Tây Phương Hiệp Luận

Tu Trì

Ôi! tình trần chất chứa nhiều kiếp, biển ái bao la nhiều đời, như thanh kiếm bị gỉ sét ăn mòn, như viên ngọc bị bùn nhơ phủ lấp. Nếu không mài thanh kiếm thì không tẩy sạch được gỉ sét. Nếu lau chùi bùn nhơ thì ngọc kia mới trong sáng được. Muốn được tâm thanh tịnh, hành giả chỉ cần diệt trừ phiền não ô nhiễm. Người ngộ phải thường xuyên giác quán, còn người mê mờ phải chuyên cần điều phục tâm mình nhiều hơn nữa. Kẻ bị gông xiềng tham ái trói buộc cũng nên tiếc thương, đau xót ngày tháng thoi đưa. Khổng Tử có câu: “Kẻ đần độn mà không học thì thân phận thấp hèn”. Bây giờ, hành giả muốn một đời vượt qua cái quả vô số kiếp chính là mười niệm thu nhiếp lộ trình vạn ức. Đâu phải là sự suy nghĩ mông lung, sự thấy biết tầm thường, tâm tư đầy dẫy phiền não, khẩu nghiệp ô nhiễm mà có thể vượt thoát được. Nếu không một phen chịu khó tu trì thì thân phận cam chịu khổ lụy trong nhiều kiếp, còn như tu hành đúng pháp thì thoát khỏi lưới ma.

Tịnh ngộ.

Tịnh tín.

Tịnh quán.

Tịnh niệm.

Tịnh sám.

Tịnh nguyện.

Tịnh giới.

Tịnh xứ.

Tịnh lữ.

Tịnh bất định.

1- Tịnh ngộ

Hành giả muốn sinh về tịnh độ Thật Báo thì phải chân thật tham cứu, như pháp liễu ngộ. Tại sao vậy? Vì ngộ là bậc thầy dẫn đường cho kẻ mê lầm, như trong đêm tối mù mịt, người ra đi cần phải có ngọn đuốc để soi đường. Ngộ là bản đồ, chỉ dẫn hành giả vào cõi nước thanh tịnh, như kẻ đi xa xăm muôn dặm cần phải biết rõ đường đi nước bước. Ngộ là thủ lãnh trong các việc tu hành, như chiến sĩ hăm hở xông vào trận địa kiên cố thì phải tuân lệnh của người chỉ huy.

1. Hành giả tỏ ngộ có thể biết rõ ngay chỗ nhơ uế mà thường trong sạch, vì không buông bỏ sự trong sạch.

2. Nghe cõi Phật thanh tịnh không thể nghĩ bàn, hành giả không hề khiếp nhược.

3. Trong cái tất cánh không, biết nhân quả không mất, hành giả dừng tất cả pháp ác, và pháp ác không còn khởi lên nữa.

4. Hành giả biết cõi nước kia không đến, không đi; cõi nước này cũng không đến, không đi.

5. Hành giả tỏ ngộ thân lượng của Phật khắp cả hư không, thân lượng của chúng sinh cũng khắp cả hư không, như nghiệp lực của chúng sinh trong địa ngục, chẳng những một người đầy khắp cả ngục mà còn nhiều người cũng đầy khắp cả ngục.

6. Hành giả nghe các hạnh trong vô lượng vô số kiếp cũng như nghe người khác nói những việc xảy ra trong giây phút như búng móng tay, vì tâm không sợ hãi.

7. Hành giả tu tập mười điều lành, ba điều phước mà không dính mắc vào cõi người, cõi trời.

8. Hành giả như người nằm mộng, khi giật mình tỉnh dậy, nhớ lại những việc trong giấc chiêm bao mà không khởi kiến giải về có, về không.

9. Như chính mắt thấy cố hương, hành giả không còn có chuyện tin hay không tin.

10. Biết các pháp đều vô ngã, hành giả thuận theo chân tánh thực hành việc lợi sinh, bước thẳng lên địa vị Phật mà tâm không nhàm chán , mệt mỏi.

Bồ tát đã bước vào cửa này thì được pháp lành thanh tịnh, tùy ý được sinh . Quán kinh khi nói về thượng phẩm có ghi: “Hiểu sâu nghĩa lý, đối với đệ nhất nghĩa đế, tâm không hề khiếp sợ”. Sớ ghi: “Đệ nhất nghĩa đế là thật tướng của các pháp. Thật tướng này không thể nào trình bày bằng con đường ngôn ngữ và chính là chỗ tâm hành dứt tuyệt”. Lục niệm nghĩa khi nói về thượng phẩm có ghi: “Tâm lặng lẽ, không có dao động gọi là niệm”. Sao ghi: “Lý đệ nhất nghĩa đế không bị lay động bởi nhị nguyên, thông thường gọi là niệm”.

Ở Ấn Độ, các vị chứng sơ hoan hỷ địa được vãng sinh như Vi Đề Hy, Thiện Tài, Long Thọ v.v… Ở phương này (Trung Quốc), các vị chứng ngộ được vãng sinh như Viễn Công, Trí Giả, Vĩnh Minh v.v… Tất cả sự tích vãng sinh được ghi chép rất nhiều trong kinh, luận. Ở đây không thể nào biên chép đầy đủ được. Trong luận có nói đến những người sinh về cõi nước kia để cầu tỏ ngộ chính là nói người trung căn và hạ căn. Thậm chí còn nói: “Người tỏ ngộ Phật tánh của chính mình thì không cần nguyện cầu vãng sinh”. Đây là nói bồ tát thập địa trở lên. Nếu nói rằng bậc tỏ ngộ đệ nhất nghĩa đế, các kiết sử chưa dứt hết đều không cầu nguyện vãng sinh, thì các Ngài như Long Thọ, Mã Minh, … cũng là người dụi mắt thấy hoa đốm giữa hư không, đang vô sự mà bỗng sinh ra lắm chuyện.

2. Tịnh tín

Luận Trí độ ghi: “Nếu trong tâm của con người có niềm tin thanh tịnh thì người ấy có thể bước vào Phật pháp. Nếu không có niềm tin thì người ấy không thể bước vào Phật pháp, như da trâu chưa mềm dẻo thì không thể bẻ gấp lại được. Người không có niềm tin cũng đại loại như vậy”. Lại nữa, kinh ghi: “Niềm tin là bàn tay, như người có tay đi vào núi báu thì có thể tự do nắm lấy châu báu. Nếu không có tay thì người ấy không thể nắm lấy được gì. Niềm tin cũng đại loại như vậy”.

Ngày xưa, Vương Trọng Hồi hỏi Vô Vi Tử:

– Niệm Phật như thế nào sẽ đưa đến trình độ không gián đoạn.

Vô Vi Tử Đáp:

– Sau khi có niềm tin, hành giả không còn khởi nghi ngờ gì nữa. Đó là không gián đoạn.

Trọng Hồi vui mừng rộn rã rồi cáo lui. Chẳng bao lâu, Trọng Hồi được vãng sinh. Ông trở lại cảm tạ Vô Vi Tử.

Vì vậy, nếu tu hành chưa có thể đốn ngộ thì hành giả nên gieo trồng tín căn cho sâu chắc, không khiếp sợ, không dao động.

1. Tin lời thành thật từ kim khẩu của Như Lai tuyên thuyết thì quyết định sẽ được vãng sinh.

2. Tin tự tâm bao la, trùm khắp có đầy đủ công đức thanh tịnh như thế.

3. Tin nhân quả bao giờ cũng theo nhau như bóng theo hình.

4. Tin biết thân này và tất cả thế giới đều không có bản chất chân thật như ánh nắng chập chờn, như hoa đốm giữa hư không.

5. Tin thế giới đầy năm loại ô nhiễm có sự khổ não ghê gớm về lạnh, nóng, các thứ hôi nhơ nồng nặc xộc lên, không thể nào chịu đựng nổi dù trong khoảnh khắc.

6. Tin tất cả các pháp đều duy tâm như người tưởng nhớ đến quả mơ chua thì miệng tiết ra nước bọt.

7. Tin năng lực của niệm không thể nghĩ bàn cũng như năng lực của nghiệp.

8. Tin bào sen không thể nghĩ bàn cũng như bào thai.

9. Tin Phật có vô lượng thân, có vô lượng tuổi thọ, có vô lượng ánh sáng không thể nghĩ bàn như thân con kiến, tuổi con phù du, ánh sáng con đom đóm cũng là một điều không thể nghĩ bàn.

10. Tin thân này thế nào cũng chết.

Nếu có đầy đủ tín căn như thế, thì mỗi khi nhấc chân lên, để chân xuống, người ấy đều niệm Phật.

Vì thế, nên biết, một chữ tín (tin) trùm khắp cả bậc thượng căn, trung căn, hạ căn. Thế nhưng, niềm tin có sâu cạn khác nhau. Nếu năng lực của niềm tin không thâm sâu, như con chim không có cánh thì không thể nào tung bay được.

3- Tịnh quán

Ô nhiễm của chúng sinh từ vô thỉ trùm khắp tất cả các pháp, như dầu ngấm vào bún, như vàng ròng còn ẩn tàng trong quặng mỏ. Hành giả tu tịnh nghiệp nên tu tập theo các pháp quán, mài giũa tập khí để làm nền tảng cho pháp lành thanh tịnh, làm cây cầu cho việc vãng sinh.

1- Quán tịnh

Hành giả quán tướng hảo của Phật như kinh Quán Vô Lượng Thọ đã trình bày mười sáu pháp quán.

2- Quán bất tịnh

Hành giả quán sát thân, tâm không trong sạch, quán sát thế giới này, cõi nước này đều không trong sạch. Vì vậy, hành giả sinh tâm nhàm chán.

3- Quán vô thường

Hành giả quán sát tất cả pháp đều không cố định, như kẻ dâm dục trông thấy người nữ kiều diễm duyên dáng thì cảm thấy yêu thích. Người đàn bà tính tình ganh tị trông thấy thì cảm thấy khó chịu. Còn người tu quán bất tịnh trông thấy vóc dáng xinh đẹp kia như trông thấy các thứ nhơ bẩn hiện bày cũng như cây, đất.

4- Quán hòa hợp

Hành giả quán sát cái thân này, thế giới này, cái thấy, nghe, hay, biết này đều không có bản chất chân thật, như gom gỗ để xây cất nhà, đổ đất để làm nền, tích tụ màu sắc để trang trí.

5- Quán đối trị

Hành giả tự quán sát thân của mình có phiền não nào nặng nề nhất? Nên vận dụng pháp quán nào để đối trị? Như các loại dược thảo, đồ ăn thức uống có tính chất hơi lạnh, hơi đắng, hơi rít, đối với bệnh nóng, nó là thuốc. Còn các bệnh khác thì nó không phải là thuốc. Các loại dược thảo, đồ ăn thức uống có tính chất hơi đắng, hơi ngọt, hơi nóng, đối với bệnh lạnh, nó là thuốc. Còn các bệnh khác thì không cần dùng nó. Hành giả phải quán sát như thế để đối trị.

6- Quán tàm quý

Hành giả quán sát, từ vô lượng kiếp đến nay, tất cả chúng sinh với ta làm cha mẹ, anh em, chị em, nam nữ dâm dục lẫn nhau, sát hại lẫn nhau mà chưa từng hiểu biết, như con kiêu kinh ăn thịt cha mẹ của nó, như con trâu, con dê, chim bồ câu, chim sẻ giao phối với thân thuộc chúng nó. Chính nó không biết, người khác thấy nó làm những việc tồi tệ thì hổ thẹn, cười chê. Các đức Phật, các vị bồ tát thấy được chúng ta cũng theo đây suy ra mà biết. Vì vậy, chúng ta nên sinh tâm hối hận mãnh liệt.

7- Quán mỗi niệm

Hành giả quán sát trong tất cả thời gian có bao nhiêu tâm nhớ Phật, niệm Phật? Có bao nhiêu tâm làm việc lợi sinh? Có bao nhiêu tâm nhơ bẩn, trong sạch, hôn trầm, trạo cử?

