Tây Phương Hiệp Luận

Xứng Tánh

Tất cả thánh hiền đều tu tập xứng hợp với tự tâm . Vì pháp tánh vô biên, nên biển hạnh không thể nào lường được. Cho nên, trong một giây phút đã trải qua khắp ba vô số kiếp hoặc đã trải qua số kiếp như cát của sông Hằng mà chưa đầy một niệm. Bàn luận về phạm vi của các địa vị cũng như nói về các dấu chim bay. Nói về bóng dáng của thời gian quá khứ, hiện tại cũng như nói về giọt nước mắt phơi ngoài nắng gắt, như nụ hoa rơi rụng trước cơn gió lốc, như loài không có chân mà muốn chạy nếu bỏ từ phụ A Di Đà thì làm sao đi đến chỗ giải thoát? Căn cơ chậm lụt mà muốn chứng quả nhanh chóng, nếu biết hướng về Tây Phương thì không còn cách xa, như năm màu sắc, màu đen là màu sau cùng; như muôn ngàn dòng dòng sông, cuối cùng đều tuôn chảy về biển cả. Nay đứng về phương diện các hạnh của đại thừa tóm thu vào một hạnh, tôi trình bày đại khái năm môn:

Hạnh tín tâm.

Hạnh chỉ quán.

Hạnh lục độ.

Hạnh bi nguyện.

Hạnh xứng pháp.

1. Hạnh tín tâm

Kinh Hoa Nghiêm ghi: “Niềm tin là bước đầu vào đạo, là mẹ của tất cả công đức”. Tất cả các hạnh đều lấy niềm tin làm chánh nhân cho đến viên mãn quả bồ đề chỉ là hoàn thành cái gốc niềm tin này, như hạt lúa gieo xuống đất, đến khi thu hoạch cũng không khác với hạt lúa đã gieo; như măng tre non mới nhú, đến khi có cành lá rậm rạp thì trước sau chỉ là một gốc. Bồ tát mới phát tâm đều dựa vào năng lực của niềm tin này để thành tựu. Tất cả người tu Tịnh Độ hoàn toàn dựa vào niềm tin này làm căn bản:

– Một là tin căn bản trí, bất động trí của Phật A Di Đà với ta không khác, như khoảng hư không mà mặt trời chiếu soi thì sáng tỏ, mây đen che khuất thì thì tối tăm mù mịt. Hư không vốn không có tánh sáng, tối. Vậy thì mây với mặt trời không ngoài thể của hư không.

– Hai là tin Phật A Di Đà từ khi phát nguyện đến trăm triệu kiếp, Ngài làm được tất cả việc khó làm, nhẫn được nhiều điều khó nhẫn. ta cũng có khả năng làm được như thế. Tại sao vậy? Vì ta tự nhớ lại từ kiếp vô thỉ nổi chìm liên miên trong ba đường dữ, chịu sự sinh khổ, chết khổ, mang lông đội sừng khổ, nằm giường sắt, ôm cột đồng khổ. Tất cả nỗi khổ vô ích ấy, ta đều có khả năng chịu đựng được; huống chi ngày nay, vạn hạnh cứu vớt chúng sinh của bồ tát, chẳng lẽ ta không thể thực hành được sao?

– Ba là tin Phật A Di Đà có vô lượng trí tuệ, vô lượng thần thông và thành tựu vô lượng nguyện lực. Ta cũng sẽ được như thế. Tại sao vậy? Vì trong tự tánh phương tiện của Như Lai có đủ các việc không thể nghĩ bàn như thế, mà ta với Như Lai cũng đồng một thể tự tánh thanh tịnh.

– Bốn là tin Phật A Di Đà không đến, không đi. Ta cũng không đến, không đi. Cõi Ta Bà và cõi Tây Phương không ngăn cách đường tơ kẽ tóc, nếu ta muốn thấy thì liền thấy. Tại sao vậy? Vì tất cả các đức Phật đều lấy pháp tánh làm thân, làm cõi nước.

– Năm là tin Phật A Di Đà tu hành trải qua số kiếp cho đến khi chứng quả không dời đổi một giây phút. Nay ta cũng không dời đổi một giây phút mà ngang bằng địa vị của các đức Phật. Tại sao vậy? Vì sự phân chia thời gian là thuộc về nghiệp, mà trong biển pháp giới thì nghiệp không có bản chất chân thật.

Tin hiểu như thế chính là tâm đầu tiên để bước vào đạo, tức là tin hạnh tịnh độ của tất cả các đức Phật.

2. Hạnh chỉ quán

Xưa nay, đối với các kinh như kinh Viên giác, kinh Lăng Nghiêm, kinh Hoa Nghiêm và các kinh Phương đẳng, các học giả trình bày rộng về các môn quán. Chỉ có ba pháp quán của tông Thiên Thai trình bày rất thẳng tắt, chỉ bày phương tiện của nhất tâm, là tập hợp chỗ trọng yếu của các pháp, là con đường tắt của sự tu hành, không có một pháp nào vượt qua ba pháp quán này. Tông chỉ của Tây Phương có mười sáu pháp chánh quán. Thế nhưng, trong pháp quán nào cũng bao hàm ba nghĩa này. Tông Thiên Thai giảng kinh trực tiếp sử dụng ba đế để tóm thu mười sáu pháp quán kia. Sách Diệu tông sao ghi: “Trong tánh, thể của ba đức là ba thân của các đức Phật. Ngay nơi ba thân, ba đức này là ba pháp quán ở trong nhất tâm của ta. Nếu không phải như vậy thì thấy ở bên ngoài có Phật, cảnh không phải là tâm. Vậy thì làm sao gọi là pháp quán tuyệt đối của viên tông được? Cũng có thể bảo rằng ba thân của A Di Đà là pháp thân, ba pháp quán của ta là bát nhã. Khi pháp quán thành tựu thì thấy Phật tức là giải thoát. Nói một pháp quán mà đầy đủ cả ba nghĩa, như chữ y ∆ trong chữ Phạn. Quán Phật đã như vậy thì quán y báo, chánh báo cũng không khác”. Nếu muốn hiểu rộng thì xem trong Sớ sao. Ở đây không thể nào thuật lại đầy đủ cho được. Đến như thiền sư Ôn Lăng chỉ dùng một tiếng niệm Phật nhập vào ba pháp quán. Nói niệm Phật đủ cả ba pháp quán thì cũng như nói ngay một tiếng niệm Phật liền thấu suốt thể của chủ thể niệm này rỗng không, nên đối tượng niệm cũng không có tướng. Như vậy, ngay khi niệm Phật có Không quán; đức Phật đối tượng tức là ứng thân, tức là cái tâm phá kiến tư hoặc. Tuy thể của chủ thể niệm rỗng không, đối tượng niệm không có tướng, nhưng không ngại sự rõ ràng của chủ thể niệm, sự hiện bày của đối tượng niệm. Như vậy, ngay khi niệm Phật có Giả quán; đức Phật đối tượng tức là báo thân, tức là cái tâm phá trần sa hoặc. Mặt khác, ngay khi chủ thể niệm, đối tượng niệm đều rỗng không tức là chủ thể niệm, đối tượng niệm hiện bày. Ngay khi chủ thể niệm, đối tượng niệm hiện bày tức là chủ thể niệm, đối tượng niệm vắng lặng. Do đó, Không quán, Giả quán tồn tại lẫn nhau. Như vậy, ngay khi niệm Phật có Trung quán; đức Phật đối tượng tức là pháp thân, tức là cái tâm phá vô minh hoặc. Cho nên, ngay cái nhân niệm Phật thì rốt cuộc đầy đủ cả ba đế, bốn cõi tịnh độ kia thanh tịnh như cầm một hạt bụi rồi biến đất đai thành vàng ròng.

Đây chính là môn quán pháp giới viên dung không thể nghĩ bàn.

3. Hạnh lục độ

Luận Đại thừa khởi tín ghi: “Từ sơ chánh tín trở lại, đến khi sắp đủ vô số kiếp thứ nhất, ở trong pháp chân như, bồ tát hiểu sâu sắc sự tu tập hiện tiền vốn lìa tướng. Vì biết thể của pháp tánh xa lìa tham lam, nên bồ tát tùy thuận pháp tánh tu tập bố thí ba la mật. Vì biết pháp tánh không nhiễm ô, xa lìa tội lỗi của ngũ dục, nên bồ tát tùy thuận pháp tánh tu tập trì giới ba la mật. Vì biết pháp tánh không khổ, xa lìa phiền não giận hờn, nên bồ tát tùy thuận pháp tánh tu tập nhẫn nhục ba la mật. Vì biết pháp tánh không có tướng của thân tâm, xa lìa sự lười biếng, nên bồ tát tùy thuận pháp tánh tu tập tinh tiến ba la mật. Vì biết pháp tánh thường định, thể không có loạn động, nên bồ tát tùy thuận pháp tánh tu tập thiền định ba la mật. Vì biết thể của pháp tánh sáng suốt, xa lìa vô minh, nên bồ tát tùy thuận pháp tánh tu tập bát nhã ba la mật”. Luận Trí độ ghi: “Vì quán sát tất cả các pháp đều tất cánh không, nên bồ tát không sinh tâm tham lam. Tại sao vậy? Vì trong tất cánh không không có tham lam , vì gốc rễ của tham lam đã bị chặt đứt cho đến bồ tát quán sát bát nhã ba la mật tất cánh không, nên bồ tát không bao giờ sinh tâm si mê. Sở dĩ như vậy là tại sao? Vì Phật nói tất cả các pháp không có cho, không có nhận, không có giới, không có phạm cho đến không có trí mà cũng không có ngu”. Lại nói: “Bồ tát tuy bố thí nhưng không thấy có sự bố thí, vì bồ tát bố thí mà tâm rỗng rang thanh tịnh. Bồ tát suy nghĩ: Sự bố thí kia thì rỗng không, không có gì cả, vì chúng sinh cần nên bồ tát cho, như đứa bé lấy đất làm vàng bạc, người lớn không thấy đó là vàng bạc nên hào phóng cho nó, nhưng thật ra cho mà như không cho”. Năm pháp kia cũng theo đây suy ra mà biết. Đó là nói bồ tát tu tập lục độ. Còn người tu Tịnh Độ thì không có danh tướng sai biệt như vậy, cũng không có hạnh nào vượt qua được một hạnh Niệm Phật này mà đầy đủ sáu nghĩa:

1- Xả bỏ các tạp niệm là thực hành bố thí. Lại nữa , vì chuyên chú vào tiếng niệm Phật, nên tâm không có trụ niệm, không có xả niệm. Đó là bố thí xứng hợp với tự tánh.

2– Trong niệm nào cũng đều tanh tịnh, đó là thực hành trì giới. Lại nữa, vì chuyên chú vào tiếng niệm Phật, nên tâm không mong cầu diệt các niệm. Đó là trì giới xứng hợp với tự tánh.

3– Những niệm lăng xăng về thế gian đều lặng lẽ, đó là thực hành nhẫn nhục. Lại nữa, vì chuyên chú vào tiếng niệm Phật, nên tâm không dính dáng đến sự dẹp các niệm. Đó là nhẫn nhục xứng hợp với tự tánh.

4– Tất cả các niệm đều không lui sụt, đó là thực hành tinh tiến. Lại nữa, vì chuyên chú vào tiếng niệm Phật, nên tâm không chấp vào các khổ hạnh. Đó là tinh tiến xứng hợp với tự tánh.

5– Đắc Niệm Phật tam muội, đó là thực hành thiền định. Lại nữa, vì niệm nào cũng đều là Phật, nên tâm không đắm say thiền vị. Đó là đại định.

6– Thấu suốt được cái nhân của việc niệm Phật là ngay khi niệm tức là Phật, đó là thực hành trí tuệ. Lại nữa, vì niệm vốn chẳng phải có, Phật vốn chẳng phải không, nên tâm không rơi vào lối chấp đoạn, thường. Đó là nhất thiết chủng trí.

Cho nên, một môn Niệm Phật có thể tóm thu các hạnh. Tại sao vậy? Vì Niệm Phật là pháp môn nhất tâm, ngoài tâm không có các hạnh nào khác, nhưng cũng không phế bỏ các hạnh. Nếu phế bỏ các hạnh thì cũng tức là phế bỏ tâm.

4. Hạnh bi nguyện

Các đức Phật, các vị bồ tát có biển tánh vô tận, có sự cúng dường, sự trì giới, sự bố thí vô tận cho đến làm nhiều sự lợi ích cũng vô tận, như Phổ Hiền phát mười đại nguyện: “Khi cõi hư không, cõi chúng sinh không cùng tận, thì nguyện này của ta cũng không cùng tận. Nghiệp lành của thân, miệng, ý luôn luôn hoạt động tích cực gọi là nguyện vương”. Tất cả các đức Phật đều thành tựu nguyện vương như thế, cho nên chứng quả niết bàn tối hậu. Bốn môn trước trong Tịnh độ ngũ niệm môn của bồ tát Thiên Thân cho sự lễ bái, sự tán dương, sự phát nguyện, sự quán sát là thành tựu môn nhập công đức; cho hồi hướng đến tất cả chúng sinh phiền não, nhổ bật nỗi khổ của thế gian là thành tựu môn xuất công đức. Bồ tát tu tập Ngũ niệm môn thì mau chóng thành tựu tuệ giác vô thượng.

Hỏi: Phật và chúng sinh vốn không có gì cả như kinh Tịnh Danh ghi: “Bồ tát quán sát chúng sinh như tiếng vang dội, như chùm bọt nước, như sự bền chắc của cây chuối, như sự lâu dài của làn điện chớp, như sắc trong cõi vô sắc, như mầm lúa bị cháy khô, như sự tham lam, giận dữ, hủy phạm giới của bồ tát đắc vô sinh pháp nhẫn, như tập khí, phiền não của Phật, như người nằm chiêm bao thấy mình đã thức dậy”. Bồ tát quán sát chúng sinh là như thế. Vậy thì chúng sinh vốn không. Bồ tát luôn luôn làm lợi ích cho chúng sinh, chẳng lẽ bồ tát không thấy chúng sinh huyễn như hoa đốm trong hư không sao?

