Sa Di Oai Nghi Giản Lược

Đệ Thập Lục

Tại Phòng Trung Trụ

Chánh Văn

Cánh tương vấn tấn, tru trì đại tiếu. Dục tri đăng hỏa nhập, dự cáo phòng nội tri, vân hỏa nhập, dục diệt đăng hỏa, dự vấn đồng phòng nhơn, cánh dụng đăng phủ? Diệc đăng hỏa, bất đắc khẩu xuy, niệm tụng bất đắc cao thinh. Nhược hữu bệnh nhơn, đương từ tâm thỉ chung khán chi. Hữu nhơn thùy, bất đắc đả vật tác hướng cập cao thinh ngữ tiếu. Bất đắc vô cố, nhập tha phòng viện.

Chương 16 Phép Ở Chung Trong Liêu Phòng

Dịch Nghĩa Hỏi thăm với nhau, phải biết kẻ lớn người nhỏ. Muốn bưng đèn lửa vào, trước thưa người trong liêu biết, nói đèn vào. Khi muốn tắt đèn, trước cũng hỏi người đồng liêu, còn dùng đèn nữa không? Tắt đèn, đừng lấy miệng thổi, niệm tụng chớ nên lớn tiếng. Bằng có người bịnh, phải sanh lòng thương, trước sau thăm viếng. Có người ngủ chớ nên khua vật vang động, và lớn tiếng nói cười. Chẳng đặng không cớ, xông vào am phòng người khác.

Sống cùng phòng ta nên tôn kính Đừng vì mình bất kính người trên Lục hòa Phật dạy ta nên Kính trên nhường dưới đáp đền với nhau Khi bưng đèn bước vào phòng khác Hoặc cùng phòng cũng phải thưa qua Nếu người đồng ý cho ta Mới vào không lỗi thật là đệ huynh Muốn tắt đèn thật tình thưa hỏi Người đồng liêu cùng nói với ta Bảo rằng cứ tắt đi mà Thật là lịch sự thiết tha ôn hòa Tình huynh đệ thật thà thương mến Cùng sẻ chia thường đến thăm nhau Thủy chung tình nghĩa trước sau Vui cười cởi mở rạt rào bi tâm Vì thành kiến hiểu lầm đau khổ Nhớ lời vàng Phật Tổ dạy răn Nếu ai có gặp khó khăn Ta nên cứu giúp chẳng màn nhọc thân

Giải thích từ ngữ

Liêu phòng: Nơi chư tăng ni thường ngủ nghỉ.

Đèn lửa: Đèn đốt bằng dầu lửa, khác với đèn điện bây giờ.

Niệm tụng: Niệm là nhớ; tụng là tụng thuộc lòng có âm điệu trầm, bổng, cao, thấp v.v...

Am: Căn nhà nhỏ thường lợp bằng lá hoặc tranh để ẩn tu.

Đại ý

Sống chung với nhau cần phải tương kính và nhường nhịn nhau trong tinh thần Lục hòa. Không nên tự ý làm theo ý mình mà không chút quan tâm đến kẻ khác. Muốn làm điều gì có ảnh hưởng đến người khác thì ta cần phải thưa hỏi trước chớ không nên tự tiện hành động.

Lược giảng

Trong cách hành xử, người xuất gia cần phải biết lễ độ khiêm cung, kính trên nhường dưới, kẻ lớn người nhỏ, và thường viếng thăm vấn an quan tâm sức khỏe cho nhau. Đó là cung cách hành xử rất lịch sự tốt đẹp của người tu. Nhất là đối với trong tình huynh đệ. Ngoài việc hỏi thăm nhau, ta cũng cần chú tâm đến việc tham vấn học hỏi. Đối với các bậc trưởng thượng, am tường Phật pháp, ta nên gần gũi kính thờ học hỏi. Không nên có tâm tự mãn coi thường. Thái độ đó chỉ đem lại thiệt thòi cho ta mà thôi. Trên bước đường tu tập học hỏi, ta luôn cần phải nương thầy bạn. Thầy hiền bạn tốt giúp ta rất nhiều trong sự tu học. Khi có lỗi, được thầy bạn chỉ cho, đó là điều diễm phúc rất lớn cho ta. Ta cần phải sửa đổi ngay. Đó là ta có ý thức và khéo biết làm đẹp đời ta cả hai phương diện thân và tâm.

Khi sống trong chúng, nhất là ở chung cùng phòng, ta nên cẩn thận trong việc hành xử của ta. Từ hành động, thái độ, cử chỉ, đến lời nói, ngay cả đến tư duy của ta, nhứt nhứt ta phải dè dặt không nên buông lung cẩu thả. Ta phải tôn trọng lối sống và cách tư duy của người khác. Làm việc gì ta cũng cần cho nhau biết để hoan hỷ thông cảm cho nhau. Tuyệt đối, ta khộng nên có những hành động hoặc lời nói thiếu chánh niệm. Thất niệm dẫn ta đến sự nứt rạn chia rẽ không vui trong tình huynh đệ. Đó là điều ta cần nên tránh. Như muốn xê dịch hay thay đổi một vật gì đó trong phòng, ta cần nên bàn qua cho những người bạn đồng phòng biết. Xem họ có biểu đồng tình đồng ý cho ta không. Nếu không, thì ta phải tôn trọng ý kiến chung của họ. Đó cũng là một hình thức yết ma trong tăng đoàn.