8- Quán bình đẳng

Hành giả quán sát tất cả sắc là một sắc, vì không có đẹp, không có xấu. Quán sát tất cả âm thanh là một âm thanh. Vì không có khen ngợi, không có chê bai. Quán sát tất cả thọ là một thọ, vì không có ân nghĩa, không có oán thù. Quán sát tất cả nghĩa là một nghĩa, vì không có cạn, không có sâu.

9- Quán vi tế

Hành giả quán sát cái tâm niệm Phật, niệm Pháp từ đâu đến? Sẽ đi về đâu?

10- Quán pháp giới

Hành giả quán sát một sợi lông, một hạt bụi, một cọng cỏ, một cái cây đều có đầy đủ vô lượng cõi Phật thanh tịnh.

Khi quán sát, hành giả sử dụng tịnh quán thứ nhất làm chính, chín pháp quán còn lại làm trợ, như kẻ tìm châu ngọc ở trong đá nếu không đập vỡ tảng đá thì kẻ ấy không bao giờ được châu ngọc.

4- Tịnh niệm

Sỡ dĩ pháp môn Niệm Phật mệnh danh Nhất hạnh tam muội là vì ý chí phải quyết định. Nếu không niệm Phật được thì tâm tư hành giả tản mác khắp nơi, tam muội không bao giờ thành tựu.

1. Nhiếp tâm niệm

Ở tất cả chỗ, hành giả nhiếp tâm niệm Phật, không quên lãng. Dù ngủ mê, nhưng cũng phải buộc niệm mà ngủ. Hành giả niệm Phật không gián đoạn, không có niệm khác chen vào.

2. Dũng mãnh niệm

Như người đam mê sắc đẹp nghe được chỗ của dâm nữ cư trú, dù trải qua núi hiểm, suối sâu, dù trên đường đi có bóng ma chập chờn, hoặc có hang ổ của loài hổ dữ, nhưng mà người ấy quyết tâm đi đến chứ không khiếp sợ.

3. Thâm tâm niệm

Như biển cả dù rộng sâu thì đáy cũng cùng tận, tuy con đường giác ngộ xa lắc xa lơ nhưng chưa được cứu cánh thì hành giả không bao giờ ngừng nghỉ tu tập.

4. Quán tưởng niệm

Trong niệm nào, hành giả cũng đều thấy ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp của Phật.

5. Tức tâm niệm

Vì niệm Phật, hành giả dứt bỏ tất cả tâm như tâm tham danh, tâm làm quan, tâm tham dục, tâm thế gian, tâm tham luyến, tâm cống cao, tâm biện hộ, tâm nhân ngã, tâm thị phi.

6. Bi đề niệm

Mỗi khi tưởng Phật, toàn lông trên thân đều dựng đứng lên, ngũ tạng như bị cắt xé, như mẹ hiền lìa bỏ con thơ và mất đứa con rất thông minh.

7. Phát phẫn niệm

Như thư sinh nghèo thi hỏng, vì hổ thẹn tài của mình, anh ta sống trong cảnh vắng vẻ. Mỗi khi nhớ đến, anh ta dường như không còn muốn sống nữa.

8. Tất cả niệm

Tất cả cái thấy, nghe, hay, biết cùng với lỗ chân lông, xương tủy của hành giả không một chỗ nào không niệm Phật.

9. Tham cứu niệm

Để khởi một tiếng niệm Phật, hành giả liền truy cứu đến chỗ cứu cánh của tiếng ấy.

10. Thật tướng niệm

Tâm niệm không dính mắc vào có, vào không, vào cũng có cũng không. Ngay cả phi có phi không đều không dính mắc vào bên nào hết. Đó là pháp môn Niệm Phật thượng phẩm. Nếu Niệm Phật được như thế thì ở hiện đời hành giả quyết thấy được Phật.

5- Tịnh sám

Tâm trước tạo tội như lớp mây mù che lấp hư không. Tâm sau diệt tội như bó đuốc bùng cháy xua tan bóng đêm u ám. Lại nói: “Tuy chiếc áo dơ bẩn cả trăm năm, nhưng giặt giũ trong một ngày thì được sạch sẽ”. Vì vậy, muốn rũ bỏ những chướng ngại nặng nề, hành giả nên siêng năng cần mẫn sám hối.

1. Nội sám

Hành giả sám hối cái nhân không trong sạch của tâm, ý, thức.

2. Ngoại sám

Hành giả sám hối tất cả sắc, tất cả âm thanh, tất cả pháp đều không trong sạch.

3. Sự sám

Hành giả sám hối hai mươi tám cõi, hai mươi lăm hữu, tám vạn bốn ngàn các thứ trần lao, kiết sử đã làm chướng ngại cho các hạnh nghiệp như tu học, thấy Phật, làm lợi ích cho chúng sinh trong vô số kiếp.

4. Lý sám

Từ khi vào đạo cho đến ngày nay, hành giả sám hối những kiến giải điên đảo ngông cuồng đã tiếp nhận, những kinh luận đã học, những nghĩa lý thâm áo đã nghe, những bệnh tác, chỉ, nhậm, diệt, v.v…làm chướng ngại cho trí vô lậu của Phật.

5. Quá khứ sám

Hành giả sám hối những nghiệp ác đã gây tạo từ vô thỉ cho đến ngày nay như đời này, tuy không trộm cắp nhưng hành giả mong cầu điều gì cũng không được như ý, tức là nghiệp trộm cắp chưa dứt hết. Đời này, tuy không có tà dâm, nhưng gặp quyến thuộc không thuận ý, tức là nghiệp dâm chưa dứt hết. Đời này, tuy không vọng ngữ, không khinh chê pháp nhưng có nói ra điều gì người khác nửa tin, nửa nghi ngờ, tức là nghiệp khinh chê pháp và vọng ngữ chưa dứt hết. Trong tất cả quả, quán sát tất cả nhân, hành giả sẽ biết đời trước không điều ác gì không gây tạo. Đối với nghiệp ác gì, hành giả cũng đều nên sám hối.

6. Vị lai sám

Hành giả ngăn chặn tất cả pháp ác ngay từ hôm nay cho đến mai sau, không bao giờ gây tạo nữa.

7. Hiện tại sám

Hành giả sám hối các thứ nghiệp khổ mà đời hiện tại có sinh, già, bệnh, chết. Sám hối các thứ nghiệp phiền não: nghiệp nhấc chân lên, để chân xuống, nghiệp mở miệng, động tâm, và tất cả các nghiệp vi tế không thể nào kể hết được.

8. Sát na sám

Trong một niệm có chín mươi sát na, một sát na có chín trăm lần sinh diệt. Mỗi một sinh diệt, hành giả đều sám hối.

9. Cứu cánh sám

Trong địa vị đẳng giác có một phần vô minh như làn khói mỏng manh, hành giả cần phải gột rửa cho sạch hết.

10. Pháp giới sám

Trong pháp tánh không có ngã, không có nhân. Hành giả sám hối rộng khắp cho tất cả chúng sinh trong mười phương, ba đời.

Nếu hành giả có thể sám hối chân thật như thế thì tất cả chướng ngại đều tiêu tan hết, không xa lìa đạo tràng mà thấy được các đức Phật.

6- Tịnh nguyện

Luận Trí độ ghi: “Thấy thế giới các đức Phật có vô lượng sự thanh tịnh, trang nghiêm, các vị bồ tát phát lời thệ nguyện:

– Có thế giới Phật không có các sự khổ não gì, cho đến không có tên gọi của ba đường dữ. Thấy như vậy rồi, bồ tát tự phát lời thệ nguyện: “Khi thành Phật, thế giới tôi không có các sự khổ não cho đến không có tên gọi của ba đường dữ cũng sẽ như thế”.

– Có thế giới Phật có thất bảo trang nghiêm, ngày đêm thường có ánh sáng thanh tịnh, không có mặt trời, mặt trăng. Thấy như vậy rồi, bồ tát liền phát lời thệ nguyện: “Khi thành Phật, thế giới tôi thường có ánh sáng thanh tịnh, trang nghiêm cũng sẽ như thế”.

– Có thế giới Phật mà tất cả chúng sinh đều thực hành mười điều lành, có đại trí tuệ; y phục, đồ ăn thức uống tùy niệm mà đáp ứng. Thấy như vậy rồi, bồ tát liền phát lời thệ nguyện: “Khi thành Phật, trong thế giới tôi, chúng sinh đều có y phục, đồ ăn thức uống cũng sẽ như thế”.

– Có thế giới Phật toàn là các vị bồ tát có ba mươi hai tướng như sắc thân Phật, ánh sáng thấu suốt cho đến không có danh hiệu thanh văn, bích chi Phật, cũng không có người nữ. Tất cả đều thực hành Phật đạo một cách thâm sâu, vi diệu, tham quan khắp mười phương, giáo hóa tất cả. Thấy như vậy rồi, bồ tát liền phát lời thệ nguyện: “Khi thành Phật, trong thế giới tôi, chúng sinh cũng sẽ như thế”.

– Có vô lượng thế giới Phật có các sự thanh tịnh, trang nghiêm đại loại như vậy. Bồ tát cũng nguyện đều được như thế”.

Vì lý do đó, cho nên gọi là nguyện thì được vô lượng thế giới của các đức Phật.

Hỏi: Hạnh nguyện của các bồ tát thanh tịnh thì tự nhiên được sự thanh tịnh đáp lại. Tại sao phải lập nguyện, về sau sẽ được sinh về tịnh độ? Như nhà nông thu hoạch lúa, đâu cần đợi nguyện?

Đáp: Hành giả làm phước mà không có nguyện thì không có mục tiêu để hướng đến. Nguyện cũng như người điều khiển chiếc xe có thể đưa hành giả đi đến nơi đến chốn, như việc nung chảy vàng để làm đồ nữ trang đều tùy thuộc vào người thợ, chứ vàng không có hình dạng cố định. Phật nói rằng: “Có người tu chút ít phước bố thí, tu chút ít phước trì giới mà không biết pháp thiền. Người ấy nghe nói có những người giàu sang, sung sướng trong nhân gian, hoặc nghe nói cõi trời dục giới, cõi trời sắc giới thì khởi tâm ưa thích. Sau khi đời sống kết thúc, người ấy được sinh vào cõi đó. Cũng đại loại như vậy, bồ tát tu tập nguyện sinh về thế giới tịnh độ, về sau sẽ được sinh. Vì thế, nên biết, do nguyện mà được kết quả thù thắng.

Lại nữa, trang nghiêm cõi Phật là việc vĩ đại. Nếu chỉ có công đức của hạnh thì hành giả tu tập không thể nào thành tựu, cho nên cần phải có năng lực của nguyện, như sức mạnh của con trâu tuy có thể kéo xe dễ dàng nhưng nó cần phải có người điều khiển mới đi đến mục tiêu. Hành giả nguyện sinh về thế giới tịnh độ cũng theo đây suy ra mà biết. Phước đức dụ cho con trâu, năng lực của nguyện dụ cho người điều khiển.

Hỏi: Nếu không phát nguyện thì người ấy không được phước chăng?

Đáp: Tuy được phước nhưng không bằng người có phát nguyện. Phát nguyện có thể trợ giúp cho phước. Thường niệm danh hiệu Phật thì phước đức lớn thêm. Vì nghĩa ấy, cho nên tu tập để sinh về cõi Phật thanh tịnh, hành giả nên phát thệ nguyện vĩ đại.

1. Không vì phước điền cho nên nguyện, nguyện làm chỗ che chở cho tất cả chúng sinh, nên hành giả sinh về tịnh độ.

2. Không vì quyến thuộc cho nên nguyện, nguyện trang nghiêm ngôi nhà của tất cả các đức Như Lai, nên hành giả sinh về tịnh độ.