Đáp: Luận Trí độ ghi: “Thế Tôn nói không có Phật để phá bỏ cái chấp về Phật, chứ không phải nói để chấp chặt vào cái tướng không có Phật. Vì thế, nên biết, nói không có chúng sinh để quét sạch cái chấp có chúng sinh, chứ không phải nói để mắc kẹt vào cái tướng không có chúng sinh”. Tịnh Danh nói: “Bồ tát quán sát xong, tự nói rằng ta sẽ vì chúng sinh mà thuyết pháp này, đó là tâm từ chân thật”. Điều ấy cũng cho biết bồ tát không nắm bắt cái tướng không có chúng sinh. Lại nữa, bồ tát thuyết pháp này vì sự lợi sinh chân thật, vì tâm bi nguyện chân thật, chứ không phải chỉ vì việc cứu độ chúng sinh. Kinh Bát nhã ghi: “Bồ tát thâm nhập tâm đại bi vô bờ bến như người cha hiền vô cùng đau xót khi thấy đứa con mình bị chết vì không có thức ăn. Thế nhưng, đứa con này vốn hư ảo thì thế nào nó cũng phải chết”. Cũng vậy, các đức Phật biết các pháp rỗng không, rốt cuộc đều không có bản chất chân thật. Chúng sinh ngu si không biết lẽ này. Vì thế, cho nên, ở trong pháp rỗng không mà say sưa đắm nhiễm. Vì bị đắm nhiễm, cho nên chúng sinh rơi vào đại địa ngục. Do đó, các đức Phật thâm nhập tâm đại từ, vận dụng tâm từ bi quảng đại cũng chính vì chúng sinh rỗng không, cũng chính vì chúng sinh dối trá lao vào con đường sinh tử nguy ngập. Các đức Phật đâu có vì một lý do nào khác mà lui sụt tâm bi nguyện bao la. Nên biết, bồ tát luôn luôn phát nguyện độ sinh vì hiểu thâm sâu nghĩa không có chúng sinh. Tại sao vậy? Nếu thấy có một chúng sinh nào thì cũng còn có ngã, tâm từ bi vì vậy mà kém cỏi, đâu có thể thực hành các hạnh lợi ích như thế. Tiên đức nói : “Chưa bước lên địa vị cứu cánh thì hoàn toàn là môn tự lợi. Từ bậc sơ tâm thập tín trải qua các giai vị như thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng, thập địa, thẳng đến diệu giác, trước khi thành Phật tu hạnh Phổ Hiền vẫn là tự lợi. Còn môn lợi tha phải bước lên địa vị diệu giác, sau khi thành Phật tu hạnh Phổ Hiền mới là hạnh lợi tha”. Đức Phật dạy các thầy tỳ kheo: “Quả báo công đức rất thâm sâu, không có người nào biết cái nhân công đức được quả báo thù thắng như ta đã biết. Ta tuy đã thành Phật nhưng tâm vẫn ưa thích tu nhân công đức không bao giờ biết đủ. Tuy biết công đức không có bản chất chân thật, nhưng tâm ưa thích tu công đức của ta không hề thôi nghỉ”.

Vì thế, nên biết, biển hạnh vô biên không thể dùng sào tre, thước gỗ mà có thể đo được đáy biển sâu thăm thẳm kia, như đứa bé ngu si thấy người khác chỉ cây sào dựng đứng ở trước cửa, nó bèn cho là cây sào cao đến giữa trời, vội vàng nói rằng khoảng cách từ mặt đất đến trời cao lồng lộng chỉ bằng chiều dài hai cây sào kia. Sự hí luận về Phật pháp cũng theo đây suy ra mà biết.

5. Hạnh xứng hợp với pháp tánh

Biển pháp giới thì vô lượng vô biên, biển hạnh của bồ tát cũng vô lượng vô biên. Nếu muốn dùng bột màu, bút mực tô vẽ hư không thì thật là vô ích, vì pháp giới bao la vô hạn, làm sao tìm được dấu vết? Cho nên, hạnh xứng hợp với tự tánh của bồ tát chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải hành, mà cũng chẳng phải không hành, chỉ là hạnh xứng hợp với pháp tánh tự tại mà thôi.

1– Bồ tát độ tất cả chúng sinh rốt cuộc đến địa vị vô dư niết bàn mà cõi chúng sinh không giảm bớt, như con rối bước lên hí trường rõ ràng là diễn những trò buồn, vui. Nhưng thật ra, con rối kia chỉ là một lớp bùn, rỗng không, không có gì cả. Đó là hạnh xứng hợp với pháp tánh.

2– Bồ tát đi vào địa ngục vô gián mà tâm tư không có phiền não, giận hờn; đi vào địa ngục mà không có tội ác; đi vào cõi súc sanh mà không có các lỗi vô minh, kiêu mạn, v.v…như cô gái họ Thanh kia hồn lìa khỏi xác đi tìm lạc thú cho đến khi cô ấy sinh con mà thân vẫn thường bên cạnh cha mẹ. Đó là hạnh xứng hợp với pháp tánh.

3– Tự thân của bồ tát nhập định, thân khác xuất định. Một thân nhập định, nhiều thân xuất định. Từ thân hữu tình nhập định, từ thân vô tình xuất định, như mãnh hổ xốc thây chết đứng dậy quỳ lạy, nhảy múa. Đó là do mãnh hổ ưa thích vui đùa, chứ thây chết vốn không biết gì. Đó là hạnh xứng hợp với pháp tánh.

4– Bồ tát vào trong thân hình một chúng sinh nhỏ bé để vận hành bánh xe đại pháp, đốt cháy bó đuốc đại pháp, phát tiếng sấm đại pháp, làm sụp đổ cung ma, chấn động địa cầu, độ vô luợng vô biên chúng sinh nhưng mà chúng sinh nhỏ bé kia không hề hay biết, như vị nhạc thần của Thiên Đế chạy trốn vào mũi của cô gái, mọi người tìm kiếm không ra, mà cô gái kia cũng không hề hay biết. Đó là hạnh xứng hợp với pháp tánh.

5– Muốn trụ lâu ở đời, bồ tát liền đem thời gian trong khoảnh khắc kéo dài thành vô lượng vô số trăm ngàn ức trăm triệu kiếp. Muốn trụ mau chóng ở đời, bồ tát liền đem thời gian vô lượng vô số trăm ngàn ức trăm triệu kiếp rút ngắn lại trong khoảnh khắc, như đứa bé xem đèn kéo quân chạy vòng vòng mãi không có đầu đuôi. Đó là hạnh xứng hợp với pháp tánh.

Vì vậy, nếu người chứng được hạnh không thể nghĩ bàn như thế thì tịnh độ của các đức Phật trong ba thời gian thu vào một niệm không sót. Đó là hạnh trang nghiêm tịnh độ của bồ tát vận dụng trí chiếu vô tư để thấy, chứ không phải tri kiến thường tình có thể suy lường. Tại sao vậy? Vì tự tánh siêu việt hết thảy mọi sự suy lường.

Vãng Sinh

Chỉ có Như Lai mới chứng đắc quả vị niết bàn cứu cánh mà thôi. Nhị thừa chấp không, phá có, đó là sự tịch diệt giả danh. Tuy bồ tát phát sinh trí tuệ vô lậu chân thật, nhưng còn phải phá bỏ từng phần vô minh; huống chi những người căn cơ kém cỏi, sự giải ngộ non kém như một giọt nước trong biển cả bao la mà vội vàng khoe khoang trí tuệ ngông cuồng. Họ quyết đoán rằng không còn thọ thân ở đời sau nữa. Họ cho phóng túng là tự tại, cho tu hành là trói buộc. Đó là tự giết chết mình cũng là giết chết người khác, cũng như rượu độc. Khi Phật còn ở thế gian, có một thầy tỳ kheo đắc tứ thiền sinh tâm tăng thượng mạn cho rằng đã đắc quả a la hán, nên không còn tinh tiến tu hành nữa. Đến khi lâm chung, vị ấy thấy thân trung ấm trong tứ thiền, liền phát sinh tà kiến , nói rằng: “Không có niết bàn, Phật đã dối gạt ta.” Vì khởi ác kiến sai lầm như vậy, nên khi mất thân trung ấm trong tứ thiền, liền hiện thân trung ấm trong địa ngục A Tỳ. Khi qua đời liền rơi vào địa ngục A Tỳ. Tỳ kheo ấy có trì giới, có toạ thiền, nhưng vì khởi một niệm sai lầm cho rằng chứng quả, cho nên rơi vào địa ngục đen tối. Người tu thiền ngày nay được chút ít cho là đủ, sinh tâm buông lung không nghiêm trì giới luật thì quả báo ác kia không biết sẽ như thế nào? Người xưa nói: “Không sinh về Tịnh Độ thì sinh về cõi nào?”. Con đường tu tập trải qua ba vô số kiếp còn xa xôi diệu vợi. Đối với các pháp môn khác đã có biết bao nhiêu người thoái thất đạo tâm! Vì vậy, xưa nay, các bậc thánh đều chủ trương pháp môn Tịnh Độ. Nay tôi trình bày sáu loại để làm kim chỉ nam:

1/ Bồ tát sinh vào cõi người.

2/ Bồ tát sinh vào cõi trời Đâu Suất.

3/ Bồ tát sinh vào cõi trời Trường Thọ.

4/ Bồ tát sinh ở ngoài ba cõi.

5/ Khi mới phát tâm, bồ tát sinh vào nhà của Như Lai.

6/ Khi tu tập đủ ba vô số kiếp, bồ tát sinh vào mười phương thế giới để làm lợi ích cho tất cả chúng sinh.

1/ Bồ tát sinh vào cõi người

Kinh Bát nhã ghi: “Có bồ tát ở trong cõi người, đến khi đời sống kết thúc, bồ tát ấy sinh trở lại cõi người nữa”. Trừ bậc bất thoái chuyển ra, bồ tát căn cơ ngu độn không thể tương ưng nhanh chóng với bát nhã ba la mật, cũng không thể hiện tiền nhanh chóng với các môn đà la ni, các môn tam muội. Ở trong cõi người như ở trong nhà lửa, vì có trăm thứ khổ cùng nhau trói buộc; chỉ có đại bồ tát ở trong cõi người mới không bị ô nhiễm, như con ngỗng bơi trong nước mà không bị thấm ướt. Nếu tiểu bồ tát không gieo trồng căn lành sâu dày thì tiến một bước mà thoái lui một trượng, làm sao được tam muội? Như Xá Lợi Phất tu tập đạo bồ tát trải qua sáu mươi kiếp, đến khi tu hạnh bố thí, bấy giờ có kẻ ăn mày đến xin con mắt, Ngài liền móc một con mắt đưa cho. Ở trước mặt Xá Lợi Phất, kẻ ăn mày ngửi con mắt, phun nước miếng, vứt xuống đất, lấy chân chà đạp con mắt. Xá Lợi Phất suy nghĩ: “Những kẻ tệ ác như thế thì khó có thể độ họ, chi bằng ta điều phục chính mình, mau mau giải thoát cái khổ sinh tử”. Suy nghĩ xong, Ngài lui sụt đạo bồ tát mà hướng về tiểu thừa.

– Lại như tiên nhân Phi Hành bị mất thần thông, vì xúc chạm tay của Vương phu nhân.

– Thuở xa xưa, Thích Ca Văn bị thuốc hoan hỷ hoàn làm mê hoặc, nên đắm say dâm nữ.

Các bậc thánh hiền mà còn như vậy, huống chi người mới phát tâm. Đâu bằng chuyên niệm A Di Đà thì tam muội hiện tiền nhanh chóng, gởi thân bên cõi Liên Bang thì vĩnh viễn xa lìa tham dục ! Luận ghi: “Vì bồ tát không thấy Phật hiện tại, cho nên tâm tư ám độn. Bồ tát nên thường gần gũi Phật, vì bậc lợi căn gần Phật thì nhanh chóng được bát nhã”.

2/ Bồ tát sinh vào cõi trời Đâu Suất

Bồ tát còn tu tập một đời nữa thành Phật đều sinh vào cõi trời Đâu Suất. Hành giả muốn theo bồ tát ấy thì cũng nên cầu sinh về cõi trời Đâu Suất. Luận Thập nghi ghi: “Thiên cung Đâu Suất là cõi dục, có nhiều kẻ lui sụt. Cõi ấy còn có người nữ làm lớn mạnh tâm tham đắm của hành giả. Các thiên nữ xinh đẹp tuyệt vời làm cho chư thiên phải đắm say. Sinh về Đâu Suất, tự mình không thể buông bỏ các dục, không bằng sinh về tịnh độ của A Di Đà toàn là bạn lành thanh tịnh tu pháp đại thừa; phiền não, nghiệp ác không bao giờ khởi dậy, nên hành giả dễ bước lên địa vị vô sinh, như bồ tát Sư Tử Giác, từ khi sinh về Đâu Suất, vì ưa thích thiên nhạc nên bồ tát không thấy được Di Lặc. Các vị tiểu bồ tát còn bị đắm nhiễm ngũ dục, huống chi kẻ phàm phu”. Kinh Di Lặc thượng sinh ghi: “Hành giả đi sâu vào chánh định thì mới được sinh về Đâu Suất”, nghĩa là bồ tát Di Lặc không có phương tiện tiếp dẫn. Vậy thì nội viện Đâu Suất còn không cầu sinh, huống chi cầu sinh về các cõi trời Dục giới có nhiều loại dục tuyệt diệu. Đâu có nên khát nước mà lại đi vào sa mạc, cũng đâu có nên muốn tránh sự chết chìm mà lại tình nguyện chìm xuống đáy biển sâu.

3/ Bồ tát sinh vào cõi trời Trường thọ

Luận Trí độ ghi: “Bồ tát không có phương tiện nhập vào sơ thiền cho đến không có phương tiện tu tập sáu pháp ba la mật. Khi nhập vào sơ thiền, bồ tát không nhớ nghĩ đến chúng sinh. Khi trụ, khi xuất sơ thiền cũng không nhớ nghĩ đến chúng sinh. Vì bồ tát chỉ tham đắm thiền vị, cho nên không hoà hợp được bát nhã ba la mật với sơ thiền. Vì tâm từ bi, công đức kém cỏi nên bồ tát ấy bị quả báo của sơ thiền lôi kéo sinh vào cõi trời Trường Thọ. Cõi trời này không phải là cõi Hữu Tưởng, cũng không phải là cõi Vô Tưởng. Những vị ấy sống lâu đến tám vạn đại kiếp”. Hoặc có người nói: “Tất cả định vô sắc đều gọi là cõi trời Trường Thọ, vì không có hình tướng nên không thể giáo hoá, không thể nhậm vận đắc đạo, thường là chỗ của phàm phu”. Hoặc có người nói: “Cõi trời Vô Tưởng gọi là cõi trời Trường Thọ, cũng không thể nhậm vận đắc đạo”. Hoặc có người nói: “Từ sơ thiền đến tứ thiền, trừ cõi trời Tịnh Cư ra, đều là cõi trời Trường Thọ. Những vị ấy khó phát sinh tâm lành, vì tham đắm tà kiến”. Kinh ghi: “Phật hỏi các thầy tỳ kheo:

– Đất trên đầu móng tay của ta nhiều hay đất trên quả địa cầu này nhiều?