Sự an ủi thăm lom giúp đỡ lẫn nhau trong lúc bịnh hoạn đau ốm, đó là điều mà huynh đệ sống chung không thể thiếu vắng.

Ngay cả Đức Phật còn chăm sóc cho một thầy Tỳ kheo trong lúc đau bịnh không người chăm sóc. Không phải là các huynh đệ họ không quan tâm hay thờ ơ với nhau. Nhưng vì hôm đó, các thầy khất sĩ khác đều đi khất thực hết, không còn ai ở lại trong tinh xá, nên Đức Phật mới đích thân đến để chăm sóc giúp cho vị thầy đó. Dù là một cử chỉ âu yếm an ủi xoa dịu nhỏ của Phật, vị Tỳ kheo đó cũng cảm thấy mình quá diễm phúc và ấm lòng không thể tả. Cho nên việc chăm sóc đau bịnh cho nhau, là điều rất quan trọng trong tình huynh đệ. Nuôi bịnh cũng là một nghĩa cử cao đẹp và có nhiều lợi lạc công đức của người nuôi bịnh. Một lời nói thăm hỏi, một cử chỉ yêu thương trìu mến, một thái độ hoan hỷ quan tâm, cũng đủ để người bịnh cảm thấy rất an lòng và cơn bịnh có thể vượt qua mau chóng.

Khi có một huynh đệ bịnh, người chăm nuôi phải khéo biết dùng lời an ủi khuyên giải mang đến pháp hỷ cho người bịnh.

Thái độ và lời nói của người nuôi bịnh thật hết sức quan trọng. Người đến thăm bịnh cũng phải biết tâm lý của người bịnh. Tốt nhứt là ta không nên nói nhiều về những công việc Phật sự đã. đang và sẽ làm. Hoặc có những dự tính gì hay những trở ngại gì trong khi điều hành thực hiện công việc v.v... Như thế, thật không có lợi ích gì cho người bịnh cả.

Chẳng những không đem đến lợi lạc cho người bịnh mà còn làm cho người bịnh phải tăng thêm những rối rắm phiền muộn nữa. Vì thế, nên người thăm hoặc nuôi bịnh cần phải biết rõ cái tâm lý không hay nầy. Ta chỉ cần nhắc nhở về pháp tu tập và nhất là giữ chánh niệm thiền quán. Lời thức nhắc cho nhau rất quan trọng trong lúc thăm bịnh. Ta nên ghi nhớ kỹ điều nầy.

Khi có việc cần gặp mặt người trong phòng, ta phải tỏ ra lịch sự là không được tự nhiên xông vào. Đây là điều vừa vô phép lại vừa không có một chút tự trọng nào cả. Người tự trọng là trước khi vào phòng ai, ta nên báo hiệu cho người trong phòng biết trước. Như gõ nhẹ vào cửa hay lên tiếng thưa hỏi muốn gặp. Nếu được người trong phòng cho phép thì ta mới đẩy cửa bước vào, bằng người trong phòng không muốn tiếp, thì ta nên tìm cách khéo léo thối lui, tuyệt nhiên, không chút buồn giận. Vì mình biết là người trong phòng đang bận việc gì đó nên không tiện tiếp mình. Mình nên hoan hỷ thông cảm cho họ. Đó là thái độ hành xử tương kính với nhau rất tốt đẹp vậy.

Câu hỏi

1. Nếu có một huynh đệ bịnh ta phải thăm nuôi như thế nào mới đúng cách?

2. Hành động làm động chúng phải mang tội như thế nào?

3. Muốn vào phòng người khác, ta cần phải làm gì để khỏi có lỗi?

Đệ Thập Thất

Đáo Ni Tự Hữu dị tòa phương tọa; vô dị tòa bất đắc tọa. Bất đắc vị phi thời chi thuyết. Nhược hườn bất đắc thuyết kỳ hảo xứ.

Bất đắc "thơ sớ" vãng lai, cập dã tá tài cát tẩy cán đẳng.

Bất đắc thú vị tịnh phát. Bất đắc bình xứ cùng tọa.

Phụ vân: "Vô nhị nhơn, bất đắc đơn tấn; bất đắc bỉ thử tống lễ. Bất đắc chúc thác "ni tăng", nhập hào quới gia hóa duyên, cập cầu niệm kinh sám đẳng. Bất đắc dữ ni tăng, kiết bái phụ mẫu, tỷ muội đạo hữu".

