phước đức; và cũng từ tám giới này làm nhân duyên căn bản để tiến đến thành Phật.” Như vậy, hiệu lực của nó quả thật là không thể nghĩ bàn. Từ đó có thể thấy: Người tu học mà chỉ trọng ở mặt lí luận mà không chịu hành trì, thì mất ích lợi nhiều lắm!

7. Trước đây có người nói: “Nam mô nghĩa là phương Nam không có. Nhân vì Phật ở phương Tây; phương Tây là Canh Tân, thuộc kim, mà phương Nam là Bính Đinh, thuộc hỏa; vàng gặp lửa thì nóng chảy, cho nên phương Nam không có Phật.” Lời nói xằng bậy đó thật làm cho người ta cười đau bụng. Xin Hỏi: Trong kinh A Di Đà có nói: “Thế giới phương Nam có Phật Nhật Nguyệt Đăng, Phật Danh Vặn(11) Quang, Phật Đại Diệm Kiên, Phật Tu Di Đăng, Phật Vô Lượng Tinh Tấn v.v..., hằng hà sa số chư Phật như thế, ......”, thì giải thích thế nào đây? Vì sao Quí Ngài không gặp lửa để bị nung chảy? Cho nên biết, không xem kinh luận, chưa có được tri kiến chân chính mà hay nói, đó là việc cực kì nguy hiểm, không những làm cho người khác hiểu lầm, mà chính mình cũng sai quấy. Người xưa vì nói một câu: “Người tu hành không rơi vào nhân quả.”, mà còn bị đọa làm thân con chồn đến năm trăm đời; nếu không nhờ thiền sư Bách Trượng(12) vì y mà sửa lại thành “không ngu muội về nhân quả”(13), thì không biết đến bao giờ y mới được giải thoát! Cũng giống như vậy, đem chữ “nam mô” mà giải thích là phương Nam không có(14), lại nói Phật ở phương Tây thân vàng, sang đến phương Nam gặp lửa bị nung chảy, đó chính là trồng cái nhân địa ngục, dù muốn cầu làm chồn cũng không thể được; há không sợ hay sao? Chúng ta chưa thành Phật, mà phương tiện nói pháp, đó là việc bất đắc dĩ, phải thận trọng từng li từng tí, biết thì nói biết, không biết thì nói không biết, tuyệt đối không nên gắng gượng làm như ta đây là người hiểu biết, để rồi tự chiêu lấy tội lỗi.

8. Người thọ trì tám giới trai trong một ngày đêm, có phước đức nhiều hơn người đem của cải trân quí của khắp mười sáu nước lớn cúng dường chư vị tì kheo; tại sao không nói mười lăm hay mười bảy nước, mà phải nói mười sáu? Người xưng niệm, cúng dường đức Bồ Tát Quán Thế Âm, có phước đức bằng với người xưng niệm, cúng dường sáu mươi hai ức hằng hà sa Bồ tát; tại sao không nói sáu mươi mốt hay sáu mươi ba, mà phải nói sáu mươi hai? Nên biết, Phật có đầy đủ trí như lí(15) và trí như lượng(16). Trí như lượng này là loại trí tuệ có thể thấy biết tất cả các pháp thế và xuất thế gian, đúng như phân lượng của chúng, không nhiều cũng không ít, cho nên gọi là “như lượng”. Vậy thì, mười sáu là mười sáu, quyết không phải là mười lăm hay mười bảy, v.v...; sáu mươi hai là sáu mươi hai, quyết không phải là sáu mươi mốt hay sáu mươi ba, v.v...(17)