Các thầy tỳ kheo bạch Phật:

– Bạch đức Thế Tôn, đất ở trên quả địa cầu này rất nhiều, không thể nào ví dụ cho được.

Phật dạy:

– Ở trên cõi trời, chư thiên mệnh chung sinh trở lại cõi người cũng như đất trên đầu móng tay của ta, còn chư thiên mệnh chung rơi vào địa ngục cũng như đất trên quả địa cầu. Tại sao vậy? Vì họ vốn đã phát tâm bồ đề vô thượng, hoặc có vị ở trong thiền định chứa các phước đức mới được sinh trở lại cõi người nghe Phật pháp”. Nếu là người mới phát tâm cầu sinh về Tịnh Độ thì thường nghe được pháp, tiến thẳng đến địa vị bất thoái chuyển, đâu có mắc phải những lỗi lầm như thế.

4/ Bồ tát sinh ở ngoài ba cõi

Bồ tát sinh ở ngoài ba cõi có hai vị thứ:

1/ Ba bậc bồ tát trong nhị thừa chiết phục được phiền não hiện hành, xả bỏ thân phần đoạn sinh tử mà sinh ở ngoài ba cõi. Vì tâm bi, trí hẹp hòi, đối với việc trang nghiêm cõi Phật, lợi ích chúng sinh, những vị ấy không sinh tâm ưa thích, nên bị Như Lai quở trách. Những vị ấy nếu không chuyển tâm tu tập các hạnh lục độ thì không bao giờ nhập vào biển trí đại thừa.

2/ Bồ tát pháp thân

Kinh Bát nhã ghi: “Phật bảo Xá Lợi Phất: Có đại bồ tát được sáu thần thông mà không sinh vào cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc. Từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, bồ tát ấy cung kính, cúng dường, tôn trọng, tán dương các đức Phật. Xá Lợi Phất, có đại bồ tát vận dụng thần thông tham quan từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, mà trong các cõi nước ấy không có thanh văn, bích chi Phật cho đến danh hiệu nhị thừa. Xá Lợi Phất, cõi nước ấy chính là cõi nước của Phật Vô Lượng Thọ”.

Giải thích rằng bồ tát có hai hạng:

a/ Bồ tát sinh thân.

b/ Bồ tát pháp thân.

Bồ tát pháp thân đã dứt hết kiết sử, được sáu thần thông. Còn bồ tát sinh thân không dứt hết kiết sử hoặc ly dục, nên được năm thần thông hoặc sáu thần thông, không sinh vào ba cõi mà đến thế giới nào cũng đều là bậc thanh tịnh nhất thừa, sống lâu vô lượng vô số kiếp. Bồ tát sinh vào cõi kia ưa thích chất chứa công đức của các đức Phật. Nên biết , bồ tát đầy đủ sáu thần thông mới được sinh về cõi Phật Vô Lượng Thọ. Còn kẻ phàm phu nhờ năng lực bản nguyện của Phật tiếp nhận được vãng sinh về cõi Phật Vô Lượng Thọ. Thật là hiếm có làm sao!

Vậy thì niệm lực không thể nghĩ bàn, vì trong niệm nào cũng đều đầy đủ sáu thần thông.

5/ Khi mới phát tâm, bồ tát sinh vào nhà của Như Lai

Bậc thượng thượng căn thì căn bản trí liền hiện bày, còn người mới phát tâm thì bước lên địa vị thập trụ mới ngang bằng với các đức Phật. Kinh Hoa nghiêm ghi: “Có một hạng bồ tát tu tập sáu pháp ba la mật trải qua trăm ngàn ức trăm triệu kiếp mà không sinh vào nhà của Như Lai. Bồ tát ấy vẫn là bồ tát giả danh, vì tuy thấy Phật tánh nhưng chưa sáng tỏ được trí nghiệp”. Luận Trưởng giả quyết nghi ghi: “Các vị sơ phát tâm trụ rõ ràng là từ thiền định mà hiển bày được môn Trí tuệ căn bản không. Khi quét sạch mây mù thì trí tuệ bừng sáng, mới sinh vào nhà trí tuệ của Như Lai, đó là cư trú vào chỗ cư trú của Phật. Cho nên được pháp môn Ánh sáng trí tuệ thấy khắp tất cả cảnh giới của các đức Phật được ức niệm. Do sự kiến đạo này nên không có kiến chấp về thời gian, không gian”. Trải qua năm giai vị tu chứng (Tư lương vị, Gia hành vị, Kiến đạo vị, Tu đạo vi, Cứu cánh vị), hành giả mài giũa tập khí, tăng trưởng tâm từ bi, gọi là tu đạo vị. Do vậy nói rằng khi mới phát tâm liền thành chánh giác thì gọi là tu đạo vị, như đồng tử Thiện Tài đi về phương Nam cầu các bậc thiện tri thức. Các vị ấy đều nói: “Trước kia, ta đã phát tâm bồ đề vô thượng. Nói rằng làm sao học cái hạnh của bồ tát? Làm sao tu cái đạo của bồ tát? Không nói Phật làm lớn mạnh Phật đạo, không nói căn bản trí nhờ định hiển bày mà nói vô tác, vô tu. Người nào học cái hạnh của bồ tát thì căn bản trí tự sáng, tự hiện. Nếu không được cái thể của chánh giác thì các hành đều là vô thường, đều là nghiệp báo sinh tử trong cõi trời, cõi người mà thôi”. Lại nói: “Trải qua một đời hiện tại này, khi phát tâm tương ưng, hành giả được chánh trí. Ngay nơi thân phần đoạn, hành giả thành tựu tâm quán hạnh, gồm cả sự tu tập nghiệp lành. Đến đời sau, hành giả vào thân biến dịch”. Bởi lẽ, cái thân phần đoạn của đời hiện tại này là do sự tạo nghiệp của đời quá khứ. Thân phần đoạn của đời này mà vận dụng trí tuệ để tu quán hạnh thì đến đời sau, hành giả được thần thông biến hóa, như người tu mười nghiệp lành được sinh lên cõi trời, được nghiệp báo thần thông; như loài rồng , loài quỷ có sức mạnh phi thường, chúng còn nghiệp ác vô minh mà vẫn có thần thông; huống chi bậc có đạo nhãn mở bày, có năng lực căn lành của tâm từ, cho nên có diệu dụng thần thông , trí tuệ. Suốt đời, những vị ấy tu tập mà đến đời sau không được công dụng lớn lao của thần thông sao? Tông cảnh lục ghi: “Khi mới phát tâm thì thành Phật tức là nói các công đức sẵn đủ”. Kinh ghi: “Đời thứ nhất, đồng tử Phổ Trang Nghiêm nghe được điều lành, huân tập điều lành. Đời thứ hai, đồng tử thành tựu kiến giải và thực hành của các điều lành ấy. Đời thứ ba, đồng tử bước vào biển công đức của Phật”. Đồng một duyên khởi mà ba đời này khác nhau chỉ do một niệm, như người đi xa xôi đến được mục tiêu là do bước đầu tiên. Thế nhưng , từ bước đầu tiên này đến được mục tiêu thì không thể nói là không nhờ những bước sau. Nói đồng tử được vào biển công đức của Phật cũng là nói đồng tử gieo trồng căn lành đã lâu xa.

Hỏi: Gieo trồng căn lành trải qua thời gian lâu dài mới được thành Phật. Tại sao nói một niệm thành Phật?

Đáp: Nói gieo trồng căn lành trải qua thời gian lâu dài tức là nói thuộc về giáo pháp tam thừa, vì từ tam thừa bước vào nhất thừa chỉ là một niệm, khi mới tu tập liền đầy đủ cả. Kinh ghi: “Khi mới phát tâm liền thành chánh giác”, như muôn ngàn dòng sông cuối cùng đều tuôn chảy về biển cả. Khi một giọt nước các dòng sông chảy vào biển cả, vừa vào biển cả thì một giọt nước sông cũng liền thành nước biển, không có trước sau. Trăm dòng sông sâu khác cũng không bằng một giọt nước của dòng sông chảy vào biển cả. Cũng vậy, tam thừa dù tu nhiều kiếp nhưng cũng không sánh bằng một niệm của nhất thừa. Lại nữa, thời gian dài ngắn này cũng không nhất định, hoặc một niệm là vô lượng kiếp. Thập huyền môn ghi: “Thời gian, không gian đều vô ngại”. Còn đại thừa nói một niệm thành Phật có hai ý nghĩa:

– Một là hội các duyên để vào thật, tánh không có nhiều ít, cho nên nói một niệm thành Phật.

– Hai là tu tập các hạnh vừa viên mãn được cái niệm cuối cùng gọi là một niệm thành Phật, như người đi xa muôn dặm cho bước cuối cùng là bước đến nơi.

Nếu nhất thừa nói một niệm thành Phật thì đại thừa nói một niệm cuối cùng thành Phật, tức là đại thừa nhập vào nhất thừa, vì niệm cuối cùng tức là niệm đầu tiên, mà niệm đầu tiên tức là thành Phật. Tại sao vậy? Vì nhân quả tương tức, vì đồng thời tương ưng. Tuy một niệm thành Phật tức là ngang bằng với địa vị Phật nhưng vì cứu cánh chưa viên mãn cho nên có vô vàn sai biệt, như người mới bước chân ra khỏi cửa và một người du hành đã lâu nơi đất khách quê người, tuy đồng ở trong hư không nhưng sự xa, gần rất thiên sai vạn biệt. Do vậy, năm giai vị tu chứng là thập tín, thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng, thập địa, giai vị nào cũng đều nói thành Phật mà lại phân rõ chỗ cạn, sâu kia. Trong đây, hành giả phải khéo suy nghĩ kỹ điều đó. Còn như lời hai vị đại sĩ nói thì biết bậc ngộ đạt trong Thiền môn không được phế bỏ tất cả hạnh, tiêu mòn tập khí, kiết sử từ vô thỉ. Ôi! Ở đời ác ô nhiễm này, hễ tiến được một bước thì lui sụt đến muôn bước. Nếu hành giả không được gần Phật thì phiền não nhơ bẩn tập hợp, hành giả tu hành làm sao thành tựu? Khi đồng tử Thiện Tài mới phát tâm ngộ đạo, tỳ kheo Đức Vân dạy đồng tử tu tập pháp môn Ức niệm tất cả các đức Phật. Sau khi bước vào lầu các của Di Lặc, bồ tát Phổ Hiền vì đồng tử mà phát mười điều nguyện lớn để tiếp dẫn chúng sinh về Cực Lạc. Đây là khuôn vàng thước ngọc của tất cả các đức Như Lai vào đạo. Kinh Hoa nghiêm nói rằng, môn Nhất chân pháp giới không đồng với các giáo khác có quyền có thật. Những người không tin kinh này là nhất xiển đề. Dù Phật Thích Ca có tán dương, bồ tát Phổ Hiền có khuyên nhủ, khích lệ, bồ tát Di Lặc có chứng đắc, nhưng đối với những người này cũng vô ích mà thôi!

6/ Khi tu tập đủ ba vô số kiếp, bồ tát sinh vào mười phương thế giới để làm lợi ích cho tất cả chúng sinh

Khi công đức viên mãn thì tự nhiên bồ tát có nghiệp không thể nghĩ bàn, có thể ứng hiện vào mười phương thế giới để làm lợi ích cho chúng sinh. Luận Khởi tín ghi: “Bồ tát chứng phát tâm, trong giây phút có thể đến mười phương thế giới không còn sót để cúng dường các đức Phật, cung thỉnh các đức Phật vận hành bánh xe pháp, chỉ vì vạch lối chỉ đường để làm lợi ích cho chúng sinh chứ không câu chấp vào văn tự”. Đối với chúng sinh khiếp nhược, bồ tát chỉ bày đường lối tu tập vượt lên trên các địa vị, nhanh chóng thành tựu chánh giác. Đối với chúng sinh lười biếng, kiêu mạn, bồ tát nói rằng: “Trong vô lượng vô số kiếp, ta sẽ thành Phật đạo”. Nhưng thật ra, bồ tát gieo trồng căn tánh , v.v… phát tâm bình đẳng, đối tượng chứng đắc cũng bình đẳng , không có một pháp nào siêu việt cả, vì tất cả bồ tát tu tập đều trải qua ba vô số kiếp. Luận Trí độ ghi: “Ở quá khứ của Thế Tôn thích Ca: từ thời Phật Thích Ca Văn đến thời Phật Thi Khí là một vô số kiếp, từ thời Phật Thi Khí đến thời Phật Nhiên Đăng thọ ký là hai vô số kiếp, từ thời phât Nhiên Đăng đến thời Phật tỳ Bà Thi là ba vô số kiếp”. Luận Bà sa ghi: “Trải qua ba vô số kiếp tu hạnh lục độ, một trăm kiếp gieo trồng cái nhân tướng hảo. Về sau mới thành tựu ngũ phần pháp thân”. Duy Thức nói: “Trước sơ địa là trải qua một vô số kiếp, từ sơ địa đến thất địa là vô số kiếp thứ hai, từ bát địa đến đẳng giác là vô số kiếp thứ ba, về sau mới được pháp thân cứu cánh”.

Hỏi: Hoa nghiêm hiệp luận của trưởng giả Lý Thông Huyền ghi: “Không lìa một niệm mà trải qua vô số kiếp”. Đâu được chấp chặt số kiếp lâu dài, trái với đệ nhất nghĩa?