Chương 17 Đến Chùa Cô Ni Có chỗ ngồi riêng mới ngồi; không chỗ ngồi riêng không nên ngồi. Chẳng đặng vì thuyết pháp phi thời. Hoặc lúc về chùa, chẳng đặng nói hình sắc cô Ni đẹp xấu. Chẳng đặng thư từ qua lại, và cậy mượn cắt may, cùng giặt nhuộm v.v... Chẳng đặng tay vì cạo tóc. Chẳng đặng chỗ khuất ngồi chung nói chuyện.

Lời Phụ: Không hai người, một mình không nên tới; và cũng đừng kia đây sắm lễ đưa qua lại. Chẳng đặng cùng mấy "Cô" đi tới nhà giàu để xin và thỉnh tụng kinh bái sám v.v... Chẳng đặng cùng mấy "Cô" kết nguyền làm cha mẹ, chị em đạo bạn.

Đến chùa Ni ta cần phải nhớ Không chỗ riêng quyết chớ có ngồi Chẳng nên thuyết pháp phi thời Về chùa cũng chớ dùng lời khen,chê Cũng không được rủ rê cậy mượn

Hoặc thư từ qua lại không nên Cắt, may, giặt, nhuộm mình ên Chớ nên nhờ cậy ân đền với nhau Tóc tự cạo, nhờ vào kẻ khác Đều không nên hờn mác giỡn cười Tu hành giải đãi biếng lười Kết tình cha mẹ người cười kẻ chê Đến nhà giàu rủ rê bái sám Vì đồng tiền lãnh đám tụng kinh Làm cho kẻ khác thấy khinh Đừng vì lợi dưỡng "hạ mình" thế kia Là Thích tử xa lìa dục lạc Sống tu hành đạm bạc muối dưa Mái chùa chung chạ sớm trưa Luật nghi gìn giữ quyết chừa tham, sân...

Giải thích từ ngữ

Phi thời: Phi là chẳng phải; thời là thời gian hay giờ khắc. Phi thời là không phải giờ giảng kinh hay ăn uống v.v...

Bái sám: Bái là lễ lạy; sám là đọc tụng bài sám. Bái sám là ý nói trong thời gian cá nhân hay đại chúng hành lễ tụng niệm...

Thuyết pháp: Thuyết là nói; pháp là những lời giáo huấn của Đức Phật. Thuyết pháp là dùng lời thuyết giảng cho mọi người hiểu được những lời Phật dạy.

Đại ý

Đến chùa ni, ta phải biết cương vị của mình để hành xử cho đúng phép tắc lễ nghi của một vị tăng. Tránh những hành động giao dịch qua lại có ảnh hưởng đến việc dục nhiễm không tốt.

Lược giảng

Trong nhà Phật Tăng, Ni, theo luật Phật chế đều có tôn ti trật tự thứ bậc. Chư Ni lúc nào cũng phải kính trọng bên chư Tăng. Một Tỳ kheo Ni ngoài giới luật ra, Phật còn chế thêm "Bát kỉnh pháp". Bát Kỉnh pháp là tám pháp mà chư Ni cần nương tựa vào bên chư Tăng nhờ chư Tăng chỉ giáo bảo hộ.

Đó cũng là một nghi cách xứng hợp với phong tục tập quán của xã hội Ấn Độ đương thời. Bởi Ấn Độ thời Phật, nữ giới luôn bị xã hội hà khắc khinh thường bạc đãi. Họ chịu thiệt thòi đủ mọi thứ. Thế nên, nữ giới phải được sự bảo hộ che chở của nam giới. Như vậy, Bát kỉnh pháp là tám pháp mà chư Ni luôn tỏ ra kính trọng chư Tăng và phải được chư Tăng che chở bảo hộ. Chư Ni luôn nương tựa nhận sự chỉ giáo của chư Tăng trong các pháp sự như: An cư, Bố tát, Tự tứ v.v... Một cô Ni dù cho có thọ giới lâu năm, nhưng khi gặp một vị Sa di mới thọ giới, thì cũng phải kính lễ theo đúng luật nghi. Tuy nhiên, đối với xã hội ngày nay, cũng như trong tinh thần bình đẳng của Phật giáo, thì các vị Sa di trẻ vẫn phải cung kính đối với các bậc Ni trưởng hạ lạp cao. Đó cũng là một thứ lễ nghi văn hóa tương kính cao đẹp của Phật giáo. Để biểu lộ niềm tương kính đó, nên mỗi khi có việc đến chùa Ni, thì ta nên ngồi đúng chỗ mà chư Ni đã ưu ái sẵn dành. Không được đụng đâu ngồi đó. Khi chưa được mời ngồi thì ta không nên ngồi.

Thuyết pháp là điều rất quý và cần thiết. Tuy nhiên, không phải đụng đâu thuyết đó. Thuyết pháp cũng phải có giờ giấc cố định. Nếu thuyết pháp không đúng theo giờ giấc quy định, thì gọi là thuyết pháp phi thời. Khi nào có người thỉnh cầu hoặc có ai hỏi thì ta mới nói. Có thế thì việc thuyết pháp của ta mới có giá trị. Giáo pháp của Phật không phải là thứ hàng tôm hàng cá ế ẩm đụng đâu rao bán đó. Thuyết pháp không đúng thời, đúng cơ, đúng pháp, thì việc thuyết pháp đó trở nên trơ trẻn và không có giá trị.