9. Ý nghĩa trọng yếu của sự sám hối tội lỗi là ở chính tâm mình. Trong tâm ăn năn tha thiết, thề không tạo tội nữa, nhiên hậu Phật lực mới có hiệu quả. Bài kệ trong kinh nói rằng: “Tội từ tâm khởi, đem tâm sám. Tâm (chỉ cho tâm tạo tội) diệt mất rồi, tội cũng tiêu. Tội tiêu, tâm diệt, thảy đều không; đó mới gọi là chân sám hối.” Thế mới biết, tự tâm nếu không ăn năn, không sửa lỗi, thì dù là 53 đức Phật, hay 35 đức Phật, cũng không làm gì được. Có người bắt bẻ rằng: Đã nói rằng tâm diệt thì tội tiêu, vậy hà tất phải niệm Phật lễ sám? Nên biết: Tâm diệt tội tiêu, nói thì dễ dàng biết bao! Nhưng nếu so với sự tự sám hối mà không nương vào đâu hết, thì đứng trước Phật kính lễ sám hối, sức mạnh của tâm ý cao hơn gấp trăm ngàn lần. Với sức ảnh hưởng sâu sắc đó, mới có thể rửa sạch những vết thương từng khắc sâu trong a lại da thức. Nếu không nhờ đến hình thức lễ sám này, đừng hi vọng có được công hiệu thù thắng như vậy.

CHÚ THÍCH (của người dịch)

(01) Khuất Nguyên (343? 277? tr. TL): là một nhà chí sĩ và là một đại thi hào của Trung quốc ở thời Đông Châu (770 222 tr. TL). Ông tên là Bình, là người trong hoàng tộc nước Sở, làm quan đại phu dưới triều Sở Hoài vương. Ông là người học rộng, nhớ nhiều, tình cảm và tưởng tượng phong phú, vừa giỏi chính trị, vừa có tài văn chương; trong thì giúp vua bàn quốc sự và ban hiệu lệnh, ngoài thì tiếp đãi tân khách, ứng đối với chư hầu. Ông tuổi còn trẻ mà đã ở địa vị cao, quyền lực lớn: mới 25 tuổi, ông đã trở thành là cánh tay trái của nhà vua; vì vậy mà không tránh khỏi sự ganh ghét của người khác, từ chỗ bị ganh ghét tất phải đi đến chỗ bị hãm hại. Bởi đó, mới đầu ông rất được vua tin cậy, nhưng sau thì bị đồng liêu gièm pha, ông lại bị vua ghét bỏ, xa lánh. Hoài vương bị dụ sang nước Tần, ông can gián, nhà vua đã không nghe, còn đày ông đi Hán bắc. Rốt cục, Hoài vương bị chết ở đất Tần. Tương vương nối ngôi, triệu ông về kinh, nhưng đám người chống ông càng cương quyết diệt ông. Cuối cùng, ông lại bị đày đi Giang nam. Vừa thất chí, vừa trông thấy vận nước suy tàn, chắc chắn sắp đến ngày bị diệt vong, ông bèn ôm đá nhảy xuống sông Mịch la tự tử. Ông chết vào ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch, dân chúng tập họp cúng tế; và ngày ấy đã trở thành một ngày Tết trong tập tục dân gian. Tác phẩm của ông gồm có: Li Tao, Cửu Ca, Thiên Vấn, Cửu Chương, Viễn Du, Bốc Cư, Ngư Phụ. Hai câu dẫn trong bài trên, đã được tác giả trích ra từ thiên “Ngư Phụ”.

(02) Niệm Phật: Chữ “niệm” nghĩa là nhớ, nghĩ đến một đối tượng, cũng tức là làm cho đối tượng đó có mặt trước tâm ý trong giây phút hiện tại. Trái lại là “thất niệm”, tức là quên lãng. Đối với người tu học Phật, NIỆM có tác dụng ngăn chận vọng tưởng, khiến cho tâm được an tịnh, không loạn động. Để đạt được mục đích đó, tâm ý phải thường tập chú (niệm) vào mười đối tượng sau đây: 1) Niệm Phật: chuyên tâm quán tưởng về thân tướng hảo và các thứ công đức của Phật. 2) Niệm pháp: Quán tưởng đến giáo pháp của Phật cùng những qui tắc tu hành. 3) Niệm Tăng: Quán tưởng đến đức hòa hợp cùng công hạnh hành đạo của tăng đoàn và chư vị thánh chúng. 4) Niệm giới: Quán tưởng về công đức trì giới có công năng ngăn ngừa nghiệp ác, thành tựu đạo hạnh. 5) Niệm thí xả: Quán tưởng công đức bố thí diệt trừ được tâm xan tham, sinh trưởng quả phúc, lợi ích chúng sinh, mà lòng không cầu mong báo đáp. 6) Niệm thiên: Quán tưởng chư thiên thành tựu thiện nghiệp, được thân tướng tốt đẹp, phước đức đầy đủ; mình cũng tu tập thiện nghiệp để được phước đức như vậy. 7) Niệm hưu tức: Quán tưởng đến chỗ ở tịch tĩnh, cắt đứt mọi hệ lụy, chuyên tu tập thánh đạo. 8) Niệm an ban: Theo dõi hơi thở dài ngắn, đếm hơi thở vào ra, nhiếp tâm vắng lặng, diệt trừ vọng tưởng. 9) Niệm thân vô thường: Quán tưởng thân này do nhân duyên giả hợp mà thành, tất cả các bộ phận trong ngoài, không có gì là chân thật, thường còn vĩnh viễn. 10) Niệm tử: Quán tưởng đời người như mộng ảo, chỉ một thời gian ngắn là tiêu hoại.