Đáp: Hoa nghiêm hiệp luận chỉ nói ba vô số kiếp vốn không là nói thời gian không có bản chất chân thật, chứ chẳng phải nói không có thời gian, như hiện tại con người có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Nói sáu căn vốn không, không phải là phế bỏ sáu căn, cũng như đứa bé thấy bóng trăng trong nước, nó sinh tâm ưa thích muốn chụp bắt bóng trăng, nhưng mà bóng trăng không có bản chất chân thật. Người trí bảo nó rằng, mắt có thể trông thấy bóng trăng kia, chứ không bao giờ chụp bắt được. Do đó, chỉ cần phá đối tượng chấp, chứ không cần phá đối tượng thấy. Hạnh nghiệp của các đức Phật, của các vị bồ tát trong ba đời cũng như vậy. Tuy tất cả đều không có bản chất chân thật, nhưng không phải là không tu hành. Hơn nữa, Long Thọ, Mã Minh là hai vị đại bồ tát, cũng là tổ được truyền y bát trong Thiền môn, chẳng lẽ các Ngài cam chịu dối mình, dối người và đánh lừa người đời sau sao? Phải biết, việc sinh tử thì vô cùng lớn lao, không phải hiểu biết một phần, thực hành nửa vời mà có thể vượt thoát hố thẳm sinh tử.

Luận Trí độ ghi: “Có bồ tát căn tánh linh lợi, tâm được kiên cố. Trước khi phát tâm, bồ tát ấy đã chất chứa vô lượng phước đức, trí tuệ. Bồ tát gặp Phật, nghe pháp đại thừa, phát tâm bồ đề vô thượng, lập tức tu tập sáu pháp ba la mật, bước vào địa vị bồ tát và chứng đắc địa vị bất thoái chuyển”. Sở dĩ như vậy là tại sao? Vì trước kia, bồ tát ấy đã chất chứa vô lượng phước đức, vì căn cơ linh lợi, tâm được kiên cố, từ Phật nghe pháp, như người đi xa muôn dặm hoặc đi bằng cách cưỡi dê, hoặc cưỡi ngựa, hoặc vận dụng thần thông. Người cưỡi dê đi lâu lắm mới đến chỗ, người cưỡi ngựa đến chỗ nhanh hơn người cưỡi dê. Còn người vận dụng thần thông vừa khởi ý thì giây phút liền đến. Vậy thì không được hỏi rằng, khoảng thời gian khởi ý, tại sao liền đến? Cái tướng của thần thông là như thế, không nên sinh tâm nghi ngờ gì nữa. Bồ tát cũng như vậy, khi mới phát tâm bồ đề vô thượng liền bước vào địa vị bồ tát. Có bồ tát mới phát tâm, tâm đầu tiên tuy tốt nhưng về sau xen lẫn những ý niệm ác. Bồ tát thường nghĩ: “Ta cầu Phật đạo, nguyện đem công đức hồi hướng quả vị bồ đề vô thượng”. Vị bồ tát này trải qua vô lượng vô số kiếp hoặc được, hoặc không được quả vị bồ đề vô thượng, là vì nhân duyên phước đức ở đời trước kém cỏi mà lại độn căn, ý chí không vững chắc, như người đi bằng cách cưỡi dê. Có bồ tát mà đời trước có chút ít căn lành, phước đức, phát tâm tu tập dần dần sáu pháp ba la mật; hoặc ba, hoặc mười, hoặc một trăm vô số kiếp, bồ tát ấy cũng được quả vị bồ đề vô thượng, như người đi bằng cách cưỡi ngựa dĩ nhiên sẽ đến nơi. Lại có bồ tát biết tiệm tu, đốn chứng, các pháp bất đồng. Bồ tát ấy mong muốn địa vị Phật thì được một cách nhanh chóng, như người đi bằng cách vận dụng thần thông.

Tiên đức nói: “Tuy tánh giác ngang bằng Phật, nhưng chưa đến quả vị Phật thì chưa phải là cứu cánh”. Do vậy, hành giả tỏ ngộ quyết cầu sinh về Tịnh Độ, như pháp tu hành để tránh đưa đến tình trạng sa ngã. Đợi đến khi nhẫn lực kiên cố, hành giả bước vào đời ô nhiễm để làm lợi ích cho chúng sinh. Như vậy mới là quả Phật cứu cánh.

Kiến Võng

Tất cả các mê lầm, điên đảo đều phát khởi từ kiến chấp. Hễ dẫm chân lên đó thì chính là dẫm chân lên rừng rậm phiền não. Hễ đắm chìm trong đó thì chính là đắm chìm trong biển nước sôi sùng sục, như con tằm làm kén, cái kén lại là nguyên nhân để trói buộc con tằm; như con bướm đâm đầu vào ngọn lửa, vì ưa thích ánh sáng mà tan thân mất mạng. Bậc tiền bối nói: “Khi hạ thủ công phu thì phải quét sạch các kiến giải”. Vì vậy, hành giả muốn bước vào nhà của bậc thánh thì trước tiên phải bước vào cửa Phổ Hiền. Hành giả muốn tu chánh nhân thì trước tiên phải chặt đứt mạng lưới tà kiến. Có người cho rằng không có một pháp nào có thể xả bỏ, kiến giải ấy phải bị quở trách. Kẻ tha phương mới biết thương người lưu lạc. Thư sinh nghèo hèn thi hỏng thì mới biết hết đủ điều cay đắng. Mong mỏi mọi người thuận theo lời Phật, chớ nên dựa vào lời dạy của ma! Nay đứng về phương diện những kẻ bị lọt vào kiến chấp lầm lạc, tôi trình bày đại khái mười tắc:

Đoạn diệt đọa.

Khiếp liệt đọa.

Tùy ngữ đọa.

Cuồng tứ đọa.

Chi li đọa

Si không đọa.

Tùy duyên đọa.

Duy tâm đọa.

Đốn ngộ đọa.

Viên thật đọa.

1- Đoạn diệt đọa

Đoạn diệt đọa có hai thứ:

Nho sinh vì chấp chặt vào cái thân hiện tại nên nghi rằng đời vị lai hoàn toàn không có gì hết.

Người mới phát tâm học đạo vì chấp chặt vào cái tướng rỗng không nên nghi rằng tất cả các pháp đều đoạn diệt.

Những người ấy còn không tin thuyết tái sinh, luân hồi thì làm sao có niềm tin vãng sinh với các việc trong Tịnh Độ?

1. Giải thích cho Nho sinh vì chấp chặt vào cái thân hiện tại nên nghi rằng đời vị lai hoàn toàn không có gì hết.

Kinh Lăng nghiêm ghi: “Phật hỏi vua Ba Tư Nặc:

– Hiện nay, ông đau xót vì tóc đã bạc, mặt đã nhăn. Gương mặt của ông dĩ nhiên già nua tàn tạ hơn thuở ấu thơ. Vậy, bây giờ, ông thấy sông Hằng so vói thuở nhỏ thấy sông Hằng thì cái thấy có già, trẻ gì chăng?

Ba Tư Nặc bạch Phật:

– Bạch đức Thế tôn, cái thấy không có già, trẻ.

Phật bảo:

– Đại vương, tuy gương mặt của ông bị nhăn nheo, nhưng mà cái thấy đó chưa từng bị nhăn nheo. Có bị nhăn nheo thì có âm thầm biến đổi, không bị nhăn nheo thì không bao giờ biến đổi. Có âm thầm biến đổi thì chịu sự vô thường sinh diệt, còn cái không biến đổi kia vốn không có sinh diệt. Vậy, lấy gì để thọ nhận sinh tử cho ông, ông còn dẫn tà thuyết của bọn Mạt Già Lê cho rằng cái thân này chết rồi thì diệt hẳn”.

Luận Trí độ có đoạn hỏi rằng, con người chết rồi thì trở về sự hoại diệt. Sự hoại diệt có ba thứ:

a. Thân này bị thiêu đốt trở thành tro bụi.

b. Thân này bị loài côn trùng ăn trở thành phân nhơ.

c. Cuối cùng, thân này trờ thành cát bụi.

Bây giờ, tôi chỉ thấy sự hoại diệt chứ không thấy có cái gì đi ra để nhận lầy hình hài ở đời sau. Vì không thấy, cho nên biết cái thân này chết rồi thì không có gì hết, phải không?

Đáp: Nếu ông nói như thế thì tại sao lại có những nỗi buồn, niềm vui, sự sợ hãi, v.v…mà ở đời trước, chúng sanh đã huân tập?

– Như đứa bé mới sinh ra, nó òa khóc hoặc tươi cười. Đó là do nó huân tập những nỗi khổ, niềm vui ở đời trước, cho nên đời này không ai dạy nó mà tâm lý nó có những trạng thái như vậy.

– Như con nghé mới sinh ra, nó biết sà vào vú mẹ.

– Như con dê, con lợn sinh ra chẳng bao lâu mà con cái, con đực biết giao phối với nhau.

– Như những đứa con có cùng cha, cùng mẹ mà có người xinh đẹp, có người xấu xí, có người giàu sang, có người bần cùng, có người thông minh, có người dốt nát, mỗi người mỗi khác.

Nếu không có nhân duyên của đời trước thì quyết không có sự khác biệt như thế. Vì có những nhân duyên ấy, cho nên biết có đời sau.

Lại nữa, ở đoạn trước, ông nói rằng, không thấy có cái gì đi ra. Cái thân của con người không chỉ con mắt mới có thể thấy mà ở trong thân, sáu căn căn nào cũng có cái biết. Có pháp, con người có thể nghe, có thể ngửi, có thể nếm, có thể chạm đến, có thể biết. Có pháp, con người có thể nghe mà không thể thấy, huống chi có thể biết. Các pháp có sinh, có diệt, cũng có thể thấy, biết. Vì nhục nhãn của ông không thấy mà thiên nhãn có thể thấy rõ ràng như thấy người ra khỏi căn phòng này, bước vào căn phòng khác. Chúng sinh bỏ thân cũ thọ thân mới cũng theo đây suy ra mà biết. Nếu nhục nhãn có thể thấy được những việc ấy thì đâu cần vận dụng thiên nhãn. Nếu như thế thì nhục nhãn, thiên nhãn, người ngu, bậc thánh không có gì khác biệt. Vậy thì ông với súc sinh thấy cũng như nhau, đâu có thế thấy đời sau; như việc sống chết của con người dù không có đến, không có đi nhưng mà phiền não không dứt hết. Ở nơi thân, tâm tương tục lại sinh ra thân tình ý. Thân tình ý tạo nghiệp cũng không phải đến đời sau mà từ nhân duyên này sinh ra nữa để chịu quả báo ở đời sau, như trong sữa có độc tố, đem sữa ấy chế biến thành lạc, lạc chế biến thành tô. Sữa không phải là lạc, tô; lạc, tô cũng không phải là sữa. Tuy sữa, lạc đã chế biến nhưng những thứ ấy đều có độc tố. Cái thân này cũng như thế, nhân duyên ngũ uẩn của đời này lại sinh khởi ngũ uẩn của đời sau. Vì hành nghiệp nối nhau không khác cho nên chịu quả báo, như mùa đông giá buốt tuy cây cối chưa khai hoa nở nhụy nhưng gặp thời tiết thích hợp, nó sẽ đơm bông kết trái. Vì lý do ấy, nên biết có việc sống chết.

Lại nữa, đời hiện tại có người biết túc mệnh cũng như trong giấc chiêm bao người ấy thấy mình đi lang thang mỏi mệt. Khi giật mình tỉnh dậy thì nhớ rõ những chỗ đã đi qua. Kinh sách nội điển, ngoại điển của tất cả các bậc thánh nhân đều khẳng định có đời sau.

Lại nữa, đời hiện tại con người phát động quá nhiều về các pháp chẳng lành nên phát sinh ra những giận hờn, ghen ghét, nghi hối vào trong bộ não khiến cho thân thể khô gầy, vẻ mặt buồn sầu ảm đạm. Vì chất chứa các pháp chẳng lành nên họ cam chịu hậu quả như thế, huống chi nghiệp của thân, miệng bộc phát. Nếu nhân duyên nghiệp sinh khởi pháp lành và niềm tin thanh tịnh thì tâm tư thanh tịnh, được trí tuệ như thật. Tâm được an vui thì thân thể nhẹ nhàng, sắc mặt tươi tắn. Vì có nhân duyên khổ, vui cho nên có điều lành, điều dữ. Bây giờ đã tin chắc có điều lành, điều dữ thì phải tin chắc có đời sau. Vì nhục nhãn của chúng sinh không thấy, vì trí tuệ kém cỏi, cho nên sinh ra những mối nghi ngờ lệch lạc. Dù có tu tập phước lành nhưng mà họ thực hành được chút ít, như y sĩ trị bệnh cho nhà vua, nhà vua âm thầm xây cất nhà cửa cho y sĩ mà y sĩ không hay biết. Khi trở về thấy nhà cửa xây cất xong, y sĩ mới hổ thẹn vì không tận tâm, tận lực chữa bệnh cho nhà vua.

Lại nữa, thánh nhân nói về những việc hiện tại thật đáng tin, cho nên nói về những việc ở đời sau cũng đáng tin lắm, như kẻ cất bước trên con đường nguy hiểm vào ban đêm, được người dẫn đường đưa tay dìu dắt. Vì tin tưởng vào người hướng dẫn, kẻ ấy đi theo. Dựa vào tỷ lượng trí và lời của thánh nhân, nên tin chắc có đời sau. Vì nhục nhãn tội nặng, vì tỷ lượng trí kém cỏi, vì không có thiên nhãn, vì tự mình không có trí tuệ, vì không tin lời Phật, làm sao ông biết được thân sau? Nếu như giảng về lời của Phật có nhiều sự bí ẩn thì xin nói về thịnh đức của quỷ thần. Đây là nói rõ về vua Võ nhà Châu thông suốt chữ hiếu, chỉ ở chỗ hiểu biết về tình trạng của quỷ thần, phụng sự vỉệc chết y như phụng sự việc sống. Thế mà tiên sinh Khảo Đình giải thuyết quanh co rồi quy về nhị khí (khí âm và khí dương). Nào ngờ, người ta dựa vào đó dám khinh khi bậc tiên thánh, nghi ngờ vể đời sau chăng?

Hơn nữa, sách chép chuyện vặt vãnh không đủ bàn, còn như việc Bành Sanh làm heo, Bá Hữu làm quỷ dữ, Lưu Thông làm quốc vương Giá Tu, con của Tưởng Tế xin làm quan tri huyện ở Thái Sơn, đó là chánh sử. Bà Khương Nguyên nuốt trứng chim én sinh ra tổ nhà Thương, vua Vũ dựng lên nhà Chu, đó là chánh kinh nói. Chim sẻ hóa làm con sò, chuột đồng hóa làm chim như, chim ưng hóa làm chim cưu, đó là chánh lịnh.