Việc phê bình chê khen người khác là điều tối kỵ của người tu. Hơn nữa, người mà mình chê khen phẩm bình đó lại là phái nữ xuất gia. Điều đó, đối với người có chút tự trọng và biết chút ít tu hành, thì không ai lại làm điều đó. Khi chê khen hay bình phẩm đẹp xấu tất nhiên là ta đã có ý với người đó.

Người thật sự tu hành là người chỉ biết nhìn lại lỗi mình mà không nhìn thấy lỗi người. Thái độ vạch lá tìm sâu, bới lông tìm vết, đối với người tu tuyệt đối không nên có. Nhà mình đầy rác rến mà không lo dọn quét cho sạch, cứ xách chổi đi quét nhà thiên hạ, thử hỏi ta nên đánh giá người đó ra sao? Người đó tốt hay xấu? Chắc chắn hạng người như thế không đánh giá người đó tốt cả. Ta nên nhớ và áp dụng bài thơ nầy:

Tôi lo quét lá sân lòng Tôi không quét lá bao đồng thế gian Lá lòng còn quá ngổn ngang Ngày đêm lo quét mới an tấm lòng Bao giờ hết lá thong dong Chỉ còn sân trống mới hòng thảnh thơi Bấy giờ mới thật vui chơi Bấy giờ mới thật thảnh thơi an nhàn

Sự giao tiếp qua lại là điều không có gì xấu. Đó cũng chỉ là một hành động xã giao thông thường. Tuy nhiên, ở đây, Tổ muốn ngăn ngừa sự giao tiếp qua lại như: thư từ gửi bằng email hoặc cắt may, giặt nhuộm áo quần v.v... đối với các vị Sa di ni trẻ hay với người nữ trẻ thì điều nầy không nên, vì qua lại lâu ngày tất nảy sanh tình cảm không tốt. Việc nhờ vả khác phái cạo tóc điều nầy chắc là không có xảy ra. Ngoại trừ những người trọng tuổi. Trong lời phụ, Tổ Vân Thê còn khuyến nhắc cảnh báo: "không được đến chùa Ni một mình, không nên trao nhau lễ vật, không được xin tụng kinh cho mấy cô nhà giàu và không được kết duyên làm cha mẹ, chị em đạo bạn... " Những lời khuyến cáo nầy, tuy là việc nhỏ, nhưng chúng ta cũng không nên xem thường. Người ta chết vì việc nhỏ nhặt hơn là việc lớn lao trọng đại.

Câu hỏi

1. Khi đến chùa Ni ta phải làm gì cho đúng phép tắc lễ nghi?

2. Tại sao không được thuyết pháp phi thời? Và thuyết pháp phi thời có lỗi gì? 3. Tại sao Tổ dạy không được giao dịch qua lại thân mật với bên Ni? Điều nầy còn có phù hợp với thời nay hay không?

Đệ Thập Bát Chí Nhơn Gia

Chánh Văn

Hữu dị tòa đương tọa, bất nghi tạp tọa. Nhơn vấn kinh đương tri thời, thận vật vị phi thời chi thuyết. Bất đắc đa tiếu. Chủ nhơn thiết thực, tuy phi pháp hội, diệc vật thất nghi quỹ. Vô phạm dạ hành. Bất đắc không thất nội, hoặc bình xứ, dự "nữ nhơn", cọng tọa cọng ngữ. Bất đắc "thơ sớ" vãng lai đẳng đồng tiền. Nhược tục nghệ tinh thân, đương tiên nhập "trung đường" lễ Phật, hoặc gia đường "Thánh Tượng", đoan trang vấn tấn, thứ phụ mẫu quyến thuộc đẳng, nhứt nhứt vấn tấn. Bất đắc hướng phụ mẫu, thuyết sư pháp nghiêm, xuất gia nan, tịch liêu đạm bạc, gian tân khổ huật, đẳng sự Nghi vị thuyết "Phật pháp", linh sanh tín tăng phước. Bất đắc dữ thân tục tiểu nhi đẳng, cửu tọa, cửu lập, tạp thoại hí tiếu; diệc bất đắc vấn tộc trung, thị phi hảo ố. Nhược thiên văn tác túc, đương độc xử nhứt sáp; đa đọa thiểu ngọa, nhứt tâm niệm Phật, sự ngật tức hườn, bất đắc lưu liên.

Phụ vân: Bất đắc tả hữu tả thị, bất đắc tạp ngữ. Nhược dữ "nữ nhơn" ngữ, bất đắc đê thinh mật ngữ, bất đắc đa ngữ. Bất đắc trá hiện "oai nghi" giả trang thiền tướng, cầu bỉ cung kính. Bất đắc vọng thuyết "Phật pháp" loạn đáp tha vấn, tự mại đa văn, cầu bỉ cung kính. Bất đắc tống hạp lễ, hiệu "bạch y" vâng hườn. Bất đắc quản nhơn gia vụ. Bất đắc tạp tọa tửu tịch. Bất đắc thuyết tăng trung quá thất.