Trong bài này, tác giả chú ý đề cập đến đối tượng thứ nhất của tâm niệm, là đức Phật. “Niệm Phật” tức là tâm niệm về pháp thân Phật (pháp thân niệm Phật); quán tưởng đến thân tướng và công đức của Phật (quán tưởng niệm Phật); miệng niệm danh hiệu Phật (khẩu xưng niệm Phật). Niệm Phật là một trong những công hạnh cơ bản của người tu học Phật. Trong truyền thống Phật giáo Nam truyền, niệm Phật chỉ chuyên chú vào đức Phật Thích Ca Mâu Ni mà thôi; còn trong truyền thống Phật giáo Bắc truyền, niệm Phật là niệm vô số Phật trong khắp mười phương ba đời. Riêng những người tu tập theo pháp môn Tịnh Độ thì đối tượng chuyên nhất là đức Phật A Di Đà. Niệm Phật là biểu thị lòng nhớ nghĩ, qui kính, tán thán, lễ bái; có công năng dứt trừ tham sân si và các thứ phiền não khác, được sinh về các Phật độ mà thành tựu chánh giác. Đáng lí ra, niệm Phật là một pháp môn tu tập chung cho tất cả mọi hành giả, nhưng từ khi tông Tịnh Độ được phát huy cường thịnh, hễ nói tới “niệm Phật” là người ta nghĩ ngay đến việc tu Tịnh Độ, và niệm Phật A Di Đà để cầu vãng sinh về thế giới Cực lạc.

(03) Bất thối (bất thối chuyển): Trong thuật ngữ Phật học, chữ “thối” có nghĩa là đọa lạc trở lại vào các đường ác, hoặc thối lui xuống hàng nhị thừa (Thanh văn và Duyên giác); tức là, địa vị Bồ tát đã chứng được và những pháp đã ngộ được đều bị mất đi. Trái lại, trong quá trình tu hành Phật đạo, do công đức chứng ngộ mà tiến lên mãi cho đến khi thành Phật, không còn bị thụt lùi trở lại, gọi là “bất thối”. Có ba phương diện không thối lui (tam bất thối): 1) Địa vị không thối lui (vị bất thối): Đã tu chứng được địa vị nào thì trụ ở địa vị đó mà tiến lên nữa, chứ không bị thối lui. 2) Hạnh không thối lui (hạnh bất thối): Các công hạnh đã tu tập thì cứ giữ mãi để tiếp tục tu tập, không bỏ mất. 3) Chánh niệm không thối lui (niệm bất thối): Thường xuyên sống trong chánh niệm, không bao giờ còn bị lạc vào sự lãng quên. Ví dụ, tông Pháp Tướng chủ trương: Khi đã trải qua hàng vạn kiếp tu nhân, đến được địa vị Mười trụ thì không còn bị đọa lạc trở lại vào vòng sinh tử đầy ác nghiệp, đó là “vị bất thối”; khi đã lên được bậc Sơ địa thì hạnh lợi tha đã trở nên kiên cố, không còn bị thụt lùi hay mất mát, đó là “hạnh bất thối”; từ Bát địa trở lên, chánh niệm như hòa nhập vào biển chân như, dù ở trong định hay ở ngoài định, vẫn hằng thường tự tại, đó là “niệm bất thối”. Ngoài ra, tông Tịnh Độ còn chủ trương, khi hành giả được vãng sinh về Tịnh độ thì từ đó sẽ tu tiến mãi cho đến khi thành Phật, không còn bị đọa lạc trở lại, đó gọi là “xứ bất thối”.