Tri thức bằng mảy bụi thì việc hiểu biết được bao nhiêu? Lại nghĩ, muốn con ếch ngờ lượng nước biển, con đom đóm che ánh mặt trời; dối thánh, khinh trời phải mắc tội gì? Những người bàn luận thường nói rằng: “Không phải chỗ mà con người đã từng trải qua và có cái lý không thể tin, tức là không đủ để làm bằng chứng”. Vậy thì tại sao những tính toán về sự vận hành của mặt trời, mặt trăng, tinh tú đều đúng? Mặc dù nơi đó không phải là chỗ con người đã trải qua, mà trời cũng không xuống đây, người cũng không lên đó!

Lại nữa, tại sao gió thổi, mây bay, trời cao, đất thấp? Tại sao mùa xuân thì cây cối đâm chồi nảy lộc? Tại sao mùa thu thì cây cối héo úa, tàn lụi? Tại sao các căn trong thai mẹ không biết mà chuyển động? Tại sao vú của người nữ căng phồng?

Những việc kể trên có cái lý nào bằng một sợi lông, một hạt bụi, một ngọn cỏ, một cành cây có thể làm bằng chứng đâu? Nếu có cái lý nào bằng một mảy lông có thể làm bằng chứng thì xin ông hãy chỉ ra. Chẳng qua là việc thường thấy nên cho là chuyện bình thường vậy thôi. Thế nhưng, việc thường thấy ấy cũng là vô lý. Do đó, không phải vì những việc chưa từng thấy mà nghi ngờ việc vãng sinh.

2. Giải thích cho người mới phát tâm học đạo vì chấp chặt cái tướng rỗng không nên nghi rằng tất cả các pháp đều đoạn diệt.

Luận ghi: “Người học đạo nghe nói rỗng không thì khởi tâm nghi ngờ đối với lý nhân duyên nghiệp sinh tử”. Nếu tất cả các pháp tất cánh không, không có đến, không có đi, không có ra, không có vào, thì tại sao chết rồi lại có tái sinh? Hiện tại, mắt thấy các pháp còn không thấy có, huống chi sau khi chết tái sinh vào chỗ khác. Ở trong Phật pháp, người ấy không biết các pháp tất cánh không nhưng cũng không phải đoạn diệt. Dù việc sinh tử nối nhau nhưng cũng không phải là thường hằng. Trong vô lượng vô số kiếp, nhân duyên của nghiệp tuy đã đi qua nhưng cũng có thể sinh ra quả báo, chứ không bao giờ mất. Đó là sự vi diệu khó biết. Nếu tất cả các pháp đều rỗng không thì Phật không nói đến việc vãng sinh. Đâu có người trí nào mà lời nói trước, lời nói sau lại mâu thuẫn với nhau. Nếu cái tướng của sinh tử có bản chất chân thật thì tại sao Phật nói các pháp tất cánh không? Chỉ vì trừ bỏ tâm đắm nhiễm, tà kiến, điên đảo đối với các pháp, cho nên Phật nói các pháp tất cánh không. Nói tất cánh không khônh có nghĩa là phải phá bỏ cái thân đời sau, mà vì lấp bít nhân duyên nghiệp phát sinh ra tội lỗi. Nói về việc vãng sinh, Phật pháp không dính mắc vào có, vào không, vào cũng có cũng không, vào phi có phi không. Ngay cả không dính mắc cũng không dính mắc. Người biết rõ như thế thì không còn thắc mắc gì nữa, như người cầm con dao chặt mạnh vào hư không thì không có thương tích. Đó là cái tướng tất cánh không. Nói tất cánh không mà không có ngăn nhân duyên nghiệp sinh tử. Cho nên, Phật pháp nói vãng sinh. Mối nghi này rất cạn cợt, người có chút ít hiểu biết có thể đoạn trừ. Ở thế gian có rất nhiều người khởi kiến giải này, cho nên trước tiên phải phá trừ nó. Đó là cái chướng nạn thứ nhất cho việc cầu nguyện vãng sinh.

2- Khiếp liệt đọa

1. Nghi ngờ tập khí phiền não sâu dày

Kẻ phàm phu chỉ biết nghiệp lực chứ không biết tánh của nghiệp vốn rỗng không. Nếu tánh nghiệp của chúng sinh có bản chất chân thật thì khắp cõi hư không cũng không có chỗ dung chứa giống như mây đen che khuất một khoảng hư không, nếu gió thổi đến thì quét sạch mây mù. Nếu mây đen thật có thì gió không bao giờ quét sạch mây được. Hư không dụ cho thể tánh, mây đen dụ cho nghiệp lực, niệm Phật dụ cho gió thổi. Vậy thì tánh của nghiệp tức là pháp tánh, nó có lực dụng rất lớn nhưng ngặt vì kiết sử che khuất nên thần lực không thể nào hiển hiện, như Ô Xô Sắc Ma nghe Phật Không Vương thuyết pháp: “Người đa dâm như đống lửa cháy ngùn ngụt”. Về sau, Ngài quán sát khắp toàn thân, tứ chi với các hơi ấm lạnh thì thần quang ngưng tụ ở bên trong, tâm đa dâm biến thành ngọn lửa trí tuệ. Đồng một nhiệt não, nếu tâm hướng về sự dâm dục thì thành đống lửa ngùn ngụt, đến khi xa lìa được dâm dục thì thành ánh sáng báu lớn. Nếu tánh của dâm có bản chất chân thật thì tại sao trong đó lại được tam muội? Cho nên, chúng sinh mê lầm thì thọ thai trong địa ngục, còn hành giả niệm Phật lập tức bước vào bào thai sen, vì tánh của bào thai sen ấy là tự tánh biến hiện chứ không phải từ bên ngoài đến, như nước trong veo không ngoài nước vẩn đục mà có.

2. Nghi ngờ năng lực niệm Phật kém cỏi

Chúng sinh mê muội tin hạnh nghiệp hữu hình thì lớn, chứ không tin niệm lực (năng lực của niệm) vô hình càng lớn lao hơn nữa. Tại sao vậy? Vì niệm lực là cội nguồn của hạnh nghiệp. Nếu không có niệm lực thì tất cả sự nghiệp không thể nào thành tựu, như người vô tâm tạo tội dù tội lỗi nặng nề nhưng mà chịu quả báo nhẹ. Nếu cố ý tạo tội thì người ấy chịu quả báo ngược lại, vì niệm lực là trọng yếu; như khi vô ký, tâm tư trôi dạt theo chuyện đê hèn thế tục; tuy tai có nghe, tuy mắt có thấy nhưng người ấy cũng không ghi nhớ được gì. Đối với những việc khó nhớ, khi âm thanh lướt qua thính giác, nếu có sự chú ý thì suốt đời không bao giờ quên, vì niệm lực vững chắc. Tô Tử Chiêm nói: “Phật do tánh giác viên mãn vĩ đại mà trùm khắp mười phương cõi nước. Còn ta do chấp chặt tư tưởng điên đảo mà nổi chìm trong biển sinh tử”. Vậy thì tại sao do một niệm mà được vãng sinh về Tịnh Độ? Bởi lẽ, từ vô thỉ, ta đã tạo nghiệp vốn từ một niệm sinh khởi. Đã từ một niệm sinh khởi thì cũng phải từ một niệm chấm dứt. Khi niệm niệm sinh diệt diệt hết, ta bước lên địa vị ngang bằng với Phật, như dòng nước tuôn chảy về biển cả, như tiếng trống luồng trong gió. Dù cho có trí của bậc đại thánh nhưng mà cũng không thể nào phân biệt được. Tịnh Độ quyết nghi ghi: “Cái niệm của con người trói buộc rất nhanh”, như nước của trăm ngàn dòng sông dĩ nhiên chảy về biển cả, như trên ngọn lửa bùng cháy dĩ nhiên nóng hừng hực, như vung thanh gươm bén dĩ nhiên có tổn thương, như thuốc độc uống vào dĩ nhiên bị chết. Vì vậy, không phải không có hiệu lực. Mỗi niệm niệm Phật cũng theo đây suy ra mà biết; như người nam dâm dục, chính niệm dâm mãnh liệt ấy biến thành ngọn lửa đốt cháy miếu thờ thần; như đồng tử Nguyệt Quang quán tưởng nước, có người đệ tử lén nhìn vào thất thì chỉ thấy toàn là nước; như Thanh Biện và ngoại đạo nghị luận, vì chấp chặt kiến giải của mình nên bỗng nhiên ngoại đạo biến thành tảng đá. Thanh Biện còn viết nghị luận trên tảng đá. Sáng mai đến xem cũng thấy có lời đáp lại. Sau đó, bỗng nhiên, tảng đá vỡ tung, rống những âm thanh khủng khiếp trong hư không. Những việc ấy đều chỉ do niệm lực vững mạnh sinh ra, chứ không có nguyên nhân nào khác, thì đâu lý nào niệm Phật mà Phật không hiện!

Nên biết, niệm lực là vua trong tất cả pháp, như Ma Ha Na Già là đại lực dũng sĩ. Mỗi khi bùng lên cơn giận dữ, trán anh ta có vết nhăn. Nếu vết nhăn ấy chưa hết thì ở cõi Ta Bà, mọi người không có ai chống cự nỗi.

3. Nghi ngờ Cực Lạc cách xa vạn ức cõi nước

Kẻ phàm phu chấp chặt Cực Lạc cách xa mười vạn ức cõi nước. Dù cho ngựa chạy rất nhanh, thuyền bơi rất lẹ, nhưng mà suốt ngày chạy không được ngàn dặm. Tại sao trong giây phút được sinh về cõi nước kia?

Họ không nghĩ đến cõi nước xa, gần là từ thân phần đoạn này suy lường việc vãng sinh hay từ nhục nhãn này suy lường việc vãng sinh? Người được vãng sinh là thân phần đoạn được vãng sinh hay tâm được vãng sinh? Nếu nói thân phần đoạn được vãng sinh thì nó là một khối vật chất, làm sao được vãng sinh? Nếu nói tâm được vãng sinh thì tâm này trùm khắp pháp giới, Tịnh Độ sẵn ở trong tâm, đâu có đến, đi, như người ở Trường An nhớ về quê hương hoặc nhớ về tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc), hoặc tỉnh Vân Nam ( Trung Quốc), tùy theo sự nhớ nghĩ, hình ảnh kia hiện đến chứ đâu có đường đi. Lại như người nằm chiêm bao, tuy thân ở trên giường nhưng tâm, ý, thức lang thang đến phương nào đó. Cư sĩ Vô Công nói: “Tuy Cực Lạc cách xa mười vạn ức cõi nước, nhưng đến khi lâm chung, trong giây phút, kẻ phàm phu liền đến vì tự tâm sẵn mầu nhiệm vậy”. Kinh Lăng nghiêm ghi: “Ông còn chưa hiểu được các tướng huyễn hóa của tất cả pháp hữu vi là tùy duyên sinh ra, cũng tùy duyên hoại diệt. Nhân duyên hòa hợp thì hư vọng thấy có sinh ra. Nhân duyên tan rã thì hư vọng gọi là hoại diệt”. Vận dụng lý này mà suy xét: ngay khi lâm chung, vì duyên huyễn tan rã nên hành giả huyễn diệt ngay cõi Ta Bà; vì duyên tịnh hòa hợp nên hành giả huyễn sinh ngay cõi Cực Lạc. Đây diệt, kia sinh, không ngăn cách đường tơ kẽ tóc, cũng đâu khoảnh khắc nào để mà luận.

Xưa kia, ở quê tôi có người biết dời cơ tiên. Người ấy chính là anh của tôi. Sau đó, anh ấy được tuyển đến thủ đô. Anh tôi và những người bạn có việc cần phải cầu cơ, nhưng người cầm cơ tiên ở đất Ngu, xa xôi, không thể đi đến được. Bất đắc dĩ, họ viết vào lá bùa, đọc những lời muốn nói. Giây phút sau, người ở đất Ngu liền đến. Những người ấy còn nghiệp hệ mà đến được nhanh chóng như thế, huống chi năng lực của niệm không thể nghĩ bàn nương nhờ công đức bổn nguyện của A Di Đà như thuận nước trương buồm, có gì chướng nạn.

Vì vậy, hành giả niệm Phật nên dứt trừ ba điều nghi ngờ ở trên. Nếu không dứt trừ nó thì thật là phiền não, tập khí sâu dày, năng lực của niệm kém cỏi. Đó là đường xa mười vạn ức cõi, như người muốn ra khỏi cửa ngõ mà tự mình đóng cửa gài then. Chính người ấy không muốn cất bước, chứ chẳng phải không có cửa để đi ra.

3- Tùy ngữ đọa

Lục Tổ nói: “Người Đông phương tạo tội thì niệm Phật cầu sinh về Tây Phương. Còn người Tây Phương tạo tội thì niệm Phật cầu sinh về nước nào?”

Cư sĩ Bàng Uẩn nói: “Đứng về phương diện sự tướng thì cõi Phật cách đây mười vạn dặm, biển cả mênh mông không bờ bến, theo cuồng phong dậy sóng”.

Có bọn người ngu si dựa vào câu nói này mà rao truyền những lời bậy bạ: “Pháp môn Tịnh Độ không cần tu”. Lời nói ấy đã làm chướng ngại mình và người khác. Thật đáng thương xót làm sao!

Bàn luận về việc đề xướng của Tông môn còn không nói có Phật, huống chi có cõi Phật. Sỡ dĩ Tông môn nói như vậy là vì phá tướng minh tâm, quét sạch cả thị phi như lưỡi gươm bén, hễ chạm đến thì liền đứt tay; như hạt kim cương, hạt dẻ, cây gai, đâu phải là trà, cơm thường dùng trong nhà. Hơn nữa, trong Tông môn, những ngữ cú ấy có rất nhiều. Nếu ngữ cú nào cũng đều chấp chặt vào thì ông già Thích Ca có ra đời sẽ bị đập chết liệng cho con chó của Vân Môn ăn. Cổ đức nói: “Như thế nào là Phật?” – “Đồ chùi phân”.