Chương 18 Phép Đến Nhà Người

Dịch Nghĩa

Có chỗ riêng mới ngồi, đừng có ngồi bậy. Người hỏi kinh phải biết thời. Dè chớ vì nói phi thời. Chẳng đặng cười nhiều. Chủ nhơn đãi bữa, tuy không phải nơi pháp hội nhưng đừng sái phép tắc. Không phép đi đêm. Chẳng đặng trong nhà vắng, hoặc chỗ khuất cùng "nữ nhơn" chung ngồi trò chuyện. Chẳng đặng thư từ qua lại, các việc như bài trước. Bằng về tục thăm cha mẹ, trước phải vào trong nhà lễ Phật. Hoặc tượng Thánh trong nhà vững vàng bái xá. Kế chào cha mẹ bà con v.v... mỗi mỗi hỏi thăm. Chẳng đặng về nhà cha mẹ nói phép thầy "nghiêm khắc", xuất gia khó khăn, đạm bạc, quạnh hiu, nghèo ngặt khổ cực các việc "Phật pháp" cho cha mẹ sanh lòng tin, thêm phước. Chẳng đặng cùng bà con anh em v.v... đứng lâu ngồi lâu nói bậy cười xòa và không đặng hỏi trong họ ai phải ai quấy, ai tốt và ai xấu ... Bằng trời tối, ngủ lại, phải ở riêng một chõng, ngồi nhiều, nằm ít, một lòng niệm Phật, việc rồi liền về, chẳng đặng ở lâu.

Lời phụ: Chẳng đặng liếc ngó hai bên. Chẳng đặng nói bậy. Bằng nói chuyện "người nữ" chẳng đặng nói thì nói thầm và nói nhiều. Chẳng đặng dối hiện "oai nghi" giả mạo tướng thiền cầu người cung kính. Chẳng đặng quấy nói "Phật pháp", người hỏi đáp bậy, khoe mình đa văn, cầu người cung kính. Chẳng đặng đưa hộp lễ qua lại bắt chước người "thế tục".

Chẳng đặng coi ngó việc nhà người. Chẳng đặng chen ngồi trong tiệc rượu. Chẳng đặng kết nguyền với người bạch y làm nghĩa cha ,mẹ, chị, em. Chẳng đặng nói việc tội lỗi trong "chúng Tăng". Đến nhà người ngồi riêng một chỗ Nếu có ai thưa hỏi nơi mình Phi thời chẳng được giảng kinh Phải thời thuyết pháp chớ khinh coi thường Tu học Phật tình thương trên hết Giới luật nghi hạnh nết giữ gìn Dùng lời ái ngữ đẹp xinh Không nên cười giỡn người khinh chê cười Được thí chủ cúng dường thọ thực Phải tâm thành chánh niệm khi ăn Hoặc cùng người nữ nói năng Không nên chỗ khuất lăng nhăng tư tình Khi về nhà một mình thăm mẹ Tỏ lòng thành kính mẹ hỏi thăm

Ấy là chữ hiếu tình thâm Bà con lối xóm hỏi thăm mỗi người

Nên hiến tặng nụ cười hoan hỷ Trong tình người chung thủy với nhau

Thăm xong ta phải về mau Giã từ cha mẹ ân sâu ghi lòng Đừng nói chuyện "đục trong" nội tự Bày lỗi người "cự nự" người trên Đó là những việc không nên Nhất là nói xấu bậc trên thầy mình Phải cư xử trong tình hòa khí Kính nhường nhau chớ nghĩ riêng mình Học hạnh "Bồ tát Bất Khinh"

Dẹp lòng ngã mạn đẹp tình khiêm cung.

Giải thích từ ngữ

Pháp hội: Nơi tụ họp đông người để nghe pháp hoặc làm các pháp sự khác. Nghiêm khắc: Hiện ra thái độ bên ngoài nghiêm nghị cứng rắn và tự khắc chế bản thân hoặc hà khắc với tha nhân.

Đạm bạc: Nói về sự ăn uống đơn giản không cầu kỳ, không. đòi hỏi những món ngon vật lạ cao lương mỹ vị. Một nếp sống đạm bạc dưa muối qua ngày. Đó là một nếp sống tri túc và giải thoát.

Thế tục: Thói quen của người đời. Nói chung là những con người trần tục ở thế gian.

Đại ý

Khi đến nhà cư sĩ, cần phải giữ lễ nghi phép tắc của một ông thầy, không được có những lời nói hoặc hành động thô tháo, trái phép và khi về nhà thăm cha mẹ cũng phải giữ đúng luật nghi phép tắc.

Lược giảng

Sự sinh hoạt của người xuất gia và người tại gia có nhiều điểm không giống nhau. Khác biệt từ hình thức đến nội dung.