3. Không vì bệnh khổ cho nên nguyện, nguyện làm y sĩ để chữa trị bệnh ung nhọt vô minh,…của tất cả thế gian, nên hành giả sinh về tịnh độ.

4. Không vì ngôi vị chuyển luân thánh vương cho nên nguyện mà nguyện vận hành bánh xe pháp của các đức Phật Như Lai, làm bậc pháp vương vĩ đại, nên hành giả sinh về tịnh độ.

5. Không vì cõi Dục cho nên nguyện, nguyện xa lìa tất cả cái vui ngũ dục vi diệu, nên hành giả sinh về tịnh độ.

6. Không vì cõi Sắc cho nên nguyện, nguyện xa lìa sự tham đắm của tất cả thiền vị, nên hành giả sinh về tịnh độ.

7. Không vì cõi Vô Sắc cho nên nguyện, nguyện phá vỡ hết các thứ lưu chú vi tế, chứng đắc thân có vô lượng tướng hảo của Phật, nên hành giả sinh về tịnh độ.

8. Không vì thanh văn, bích chi Phật cho nên nguyện, nguyện vận dụng hai thứ trang nghiêm phước và trí để làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, nên hành giả sinh về tịnh độ.

9. Không vì một thế giới cho đến ngàn thế giới cho nên nguyện, ngưyện thay thế nỗi khổ của chúng sinh trong vô tận thế giới nhổ hết nỗi khổ của chúng sinh trong tất cả thế giới, nên hành giả sinh về tịnh độ.

10. Không vì chúng sinh trong một vô số kiếp cho đến ngàn vô số kiếp cho nên nguyện, nguyện thay thế nỗi khổ của chúng sinh trong vô lượng vô số kiếp, nhổ tất cả nỗi khổ của chúng sinh, nên hành giả sinh về tịnh độ.

Nếu có thể phát nguyện vĩ đại như thế thì đến giây phút cuối cùng, chắc chắn hành giả sẽ được như trong kinh Phổ Hiền hạnh nguyện đã nói. Vì thế, nên biết, nguyện là chiếc thuyền vượt qua biển khổ sinh tử, là vị thầy sáng suốt dẫn đường đến cõi Cực Lạc.

7- Tịnh giới

Tất cả pháp thanh tịnh đều lấy giới làm nền tảng, như người xây cất nhà cửa, trước tiên phải chọn lựa chỗ đất bằng phẳng; như họa sĩ vẽ sông núi, trước tiên phải lau chùi tấm lụa cho sạch sẽ, sau đó mới vẽ các màu sắc. Cũng vậy, giới đứng đầu trong các điều lành, giới là cửa ngõ đầu tiên bước vào cõi nước thanh tịnh. Nếu người không trì giới cũng như người nữ xấu ác, hư hèn muốn phụng sự trời Đế Thích thì hẳn là không bao giờ được.

1/ Giới san tham

Hành giả thực hành hai hạnh bố thí: tiền tài, sinh mạng và pháp thí mà tâm không luyến tiếc.

2/ Giới hủy cấm

Năm giới, giới luật nghi cho đến giới vô lậu, hành giả trì các giới ấy một cách đầy đủ.

3/ Giới sân hận

Hành giả vận dụng nhẫn nhục để điều phục ba nghiệp thân, khẩu, ý. Nếu gặp người khác nói lời hung ác hoặc sử dụng dao, gậy đánh đập dã man thì hành giả chỉ suy xét đó là pháp nhân duyên, do nghiệp chiêu cảm, nghĩ là phải trả nợ, nghĩ là đạo sư, nghĩ là gió, rét, lạnh, nóng.

4/ Giới phóng dật

Con đường sinh tử vô cùng nguy hiểm, không có chỗ để dung thân, như người bưng cái chén chứa đầy dầu đi trên sợi dây treo lơ lửng. Người ấy không dám ngoảnh mặt nhìn bên phải, bên trái, cũng không dám nghĩ đến bất cứ một việc gì khác.

5/ Giới tán loạn

Hành giả thu nhiếp các căn, dứt các duyên ảnh, như che ngọn đèn trước cơn gió, như chim ấp trứng.

6/ Giới ngu si

Hành giả vận dụng trí tuệ để quét sạch mê lầm, như người làm việc thường sử dụng ánh sáng mặt trời. Nếu như ban đêm thì các công việc đều ngưng nghỉ. Lại như người muốn nhìn lên cao thì con mắt phải mở ra. Nếu bị đui mù hoặc đang ngủ thì người ấy không thể nào thấy được non sông gấm vóc…

7/ Giới kiêu mạn

Không nên vì biện tài mà kiêu căng. Không nên vì giải ngộ mà kiêu căng. Không nên vì tranh cãi thắng lợi mà kiêu căng. Tất cả những gì hành giả đã được cũng như hạt bụi trên quả địa cầu, như vết nhơ trên mặt gương, không nên đem vết nhơ này khoe khoang với người khác.

8/ Giới phú tàng

Các đức Phật có mặt khắp mọi nơi; các vị bồ tát, các thần minh cũng có mặt khắp mọi nơi, cho nên chúng ta không thể nào che giấu tội lỗi được, như kẻ đứng dưới ánh nắng mà chạy trốn bóng, như kẻ ở trong sóng nước mà tránh sự ẩm ướt, như người ở giữa bãi cát mà tránh bụi bậm. Tất cả việc trốn tránh ấy đều không bao giờ được.

9/ Giới vô ích

Tất cả việc chơi đùa mua vui đều không có lợi ích, tất cả thơ văn đều không có lợi ích, tất cả trần duyên đều không có ích lợi, tất cả lời nói giải thoát ở đầu môi chót lưỡi đều không có lợi ích. Hành giả nên xa lìa tất cả những việc ấy.

10/ Giới bất trụ

Trì giới, như đã kể trên, chỉ vì tha thiết cầu sinh về Tịnh Độ để làm lợi ích cho chúng sinh, chứ không cầu tiếng tăm nổi bật và các quả báo người, trời, nhị thừa. Bồ tát thực hành được tịnh giới như thế thì có thể tiếp dẫn chúng sinh sinh về Tịnh Độ. Tại sao vậy? Vì tất cả chúng sinh, dù cho chúng sinh ngu muội, bướng bỉnh nhưng mà không ai không tôn trọng, kính ngưỡng giới đức.

8- Tịnh xứ

Người học đạo đã có ý chí thoát ly trần tục thì nên xả bỏ những chỗ ác. Nếu không được như thế thì tâm nhàm chán chưa đến tột cùng. Nếu tâm nhàm chán chưa đến tột cùng thì tâm ưa thích Tịnh Độ cũng chưa đến cường độ mãnh liệt nhất. Long Thọ nói: “Tâm bồ tát không quí chuộng địa vị chuyển luân thánh vương, không ưa thích phước báo cõi trời, cõi người. Bồ tát chỉ nhớ nghĩ đến các đức Phật”. Cho nên, tùy theo tâm ưa thích thiết tha mà được sinh về cõi Phật. Ngày nay, kẻ gặp chuyện vừa ý một chút xíu còn không thể nào gạt bỏ được, huống chi địa vị chuyển luân thánh vương, như người bị trói đôi chân mà muốn bước đi, như chim bị buộc đôi cánh mà muốn tung bay. Cả hai việc đi, ở đều bị trói buộc, cả hai tâm đều lẩn quẩn mà thôi.

1. Chỗ phồn hoa ồn ào náo động nên xa lìa.

2. Chỗ trà đình tửu điếm nên xa lìa.

3. Chỗ nóng nực gay gắt nên xa lìa

4. Chỗ bàn luận về danh sách bổ nhiệm, miễn nhiệm của quan lại và việc triều đình nên xa lìa.

5. Chỗ ân ái ràng buộc và chỗ quen biết qua lại nên xa lìa.

6. Chỗ thi đàn văn xã, ganh đua về văn chương, tìm tòi về câu chữ nên xa lìa.

7. Chỗ châm biếm chuyện xưa nay, cạnh tranh nhau để so sánh chuyện tốt đẹp, lầm lỗi nên xa lìa.

8. Chỗ giảng đạo học không nghĩa lý nên xa lìa.

9. Chỗ các nhà giải nghĩa tranh đua theo danh tướng để khoe khoang trí nhỏ bé của mình nên xa lìa.

10. Chỗ tông thừa có kiến giải điên cuồng, nói dối là đốn ngộ, khinh thường giới luật nên xa lìa.

Những chỗ kể trên chỉ là khuấy rối đạo cả, không khác với ma quân nên xa lìa. Nếu lìa bỏ được những chỗ ấy thì hành giả sẽ thành tựu tất cả đạo nghiệp.

9- Tịnh lữ

Tất cả thời cơ tỏ ngộ nếu không có bạn thì không thể nào phát sinh. Tất cả các pháp ác nếu không có bạn thì không thể nào ngăn chặn được, như chiếc xe có hai bánh xe nếu vứt bỏ một bánh thì xe kia phải nghiêng đổ. Cho nên, văn tự thế gian, các pháp hý luận còn phải được mọi người đồng lòng chấp nhận thì mới cho là đúng, huống chi người có ý chí mong cầu cái nhân duyên của đạo lớn vô thượng. Kinh ghi: “Như tánh của gió tuy rỗng không nhưng nếu thổi ngang qua rừng chiên đàn, rừng chiêm bặc thì gió có mùi thơm ngào ngạt. Nếu thổi ngang qua chỗ phẫn nhơ, chỗ thây người chết thì gió có mùi hôi thối”. Lại như để chiếc áo sạch sẽ trong cái tráp hương, đến khi lấy ra, áo cũng thơm phức. Nếu để vào chỗ hôi tanh thì áo cũng hôi rình. Bạn cũng đại loại như vậy. Vì thế, người hành đạo kết bạn phải biết sức phân biệt sạch, nhơ.

1. Bạn ưa thích chỗ an lạc, nhàn tịnh ở chốn núi rừng nên thân cận, vì có thể ngăn chặn tâm vọng động của hành giả.

2. Bạn nghiêm trì giới luật nên thân cận, vì có thể làm giảm bớt dục vọng điên cuồng của hành giả.

3. Bạn có trí tuệ rộng lớn nên thân cận, vì có thể đưa hành giả vượt khỏi bến mê.

4. Bạn có văn tự tổng trì nên thân cận, vì có thể giải tỏa các điều nghi ngờ của hành giả.

5. Bạn trầm lặng khô khan nên thân cận, vì có thể đưa hành giả đến trình độ điềm đạm.

6. Bạn khiêm tốn, nhẫn nhục nên thân cận, vì có thể làm tiêu tan tâm ngã mạn của hành giả.

7. Bạn tâm thẳng, nói thật nên thân cận, vì có thể kiềm chế điều lỗi lầm của hành giả.

8. Bạn tinh tiến, dũng mãnh nên thân cận, vì có thể giúp hành giả thành tựu đạo quả một cách nhanh chóng.

9. Bạn xem thường của cải, ưa thích bố thí nên thân cận, vì có thể phá bỏ tánh keo kiệt của hành giả.

10. Bạn có tâm nhân từ che chở loài vật, không tiếc thân mạng nên thân cận, vì có thể bẻ gãy sự chấp chặt về nhân ngã, v.v…của hành giả.

Nếu không có những bạn thanh tịnh như thế thì hành giả nên gạt bỏ những người khác, lặng lẽ ở một mình, tự tu tập đạo nghiệp, thiết lập hình tượng làm thầy, lấy kinh luận làm bạn. Đối với những người chơi đùa mua vui kia, hành giả phải dứt khoát tránh xa, như có người đi vào hoa viên nếu không có hoa đẹp thì quyết không trồng những loại cỏ dại hôi thối, vì khi thưởng thức không có lợi ích gì hết. Những thứ ấy chỉ làm tăng thêm sự nhờm tởm mà thôi.