Nếu thực như vậy, mỗi khi thấy xe phân, gánh phân, hố xí thì phải nên lễ lạy, cúng dường. Di Đà sớ sao ghi: “Tây Phương cách đây mười vạn ức cõi nước”. Đàn kinh nói: “mười vạn tám ngàn”. Đó là điều sai lầm, vì cho Ngũ Thiên Trúc, v.v… là Cực Lạc. Lời nói ấy gần đúng, vì Lục Tổ chưa từng xem qua Đại Tạng nên nghe người khác nói Tây Phương liền cho là Ngũ Thiên Trúc. Trong giáo nói rõ ràng: “Người sinh về Cực Lạc thì ba độc không còn sinh khởi, được bất thoái chuyển”. Bây giờ lại nói: “Người Tây Phương tạo tội thì cầu sinh về nước nào?”. Đây cũng là một dẫn chứng về sự sai lầm như trên. Thế nhưng, trong Tông môn, những lời nói nhất thời ấy có rất nhiều, cũng không cần biện luận nữa.

Ôi! Quả thực người học đạo có thể đốn ngộ, đốn tu, kiến giải và thực hành đi đôi với nhau như Lục Tổ; như cư sĩ Bàng Uẩn ném vàng xuống sông Hán, tham quan tự do trong ngục tù sinh tử. Tuy những vị ấy không cầu vãng sinh, nhưng cũng đâu có hại gì đối với việc vãng sinh.

4- Cuồng tứ đọa

Có bọn dân ma chuyên rêu rao trí tuệ ngông cuồng. Chẳng những chúng không chịu trì giới, tu hành mà còn bậy bạ dẫn những ngôn ngữ tương tự trong kinh, như chúng nói : “Phiền não tức là bồ đề, những thứ dâm dục, giận dữ, si mê tức là phạm hạnh”. Chúng dựa vào ngôn ngữ phát sinh tri giải, dựa vào tri giải phát sinh những sự độc hại. Nếu như lời nói đó thì:

– Phật Thích Ca Văn ngộ đạo lẽ ra phải gần gũi cung phi mỹ nữ.

– A Nan bị dẫn vào nhà dâm, đâu cần Văn Thù đến cứu hộ!

– Khi chưa thọ giới, sống chung với những người thợ săn, tội gì mà Lục Tổ chỉ ăn rau ở bên thịt!

Kinh nói còn không có sát sinh, không trộm cướp, không dâm dục; huống chi lại có những việc sát, đạo, dâm… Đâu có người nào khinh chê hương trầm thủy mà ưa thích ở hố xí.

Ngày xưa, ở Ngũ Thiên Trúc có Đạt Ma Đạt có trí tuệ, biện tài. Ngài thờ thầy là tôn giả Sư Tử. Tôn giả biết rõ trình độ giải ngộ của đệ tử mình. Trước đại chúng, tôn giả trao truyền Tổ vị cho Bà Xá Tư Đa. Ma Đạt ôm lòng oán hận, nói rằng: “Tôn giả vốn biết kiến giải thâm sâu của ta. Tại sao không căn cứ vào kiến giải để trao truyền Tổ vị?”

Một ngày kia, đi một mình qua bờ sông, gặp người con gái đang giặt giũ để trần bắp chân ra ngoài. Ma Đạt thầm nghĩ: “Bắp chân của nàng trắng nõn quá chừng!”. Bỗng nhiên, ở bên cạnh Ma Đạt, tôn giả nói rằng: “Tâm ngày nay của ông có đáng trao truyền Tổ vị chăng?”. Ma Đạt bèn nhiếp tâm, lạy chân tôn giả, cầu xin sám hối. Từ một giới dâm này có thể suy ra các hạnh khác. Kinh Bát Nhã ghi: “Vì cả tội và phi tội đều không có bản chất chân thật, nên phải thực hành trì giới ba la mật một cách đầy đủ”.

Giải thích: Cả tội và phi tội đều không có bản chất chân thật, không phải là lời nói của bọn thô tâm, tà kiến. Nói không có bản chất chân thật vì bồ tát thâm nhập thật tướng của các pháp, vì thực hành pháp Không tam muội, vận dụng tuệ nhãn quán chiếu, cho nên thấy tội không có bản chất chân thật vì tội vốn không, mà phi tội cũng không có bản chất chân thật. Nếu người đắm nhiễm vào phi tội, thấy người tạo tội, phá giới thì sinh tâm khinh miệt, thấy người lành trì giới thì sinh tâm cung kính. Nếu trì giới như thế thì đó là nhân duyên để phát sinh tội lỗi, không được gọi là trì giới trọn vẹn. Vì thế, nên biết, người chấp vào giới tức là phá giới, huống chi người hủy phạm giới. Chấp vào việc trì giới cũng phải ngăn cấm mới gọi là trì giới. Các Đại kinh nói: “Phạm hạnh không có bản chất chân thật…” đều là nghĩa này. Vĩnh Minh nói: “Còn tập khí thì bị ngoại cảnh lôi kéo, có hiện hành thì đâu trốn khỏi các duyên trói buộc, như con voi say không có câu móc, như con vượn ngu nắm được cành cây; hễ nó bôn ba thì phải lập tức giữ lại, cũng như con chim đang sống bị nhốt trong lồng. Do vậy, bồ tát tôn kính giới như bậc thầy, thường gìn giữ và rất sợ mất giới”. Lại nói: “Thời mạt pháp, trong Tông môn, người học đại thừa phần nhiều khinh thường giới luật”. Vì thế, trong kinh Niết bàn, Phật đà lại tuyên thuyết giới luật để trợ giúp cho pháp môn giới luật thì thừa, giới đều nhanh. Cho nên, kinh này vô cùng quý báu để kéo dài sinh mệnh của thường trụ. Tại sao vậy? Vì nếu không có lời dạy này thì những người ấy chỉ nói chuyện giải thoát trên đầu môi chót lưỡi, hoàn toàn không có tu hành gì hết. Vậy thì thừa, giới đều mất. Thừa nghĩa là ngộ đệ nhất nghĩa đế. Giới nghĩa là dừng tất cả nghiệp ác. Ở đây, tổ sư phân ra Tứ liệu giản:

1. Giới cấp thừa hoãn (Dừng nghiệp ác nhanh nhưng ngộ đệ nhất nghĩa đế chậm).

Vì dừng nghiệp ác nhanh nên chúng sinh sinh trong cõi trời, cõi người như người bắn mũi tên thẳng lên hư không, khi lực tác động vào mũi tên hết rồi, mũi tên rơi xuống đất. Tuy có nghe đại pháp nhưng người ấy cũng như kẻ câm, kẻ điếc, vì ngộ đệ nhất nghĩa đế chậm.

2. Thừa cấp giới hoãn (Ngộ đệ nhất nghĩa đế nhanh nhưng dừng nghiệp ác chậm).

Vì dừng nghiệp ác chậm nên chúng sinh sinh trong đường dữ. Vì ngộ đệ nhất nghĩa đế nhanh nên chúng sinh thường nghe pháp đại thừa, như tám bộ loại quỷ thần trên hội Hoa Nghiêm.

3. Thừa giới câu cấp (Ngộ đệ nhất nghĩa đế và dừng nghiệp ác đều nhanh).

Vì ngộ đệ nhất nghĩa đế và dừng nghiệp ác đều nhanh, nên chúng sinh sinh trong cõi trời, cõi người và thường nghe pháp đại thừa.

4. Giới thừa câu hoãn (Ngộ đệ nhất nghĩa đế và dừng nghiệp ác đều chậm).

Vì ngộ đệ nhất nghĩa đế và dừng nghiệp ác đều chậm, nên chúng sinh sinh trong ba đường dữ, vĩnh viễn không nghe được pháp.

Do đó, hai pháp dừng nghiệp ác và ngộ đệ nhất nghĩa đế như chiếc xe có hai bánh xe, hễ phế bỏ một bánh thì không thể được. Long Thọ nói: “Người phá giới cũng như cái ao nước sạch, mát mẻ mà có rắn độc, không thể tắm gội trong đó được. Nhà cửa của người ấy cũng như nấm mộ, không có ai dám bén mảng đến. Người ấy bị tiêu mất các công đức như cành cây khô héo, như mảnh ruộng bị mưa đá, không thể nào trông mong thu hoạch gì, như người mắc bệnh trầm trọng thì không ai dám đến gần, như người ói ra thì không bao giờ ăn trở lại”. Bồ tát lắm lời quở trách như thế, có từng chấp nhận cho người phá giới chăng? Cho nên, dù học giải cả ngàn ngày nhưng mà không bằng một ngày trì giới. Đâu được tham cái hư danh ngộ đạo mà cam chịu thảm họa ở chốn địa ngục; khinh mình, dối người bị chính quyền trừng trị một cách không thương tiếc.

Ôi! Nếu con người sủa bừa bãi thì không có cái gì mà không phá hoại. Vì ngọn lửa tà kiến hung tàn thiêu hủy giới bảo trước tiên, nên nay chỉ nói về giới. Giới là nền tảng của tịnh nghiệp, vì tất cả pháp lành thanh tịnh đều do giới phát sinh ra.

5- Chi li đọa

Có nhiều pháp sư nghiên cứu giáo điển, ghi chú chương cú, chấp chặt vào cái giả danh của pháp thân, phân tích phạm vi của danh tướng, tìm Đông bắt Tây, suốt tháng quanh năm. Những vị ấy đùa với hình tượng Tỳ lô trên giấy mực, ngồi nơi pháp giới được phô bày trong kinh sách, rồi sinh ra kiêu ngạo, ngông cuồng, được chút ít cho là đủ. Nghe người niệm Phật, họ nói rằng: “Pháp môn Niệm Phật là pháp nhiếp vọng tưởng trong tiểu thừa”, hoặc nói: “Nghĩa giáo hải rất sâu, các ông độn căn niệm Phật cũng được”, hoặc nói: “Trong ba tạng, pháp môn Niệm Phật thuộc về tạng nào?”. Hoặc nói: “Đây thuộc về giáo nào? Giống như bọn trẻ con cãi vã ở xóm trên, bên nào nhiều thì bên đó thắng”. Việc gì cũng đều đem kiến giải của mình ra để tranh cãi, chứ không có tu hành chân thật gì hết, như phạm chí Trường Trảo vận dụng năng lực nghị luận của mình để chiết phục các luận sư. Khi chiến thắng, ông cao hứng đường đột nhảy múa, không ai có thể ngăn chặn được. Về sau, đến chỗ Phật, phạm chí suy nghĩ: “Tất cả nghị luận đều có thể phá vỡ, tất cả cố chấp đều có thể lay chuyển. Trong đó, cái gì là thật tướng của các pháp? Cái gì là đệ nhất nghĩa đế? Cái gì là tánh? Cái gì là tướng?”. Phạm chí tư duy điên đảo như thế rồi bạch với Phật:

– Cù Đàm, tôi không thọ tất cả pháp.

Phật Hỏi:

– Ông không thọ tất cả pháp, vậy có thọ cái kiến giải này chăng?

Phạm chí Đáp:

– Cù Đàm, tôi không thọ tất cả pháp, ngay cái kiến giải này cũng không thọ.

Phật Hỏi:

– Ông không thọ tất cả pháp, ngay cái kiến giải này cũng không thọ. Vậy thì không có thọ cái gì cả, ông với mọi người không có gì khác nhau. Ông đâu cần phải kiêu ngạo, sinh tâm ngông cuồng?

Phạm chí câm lặng.

Từ đó, phạm chí hết sức tin phục đức Phật.

Thế nên, phải biết, kẻ đói khát đi ngang qua quán ăn, chỉ càng thấy thèm thuồng mà không no được bụng đói.

Xưa kia, ở Giang Nam có một tọa chủ căn tánh linh lợi. Ông ta phân tích cho tôi nghe về Duy thức, và chỉ ra nghĩa lý thâm áo trong giáo pháp mà ông ta đã tiếp nhận. Đối với các chú sớ của các bậc danh đức, phần nhiều ông ta buông lung phê bình, bài bác.

Tôi Hỏi:

– Sự hiểu biết ấy có thể chống cự nổi với sinh tử không?

Tọa chủ mạnh mẽ trả lời:

– Có sinh tử gì để chống cự.

Tôi nói:

– Đúng thì đúng lắm, nhưng e rằng trước điện Diêm La, tọa chủ không chuyển dịch được chữ sống, Diêm Vương không hiểu được ngữ ngôn tam muội của tọa chủ.

Tuy nói đùa một chút, nhưng việc ấy rất đúng với cái bệnh của giảng sư. Kính khuyên các vị bồ tát trẻ tuổi, chương ngắn thiên dài, bị lôi kéo bởi văn tự, ngữ ngôn; miệng đọc, tâm nhớ nghĩ đến nỗi nhức óc, mờ mắt. Thế nhưng, xét kỹ sự hiệu nghiệm của nó chẳng qua là mấy lần bước lên pháp tòa, mấy lần giảng kinh, được bao nhiêu kẻ si mê lễ lạy? Nếu không có công hạnh chân thật thì những việc ấy chỉ gánh thêm nợ nần, nghiệp chướng mà thôi. Đâu bằng một tiếng A Di Đà tiến thẳng lên địa vị bất thoái, chỉ có một việc niệm Phật mà thành công cả trăm việc, như Đàm Mô Tối giảng kinh Hoa nghiêm, kinh Niết bàn, thủ lĩnh cả ngàn người, lại bị Diêm La trách rằng: “Người giảng kinh mà tâm còn chấp chặt nhân ngã và kiêu ngạo, lấn hiếp người khác. Đây là hạnh thô bậc nhất trong các vị tỳ kheo, phải giao phó cho ty ngục”. Ngày nay, chúng ta có thể lấy việc này để răn nhắc.

Tuy nhiên cũng có bậc xuất cách am tường giáo nghĩa, do tham cứu giáo điển mà ngộ việc vĩ đại không thể nghĩ bàn của Tây Phương. Vì việc tự lợi, lợi tha mà đem lại lợi ích cho đời sau, như người đốt đuốc trong đêm dài tăm tối, được vô lượng công đức. Đâu phải vì thấy người ăn cơm mắc nghẹn mà tự mình không ăn, thấy người khác ngã nhào mà tự mình dừng xe lại.

6- Sĩ không đọa

Người học đạo vừa thấy được chút ít về lý các pháp vốn rỗng không, nghe người khác niệm Phật, vội nói: “Các pháp xa lìa văn tự, nếu theo cái giả danh thì càng thêm hư vọng. Tại sao vậy? Vì ngôn ngữ, văn tự còn rỗng không, huống chi danh hiệu”.