Vì thế, nên Tổ Qui Sơn mới nói: "Người xuất gia tâm hình dị tục". Hình thức của người xuất gia ngoài việc ăn mặc ra, còn có những oai nghi tế hạnh mà người thế gian không có. Trong bốn oai nghi: "Đi, Đứng, Nằm, Ngồi", nhứt nhứt đều phải giữ gìn cẩn thận. Đến nhà cư sĩ, ta nên để giày dép bên ngoài, không nên tự tiện mang vào. Dù cho họ có nói cho ta mang vào. Tuy người chủ không nói gì, nhưng còn những người khác nhìn mình thật khó coi. Khi vào trong nhà ta không được đụng đâu ngồi đó. Ngồi phải có chỗ nơi. Theo phép lịch sự là phải chờ người chủ nhà mời rồi mình mới được phép ngồi. Vì khi họ mời, tất nhiên là họ đã dành sẵn chỗ ngồi cho mình rồi. Và khi ngồi ta cũng không được ngồi tréo chân, rung đùi, hoặc lắc mình hay nhìn quanh ngó quất v.v... Đó là những hành vi thiếu cung cách và không lịch sự chút nào. Tổ tiên mình có câu nói: "Ăn coi nồi, ngồi coi hướng". Câu nói tuy đơn giản nhưng cả một kinh nghiệm trong việc tiếp kỷ xử vật, đối nhơn xử thế.

Trong khi giao tiếp thăm hỏi qua lại, ta phải lựa lời khéo léo mà nói. Tốt nhứt là ta nên lắng nghe nhiều hơn nói. Nếu có người hỏi về Phật pháp, thì ta nên tùy nghi mà giải đáp. Chỉ giải đáp vừa đủ để người nghe có thể nhận hiểu được. Nếu nói nhiều quá đôi khi trở thành lạc đề, sống sượng, lố bịch làm cho người nghe cảm thấy bực mình khó chịu. Vì thế, ta cần phải quán xét trình độ căn cơ của đương sự. Nhất là nên tránh những vấn đề tranh cãi hơn thua. Có đôi khi, người ta chưa thưa hỏi mình câu nào về Phật pháp mà tự nhiên mình đem Phật pháp ra nói huyên thuyên tràng giang đại hải như bắt buộc người ta phải ngồi nghe. Đó là điều tối kỵ nên tránh.

Nếu cần, ta chỉ khuyên giải vài lời để cho họ hiểu biết tu hành mà thôi. Người xưa nói ít mà làm nhiều. Người nay thì nói nhiều mà làm ít. Lý thuyết bao giờ nghe cũng hay, nhưng nhìn lại hành động thì chẳng đi tới đâu. Các bậc Cổ Đức thường khuyến nhắc chúng ta là nên "tri hành hợp nhất". Nghĩa là biết và làm phải đi đôi với nhau. Nói hay mà làm dở thì người ta có thể coi thường, ngược lại, nếu chúng ta làm hay mà nói dở thì người ta cũng vẫn kính nể không dám có ý khinh thường.

Trong đạo Phật luôn chú trọng nói ít mà làm nhiều.

Đến việc vấn đáp Phật pháp ta cũng phải hết sức cẩn trọng.

Không phải hỏi gì cũng đáp. Trong Đại Luật có nêu ra năm hạng người hỏi pháp mà ta không cần phải giải đáp. 1. Hỏi thử ( trắc nghiệm trình độ ). 2. Không nghi mà hỏi. 3. Không vì mình dạy bảo chỗ phạm, cố hỏi. 4. Không phục lời nói của mình, cố hỏi. 5. Cật nạn cố hỏi. Đó là năm điều chẳng nên đáp. Ngược lại, nếu có người thật tâm hỏi để tìm hiểu tu học cho đúng theo chánh pháp, thì ta nên vì người đó mà giải bày cặn kẻ để cho họ hiểu mà tu hành làm lành lánh dữ.

Cười là một thái độ biểu lộ tấm lòng hoan hỷ. Điều đó là tốt không có gì cấm kỵ. Tuy nhiên, cũng là nụ cười nhưng biểu lộ có nhiều trạng thái khác nhau. Cười khinh bỉ, cười chế nhạo, cười mỉa may, cười chua chát, cười vô duyên v.v... Tất cả những nụ cười đó không thích hợp cho những người tu nói chung và người xuất gia nói riêng. Người tu cần phải có những nụ cười chân thật và hỷ lạc. Nụ cười phải được xuất phát từ một trái tim cởi mở hoan hỷ tươi mát. Nụ cười đó mới đích thực có giá trị đem lại lợi lạc cho mình và người. Ngược lại, nụ cười giả trá bề ngoài mà trong tâm chất chứa toàn những thứ độc hại, thì nụ cười đó chỉ chuốt thêm khổ lụy mà thôi. "Bề ngoài thơn thớt nói cười, mà trong nham hiểm giết người không dao". Hạng người nham hiển ác độc nầy ta nên tránh xa họ là tốt. Vì đó là những nụ cười giả trá, hiểm độc mang lại cho ta nhiều điều bất lợi vậy.