10- Tịnh bất định

Căn khí của chúng sinh có lợi, độn, rất thiên sai vạn biệt. Các pháp kể trên đều là pháp cho bậc thượng căn lợi khí mới được đầy đủ. Vì thế, Như Lai có những phương tiện đặc biệt như mở cửa chín phẩm, phân biệt ra ba bậc tu tập: thượng, trung, hạ.

1. Hoặc hành giả thông hiểu đệ nhất nghĩa đế nhưng hoàn toàn chưa điều phục được phiền não, hoặc hành giả không thông hiểu thâm sâu đệ nhất nghĩa đế nhưng chỉ có thể đọc tụng các kinh điển.

2. Hoặc hành giả chỉ dựa vào lời nói của người khác mà sinh niềm tin, hoặc do kẻ khác mà sinh niềm tin, hoặc lâm vào tình trạng bần cùng, nhục nhã ê chề mà sinh niềm tin.

3. Hoặc hành giả quán kim tượng, hoặc tùy ý quán một tướng.

4. Hoặc sáng sớm, hành giả niệm mười niệm, trăm niệm cho đến ngàn niệm.

5. Hoặc hành giả chỉ sám hối các tập khí thô nặng và mười nghiệp chẳng lành.

6. Hoặc vì sợ hãi sinh tử mà phát nguyện vãng sinh, hoặc gặp nạn khổ mà phát nguyện vãng sinh. Nhưng, hành giả không được phát nguyện làm người, làm trời để hưởng các phước đức.

7. Hoặc hành giả chỉ trì tám giới, năm giới cho đến chỉ trì giới sát, đạo, dâm, vọng.

8. Tất cả chỗ ồn náo không thể xa hẳn được, chỉ cần hành giả phải luôn luôn sinh tâm nhàm chán.

9. Trong các pháp thế gian không thể nào cắt ngay lập tức, chỉ cần hành giả không được tùy thuận.

10. Quán kinh khi nói về hạ phẩm ghi: Hoặc chỉ mười niệm khi lâm chung.

Các pháp đã kể trên, hành giả chỉ có thể chí tâm thọ trì một pháp thôi cũng đều được vãng sinh, chứ không được tin, nghi xen lẫn với nhau. Nếu khởi tâm nghi ngờ thì tất cả hạnh đều không thành tựu như trong đêm tối, có người đi một mình trên con đường xa xôi thì không được sinh tâm nghi ngờ. Cho nên, kẻ nghe pháp nếu khởi tâm nghi ngờ thì không bằng người không nghe. Tại sao vậy? Vì người không nghe kia chỉ không có nghe pháp, nên không có chướng nạn. Còn kẻ nghi ngờ này thì tự mình gây ra chướng nạn.

Giải thích (1) Tác, chỉ, nhậm, diệt là bốn thứ bệnh của người mong cầu viên mãn giác tánh.

1. Tác bệnh: Tác là sinh tâm tạo tác.

Tác bệnh là loại bệnh đối với bản tâm muốn thực hiện các hạnh tu để cầu Viên giác, trong khi tánh Viên giác chẳng phải do “Tác” mà đạt được.

2. Nhậm bệnh: Nhậm là tùy duyên nhậm tánh. Nhậm bệnh là loại bệnh không muốn đoạn sinh tử, không cầu niết-bàn, bỏ mặc tất cả để cầu Viên giác, trong khi Viên giác chẳng phải “Nhậm hữu” mà đạt được.

3. Chỉ bệnh: Chỉ là ngừng vọng tức chân. Chỉ bệnh là loại bệnh muốn dứt trừ hẳn các ý niệm, vắng lặng bình đẳng để cầu Viên giác, trong khi Viên giác chẳng phải do “Chỉ” mà đạt được.

4. Diệt bệnh: Diệt là tịch diệt. Diệt bệnh là loại bệnh muốn diệt hẳn tất cả phiền não thân tâm, khiến cho căn trần vắng lặng hoàn toàn để cầu Viên giác, trong khi tánh Viên giác chẳng phải do “Diệt” mà đạt được.

(Theo Từ điển Phật học Huệ Quang, Thích Minh Cảnh chủ biên)

Thích Dị

Ý chính của Tây Phương tự có trình bày trong kinh. Các luận đã giải thích đầy đủ về pháp môn tinh yếu của Tịnh Độ. Các vị Thiên Thân, Trí Giả, Hải Đông, Việt Khê, v.v…đều vạch rõ chỗ sâu kín, nhiệm mầu để biểu dương tông chỉ. Gần đây, hòa thượng Vân Thê có soạn ra Tiểu bổn sớ sao, phân tích ra từng điều, từng loại, giải thích thật uyên bác, tinh vi. Thật là cây đuốc lớn soi đường trong đêm dài tăm tối, là chiếc thuyền nhẹ lướt qua biển khổ dập dồn. Những điều mà các đại sư đã phát huy thì không có dư thừa, chỉ dựa vào các kinh tùy thời lập giáo. Vì thuyết nghĩa hợp với căn cơ, cho nên mỗi thời có khác biệt đến nỗi sinh ra mối nghi ngờ cho học giả. Nay tôi trình bày đại khái những điều được tuyển chọn trong các luận, dựa vào cái thấy hạn chế ở tôi dung hội về một chỗ để tiện cho việc tham khảo. Giải thích về cõi nước xa hay gần.

Giải thích về thân, thành lớn hay nhỏ.

Giải thích về lượng tuổi nhiều hay ít.

Giải thích về hoa sen như bánh xe lớn hay nhỏ.

Giải thích về mặt trời, mặt trăng có hay không.

Giải thích về nhị thừa có hay không.

Giải thích về phụ nữ có hay không.

Giải thích về sự phát tâm lớn hay nhỏ.

Giải thích về nghi thành thai sinh.

Giải thích về người phạm tội ngũ nghịch được vãng sinh.

1 Giải thích về cõi nước xa hay gần Hỏi: Kinh Vô Lượng Thọ, kinh A Di Đà đều nói: “Tây phương Cực Lạc cách đây mười vạn ức cõi”. Quán kinh chỉ nói: “Phật A Di Đà cách đây không xa”. Như vậy, hai thuyết trên thuyết nào đúng?

Giải thích: Do khoảng cách xa, gần không cố định cho nên nói cũng xa, cũng gần. Tại sao vậy? Vì nói về một phương nào đó tức là nói từ phương này đến phương kia cách xa bao nhiêu thành phố? Bao nhiêu thị trấn? Đó là căn cứ vào sắc thân để thành lập. Nhưng vì thân tướng hư vọng, cho nên sự suy lường về phương hướng, số dặm của đường đi cũng đều không thật. Do đó, không được nói nơi nào gần? Nơi nào xa? Như người ở Vân Nam cho đất Yên vời vợi xa xôi. Đó là từ Vân Nam mà suy lường, chứ đất Yên không có xa xôi. Người nước Tề cho đất Yên rất gần. Đó là từ nước Tề mà suy lường, chứ đất Yên không có gần. Lại như khoảng cách mười bước, con kiến cho là xa, nhưng con voi cho là gần. Do đó, không nên nói khoảng cách xa, gần là thật. Tại sao vậy? Vì khoảng cách xa, gần không phải căn cứ vào sự suy lường của con kiến, con voi. Vậy thì sự suy lường về khoảng cách mười bước cũng không thật. Tại sao vậy? Vì khoảng cách đó không phải căn cứ vào sự suy lường của con kiến, con voi, con người. Luận Trí độ ghi: “Tùy theo thói quen của người thế tục mà nói có phương hướng, chứ phương hướng không có bản chất chân thật”.

Hỏi: Tại sao Ngài nói không có phương hướng? Phương hướng kia cũng có, mà cũng thường còn. Trong kinh, Phật nói: “Nơi mặt trời mọc là phương Đông, nơi mặt trời lặn là phương Tây, nơi mặt trời vận hành là phương Nam, nơi mặt trời không vận hành là phương Bắc”. Như vậy, một ngày có ba phần họp: đầu tiên họp, giữa họp, sau cùng họp. Sự phân chia cũng tùy thuộc vào phương mặt trời: nơi đầu tiên họp là phương Đông, kế đến là phương Nam, phương Tây. Nơi mà mặt trời không vận hành là nơi vô phần.

Đáp: Thật ra không phải như vậy. Núi Tu Di ở giữa bốn khu vực. Mặt trời xoay quanh núi Tu Di và tỏa chiếu khắp bốn thiên hạ. Mặt trời đứng bóng ở Uất Đát La Việt; chính khi ấy, mặt trời mọc ở Phất Bà Đề và người Phất Bà Đề cho là phương Đông. Mặt trời đứng bóng ở Phất Bà Đề; chính khi ấy, mặt trời mọc ở cõi Ta Bà và người ta cho là phương Đông. Xét cho cùng thì không có phương đầu tiên. Tại sao vậy? Vì tất cả phương đều là phương Đông, đều là phương Nam, đều là phương Tây, đều là phương Bắc. Ông nói rằng nơi mặt trời mọc là phương Đông, nơi mặt trời lặn là phương Tây, nơi mặt trời vận hành là phương Nam, nơi mặt trời không vận hành là phương Bắc. Điều đó không đúng.

Hỏi: Tôi nói cái tướng của phương hướng trong một nước, còn Ngài lại lấy bốn nước để hỏi lại. Vì lý do đó, cho nên phương Đông chính là nơi mặt trời mọc.

Đáp: Trong một nước, nếu cho mặt trời mọc ở phương Đông thì đó là bờ mé hữu vi. Vì có bờ mé, cho nên có sự vô thường. Vì có vô thường, cho nên không có trùm khắp. Chính vì thế, chỉ có mệnh danh phương hướng, chứ phương hướng không có bản chất chân thật. Phương hướng đã không có bản chất chân thật thì đâu có con đường vận hành, nhưng cũng không nên phế bỏ chỗ của phương hướng và con đường vận hành. Tại sao vậy? Vì không nên căn cứ vào cõi Ta Bà mà suy lường nhưng cũng có thể ngay cõi Ta Bà mà suy lường, như mặt trời tuy không mọc ở phương Đông, không lặn ở phương Tây nhưng cũng có thể nói rằng mặt trời mọc ở phương Đông, lặn ở phương Tây.

2 Giải thích về thân, thành lớn hay nhỏ

Hỏi: Kinh Thanh vương ghi: “Phật A Di Đà cùng với thanh văn tập hợp tại cõi nước được mệnh danh là Thanh Thái. Thánh vương cư trú thành kia ngang, dọc mười ngàn do tuần”. Quán kinh ghi: “Thân Phật cao sáu mươi vạn ức trăm triệu hằng sa do tuần. Tướng lông trắng chặng giữa chân mày thì uyển chuyển, xoáy tròn về bên phải như năm ngọn núi Tu Di. Mắt Phật rộng lớn bao la bát ngát như nước của bốn biển”. Bây giờ tính một biển cả rộng tám vạn bốn ngàn do tuần. Như vậy, bốn biển cả rộng ba mươi ba vạn sáu ngàn do tuần. Thân Phật to lớn hơn mắt kia là năm trăm sáu mươi do tuần. Nếu tính oán thì thành kia nhỏ hơn mắt Phật là ba mươi hai vạn sáu ngàn do tuần, huống chi thân Phật. Chẳng lẽ thân, thành rất chênh lệch như thế sao?

Đáp: Trong sớ của ngài Hải Đông cũng có nêu câu hỏi này. Sớ ghi: “Phật kia có rất nhiều thành. Tùy theo chúng lớn, nhỏ mà thành cũng lớn, thành cũng lớn, nhỏ. Thành lớn thì hiện bày với thân to lớn, thành nhỏ thì hiện bày với thân nhỏ”. Kinh Thanh vương nói mười ngàn do tuần chính là chiều ngang, dọc của thành với thanh văn cùng cư trú. Nên biết, thân Phật tương đương mà cư trú. Kinh Quán Vô Lượng Thọ nói rằng, thân cao lớn thì thành kia cũng rộng lớn để cho các đại chúng đều có chỗ cư trú. Tiên đức nói: “Trong kinh Pháp hoa, cõi Tịnh Quang Trang Nghiêm chỉ diễn bày về đốn giáo. Trong kinh Tịnh Danh, cõi Phật Chúng Hương toàn là bồ tát. Cho nên, Phật kia chỉ hiện thân cao lớn”.