(04) Thế trí biện thông: Trí thông minh lanh lợi của người thế tục chỉ thấy biết những việc thường tình, chuyên phục vụ cho những tham vọng bất lương, những đam mê vật chất, những đức tin mù quáng. Loại trí ấy có rất nhiều sai lầm, giúp ích cho người thì ít, mà làm hại người thì nhiều. Nó làm chướng ngại cho sự học đạo tu hành, cho nên Phật giáo coi nó là một trong những tai nạn của con người.

(05) Đoạn này tác giả muốn nói: Đã gọi là “thế trí biện thông” thì tất nhiên thường cố chấp, kiêu ngạo. Đó là thứ chướng ngại rất lớn làm cho con người không thể tu học đạo giải thoát. Trong khi đó, một người tầm thường, vì không có “thế trí biện thông” nên ít cố chấp, kiêu ngạo, lòng nhẹ nhàng, trong sáng, giúp cho việc học đạo giải thoát được dễ dàng.

(06) Trì danh: cũng nói là “chấp trì danh hiệu”, tức là xưng niệm danh hiệu chư Phật và Bồ tát. Theo kinh A Di Đà, chấp trì danh hiệu tức là chuyên niệm danh hiệu đức Phật A Di Đà để tạo cái nhân vãng sinh về thế giới Cực lạc. Ở đây, trì danh là một trong bốn cách niệm Phật, gọi là “trì danh niệm Phật”; tức là chuyên tâm xưng niệm danh hiệu Phật, ngày đêm nhất tâm chuyên chú, niệm niệm không gián đoạn, tâm ý thuần nhất, không còn tán loạn.

(07) Quán tưởng: là tập trung tâm niệm vào một đối tượng, nhằm diệt trừ vọng niệm. Ở đây, quán tưởng là một trong bốn cách niệm Phật, gọi là “quán tưởng niệm Phật”; tức là nhất tâm quán tưởng thân tướng tốt đẹp viên mãn của đức Phật. Cho đến khi quán tưởng thuần thục thì chánh định hiện tiền.

(08) Thật tướng: là tướng trạng chân thật, thường trú bất biến của vạn pháp, chỉ có trí tuệ xuất thế gian mới nhận biết được. Thật tướng tức là tướng “vô”, nghĩa là cái tướng không hình tướng, không sinh diệt, không thể diễn tả, không thể suy lường. Ở đây, thật tướng là một trong bốn cách niệm Phật, gọi là “thật tướng niệm Phật”; tức là quán niệm chân tướng của tự thân và tất cả các pháp là không hình không tướng, giống như hư không, tâm và chúng sinh, xưa nay vốn bình đẳng. Niệm niệm nối tiếp nhau, ngày đêm không gián đoạn, thì chánh định hiện tiền. Tông Tịnh Độ cho rằng, danh hiệu đức Phật A Di Đà chính là pháp thật tướng; cho nên, nhất tâm chuyên niệm danh hiệu đức Phật A Di Đà tức là “thật tướng niệm Phật”.

Luôn tiện xin ghi thêm: Ngoài ba cách niệm Phật (trì danh, quán tưởng, thật tướng) ở trên, còn một cách nữa, gọi là “quán tượng niệm Phật”; tức là, mắt chiêm ngưỡng hình tượng của Phật, miệng xưng niệm danh hiệu Phật, thì tâm không tán loạn, bản tính Phật từ đó mà hiển hiện. Cứ như thế, niệm niệm không gián đoạn, tâm ý thuần nhất, không có gì xen lộn.