Trường hợp người chủ có lòng thiết đãi cúng dường phạn thực, thì ta cũng không nên từ khước làm mất tín tâm của họ.

Tuy nhiên, khi thọ thực ta cũng phải giữ đúng theo phép tắc lễ nghi như khi dùng bữa trong hội chúng. Chính cái luật nghi hành trì của ta, làm cho họ tăng trưởng tín tâm và nuôi lớn tâm Bồ đề của họ. Tâm Bồ đề là tâm hướng thượng cầu đạo giác ngộ và giải thoát. Ta nên khuyến tấn mọi người nên nuôi lớn cái tâm Bồ đề nầy. Đó là điều vừa lợi lạc cho mình và cũng đem lại sự lợi lạc cho người.

135 Luật dạy ta không được đi đêm và cũng không nên cùng người nữ nói chuyện chỗ khuất vắng người. Đây là phòng khi những việc bất trắc xảy ra không hay. Vì ban đêm đi một mình rất là nguy hiểm. Nhất là đối với những nơi không có an ninh. Nếu trong trường hợp cần thiết lắm phải đi, thì ít nhất phải đi hai người. Dù đi bằng xe gắn máy hay đi bộ cũng thế. Tránh nhân thì không có quả. Thời buổi hiện nay, vấn đề an ninh trật tự thật khó bảo đảm. Tốt nhất trời tối ta không nên đi một mình. Đối với người nữ lại càng cẩn trọng dè dặt hơn. Khi tiếp xúc với người nữ, ta không nên tiếp chuyện chỗ khuất vắng người, vì sợ miệng đời dị nghị tỵ hiềm không tốt cho mình. Hơn nữa, dễ phát sanh tình cảm nam nữ.

Khi có dịp về nhà thăm cha mẹ hay bà con thân thuộc, ta phải chắp tay chào hỏi đàng hoàng. Nếu trong nhà cha mẹ có thờ hình tượng Phật, Bồ tát, thì ta nên xá Phật, Bồ tát trước. Sau đó, mới hỏi thăm chuyện trò với cha mẹ và người thân. Điều ta nên ghi nhớ, trong khi giao tiếp, tuyệt đối ta không nên đem những việc hay dở trong chùa ra nói hoặc phê bình nói xấu những huynh đệ của mình. Hoặc những điều không hay có liên hệ đến cá nhân mình. Vì nói như thế, sẽ làm mất tín tâm của mọi người đối với sự kính trọng Tam bảo, tất nhiên là ta sẽ mang trọng tội. Nếu có ngủ nghỉ lại ban đêm, thì ta cũng phải giữ đúng phép tắc luật nghi theo quy luật ngủ nghỉ ở chùa vậy. Nhất là đối với các em nhỏ không được đùa giỡn cười nói quá trớn sổ sàng. Người xuất gia đã lìa bỏ tất cả, ngay cả thân bằng quyến thuộc cũng phải xa lìa, như thế, thì không có lẽ gì lại đi kết duyên làm cha mẹ hay chị em với người thế tục. Đó là việc của người đời không phải của người tu hạnh xuất thế. Điều nầy, tuyệt đối ta không nên có.

Câu hỏi

136 1. Tại sao người xuất gia phải gìn giữ bốn oai nghi? Như vậy có lợi ích gì?

2. Tại sao không được nói chuyện với người nữ ở chỗ vắng người? Điều nầy có còn phù hợp với người xuất gia thời nay hay không?

3. Tại sao người xuất gia không được kết duyên với người đời làm cha mẹ hay chị em v.v...? Điều nầy có lỗi gì?

Đệ Thập Cửu

Khất Thực

Chánh Văn Đương dữ "lão thành" nhơn câu. Nhược vô nhơn câu, đương tri sở khả hành xứ. Đáo nhơn môn hộ, nghi thẩm cử thố bất đắc thất oai nghi. Gia vô nam tử, bất khả nhập môn. Nhược dục tọa, tiên đương chiêm thị tòa tịch; hữu đao binh, bất nghi tọa; hữu bửu vật bất nghi tọa; hữu "phụ nhơn" y bị trang nghiêm đẳng, bất nghi tọa. Dục thuyết "kinh", đương tri sở ưng thuyết thời, bất ưng thuyết thời. Bất đắc thuyết dữ ngã thực, linh nhi đắc phước.

Phụ vân: Phàm "khất thực", bất đắc ai cầu khổ sách. Bất đắc quảng đàm "nhơn quả" vọng bi đa thí. Bất đắc vật sanh tham trước, thiểu đắc vật sanh ưu não. Bất đắc chuyên hướng thục tình thí chủ gia cập thục tình am viện, sách thực.