Nếu đốn giáo, tiệm giáo đều được tuyên thuyết trong cõi nước An Dưỡng thì thanh văn, bồ tát đều là tăng. Giả sử Phật hiện bày hai thứ tướng là sinh thân và pháp thân thì ba mươi hai tướng thuộc về sinh thân; cả chúng tiểu thừa, đại thừa đều trông thấy. Nếu tám vạn tướng thuộc về pháp thân thì bậc hiền thánh đại thừa mới trông thấy được. Cho nên, người đáng dùng tướng thắng ứng thân, liệt ứng thân để được bốn điều lợi ích, thì vì xứng hợp với căn cơ nên Phật hiện tướng thắng ứng thân, liệt ứng thân. Người đáng dùng tám vạn tướng thắng ứng thân để được bốn điều lợi ích, thì vì xứng hợp với căn cơ nên Phật hiện tám vạn tướng thắng ứng thân. Người đáng dùng ba mươi hai tướng liệt ứng thân để được bốn điều lợi ích, thì vì xứng hợp với căn cơ nên Phật hiện ba mươi hai tướng liệt ứng thân, như Tỳ lô giá na tuy thanh văn được nghe nói đến nhưng không được diện kiến tôn nhan. Còn bồ tát thấy được thân to lớn, nhưng vẫn không có trở ngại gì. Tại sao vậy? Vì thân Phật ứng hợp giáo hóa tùy theo căn cơ đại thừa hay tiểu thừa, như ánh sáng mặt trời xuyên qua kẽ hở nên có phần lớn, phần nhỏ; chứ thật ra ánh sáng kia vốn không chia thành lớn nhỏ gì.

3 Giải thích về lượng tuổi nhiều hay ít

Kinh ghi: “Mạng sống của Phật kia lâu đến vô lượng vô số kiếp”. Lại nói rằng: “Đến khi Phật kia nhập niết bàn, bồ tát Quan Thế Âm mới thành Phật”. Nói rồi sẽ nhập diệt tức là có hạn lượng.

Giải thích: Tiên đức nói: “Bồ tát bổ xứ (bồ tát còn tu tập một đời nữa thì thành Phật) theo tạng giáo, thông giáo cho rằng Phật có hạn lượng. Bồ tát bổ xứ theo biệt giáo, viên giáo cho rằng Phật không có hạn lượng, vì tất cả Như Lai trong mười phương, ba đời, không có kia, đây đối đãi nhau, vì đồng một pháp thân, đồng một trí tuệ”. Nếu cơ duyên của bồ tát hết thì bắt đầu dấu hiệu ứng thân của Như Lai; gọi là bổ Phật xứ thật khác với tạng giáo, thông giáo cho rằng đức Phật trước nhất định nhập diệt, đức Phật sau nhất định giáng sinh. Kinh Kim quang minh ghi: “Có bốn đức Phật xuống cung điện”. Sớ lại giải thích rằng: “Nếu thấy bốn đức Phật đồng một thắng ứng thân, đồng một thân, đồng một trí tuệ thì đó là thân thường trụ, vì chúng đệ tử chỉ có một. Nếu thấy bốn đức Phật mà thân Phật khác nhau thì đó là thân ứng, hóa, vì chúng đệ tử đông nhiều”. Nên biết, toàn thân pháp giới không sinh không diệt. Đâu được đứng về phương diện thời gian để phân chia hiện tại, vị lai. Đâu được đứng về phương diện không gian để bàn luận chỗ này, chỗ kia. Thân pháp giới đã không sinh không diệt thì cái nghĩa vô lượng được thành lập. Hơn nữa, cõi Phật thanh tịnh thì nước, cây, vô lượng thế giới nhiều như số bụi bặm đều là thân Phật. Kinh ghi: “Các loài chim kia đều do Phật A Di Đà biến hóa ra”. Luận Trí độ ghi: “Chúng sinh có rất nhiều, nếu chỗ nào Phật cũng hiện thân thì chúng sinh không tin, cho là huyễn hóa, tâm không kính trọng. Có chúng sinh từ con người nghe pháp thì tâm không tỏ ngộ, nhưng nếu từ súc sinh mà nghe pháp thì liền tin tưởng, tiếp nhận”. Kinh Bổn sinh ghi: “Bồ tát mang thân hình súc sinh, vì người thuyết pháp. Người cho sự thuyết pháp thật là ít có, không thể không tin tưởng, tiếp nhận. Có người cho súc sinh là vật hữu tình, cho rằng cây cối vô tình mà có tiếng thuyết pháp thì đềư tin nhận”.

Vì lý do ấy. cho nên nước, cây, loài chim đều là thân Phật biến hiện. Số lượng tuổi của Phật nếu có cùng tận thì đạo tràng, cõi nước, các thứ âm thanh của nước, của chim cũng phải có cùng tận. Nếu có cùng tận thì không nên nói có bổ xứ. Nếu không có cùng tận thì không nên nói dứt hết như phạm vi của hư không, chẳng phải có phạm vi mà cũng chẳng phải không có phạm vi. Vận dụng trí không thể nghĩ bàn chiếu soi điều đó thì mới có thể được.

4 Giải thích về hoa sen như bánh xe lớn hay nhỏ

Kinh A Di Đà ghi: “Trong ao, hoa sen lớn như bánh xe”. Kinh Quán Vô Lượng thọ ghi: “ Trong ao nào cũng đều có sáu mươi ức hoa sen bằng bảy chất liệu quý báu, tròn trịa như nhau, … lớn mười hai do tuần”. Kinh Vô Lượng Thọ ghi: “Trong ao, hoa sen lớn một do tuần cho đến trăm, ngàn do tuần”. Bánh xe trong nhân gian lớn không hơn một trương. Dù cho bánh xe bằng vàng của chuyển luân thánh vương có ngàn căm nhưng mà ngang, dọc không hơn một do tuần. Vậy thì đâu có cái tướng lớn, nhỏ chênh lệch đến như thế?

Giải thích: Hoa sen như bánh xe có lớn, nhỏ cũng như thân, thành. Vì căn cơ của chúng sinh có lớn, nhỏ, cho nên thân, thành, nước, cây hiện bày cũng có lớn, nhỏ. Hoa sen cũng đại loại như vậy, như sơ địa biến hiện trăm cõi Phật và biến hiện hoa sen trăm cánh. Nhị địa biến hiện ngàn cõi Phật và biến hiện hoa sen ngàn cánh. Tam địa biến hiện hoa sen vạn cánh. Tứ địa biến hiện hoa sen ức cánh. Ngũ địa ngàn ức. Lục địa trăm ngàn ức. Thất địa trăm ngàn ức trăm triệu. Bát địa trăm ngàn vạn tam thiên đại thiên thế giới như số bụi bặm. Cửu địa trăm ngàn vạn ức vô số cõi nước như số bụi bặm. Thập địa trăm ngàn ức trăm triệu cõi Phật như số bụi bặm, nhiều đến mười lần không thể nói hết. Vì thân tự thọ dụng có lớn, nhỏ, cho nên hiện bày hoa sen cũng đại loại như vậy, chứ không phải là hoa sen có lớn, nhỏ.

Đã từng nghe vị tăng nói rằng, ven bờ biển có tháp thờ xá lợi Phật mà vua A Dục xây dựng. Chúng sinh thấy ánh sáng của xá lợi đều khác nhau. Có người thấy không có ánh sáng. Có người thấy ánh sáng nhỏ bằng hạt đậu. Có người thấy ánh sáng to bằng quả táo. Có người thấy ánh sáng lớn bằng đầu ngón tay. Có người thấy ánh sáng lớn bằng cái đấu. Cả ngàn người thấy nhưng ai nấy đều thấy khác nhau. Chúng sinh đồng một nhục nhãn mà còn thấy khác biệt như thế; huống chi là bồ tát, thanh văn cho đến trời, người… Công dụng đã cách xa nhau thì sự cảm thấy hoa sen như bánh xe làm sao mà không sai khác? Như trong cõi nước này, tầng lớp sát đế lợi cao quí có lầu hồng gác tía khắp cả thành phố, thị trấn thì khác hẳn với kẻ nghèo hèn sống cô đơn trong cảnh màn trời chiếu đất. Không nên thắc mắc rằng: Tại sao có sự khác biệt như vực thẳm trời xa? Đó là do phước đức của chính mình mà rước lấy. Tướng hoa sen, ao báu cũng đại loại như vậy.

Trên đây nói về tháp của vua A Dục. Vì chính tôi (Ấn Quang) cũng chưa từng thấy qua sự linh ứng như thế, cho nên nghe qua kể lại dễ mất đi sự thật. Do đó, tôi viết bổ sung để làm sáng tỏ về thánh tích.

Chùa này nguyên hiệu là A Dục Vương. Về sau đổi hiệu là Quảng Lợi. Thế nhưng, người ta vẫn quen gọi là A Dục Vương. Chùa tọa lạc trên núi Mậu cách làng Nam, huyện Ngân, phủ Ninh Ba, tỉnh Triết Giang (Trung Quốc) khoảng bốn mươi dặm.

Sau khi Phật diệt độ khoảng một trăm năm, ở miền Trung Ấn Độ có vua A Dục trị nước, có oai đức rộng lớn, có quỷ thần đều là bầy tôi. Vua muốn làm lợi ích rộng lớn cho người đời, đã mở kho tàng của vua A Xà Thế lấy ra được tám vạn bốn ngàn xá lợi của Phật. Vua phái quỷ thần đập vụn bảy chất liệu quý với các loại hương thơm vật liệu. Trong một đêm xây cất được tám vạn bốn ngàn bảo tháp, phân chia khắp châu Thiệm Bộ phía Nam này. Vua nhờ tôn giả Da Xá duỗi cánh tay phóng ra tám vạn bốn ngàn tia sáng, phái mỗi quỷ thần sử dụng hai tay nâng lấy một bảo tháp bay đi theo chiều của ánh sáng, đến chỗ cuối cùng của ánh sáng thì để bảo tháp trong lòng đất. Phía Đông Trung Hoa có mười chín chỗ. Khi Phật pháp truyền đến phương Đông, các tháp ấy lần lượt xuất hiện như tháp ở núi Ngũ Đài, núi A Dục Vương (Mậu sơn) v.v… Tháp ở núi Ngũ Đài thì xá lợi được cất kỹ trong tháp lớn. Tháp ở núi A Dục Vương có sự kiện như sau:

Vào năm Thái Khang thứ 3 (282 TL), triều vua Vũ Đế, đời Tây Tấn có Lưu Tát Hà chính là bồ tát Lợi Tân thị hiện. Tát Hà xuất gia, pháp danh Tuệ Đạt, lễ bái, thỉnh cầu, thì từ lòng đất, bảo tháp vọt lên. Tát Hà liền xây cất chùa A Dục Vương. Khi hiến cúng phải vào trong thạch tháp thuộc nội điện. Cửa tháp luôn khóa kín. Nếu có ai muốn xem xá lợi thì trước tiên phải thông báo cho người giữ tháp biết. Muốn lễ Phật, dâng hoa thì phải vào trong chính điện. Muốn xem bảo tháp thì phải quỳ gối theo thứ tự ở bậc thềm, ngoài chánh điện. Người giữ tháp mới đem bảo tháp ra. Trước tiên cho thấy ở bên trong. Sau đó cho thấy khắp cả bảo tháp. Dù trong một ngày nhưng mà có người đến xem vài ba lần, cũng không lấy làm buồn phiền. Tháp kia cao một thước tư (42 cm), chu vi hơn một thước (30 cm). Ở tầng giữa của tháp thì bên trong trống rỗng. Ở giữa có treo một cái chuông đặc ruột. Chính giữa của đáy chuông có một cây kim, xá lợi được đính ở đầu kim. Bốn mặt đều có cửa sổ, có lan can hình hoa văn vây phủ nên không thể đưa tay vào được. Thế nhưng, người ta có thể nhìn vào được bởi khoảng trống giữa các hoa văn.