(09) Tạp tu: Tông Tịnh Độ chủ trương rằng: Hành giả tu Tịnh Độ, chỉ chú tâm chuyên nhất vào một đối tượng là đức Phật A Di Đà (xưng niệm danh hiệu Phật A Di Đà, lễ bái tượng Phật A Di Đà, tán thán cúng dường đức Phật A Di Đà, quán tưởng về y báo và chánh báo trang nghiêm của cõi Tịnh độ và đức Phật A Di Đà, đọc tụng các kinh điển liên quan đến cõi Tịnh độ và đức Phật A Di Đà), thì gọi là “chuyên tu”; chắc chắn được vãng sinh về thế giới Cực lạc, ngàn người sẽ được vãng sinh cả ngàn. Nếu vừa tu Tịnh Độ, lại vừa tu thêm những pháp môn khác, thậm chí tán thán cúng dường, hay xưng niệm danh hiệu của các đức Phật khác, thì gọi là “tạp tu”; sẽ không được vãng sinh về thế giới Cực lạc, một ngàn người tu, may ra mới có một người được vãng sinh.

(10) Chủ tu: tức là chuyên tu (vừa trình bày trên).

(11) Chữ “văn” nghĩa là nghe, nhưng ở đây đọc là “vặn” – trong từ “danh vặn”, nghĩa là danh tiếng, tiếng tốt vang xa ai ai cũng biết.

(12) Bách Trượng (720 814): tức Hoài Hải, là vị thiền sư nổi tiếng của Trung quốc vào đời Đường; vì hết nửa đời sau cùng, ngài cư trú ở núi Bách trượng để xiển dương thiền học, nên ngài cũng có tên là Bách Trượng, hay Bách Trượng Hoài Hải. Ngài họ Vương (có thuyết nói là họ Huỳnh), quê ờ Trườnglạc, Phúc kiến. Từ nhỏ đã thích đi chùa. Năm 20 tuổi xuống tóc xuất gia với thiền sư Tuệ Chiếu ở Tâysơn (Quảng đông); sau đó, thọ giới cụ túc với luật sư Pháp Triêu ở Hành sơn (Nam nhạc); rồi đến chùa Phù tra ở Lô giang (Tứ xuyên) nghiên cứu kinh tạng. Khoảng năm 766, nghe thiền sư Mã Tổ Đạo Nhất (709 788) mở đạo tràng hoằng pháp tại Nam khang (Giang tây), ngài liền đến xin nhập chúng tu tập thiền pháp. Sau một thời gian, ngài được Mã Tổ ấn chứng, truyền cho tâm pháp, trở thành đệ tử kế thừa. Năm 784, ngài vào núi Bách trượng (huyện Phụng tân, Giang tây), dựng chùa Bách trượng, đại chấn thiền phong. Sau khi thiền sư Mã Tổ thị tịch (788), ngài được toàn chúng cung thỉnh thừa kế tổ nghiệp, lãnh đạo đồ chúng, phát huy thiền học. Bấy giờ, các vị thiền sư tài trí kiệt xuất như Hoàng Bá Hi Vận (?850), Qui Sơn Linh Hựu (771 853), Bách Trượng Pháp Chánh, Tây Viện Đại An, v.v... đều vân tập xin làm môn hạ. Nhân vì đồ chúng đông đảo, ngài cho thiết lập thiền viện với đầy đủ pháp đường, tăng đường v.v..., để cho sinh hoạt tăng chúng có được nề nếp. Ngài lại châm chước luật điển tiểu thừa và đại thừa, soạn ra pháp chế để áp dụng trong chốn thiền môn, gọi là “Bách Trượng Thanh Qui”; trong đó, ngài thiết lập các chế độ về phương trượng, tăng đường, pháp đường, v.v..., và qui định các nhiệm vụ mà chúng tăng phải đảm trách như hóa chủ (trụ trì), tây tự (thủ tọa), đông tự (tri sự), v.v... Từ trước, các thiền sư thường nương nơi các luật viện để tu tập. Bắt đầu từ Tổ Bách Trượng, các thiền viện mới được thiết lập, dùng làm nơi sinh hoạt riêng biệt cho các thiền sư và thiền sinh. Ngài chủ trương, mọi người đều phải làm việc để tự nuôi sống, bởi vậy, ngày nào ngài cũng làm việc cực nhọc, đồ chúng không cho ngài làm việc thì ngài nhịn ăn; cho nên trong chốn tòng lâm mới có câu châm ngôn “Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực.” (Một ngày không làm, một ngày không ăn.) Ngoài tập Bách trượng Thanh Qui do ngài soạn, những lời giảng dạy của ngài còn được ghi lại trong các tập “ngữ lục”, như Bách Trượng Hoài Hải Thiền Sư Ngữ Yếu, Bách Trượng Hoài Hải Thiền Sư Ngữ Lục, Bách Trượng Hoài Hải Thiền Sư Quảng Lục.