Đáp: Kinh Pháp cú ghi: “Phật dạy bồ tát Bảo Minh: Ông hãy quán sát danh tự của các đức Phật kia. Nếu danh tự có, khi nói về thức ăn với người khác thì họ phải được đỡ đói. Nếu danh tự không thì Định Quang Như Lai không thọ ký cho ta và tên của ông. Nếu như không có người thọ ký thì lẽ ra ta không thành Phật. Nên biết, danh tự đã như như lâu rồi, và cái như của ta đủ để hiển bày tánh rỗng không của danh tự, của các pháp, chứ không mắc kẹt vào có, vào không”. Kinh Hoa nghiêm ghi: “Các pháp không có phân biệt tự tánh, không có phân biệt âm thanh, nhưng mà tự tánh không có xả bỏ, danh tự không có dứt hết”. Luận Quần nghi ghi: “Nếu nói danh tự vô dụng thì không thể nói về thể của các pháp, cũng không thể nào gọi tên lửa, nước được”. Nên biết, nôm bẫy chẳng phải rỗng không, nhờ có nôm bẫy mà bắt được cá, thỏ. Cũng vậy, nếu hành giả niệm danh hiệu A Di Đà thì dĩ nhiên sinh về Tịnh Độ, làm sao được nói niệm Phật là hư dối?

Thiên Thai Trí Giả nói rằng: “Thế gian có những người tu cái hạnh không. Do chấp chặt vào cái si không kia, nên không phù hợp với khế kinh. Khi nghe pháp quán tâm này, họ cật vấn rằng: Quán tâm là bình đẳng với pháp thân. Đã bình đẳng thì chỗ nào cũng đều bình đẳng. Tại sao lại cung kính kinh tượng mà khinh thường giấy, gỗ? Vì có sự cung kính, khinh thường khác biệt, nên không phải bình đẳng. Vì không phải bình đẳng, cho nên nghĩa pháp thân không đứng vững được”.

Đáp: Tôi cho rằng, ở địa vị phàm phu, quán tướng như thế là muốn hiển bày cái thật tướng này. Cung kính kinh tượng khiến cho trí tuệ không bị trói buộc. Giả sử vô lượng người tôn kính pháp lành, xa lìa pháp ác thì khiến cho không bị trói buộc vào phương tiện. Chẳng lẽ ngang bằng với ông sao?” Sách Thượng đô nghi ghi: “Quy mạng về ngôi Tam Bảo cần phải chỉ phương, lập tướng. Nếu trụ tâm, chấp cảnh thì không rõ vô tướng, lìa niệm”. Phật biết trước kẻ phàm phu buộc tâm còn không được, huống chi lìa tướng sao? Như người không có phép thuật thần thông mà muốn xây cất nhà ở giữa hư không. Kinh Pháp hoa ghi: “Ông chứng các pháp của Phật như nhất thiết trí, thập lực,…đủ cả ba mươi hai tướng mới là tịch diệt chân thật”. Đại sư Nam Tuyền nói: “Pháp thân thanh tịnh, vi diệu, đầy đủ ba mươi hai tướng nhưng không cho có tâm suy lường, phân biệt mà thôi. Nếu không có tâm như thế thì tất cả chỗ tu tập cho đến búng móng tay, chắp tay đều là chánh nhân”. Hòa thượng Bách Trượng nói: “Hành đạo, lễ lạy, tâm từ, bi, hỷ, xả là việc căn bản của sa môn”. Rõ ràng là dựa vào lời Phật dạy nhưng không cho dính mắc. Tịnh độ chỉ quy ghi: “Hành giả tu tập bên giáo viên đốn thì khi nói, nín, động, tịnh đều tuân theo thánh giáo, đều phù hợp với tâm Phật”.

Nếu cho niệm Phật là khởi tâm động niệm thành ra vọng tưởng thì kẻ chấp vào trạng thái dừng tâm, vô niệm cũng là vọng tưởng. Kinh Thủ lăng nghiêm ghi: “Dù cho ông diệt tất cả cái thấy, nghe, hay, biết nhưng mà bên trong ông còn chấp vào trạng thái u nhàn thì vẫn là bóng dáng phân biệt của pháp trần”.

Nếu cho rằng niệm Phật là dính mắc vào tai họa hữu vi thì người chấp chặt vào cái rỗng không, tai họa ấy càng nghiêm trọng hơn nữa. Vĩnh Gia nói: “Nếu người chấp cái rỗng không mà bài bác nhân quả, tung hoành phóng túng thì chuốc lấy tai họa hiểm nghèo”.

Nếu cho rằng cầu Phật khác ở bên ngoài là chưa tỏ ngộ thì kẻ chấp chặt cái tâm ở bên trong lại càng mê lầm hơn nữa. Huyền Sa nói: “Người học đạo không biết cái chân thật, chỉ vì từ xưa đến nay chấp nhận cái thần thức. Đó là nguồn gốc sinh tử từ vô lượng kiếp đến nay mà người ngu gọi là bản lai nhân (tự tánh)”.

Nếu cho rằng cầu sinh về tịnh độ nào khác là biên kiến thì người chấp chặt tịnh độ ở trước mắt là điều hết sức sai lầm. Kinh Lăng Nghiêm ghi: “Người lạc vào con đường của ma đều chỉ cái trước mắt đã là cõi Phật, chứ không có tịnh độ và đức Phật nào khác. Họ thích nói: “Mắt, tai, mũi, lưỡi đều là tịnh độ. Hai căn nam, nữ là bồ đề, niết bàn”. Vì vậy, đệ tử cùng thầy đều bị chính quyền trừng trị. Do họ mê lầm, không biết nên bị rơi vào địa ngục Vô Gián”.

Nếu người chấp chặt có tu, có chứng là quyền thuyết thì người chấp chặt không tu, không chứng là lạc vào ngoại đạo, tai họa ấy càng nghiêm trọng hơn nữa. Kinh Lăng Nghiêm ghi: “Thiện nam tử, trong khi thiền định, nếu thấy sắc ấm mất rồi, thọ ấm rõ ràng, tự cho sự tu hành của mình đã đầy đủ thì họ bị ma Đại Ngã Mạn xâm nhập, nói rằng: “Một niệm có thể vượt qua ba vô số kiếp”. Trong tâm, họ còn khinh miệt Như Lai khắp cả mười phương, huống chi các vị thanh văn, duyên giác. Họ không lễ chùa, tháp, phá hủy kinh tượng, nói với Phật tử rằng: “Tượng Phật là loại vàng, đồng, đồ gỗ, kinh sách là lá bối hoặc giấy, lụa. Xác thân này là chân thường, sao không cung kính lại sùng bái loại cây, loại gỗ, thật là điên đảo. Do gieo rắc nghi ngờ, lầm lạc cho chúng sinh, nên họ bị rơi vào địa ngục Vô Gián”.

Vì thế, nên biết, chấp không, phá tướng đều là quyến thuộc của ma. Luận Trí độ ghi: “Như anh nhà quê ban đầu không biết muối, thấy người khác sử dụng muối nêm vào thức ăn, anh ta Hỏi:

– Tại sao như vậy?

Người kia Đáp:

– Muối này có thể làm cho vị của thức ăn ngon hơn.

Anh ta suy nghĩ rằng, muối này có thể làm cho vị của thức ăn ngon hơn. Vậy, ta cần phải ăn muối cho thật nhiều, liền hốt muối vào đầy cả miệng. Vị mặn của muối làm tổn hại cái miệng. Anh ta Hỏi:

– Tại sao ông nói muối có thể làm cho vị của thức ăn ngon hơn?

Người kia trả lời:

– Đồ ngu, ông không biết sử dụng muối vừa phải nêm vào thức ăn để cho vị của thức ăn ngon hơn. Tại sao ôngchỉ ăn muối mà thôi?”

Kẻ ngu nghe người khác nói Không giải thoát pháp môn mà dứt hết các căn lành cũng theo đây suy ra mà biết.

Suy đi nghĩ lại, mặc tình cho ông nói tất cả pháp đều không, sinh tử cũng không, nhưng ngặt vì đại vương Diêm La KHÔNG chẳng được, thì sao?

7- Tùy duyên đọa

Người xưa nói: “Tùy duyên tiêu nghiệp cũ, hồn nhiên mặc áo xiêm”. Chỉ cần thuận theo thiên chân thì vạn hạnh tự viên mãn. Mỗi khi nhấc chân lên, để chân xuống, cái gì không phải là tịnh nghiệp? Vậy đâu cần phải dụng công tu tập?

Đáp Tiên đức cũng có đặt câu Hỏi: “Nếu ngay nơi tâm là Phật thì đâu cần phải nhờ vào tu hành?”. Ở đây tôi xin trình bày:

Chính vì lẽ ấy, cho nên hành giả cần phải tu tập cũng như quặng sắt, tuy có luyện lọc nhưng sắt không thể nào thành vàng được. Quốc sư Hiền Thủ nói: “Ngày nay, ba thân Phật, mười ba la mật cho đến các hạnh lợi tha của bồ tát, v.v…đều dựa vào sự dung thông trong pháp sẵn có của chính mình mà thực hành. Vì trong tâm của chúng sinh có chân như, có thể đại, có tướng đại, có dụng đại, cho nên ngày nay tu tập sẽ hiển hiện được pháp thân, báo thân…Vì trong tâm của chúng sinh có chân như, có pháp tánh, tự không tham lam, cho nên ngày nay tu tập thuận theo pháp tánh không tham lam sẽ hiển hiện được bố thí ba la mật…”. Trong kinh Niết bàn, Phật bảo bồ tát Sư Tử Hống: “Tất cả chúng sinh đều có các pháp niệm tâm, tuệ tâm, phát tâm, chuyên cần tinh tiến tâm, tín tâm, định tâm. Các pháp như thế tuy niệm niệm sinh diệt nhưng thấy dường như nối nhau không gián đoạn gọi là tu đạo”; điều này như ngọn lửa bùng cháy tuy lửa sinh diệt trong từng giây phút nhưng tỏa sáng phá tan bóng đêm đen tối, như chúng sinh ăn uống tuy sinh diệt trong từng giây phút nhưng khiến cho người đói được no đủ, như thuốc hay thượng hạng tuy sinh diệt trong từng giây phút nhưng có công hiệu làm cho hết bệnh, như mặt trời chiếu sáng, mặt trăng soi tỏ tuy sinh diệt trong từng giây phút nhưng làm cho cây cỏ, rừng rậm được sum suê tươi tốt. Kinh Bảo tích ghi: “Nếu không có chánh tu thì lẽ ra mèo, thỏ,…cũng thành Phật”. Đại sư Ngưu Đầu Pháp Dung nói: “Nếu cho rằng do tu tập mà sinh thì đó là tạo tác, không phải chân. Nếu cho rằng sẵn có thì vạn hạnh thiết lập một cách hư vọng”. Luận Trưởng giả ghi: “Nếu tất cả đều ngang bằng nhau thì người không có tâm tu đạo phải tu đến trình độ vô tu”. Từ Mẫn tam tạng lục ghi: “Nếu nói Thế Tôn thuyết các pháp hữu vi như hoa đốm ở giữa hư không thì tại sao Thế Tôn lại dạy các đệ tử chuyên cần tu cái nhân tuyệt diệu của lục độ vạn hạnh sẽ chứng đắc quả vị bồ đề, niết bàn?” . Đâu có người trí nào tán dương thành Càn Thác Bà cao đẹp, cứng chắc, lại còn khuyên bảo kẻ khác lấy sừng thỏ làm cầu thang để bước lên đó. Vì lý do ấy, tuy hành giả tu tập pháp hữu lậu nhưng cũng là thật, là chánh, còn như lời của Đạt Ma nói với Lương Võ Đế chính là phá bỏ tâm tham chấp vào pháp hữu vi của vua, cũng như y sĩ tùy bệnh cho thuốc. Đâu được nắm lấy lời nói nhất thời mà phế bỏ các hạnh nghiệp Phật đạo. Hơn nữa, trong các kinh, Phật nói không chấp vào tướng bố thí, trì giới,… nghĩa là có tạo tác mà không dính mắc vậy. Nay ông cho rằng vốn không là không dính mắc, như đứa ăn xin thấp hèn nói với người khác rằng: “Tôi không vì sự giàu sang mà kiêu ngạo”. Chẳng lẽ không phải là nói mớ sao?

Lại nữa, người chấp vào vô tác rồi không nhúc nhích như pho tượng bằng vàng…hay vẫn còn giao tiếp như người bình thường? Nếu còn giao tiếp thì không phải là vô tác. Nếu nói giao tiếp không trái với vô tác thì quán Phật, lễ niệm vốn tự thiên chân cũng đâu có trái với vô tác. Vì vậy, hai nghĩa: vô tác rồi không nhúc nhích và vô tác mà còn giao tiếp đều không đứng vững được. Đó là đại vọng ngữ.

Vì thế, nên biết, tùy duyên hồn nhiên không phải là vô ngại. Nếu vô ngại là tùy duyên thì như con giun chui xuống đất, con ếch ở trong bùn cũng là tùy duyên. Tại sao chúng không thành Phật? Người nhận lầm cơ của tổ sư, cầm gạch ngói cho là ngọc ngà so với kẻ ngu si tôn sùng giáo vô vi theo cái nghĩa không làm gì hết, thì đâu có gì khác biệt.

8- Duy tâm đọa

Có người cho rằng tự tánh tịnh độ tức là ngay nơi cõi đời trần tục mà hằng chân. Thất bảo, ngói đá đều bình đẳng như nhau, chỉ tâm mình thanh tịnh thì đâu cần phải phân biệt gì nữa?

Đáp: Ông nói tâm thanh tịnh thì cõi nước thanh tịnh, không cần phân biệt gì nữa. Vậy thì tôi dẫn ông vào nhà xí, ông có thể ở đó lâu được chăng? Khi vào bãi tha ma có mùi hôi thối nồng nặc xộc lên, ông không bịt mũi được chăng? Ông có thể sử dụng chung đồ đạc, giường nệm với những người có bệnh ghẻ, có bệnh hủi dính đầy máu mủ được chăng? Nếu không thể được, thì cái tướng này là tướng đầy cả năm yếu tố ô nhiễm đáng nhàm chán. Nếu chỗ cư trú, ông còn cần ngôi nhà sạch sẽ, khi vui chơi, ông còn lựa chọn bạn lành, thì cái tướng này là tướng tịnh độ đáng ưa. Ưa, chán đã quá rõ ràng, tại sao ông lại nói bình đẳng? Dù cho ông có thể chịu được những việc khó chịu như chịu đựng những thứ nhơ uế đã nói ở trên, nhưng mà con bọ hung, con quạ, con chó cũng có thể gần gũi những thứ ấy, chẳng lẽ chúng đều đắc đạo hết sao? Dù cho ông buông bỏ ý niệm về tịnh, về uế, nhưng mà ông còn y nguyên nắm lấy cái xả, thì đối với nghĩa duy tâm cũng không phù hợp.