Hình sắc của xá lợi kia thì lớn, nhỏ, nhiều, ít, động, tịnh không có nhất định. Bình thường, đa số người ta thấy chỉ có một viên xá lợi, cũng có người thấy hai, ba, bốn viên. Có người thấy xá lợi đính ở đáy chuông không nhúc nhích. Có người thấy xá lợi lơ lửng ở dưới cây kim đến một tấc (3cm). Có người thấy xá lợi thoạt hạ xuống, thoạt lên cao, thoạt lớn, thoạt nhỏ. Có người thấy xá lợi sắc xanh, vàng, đỏ, trắng và một màu sắc có khi đậm, có khi nhạt. Có người thấy xá lợi có hai màu khác nhau. Có người thấy màu đen xì. Có người thấy màu sáng rực. Không chỉ mỗi người thấy khác nhau mà ngay cả một người cũng thấy nhiều sự chuyển biến sai biệt. Có người thấy hình hoa sen, hình tượng Phật, bồ tát. Có người do nghiệp lực quá nặng nề nên hoàn toàn không thấy gì hết. Nhìn xá lợi khoảng một giờ đồng hồ, có người thấy xá lợi lớn bằng hạt đậu xanh rồi to dần bằng hạt đậu đỏ, cũng có người thấy lớn bằng hạt đậu nành rồi to dần bằng quả táo. Vào đời vua Thần Tông, nhà Minh, Lại bộ thượng thư Lục Quang Tổ rất kính tin và cực lực hộ trì Phật pháp. Ông với vài người bạn đến xem. Đầu tiên thấy xá lợi lớn bằng hạt đậu đỏ, hạt đậu nành, rồi lớn dần bằng quả táo, bằng quả dưa, bằng bánh xe và tỏa ra ánh sáng rực rỡ, trong lòng cảm thấy sảng khoái. Khi điện thờ xá lợi bị đổ nát, tháp hư hỏng. Lục Quang Tổ liền phát tâm trùng tu tháp, điện. Các người bạn của ông trông thấy xá lợi cũng rất tốt nhưng không có sự kỳ diệu bằng ông.

Phải biết, tâm từ bi vô bờ bến của Như Lai muốn để lại thể chân thật của pháp thân này khiến cho chúng sinh đời sau gieo trồng căn lành xuất thế. Do thấy thần dị này mà phát sinh niềm tin chân chính. Từ đó bỏ các điều dữ, làm các điều lành, bặt dứt tà kiến, giữ tâm chí thành để dứt hết mê lầm, chứng nhập chân như, vượt thoát hố thẳm sinh tử, quay thẳng về Phật tánh sẵn đủ của chính mình, viên mãn tuệ giác vô thượng. Đây là bổn tâm của Như Lai thị hiện cái tướng không thể nghĩ bàn làm phương tiện tiếp dẫn chúng sinh. Nguyện cho kẻ thấy, người nghe cùng cảm niệm sâu xa thì thật là điều may mắn. Vào năm Quang Tự thứ 21, Ấn Quang tôi hân hạnh được đảnh lễ bảo tháp vài tuần, đọc hết bộ A Dục Vương Sơn Chí nên biết xác thực những điều kể trên.

Ngày mùng một tháng giêng năm Dân Quốc thứ 20 (1931 Tân Mùi). Thường Tàm Quý tăng Thích Ấn Quang kính ghi.

5 Giải thích về mặt trời, mặt trăng có hay không

Các kinh hoặc nói: “Mặt trời, mặt trăng ở giữa hư không”, hoặc nói: “Ở giữa hư không mà không chuyển động”, hoặc không đề cập đến vấn đề mặt trời, mặt trăng có hay không, hoặc nói thẳng: không có. Kinh ghi: ‘Ánh sáng của Phật kia chiếu rạng rỡ khắp cả vô lượng vô số cõi Phật không thể nghĩ bàn. Ánh sáng ấy chiếu trùm lên cả vầng nhật nguyệt. Các vị thanh văn đều có ánh sáng nơi thân, có thể toả chiếu một tầm. Ánh sáng của bồ tát toả chiếu đến trăm ngàn tầm. Ánh quang minh của bồ tát nào cũng thường chiếu đến ba ngàn đại thiên thế giới. Như vậy, tuy có mặt trời, mặt trăng nhưng mặt trời sáng như ngọn đuốc, ánh sáng đâu đáng kể.

Nếu mặt trời, mặt trăng không thể chiếu soi thì lẽ ra không có ngày đêm. Tại sao trong kinh lại nói rằng, ngày đêm sáu buổi và việc ăn uống vào buổi sáng? Đủ biết lời ấy chỉ là nói tạm thời mà thôi. Dựa vào ngày đêm ở cõi này mà Phật ví dụ cho việc phân chia thời khắc ở cõi kia, chứ không phải là việc thật. Hơn nữa, ngày đêm tới lui liên tục không ngừng, đó là do tâm của chúng sinh bị sự sáng, tối chi phối mà cảm thấy có cái tướng ấy, cho nên Tịnh Độ không có việc này. Từ cõi trời Đao Lợi trở lên còn không nương nhờ vào ánh sáng mặt trời, mặt trăng, huống chi cõi Cực Lạc. Dù cho có mặt trời, mặt trăng đi nữa, nhưng vì chúng sinh ở cõi nước biến hóa (Hóa quốc) kia chưa sạch hết kiến chấp về sắc, không, cho nên hiện bày cái tướng nhật nguyệt như vậy. Thật ra, cõi Phật không có mặt trời, mặt trăng. Đại luận ghi: “Phật Thích Ca Văn cũng có cõi nước thanh tịnh như Phật A Di Đà. Phật A Di Đà cũng có cõi nước không trang nghiêm, thanh tịnh như Phật Thích Ca Văn”. Đây là tùy theo cơ cảm của chúng sinh để trình bày, cũng không ngại gì nói có.

6 Giải thích về nhị thừa có hay không

Vô Lượng Thọ của bồ tát Thiên Thân ghi: “Thế giới căn lành của đại thừa, v.v…hoàn toàn không có các căn cơ bị chê bai cho đến không nghe danh hiệu nhị thừa, huống chi có thật”. Các kinh kia đều nói: “Cõi nước có chúng thanh văn nhiều không thể nào kể xiết được”. Hai thuyết ấy mâu thuẫn với nhau, phải không?

Giải thích: Tiên đức nói: “Nhị thừa được vãng sinh chính là đến khi lâm chung biết chuyển tiểu thừa hướng về đại thừa”. Vì thói quen huân tập tiểu thừa thâm sâu, nên khi nghe Phật thuyết pháp thì âm vang của nước, của gió, của cành cây đều phát ra tiếng pháp tiểu thừa khiến cho các vị ấy tạm thời chứng quả vị nhỏ. Dần dần tăng tiến mãi đến địa vị bồ tát thì không còn vướng mắc vào quả vị nhỏ nữa. Cho nên nói không có nhị thừa có hai nghĩa:

1/ Nhị thừa định tánh thì không sinh Tây Phương Cực Lạc, đây mới thật là không có.

2/ Không trụ vào nhị thừa, vì đó là tất cánh không.

Ví như có hai người cùng tạm nhận một chức quan Lang, người thứ nhất ở lại, người thứ hai sẽ được thuyên chuyển. Người ở lại có thể gọi là quan Lang, vì không có người thứ hai. Còn người thứ hai sẽ được thuyên chuyển kia không nhất định là quan Lang, vì chức quan Lang rốt cuộc sẽ thay đổi.

Vì thế, cho nên Tịnh Độ không được nói có nhị thừa, vì rốt cuộc đến địa vị bồ tát.

7. Giải thích về phụ nữ có hay không

Kinh Thanh Vương ghi: ‘Phật A Di Đà cũng có cha mẹ”. Vậy thì đâu được nói không có người nữ?

Giải thích: Đây cũng là biến hiện ra như biến hiện ra chim vẹt. Sớ của ngài Hải Đông ghi: “Kinh Thanh vương nói: Trong thế giới An Lạc, Phật A Di Đà có cha mẹ là biến hiện ra người nữ, chứ không thật do kết quả nghiệp nữ mà có. Lại nữa, tuy có cha mẹ nhưng không phải từ bào thai sinh ra”. Thật ra là mượn cha mẹ để hóa sinh. Kinh kia nói: “Nếu bốn chúng định tâm niệm danh hiệu của Phật thì do công đức ấy, đến khi lâm chung, Phật A Di Đà cùng với đại chúng đến chỗ người này khiến cho người này thấy được, thấy rồi mừng rỡ, công đức tăng thêm gấp bội. Vì nhân duyên đó, cho nên chỗ sinh ra vĩnh viễn xa lìa hình hài dục vọng, nhơ bẩn của bào thai, thuần ở trong hoa sen báu tươi đẹp tuyệt vời, tự nhiên hóa sinh, đầy đủ thần thông, có ánh quang minh rực rỡ huy hoàng”. Nên biết, cha mẹ chỉ là giả mượn mà thôi. Hoặc có người cho rằng kinh Thanh vương nói có cha mẹ là hiển bày cõi uế mà Phật kia cư trú. Nghĩa này không đúng. Tại sao vậy? Vì kinh kia đã nói do hoa sen báu hóa sinh. Lại nói: “Hai vị bồ tát đứng hầu ở bên phải, bên trái”. Tất cả những điểm ấy đều là hình tướng trong Tịnh Độ, không khác với Quán kinh đã nói. Nên biết, kinh kia nói: “Đề Bà Đạt Đa và quỷ vương, … đều được biến hóa từ Tịnh Độ”. Nếu không có những điểm này thì không phải là Tịnh Độ, như biến hiện ra súc sinh mà không phải là uế độ vậy.

8. Giải thích về sự phát tâm lớn hay nhỏ

Kinh Vô Lượng Thọ, Ngụy dịch: “Ba hạng người (thượng căn, trung căn, hạ căn) đều phát tâm bồ đề”. Quán kinh khi đề cập đến hạ phẩm nói thẳng mười niệm. Như vậy, các kinh nói có khác nhau. Bây giờ muốn dung hợp lại.

Các kinh đều cho rằng: “Phát tâm bồ đề rộng lớn là nhân”. Tại sao vậy? Nếu đầu tiên không có cái nhân đại thừa thì dù người ấy có đọc tụng kinh điển nhưng cũng sinh tâm nghi ngờ, đâu được liền nghe, liền tin. Vì thế, nên biết, trong Quán kinh, khi đề cập đến hạ phẩm nói mười niệm chính là đã gieo trồng cái nhân lớn từ đời trước và đến đời sau bị thoái chuyển. Thế nhưng, đến khi lâm chung, người ấy gặp được thiện tri thức như lúa non bị khô héo, nếu được cơn mưa trút xuống thì nó vụt xanh tươi mơn mởn. Nếu không có cái nhân thì thiện tri thức không bao giờ gặp được, huống chi tin tưởng, tiếp nhận, như người quý tộc mà không quan tước thì bị nhiều người càng nghe lại càng không tin tưởng. Nên biết, một khi nghe được thiện tri thức chỉ dạy liền niệm Phật thì không phải là cái duyên nhỏ. Chúng ta không nên căn cứ vào một đời làm ác mà vội bảo rằng người ấy không có cái nhân lớn. Kinh ghi: “Người dân trong thế gian nghe được danh hiệu A Di Đà, nếu động mối từ tâm, vui mừng phấn chấn, lông tóc dựng đứng, nước mắt tuôn rơi thì biết người ấy đã từng thực hành Phật đạo trong nhiều đời, hoặc từng làm bồ tát trong cõi Phật ở phương khác”. Vì vậy, không luận là kẻ ngu muội hay người thông minh, nếu chí tâm niệm Phật thì đã gieo trồng căn lành sâu dày trong nhiều kiếp, đã phát tâm bồ đề rộng lớn. Tại sao vậy? Vì nói đến căn lành nghĩa là không chuyên nói về trí tuệ. Nếu không có căn lành thì cũng như hạt lúa bị cháy khô, không thể nào nảy mầm được. Bàn về chuyện nhỏ nhặt, chẳng hạn như chuyện đánh cờ trong thế gian, có những người hèn mọn, dốt nát, một khi được học liền trở thành tay cờ cao thủ. Lại có những người trí thức tuy luyện tập suốt đời nhưng chỉ vụng về mà thôi. Nên biết, kỹ năng vặt vãnh đó mà không có cái nhân thì không được xuất sắc, huống chi Phật pháp tuyệt diệu. Nếu tin tưởng có cái pháp hiếm có khó tin kia thì người ấy là bồ tát phát tâm rộng lớn vô bờ bến.