(13) “Bất muội nhân quả”, hay “bất lạc bất muội”, hay “Bách Trượng dã hồ”, là một công án thiền, nói lên cái lí hiển nhiên của luật nhân quả. Chuyện chép rằng: Khi Tổ Bách Trượng (720 814) thăng đường giảng dạy đồ chúng, thường có một ông già theo chúng nghe pháp. Khi đại chúng vân tập thì có ông; khi đại chúng giải tán thì không thấy ông đâu. Nhưng một hôm, sau thời giảng, đại chúng đã ra khỏi giảng đường, ông vẫn ở lại. Tổ Hỏi: “Người đứng đó là ai?” Ông thưa: “Từ thời đức Phật Ca Diếp, con đã từng ở núi này. Lúc đó có một người hỏi rằng: Người tu hành còn rơi vào vòng nhân quả chăng? Con Đáp: Không rơi vào nhân quả (bất lạc nhân quả). Do câu trả lời đó mà con bị đọa làm thân con chồn, đã năm trăm đời! Nay xin Hòa Thượng sửa lại câu nói cho con hiểu rõ.” Tổ nói: “Không ngu muội nhân quả.” (Bất muội nhân quả.) Ông già nghe câu nói của Tổ liền tỏ ngộ.

Trong câu chuyện trên, ông già trong quá khứ đã nói “không rơi vào nhân quả”, tức là phủ nhận nhân quả đối với người tu hành, cho rằng tu hành thì thoát ra khỏi luật nhân quả, phạm tội vọng ngôn, phải đọa làm bàng sinh. Thực ra, trong khắp cõi trời đất, không có bất cứ hiện tượng nào mà không bị luật nhân quả chi phối. Đó là sự hiển nhiên. Dù là người tu hành, dù là lục phàm tứ thánh, đều sinh hoạt trong qui luật nhân quả. Phải thấy rõ điều đó. Câu nói của Tổ Bách Trượng: “Bất muội nhân quả”, là tỏ ý khẳng định về lí nhân quả, trái ngược hẳn với câu nói “Bất lạc nhân quả” trên kia của lão ông. Đã năm trăm đời làm thân chồn, ông già vẫn mê muội về lí nhân quả, nay mới được Tổ khai thị, bèn tỉnh ngộ, thoát kiếp bàng sinh.

(14) Sự thật, đây chỉ là lời châm biếm, chế giễu của một số nhà Nho đối với Phật giáo. Ở Việt nam cũng vậy, từ nhỏ chúng tôi đã từng nghe một vài Nho sĩ trong làng nói: “Nam vô Phật tức là Việt nam không có Phật”. Chắc chắn, các nhà Nho thông thái đều biết rằng, hai chữ “nam vô”, khi dùng để phiên âm tiếng Phạn thì phải đọc là “na mô” (tức “nam mô”), dịch nghĩa là kính lễ, qui mạng, v.v... Nếu họ không biết điều đó tức là họ học chưa đến nơi đến chốn, thì làm sao mà đỗ được trạng nguyên, thám hoa, hay tiến sĩ, hoàng giáp! “Nam mô Phật” nghĩa là kính lễ Phật, qui y Phật. Họ biết thế, nhưng vì muốn nhạo báng, họ cứ nói “Nam vô Phật”. Loại nhà Nho này, ở Tàu hay ở ta cũng như nhau thôi, không có gì là khó hiểu!