Vì thế, nên biết, các đức phật vì duy tâm mà khởi lên sự ưa thích, nhàm chán, vì duy tâm mà giảng pháp bình đẳng, vì duy tâm mà trang nghiêm cõi Phật. Nếu không phải duy tâm thì đâu thể tùy niệm. Nếu không bình đẳng thì phàm phu đều vô phần. Nhơ uế còn không buông bỏ được thì tại sao ông chỉ buông bỏ trong sạch? Buông bỏ đã là tâm thì nắm lấy cũng là tâm, đâu có trái nghịch. Tất cả đều do không hiểu rõ được yếu chỉ của Phật mới sinh ra vọng chấp này. Hành giả chỉ cần biết lý duy tâm thì ý nghĩ nghi ngờ chấm dứt.

9- Đốn ngộ đọa

Những người tu thiền đời nay đều nói: “Một khi vượt lên trên và nhảy thẳng vào thì không cần công phu tu tập nữa”. Họ không cầu làm Phật, huống chi nguyện cầu vãng sinh.

Đáp: Họ nói không cầu làm Phật. Vậy thì sau khi xả bỏ thân mạng sẽ vĩnh viễn dứt hết như tro tàn nguội lạnh hay còn nhận lấy hình hài ở đời sau nữa? Nếu còn nhận lấy hình hài ở đời sau thì họ sinh về tịnh Độ hay sinh vào ba cõi? Nếu sinh vào ba cõi thì chi bằng sinh về Tịnh Độ. Nếu sinh về Tịnh Độ thì chính là vãng sinh. Tiên đức bảo rằng: “Tuy thiện tri thức nói thấy Phật tánh thì ngang bằng với Phật, nhưng bàn luận về công phu của người ấy thì chưa bằng các vị thánh. Vì vậy, ngày hôm nay phải từng bước huân tu”. Lại nói: “Người chưa tỏ ngộ mà tu thì không phải là chân tu”. Chỉ có lý đốn ngộ, tiệm tu này đã hợp với Phật thừa, không trái với ý chỉ viên đốn. Nói đốn ngộ, đốn tu cũng là do nhiều đời đã tiệm tu, đến đời này liền được thuần thục. Việc ấy, hành giả phải tự nghiệm xét. Nếu lời nói và thực hành đi đôi với nhau, lượng tận cùng bờ mé của pháp giới thì tâm hành giả mới hợp với lý hư không. Tám gió bất động, ba thọ rỗng lặng, chủng tử hiện hành đều tiêu tan, căn bản phiền não, tùy phiền não đều dứt hết, như người không bệnh thì không cần uống thuốc.

Nếu hiện hành chưa dứt hết mà phiền não, tập khí lại sâu dày thì khi mắt vừa xem qua, hành giả khởi tâm động niệm; khi tiếp xúc với trần cảnh, hành giả vẫn còn dính mắc. Tuy rõ cái nghĩa vô sinh, nhưng mà năng lực ấy chưa được đầy đủ; hành giả không thể nói rằng: “Ta đã ngộ rồi, tánh của phiền não thì rỗng không. Nếu khởi tâm tu tập thì lại trở thành điên đảo”. Mặc dù tánh của phiền não rỗng không, nhưng mà nó có thể sai khiến hành giả thọ nghiệp. Tuy kết quả của nghiệp là vô tánh, nhưng nó cũng gây ra cái nhân khổ. Nỗi khổ tuy hư vọng nhưng tại sao lại khó chịu? Cũng như người mắc bệnh trầm trọng, bệnh cũng hoàn toàn rỗng không, tại sao phải rước y sĩ chữa trị, uống thuốc khắp nơi? Tổ sư nói: “Đem cái tâm như hư không hợp với lý của hư không, cũng không có cái lượng của hư không, công phu tu tập như thế mới không đền trả quả báo”. Thiền sư Phần Dương Vô Nghiệp nói rằng: “Thiên hạ ngày nay hiểu thiền, hiểu đạo như số cát sông Hằng; nói Phật, nói tâm có trăm ngàn vạn ức, nhưng mảy bụi không hết thì khó tránh khỏi chu kỳ tiếp nối của sinh tử; niệm vi tế vẫn còn thì bị trầm luân đọa lạc”. Những người ấy không thể tự biết kết quả của nghiệp, lại còn dối nói tự lợi, lợi tha. Tự cho mình là bậc thượng lưu, bắt chước lời của tiên đức mà phát ngôn: “Mắt tiếp xúc với trần cảnh đều là Phật sự, chân cất bước khắp chốn cùng nơi đều là đạo tràng”.

Thật ra, sự dụng công tu hành của những người ấy không bằng người giữ năm giới, làm mười điều lành. Xét lại lời của họ chính là khinh khi nhị thừa, bồ tát thập địa. Đề hồ có vị ngon bậc nhất được mọi người ưa thích, nhưng rơi vào tay những người ấy thì trở thành độc dược. Giả sử họ có tài giỏi như Mã Minh, tri giải ngang bằng Long Thọ, thì chỉ là một đời, hai đời không bị mất thân người mà thôi. Đến khi lâm chung, mảy may tình lượng thánh phàm không hết, sự suy nghĩ nhỏ nhiệm như hạt bụi còn chưa quên, họ sẽ theo ý niệm mà chịu sự tái sinh, nhận lấy hình hài nặng, nhẹ khác biệt: hoặc đâm đầu vào thai lừa, bụng ngựa để gởi thân, hoặc bị thiêu đốt trong vạc nước sôi sùng sục, hoặc trong lò than hồng. Một khi mất hết kiến giải, ức tưởng đã ghi nhớ trước kia thì vẫn y như cũ, họ trở lại làm con dế nhũi, con kiến, rồi làm con ruồi, con muỗi. Tuy có gieo cái nhân lành, nhưng họ gặt hái quả báo ác. Hòa thượng Viên Ngộ nói rằng: “Ở chỗ sinh tử mà an lành không phải là chuyện dễ, chỉ có bậc đại triệt ngộ, siêu chứng, một khi dứt khoát được thì mới không khó. Tuy có căn khí và năng lực của chính mình, nhưng những vị ấy cũng cần phải nhờ vào phương tiện”.

Đối với cảnh giới nhỏ nhặt trong khi bình thường, hành giả phải chuyển cho được, phải thấu suốt triệt để. Cứ như thế mà thực hành, bồi dưỡng tinh thần đó cho thuần thục, đến khi duyên đời chấm dứt thì tự nhiên hành giả không còn sợ hãi gì nữa. Cho nên, cổ đức có vị ngồi mà viên tịch, có vị đứng mà xả thân. Sự ra đi của những vị ấy dễ dàng cũng như con ve lột vỏ, mới có thể được thong dong tự tại. Đó là do cổ đức gột rửa thân tâm trong khi bình thường, như Hương Lâm hạ thủ công phu suốt bốn mươi năm mới nhồi thành một khối, Dũng Tuyền dụng công tu tập suốt bốn mươi năm mà tâm còn rong ruổi. Vì lý do đó, Thạch Sương khuyên nhủ mọi người hãy dứt bỏ tất cả và giữ tâm mình như lò hương trong ngôi miếu cổ! Vĩnh Gia nói: “Thể tức vô sinh, liễu vốn không chóng”. Vì vốn chăm chăm cẩn trọng, niệm ở nơi đây, tâm tư đặt trọn vẹn ở nơi đây, nên hành giả mới được tự tại vô ngại. Sau khi xả bỏ thân đời này, hành giả được ý sinh thân, nghĩa là theo ý niệm của mình để đi thọ thân ở đời sau. Vì vận dụng lý trí khiển trừ, nên không bị nghiệp lôi kéo. Người tu tập đến trình độ này mới được gọi là thấu thoát sinh tử. Nên biết, các đại sư tu hành miên mật là muốn dự bị cho chỗ sinh tử tốt đẹp. Tuy đường lối có khác biệt, nhưng cuối cùng chỉ là sự thanh tịnh mà thôi.

Trước đây, có một cuồng tăng tự kiêu về kiến giải của mình. Tôi Hỏi:

– Sau khi xả bỏ thân mạng này, thầy có tin chắc rằng thầy sẽ được xuất gia hay không? Có tin chắc rằng thầy còn ở Trường An hay không?

Vị tăng ngạc nhiên Hỏi:

– Đâu thể không tin.

Tôi Hỏi:

– Trong chiêm bao, hoặc khi thầy thấy chính mình chưa xuất gia, hoặc khi thấy cha mẹ, anh em, hoặc khi thấy mình làm trẻ con đùa giỡn; khi ấy, thầy có biết chính mình đang là khách chăng?

Vị tăng Đáp:

– Không biết.

Tôi nói:

– Bàn luận về việc sau khi xả bỏ thân mạng, thầy tin chắc mình sẽ được xuất gia và hành cước, có thể nói là hết sức sáng suốt. Dù cho thầy thấy đạo rõ ràng nhưng mà không qua điều này. Thế nhưng, vừa tựa đầu vào gối, thầy là vị tăng trở lại làm người thế tục, đổi khách làm chủ mà thầy cũng không biết, huống chi đêm dài sinh tử. Nếu dựa vào kiến giải còn non kém của thầy thì đâu có thể bảo đảm chính mình không bị điên đảo.

Bấy giờ, vị tăng bàng hoàng sợ hãi.

10- Viên thật đọa

Hỏi: Trong thế giới Hoa Tạng, một cõi nước, một mảy bụi cũng đủ dung chứa vô lượng cõi nước; vốn không có nhơ, sạch thì đâu có đến, đi? Lý trưởng giả nói: “Tịnh độ phương Tây của Phật A Di Đà là quyền chứ không phải thật, vì còn tình chấp, thủ xả nên không phải là thể của pháp giới như như”.

Đáp: Nếu đứng về phương diện chân để bàn luận thì thế giới Hoa Tạng cũng là quyền thôi, đâu phải chỉ có Tây Phương là quyền. Luận nói: “Lý trí vô biên gọi là Phổ, biết tùy theo căn cơ để làm lợi ích cho chúng sinh gọi là Hiền”. Bồ tát Phổ Hiền kia cũng là quyền. Văn Thù Sư Lợi là trí tuệ tuyệt diệu khéo giản trạch của tự tâm. Bồ tát Giác Thủ, bồ tát Mục Thủ, v.v…là lý trí hiện tiền đi theo niềm tin trong tâm. Bồ tát Văn Thù kia, v.v…cũng là quyền. Lại nữa, các vị thánh hiền ở Trung Quốc như Khổng Tử, Nhan Uyên, v.v…trong Luận đều nói là biểu pháp, vốn không có những người ấy sao? Tất cả thánh hiền đều là quyền. Bây giờ, ông thử suy nghĩ, xác định Văn Thù, Phổ Hiền và các vị thánh hiền ở Trung Quốc là quyền hay thật? Nếu ông nói là quyền thì hiện tại có các vị ấy và có những lời di ngôn nói về hạnh của người xưa. Nếu ông nói là thật thì trưởng giả kia đánh lừa kẻ phàm phu, hủy diệt các bậc thánh, phạm tội đại vọng ngữ. Ở đây, tôi xin được biện luận:

– Cõi Tây Phương nhập vào trong vô số cõi nước và vô số cõi nước cũng bao hàm cõi Tây Phương. Vậy thì đâu có quyền, thật. Lại nữa, Luận ghi: “Thể của Liên Hoa Tạng là cái đáp lại của pháp thân vận hành theo trí thể vô trụ. Cung điện là cái đáp lại của toàn thể tâm đại bi nuôi dưỡng. Lầu các là cái đáp lại của trí quán chiếu căn tánh thuận theo tâm đại bi để cứu giúp chúng sinh. Đất kim cương kia là cái đáp lại của tự tánh pháp thân bình đẳng. Ma ni trang sức là cái đáp lại của giới thể pháp thân vận hành. Bánh xe kim cương bao quanh núi là cái đáp lại của nghiệp giới phòng hộ trong tâm đại bi. Các loại hoa trang sức là cái đáp lại của vạn hạnh làm lợi ích cho chúng sinh được mở bày. Cây báu được thành lập là cái đáp lại của hạnh lợi sinh che chở cho loài hữu tình”.

Thế nhưng, nghiệp không hợp nhau thì chúng sinh ở chung mà không thấy nhau, như thần linh và các loại quỷ ở chung với con người mà con người không thể thấy được. Nếu nói như vậy thì thế giới Hoa Tạng và vô số cõi nước mà ông đã thấy là giống nhau hay khác biệt? Nếu ông nói giống nhau thì cái thấy, nghe của Mục Liên, Thu Tử còn bị hạn chế. Nếu ông nói khác biệt thì tại sao gọi là nhất chân? Lại như Linh Cán lập nguyện phụng trì kinh Hoa nghiêm, trứ tác Hoa nghiêm quán và Di Lặc thiên cung quán, đến khi lâm bệnh trầm trọng, Ngài nhìn lên hư không như thấy có cái gì. Sa di bèn hỏi, Ngài Đáp:

– Ta thấy đồng tử dẫn ta đến thiên cung Đâu Suất. Ta nói: – Cái vui của cõi trời chẳng được bao lâu, rốt cuộc bị rơi trở lại luân hồi sinh tử, ta ưa thích Liên Hoa Tạng.

Ngài nói xong rồi tắt thở. Giây phút sau, Ngài bỗng nhiên sống lại. Sa di Hỏi:

– Dạ thưa, hòa thượng thấy cái gì ạ?

Linh Cán Đáp:

– Ta thấy nước tràn ngập mênh mông, ta ngồi trên hoa sen như bánh xe, sở nguyện của ta đã viên mãn.

Ngài nói xong rồi qua đời.

Quốc sư Thanh Lương nói: “Quán hạnh thì thấy thiên đồng đến rước, và có nước tràn ngập mênh mông thì tôi cho là được vãng sinh về cõi Tây Phương”. Như vậy là giống nhau hay khác biệt?

Vì thế, nên biết, nếu người sử dụng cái chén lủng để tát nước biển bao la, sử dụng đom đóm để thiêu đốt ngọn núi cao ngất thì chỉ uổng công mà thôi. Người có trí không nên làm những việc bậy bạ như thế.