9. Giải thích về nghi thành thai sinh

– Kinh Vô Lượng Thọ, đời Đường dịch: “Có người vì chưa ngộ tự tâm nên rơi vào vực thẳm nghi ngờ, hối hận nhưng mà người ấy biết tích tụ căn lành để mong cầu Phật trí, phổ biến trí, bất tư nghì trí, vô đẳng trí, oai đức trí, quảng đại trí. Đối với căn lành của người ấy, vì chưa tỏ ngộ nên không thể phát sinh niềm tin chân thật. Do nghe danh hiệu Phật, nên khởi dậy niềm tin cầu sinh về Tịnh Độ. Vì nhân duyên này, cho nên người ấy sinh trong thai sen đến năm trăm năm như cung điện, hoa viên, không thấy được Phật, không nghe được pháp. Đó là thai sinh’.

– Kinh Vô Lượng Thọ, Ngụy dịch: “Tuy không tỏ ngộ Phật trí nhưng người ấy tin tưởng tội phước, tu tập căn lành, nguyện sinh về cõi nước kia. Đó là thai sinh”.

– Kinh Vô Lượng Thọ, đời Tống dịch: “Có người tuy gieo trồng căn lành nhưng không thể lìa tướng, không mong cầu tuệ giác vô thượng. Vì vọng sinh phân biệt, người ấy tham đắm vào phước báo nhân gian, cái vui trong đời. Đó là thai sinh”.

– Bản của Vương Nhật Hưu ghi: “Có người tu tập công đức nguyện sinh về cõi kia. Về sau lại sinh tâm nghi ngờ, hối hận, không tin có cõi Phật kia, không tin làm lành được phước. Tuy vậy, người ấy lại có tâm niệm tạm thời tin, tạm thời không tin. Đến khi lâm chung, Phật liền hóa hiện thân hình khiến cho người ấy nhìn thấy. Vì tâm hối hận nên tội lỗi cũng giảm bớt, cũng được sinh về cõi kia. Đó là thai sinh”

Hai bản dịch trước nói không tin tự tánh (đời Đường dịch), không tỏ ngộ Phật trí ( Ngụy dịch) là thai sinh.

Bản dịch đời Tống nói thẳng: tu tập các điều lành để mong cầu sinh vào cõi người, cõi trời. Đó là thai sinh, vì trong cõi Cực Lạc không có thai sinh. Còn bản dịch của Vương Nhật Hưu nói rằng, vì không tin cõi Phật, không tin tội phước, tạm thời tin, tạm thời nghi, nên gọi là thai sinh; khác với hai thứ vãng sinh trong các bản dịch trước là do nghe danh hiệu nên khởi dậy niềm tin (Đường dịch) và tu tập căn lành (Ngụy dịch và Tống dịch).

Tịnh Độ đại loại nói chín phẩm. Nếu nói rộng thì nhiều đến ngàn vạn phẩm cũng không thể nào kể hết cho được. Đời nay, trong cõi người, các loại phước báo, các loại tội nghiệp, loại nào cũng thiên sai vạn biệt. Cho nên, tuy các bản dịch có khác nhau nhưng đều là những lời nói chân thật. Trong đó, bản dịch đời Đường có đại ý rất sâu kín. Vì không tin căn lành của chính mình, vì dựa vào người khác khởi dậy niềm tin, nên gọi là nghi thành. Nếu tin vào quả lành của chính mình thì người ấy lập tức tỏ ngộ được tự tâm, không từ người khác mà được. Vì vào được cửa ngộ này, nên mới có thể thoát khỏi lưới nghi. Do vậy, nếu chưa tỏ ngộ mà tu thì rốt cuộc bị ngăn cách bởi thai nghi. Thai có nghĩa là bao bọc, ngăn che. Người chưa tỏ ngộ thì chưa phá hủy được các chướng. Phù hợp với kết quả này, người ấy được vào bậc trung phẩm hạ sinh, hạ phẩm thượng sinh. Tại sao vậy? Vì hạ phẩm trung sinh, hạ phẩm hạ sinh phải trải qua sáu kiếp, mười hai kiếp thì hoa sen mới bừng nở. Còn ở đây nói chỉ sinh trong thai sen đến năm trăm năm mà thôi. Nếu căn cứ vào bản của Vương Nhật Hưu thì người này tin tưởng Phật chưa mạnh mẽ bằng người hạ phẩm trung sinh, hạ phẩm hạ sinh. Lại nữa, sinh về biên địa của cõi kia không phải năm trăm năm mới thấy được Phật.

10. Giải thích về người phạm tội ngũ nghịch được vãng sinh

Kinh Vô Lượng Thọ ghi: “Chỉ trừ kẻ tạo tội ngũ nghịch, khinh chê chánh pháp và các thánh nhân”. Quán kinh ghi: “Những người tạo tội ngũ nghịch, thập ác, đến khi lâm chung, niệm Phật mười niệm đều được vãng sinh”. Nên biết, kinh Vô Lượng Thọ loại bỏ kẻ tạo tội ngũ nghịch và khinh chê chánh pháp. Tại sao vậy? Vì bước vào Tịnh Độ lấy niềm tin làm bâc thầy dẫn đường. Khinh chê là đối lập với niềm tin, như nước có thể chứa tất cả vật nhưng không chứa được lửa, vì lửa tự nó đối chọi với nước; như gió thổi vi vút vào tất cả chỗ nhưng không thể nào thổi vào đá được, vì đá tự nó ngăn cản gió. Người khinh chê chánh pháp, thiêu hủy chánh pháp cũng như ngọn lửa hung tàn; làm ngăn cách Phật trí cũng như vách sắt. Cho nên, biển pháp, gió tuệ không thể nào tiếp nhận được. Quán kinh loại bỏ kẻ khinh chê chánh pháp mà không loại bỏ kẻ tạo tội ngũ nghịch, nghĩa lý giống nhau mà lời văn lại khác. Vì tội ngũ nghịch, tuy là hung ác cực độ nhưng không có kiến giải một mực không tin, nên không loại bỏ. Thế nhưng, người có tâm rộng lớn, đầu tiên không tin tưởng. Về sau gặp được thiện tri thức chỉ dạy thì nhận thức sai lầm trước kia lập tức bị đổ vỡ như Hàn Xương Lê: ban đầu quở trách xá lợi Phật, sau này ông quy y Đại Điên, hoặc như Trương Vô Tận, trước tiên chống đối sách vở có liên quan với Phật giáo, muốn soạn ra luận Vô Phật. Về sau xem kinh Tịnh Danh mà giật mình tỉnh ngộ, rốt cuộc làm bậc kiệt xuất trong Thiền tông. Đó là những chuyện hiếm có trong Phật pháp. Vì thế, các nhà nho tài ba lỗi lạc, hoặc trước kia sai lầm, khinh chê Phật pháp, nhưng họ hối hận, sửa đổi rất mau, tức là việc làm tốt, không nên cho khinh chê Phật pháp là chướng nạn vậy.

Lời Bạt

Đã lâu, pháp môn huyền diệu của Tịnh Độ không được hoằng dương. Đại sư Vân Thê nêu cao lại nghĩa sâu xa huyền diệu, mọi người khắp trong bốn biển đều kính ngưỡng. Thế mà bọn Tào Lỗ Xuyên còn chấp sai lạc Phương sơn hiệp luận, mê lầm tranh luận quyền, thật. Vì chưa thông suốt viên tông, nên họ chấp vào lời nói viên dung rộng lớn. Tây phương hiệp luận một khi ra đời phê phán lối chấp sai lầm kia là chấp viên thật mà không thông được nghĩa viên thật. Rồi sau mới biết các kinh nói về Tịnh Độ không kém kinh Hoa nghiêm, kinh Pháp hoa, có thể phá tan những mối nghi ngờ từ ngàn xưa. Nguyện cho kẻ thấy người nghe bộ luận này phá tan được những mối tà nghi một cách rộng khắp, sớm mở được niềm tin chân chánh, nêu cao ngọn tâm đăng của Tịnh Độ để soi sáng trần kiếp vô cùng tận!

Mùa thu năm Tân Mão, đệ tử tịnh nghiệp Minh Thiện kính cẩn ghi lời bạt.

Ghi lại những lời trong mộng

của Viên Trung Đạo

Ngày Rằm, tháng mười, năm Giáp Dần, niên hiệu Vạn Lịch thứ 42 (1573), đời vua Thần Tông, nhà Minh.

Khi khóa tụng xong, tôi tĩnh tọa cảm thấy thân thể, tinh thần thanh tịnh, sáng suốt. Bỗng nhiên có trạng thái như vào định. Đêm rằm, trăng sáng vằng vặc, thần thức vượt lên nhà, bất giác nhẹ nhàng, bồng bềnh bay vút lên, nhanh như chim tung bay. Trong mây có hai đồng tử hộ vệ bảo: “Hãy theo chúng tôi!” rồi đưa về Tây Phương. Nhìn xuống, tôi thấy núi đầm, ruộng đất bằng phẳng, thôn xóm, làng mạc, thành phố, thị trấn nhỏ như đống đất, chén nước, tổ ong, tổ kiến. Đáp xuống một chút, có mùi hôi thối xộc lên, tôi không thể nào chịu đựng nổi! Hết sức phấn chấn vượt thẳng lên cao mới khỏi hiện tượng này. Bỗng chốc, hai đồng tử bảo: “Dừng lại!” rồi cùng nhau đáp xuống đất.

Tôi phóng tầm mắt nhìn xung quanh thấy con đường thẳng tắp như dây giăng, bằng phẳng như bàn tay. Mặt đất chẳng phải cát đá, ánh ra tia sáng rực rỡ, mịn màng. Dọc theo đường có ngòi nước rộng hơn mười trượng, thềm bằng thạch bảo có vân. Trong ngòi nước, hoa sen năm màu sắc tỏa hương thơm ngát khác thường. Dài theo ngòi nước có hàng cây ánh ra tia sáng chói chang, các loại chim đẹp hót vang hòa điệu. Cách một khoảng lại có cây cầu bằng vàng nối ngang qua ngòi nước để làm ranh giới, có lan can đan xen như lưới giăng. Bên kia cầu, phía sau hàng cây có lầu các ngay ngắn, đẹp lộng lẫy, không cảnh nào so sánh cho kịp. Trong lầu toàn là những người có vóc dáng thanh tú, trẻ đẹp như tiên, mỉm cười nhìn tôi. Hai đồng tử đi quá mau, tôi đi theo không kịp, bèn gọi to:

– Xin đứng lại trên cầu đợi tôi một chút!

Hai đồng tử thực hiện như lời tôi nói, tôi mới theo kịp. Khi mới đến cầu, cùng tựa vào lan can báu để nghỉ giây lát, tôi Hỏi:

– Hai vị là ai? Đây là nơi nào? Xin nói cho tôi được biết!