(15) Như lí trí: Trí tuệ của các bậc thánh xuất thế gian, được phân làm hai loại: như lí trí và như lượng trí. “Như lí trí” là trí tuệ soi rõ chân lí đệ nhất nghĩa đế. Loại trí tuệ này không dùng để phân biệt, suy tìm, hay khảo sát sự vật. Nó vận hành tự nhiên, soi sáng bản thể các pháp, khế hợp chân lí vũ trụ. Vì vậy, nó cũng được gọi là “căn bản trí, chân trí, hay như thật trí”.

(16) Như lượng trí: Trái với “như lí trí”, đây là loại trí tuệ soi rõ sự khác biệt muôn hình vạn trạng của sự vật tục đế. Nó thấy rõ tính huyễn hóa, tính y tha khởi của vạn pháp hữu vi. Vì vậy, nó cũng được gọi là “hậu đắc trí, quyền trí, hay phương tiện trí”.

(17) Tại sao nói “mười sáu nước lớn” mà không nói mười lăm hay mười bảy? Và tại sao nói “sáu mươi hai ức hằng hà sa” mà không nói sáu mươi mốt hay sáu mươi ba? Đó là hai câu hỏi do tác giả đưa ra, rồi tác giả lại đem “như lượng trí” để tự giải đáp. Tác giả cho rằng, hai con số trên là hai con số đích xác mà Phật đã dùng “như lượng trí” để biết được! Điều này nghe có vẻ cưỡng ép. Thật vậy, “mười sáu nước lớn” ở Ấn độ thời Phật tại thế, đã được người đương thời (các vua chúa, ngoại đạo, thương nhân, v.v...) biết rõ và công nhận; đến như ngày nay, bất cứ ai có đọc sách, có tìm tòi, nghiên cứu, cũng biết rõ. Vậy đâu cần phải nhờ đến “như lượng trí” của Phật mới biết được! Lại nữa, vì sự thật đã được mọi người công nhận, lại được ghi vào sử sách để cho người đời nghiên cứu, học hỏi, thì “mười sáu nước lớn” là mười sáu nước lớn, tại sao phải đặt vấn đề “không nói mười lăm hay mười bảy”? Có ích gì đâu! Còn con số “sáu mươi hai ức hằng hà sa” thì sao? Trước hết, theo số đếm của người Trung quốc thời cổ, “ức” có hai bậc: “ức lớn” (đại ức) là 100.. (một vạn vạn) và “ức nhỏ” (tiểu ức) là 100. (mười vạn); theo số đếm của người Trung quốc ngày nay, “ức” là 100.. (một vạn vạn). Trong kinh điển thì “ức” có nhiều số đếm khác nhau: 100. (mười vạn); 1.. (một trăm vạn); 10.. (một ngàn vạn); 100.. (một vạn vạn). Theo số đếm của người Việt nam, “ức” là 100. (một trăm ngàn). Như vậy, con số “sáu mươi hai ức”, tác giả muốn chọn số “ức” nào đây? Thứ đến, con số “hằng hà sa” là một “con số không có số”, một con số không có đơn vị, một con số trừu tượng, không thể đếm được. “Hằng hà sa” nghĩa là số hột cát của sông Hằng, con sông lớn nhất ở Ấn độ. Sông Hằng có cả thảy bao nhiêu hột cát? Không thể đếm được, mà cũng chẳng cần phải đếm làm gì. Chỉ biết rằng số cát ấy nhiều lắm. Vậy “hằng hà sa” chỉ là một con số tượng trưng, ý nói là rất nhiều, nhiều không thể nói được, không thể tưởng tượng được. Số “ức” đã không nhất định, số “hằng hà sa” lại không có số, thì “sáu mươi hai ức hằng hà sa” hay một ức hằng hà sa, hay một trăm ức hằng hà sa... cũng chỉ là con số tượng trưng mà thôi. Do đó, con số “sáu mươi hai” không phải là một con số nhất định theo như tác giả đã nói. Và như vậy, cũng không cần phải vận dụng đến “như lượng trí” của Phật để biết được một con số tượng trưng!