Một đồng tử Đáp:

– Chúng tôi là thị giả của tiên sinh Linh Hòa. Tiên sinh muốn cùng ông chuyện vãn.

Tôi Hỏi:

– Tiên sinh Linh Hòa là ai vậy?

– Tiên sinh chính là anh của ông, là Viên Hoành Đạo tự Trung Lang đó! Khi gặp nhau, tiên sinh sẽ nói chuyện với ông. Bây giờ, chúng ta phải đi mau cho đến nơi.

Rồi dẫn tôi đến một nơi có hơn ngàn cội cây to, lá bằng ngọc xanh biếc, hoa có cánh bằng vàng. Dưới cây, hồ nước chảy róc rách. Trên hồ có cánh cửa bằng bạch ngọc. Một đồng tử bước vào trước. Đồng tử kia dẫn tôi đi qua hơn hai mươi lớp lầu các có kim sắc ánh ra tia sáng chói chang, hoa thơm cỏ lạ lay động qua lại bên thềm. Khi đến dưới lầu nọ, một người xuống đón tiếp, thần thái tựa Trung Lang mà gương mặt sáng như ngọc, áo như ráng mây, dài hơn một trượng. Thấy tôi, ông vội chào mừng: “Em mới đến à!” rồi dẫn lên lầu chào. Trên đó có bốn năm vị ngồi chung quanh, vóc dáng hình hài cũng như người cõi trời. Trung Lang nói:

– Đây là biên địa ở Tây Phương Những người tu Tịnh Độ mà niềm tin, hiểu biết chưa hoàn thành, giới bảo chưa toàn vẹn, phần nhiều sinh về chốn này. Nơi đây cũng gọi là cõi nước Giải Mạn. Phương trên có lầu đài của hóa Phật. Trước lầu có hồ rộng lớn khoảng chừng một trăm do tuần. Trong hồ có sen báu tuyệt diệu. Chúng sinh mười phương sinh về gởi chất nơi hoa sen ấy. Khi hoa bừng nở thì chia nhau vào ở trong các lâu đài. Tất cả những vị ấy đến ở chung với các người bạn đã cùng nhau tu Tịnh Độ thuở trước. Vì không có sắc đẹp, tiếng dâm nên niềm tin, hiểu biết thành tựu dễ dàng. Chẳng bao lâu sẽ tiến lên làm người trong Tịnh Độ.

Tôi thầm nghĩ: “Cảnh trí tươi đẹp như thế này mà còn là biên địa sao?”. Lại Hỏi:

– Anh sinh về cõi nào?

Trung Lang Đáp:

– Tuy anh tịnh nghiệp thâm sâu, nhưng tình nhiễm chưa dứt, đầu tiên sinh về nơi đây một thời gian ngắn. Bây giờ cư trú khu vực Tịnh Độ. Vì ngộ đệ nhất nghĩa đế nhanh, dừng nghiệp ác chậm, nên chỉ thuộc từng lớp địa cư, không được cùng bậc đại sĩ cư trú lầu các giữa hư không, còn phải tiến tu thêm nữa. May thay! Khi ở Ta Bà, nhờ có trí tuệ rất linh lợi, anh từng soạn bộ Tây phương hiệp luận tán dương năng lực độ sinh không thể nghĩ bàn của Như Lai, nên cảm báo được bay đi tự tại, tham quan các cõi khác. Các đức Phật thuyết pháp, anh đến nghe được. Như thế thật là thù thắng.

Trung Lang nắm tay tôi, từ từ bay lên hư không, khoảnh khắc vượt muôn ngàn dặm, rồi đáp xuống một chỗ. Nơi đây không có mặt trời, không có mặt trăng, không có ngày đêm, ánh sáng rực rỡ không bị ngăn che. Đất toàn bằng lưu ly; trong, ngoài đều chói suốt. Dây bằng hoàng kim đan xen lẫn nhau. Ranh giới được chia rõ ràng bằng bảy chất liệu quý báu. Tất cả cây toàn là chiên đàn, cát tường; Hàng hàng song song, gốc gốc đối xứng, trải dài xa tít tắp đến vài muôn ngàn lớp. Lá nào cũng đều trổ các loại hoa đẹp tuyệt vời bằng màu sắc dị bảo. Bên dưới là hồ báu có vô lượng đợt sóng nhấp nhô, tự nhiên phát ra âm thanh diệu pháp. Đáy hồ trang rải toàn cát bằng kim cương. Trong hồ, các loại sen báu lá ánh ra tia sáng năm màu. Trên hồ, lầu cao ẩn hiện, xoay chuyển xung quanh vùng. Con đường chạy dọc theo dãy lầu, điện các nối nhau. Cửa lớn, cửa sổ đều giao chiếu, hiên thềm nhô ra, cột dỡ mái cong. Các loại như thế đều đầy đủ, đều có vô lượng nhạc khí diễn tấu pháp âm. Những điều ghi chép trong Đại kinh, Tiểu kinh so với đây thì mười phần chưa được một. Tôi ngước nhìn lên thấy nhiều lầu các lơ lửng giữa hư không cũng như khói mây. Trung Lang nói:

– Quang cảnh mà em thấy là chỗ của chúng sinh sống trên đất Tịnh Độ. Qua khỏi nơi này là chỗ cư trú của pháp thân đại sĩ, cảnh trí còn đẹp tuyệt vời hơn ở đây ngàn lần, vạn lần. Thần thông của các vị ấy cũng hơn ở đây trăm lần, ngàn lần. Anh vận dụng năng lực của trí tuệ để tham quan nơi đó, chứ không cư trú được. Qua khỏi chốn ấy là chỗ cư trú của bậc thập địa, đẳng giác. Anh không thể nào biết đến. Xa hơn nữa là chỗ cư trú của bậc diệu giác, chỉ có Phật với Phật mới có thể biết được chỗ ấy.

Nói xong lại bay đến một chỗ không có thành quách, chỉ có lan can bao bọc, có điện các ánh ra tia sáng rực rỡ khác thường, không biết được kết hợp bằng những chất gì? Tôi cảm thấy tất cả hoàng kim, bạch ngọc ở thế gian sánh với loại báu này đều giống như màu sắc của đất. Ở dưới lầu, cùng nhau trò chuyện giây lát, Trung Lang nói:

– Anh không ngờ khung cảnh lại vui đẹp tột bực như thế này! Khi ở Ta Bà, giá mà anh giữ giới luật thêm tinh nghiêm thì sự thọ lạc còn hơn nữa, đại loại như: ngộ đệ nhất nghĩa đế, dừng nghiệp ác đều nhanh chóng thì vãng sinh phẩm vị rất cao. Kế đến, dừng nghiệp ác nhanh thì vãng sinh phẩm vị rất ổn. Nếu ngộ đệ nhất nghĩa đế mà không dừng nghiệp ác, thì đa số bị sức mạnh của nghiệp lôi kéo, trôi dạt vào tám bộ quỷ thần. Chính mắt anh đã trông thấy những bạn đồng tu lâm vào tình trạng này. Còn em, tuy khí phần bát nhã thâm sâu nhưng năng lực giới, định rất kém cỏi. Ôi! Ngộ lý sâu xa huyền diệu mà không thể sinh giới, định thì cũng là trí tuệ ngông cuồng mà thôi. Khi về cõi Ta Bà, nhân lúc sức khoẻ dồi dào, em phải thật tu, thật ngộ, gồm đủ tịnh nguyện. Hãy siêng năng cần mẫn thực hành phương tiện lợi tha, thương xót tất cả, chẳng bao lâu sẽ có dịp hội ngộ! Nếu một khi sa vào con đường khác thì thật là nỗi kinh hoàng! Nếu như không thể giữ giới thì hiện có pháp lục trai của Long Thọ. Hãy tuân theo mà thực hành đi! Trong các giới, giới sát quan trọng bậc nhất. Xin gởi lời đến những bạn đồng tu: “Chưa có ai mỗi ngày tay cầm dao bén giết hại, miệng thèm khát vị ngon mà được vãng sinh về Cực Lạc. Dù có thuyết pháp lời lẽ hùng tráng như mưa đổ, mây bay, nhưng đối với sự tu tập nào có ích gì?”. Từ thuở Phật Không Vương, chúng ta đã nhiều đời từng làm anh em với nhau cho đến trôi lăn trong sáu đường cũng đều như thế. May thay! Anh đã được chỗ an lành, e rằng em bị đọa lạc, nên vận dụng năng lực thần thông làm phương tiện đem em đến đây để khuyên bảo. Bây giờ, báo nghiệp giữa cõi tịnh và cõi uế đã cách biệt nhau, em không thể nào ở đây lâu được nữa!

Tôi vội hỏi chỗ sinh của Bá Tu và các bạn đồng tu đã mãn phần. Trung Lang Đáp:

– Chỗ sinh của các vị ấy đều tốt đẹp cả. Về sau, em sẽ tự biết.

Bỗng nhiên, Trung Lang vượt lên hư không mà bay mất. Tôi đứng dậy, ung dung cất bước trên hồ. Bỗng dưng như té nhào xuống nước, kinh hoàng mà giật mình tỉnh dậy, toàn thân vã mồ hôi. Khi ấy, ngọn đèn tàn còn ở trên giá, ánh trăng vẫn tỏa chiếu lung linh xuống cửa sổ. Thời khắc đã điểm sang canh tư.

Truyện Viên Trung Lang

Viên Trung Lang tên là Hoành Đạo, hiệu cư sĩ Thạch Đầu, ở huyện Công An, tỉnh Hồ Bắc. Anh là Bá Tu, tên Tông Đạo, hiệu cư sĩ Hương Quang. Em là Tiểu Tu, tên Trung Đạo, hiệu cư sĩ Thượng Sinh. Cả ba anh em đồng một mẹ sinh ra. Thuở trẻ tuổi nổi tiếng về văn học, lớn lên đều ưa thích Thiền tông. Niên hiệu Vạn Lịch thứ 42 (1573), đời vua Thần Tông, nhà Minh, trước sau, ba anh em đều đỗ tiến sĩ. Bá Tu làm quan đến chức Hữu thứ tử. Trung Lang làm Tri huyện ở Ngô Giang. Ông giải quyết việc công rất sáng suốt, mau lẹ. Khi rảnh rỗi, Trung Lang thích ngao du sơn thủy. Sau được thăng lên chức Lễ bộ chủ sự, lấy cớ bệnh, xin về nghỉ.

Ở Thành Nam, Cư sĩ có lập một khu vườn trồng muôn cây liễu xanh tươi, gọi cảnh trí này là Liễu Lãng. Cư sĩ thường cùng với các thiền nhân tham quan ở trong đó. Đầu tiên Cư sĩ học thiền với Lý Trác Ngô, tin hiểu thông suốt, biện tài vô ngại. Sau đó, Cư sĩ tự nghiệm xét: “Bàn luận về cái không này chẳng phải thiết thực”, liền hồi hướng về Tịnh Độ, sớm hôm siêng năng lễ tụng và giữ gìn cấm giới. Bá Tu, Tiểu Tu cũng đồng thời phát tâm niệm Phật. Trung Lang tuyển chọn trong các kinh giáo, viết ra bộ Tây phương hiệp luận. Trong ấy bàn tánh, tướng đến chỗ viên dung, đi sâu vào pháp môn bất nhị. Viết xong, Bá Tu ghi lời tựa. Sau đó, Trung Lang nhận giữ lại chức cũ, rồi thăng tiến đến chức Huân ty lang trung. Chẳng bao lâu cáo bệnh, xin nghỉ. Về nhà chẳng mấy ngày rồi vào thành Kinh Châu, ở tạm trong chùa Tăng tu niệm, không bệnh mà qua đời. Tiểu Tu làm quan đến chức Lễ bộ lang trung ở phương Nam cũng xin nghỉ việc. Về già, Cư sĩ siêng năng cần mẫn với việc lễ tụng. Một buổi tối, khi khóa tụng xong, thần thức tham quan Tịnh Độ như đã ghi ở trên.