Chương 19 Đi Khất Thực Dịch Nghĩa Phải cùng bực "lão thành" đồng đi, nếu không phải bực "lão thành" đồng đi, thì ta nên biết chỗ nào đáng đi mới nên đi. Đến cửa hàng người, phải thẩm xét, chỗ cử thố ( sắp đặt ) chớ cho thất oai nghi. Nhà không "con trai" chẳng đặng vào cửa. Hoặc muốn ngồi, trước phải coi chỗ ngồi; có đồ đao binh không nên ngồi; có vật báu không nên ngồi; có "đàn bà" may vá áo chăn v.v... không nên ngồi. Khi muốn nói "Kinh", phải biết thời đáng nói và thời không đáng nói. Chẳng đặng bảo cho ta ăn, khiến người đặng phước.

Lời Phụ: Phàm đi "khất thực" chẳng đặng năn nỉ xin hoài. Chẳng đặng rộng nói "nhơn quả" mong người cúng nhiều. Đặng của cúng nhiều, đừng sanh tâm tham đắm, đặng ít chớ có ý lo rầu. Chẳng đặng chuyên tới tình quen, nhà thí chủ và tình quen, chùa am xin ăn.

Bài mười chín dạy đi khất thực

Khi ra đi có bực lão thành Nơi nào thực phẩm sẵn dành Đến nhà "Đàn việt" tâm thành xin ăn

Hạnh khất thực khó khăn chẳng nản Cúng ít nhiều xứng đáng xét qua Chớ nên tham đắm kiêu xa Là điều thất đức khi ta thọ dùng Nơi binh khí ngồi chung không tiện Tránh những nơi nhiều chuyện không vui Bảo vật cũng chớ tới lui Tình quen thân chủ tới lui thêm phiền Người xuất gia của tiền chẳng đoái Còn ham chi thêm phải bận lòng Não phiền gắng dẹp bên trong Con đường giác ngộ phải xong một đời Tu là phải thảnh thơi an lạc Danh lợi nhiều tiền bạc khổ tâm Vô minh bất giác mê lầm Con đường sanh tử xa xăm mịt mù.

Giải thích từ ngữ

Khất thực: Khất là xin; thực là ăn. Khất thực là xin ăn. Trên xin giáo pháp của Phật để nuôi lớn pháp thân huệ mạng. Dưới xin thức ăn của Đàn na thí chủ để nuôi vóc thân tứ đại. Khất thực là một truyền thống có từ thời Đức Phật và vẫn còn lưu truyền các quốc gia theo Phật giáo Nam tông.

Lão thành: Người già trưởng thành có nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống. Nhất là cuộc sống trong đạo.

Cử thố: Nêu bày sắp đặt mọi thứ cho có ngăn nắp trật tự thứ lớp.

Thí chủ: Người đứng ra làm chủ cúng thí các thứ thực phẩm và vật dụng cần thiết.

Đại ý

Phép tắc của một vị khất sĩ phải giữ đúng luật nghi không được sai phạm. Trong khi đi cũng như trong lúc thọ thực không được thô tháo làm mất oai nghi.

Lược giảng

Khất thực là một hạnh tu có từ thời Đức Phật. Đức Phật và Tăng đoàn đều đi xin ăn. Vì thế, nên gọi các Ngài là khất sĩ.

Theo luật tắc Phật chế, khi đi khất thực phải đi theo thứ lớp từng nhà. Không được chọn lựa nhà giàu mà bỏ nhà nghèo. Vì còn chọn lựa như thế là làm mất đi cái tâm bình đẳng. Đời sống của người khất sĩ là đời sống cực kỳ đơn giản. Ngày nay, đối với chư Tăng tu theo Phật giáo Nam tông hay Nguyên thủy, thì các Ngài vẫn còn duy trì hạnh trì bình khất thực nầy. Đó là một truyền thống rất tốt đẹp. Ngược lại, các tu sĩ Phật giáo Bắc tông tức Phật giáo Phát Triển, không có theo truyền thống đi khất thực như Phật giáo Nam tông. Vì khi Phật giáo truyền vào đất nước Trung Hoa, thì đời sống về hình thức có thay đổi. Bởi Trung Hoa là một xã hội nông nghiệp. Do đó, lấy việc canh tác làm trọng. Vì thế mà chư Tăng trong các chùa cũng phải lao tác ruộng vườn mới có thực phẩm để nuôi sống. Cho nên việc đi khất thực không còn phù hợp với một xã hội nông nghiệp.

Đối với Phật giáo Việt Nam vì chịu ảnh hưởng Phật giáo Trung Quốc trải qua hơn ngàn năm bị phương Bắc đô hộ, nên những sinh hoạt trong thiền môn cũng theo cái khuôn khổ của Phật giáo Trung Quốc. Vả lại, nước Việt Nam ta cũng là một xã hội nông nghiệp. Nên việc đi khất thực như các nước Phật giáo Nam tông không còn phù hợp nữa. Sau nầy, có phái khất sĩ do Sư Minh Đăng Quang sáng lập thì chư Tăng, Ni thuộc hệ phái nầy có đi khất thực. Hiện nay, thì hầu như không còn mang bát đi trì bình khất thực nữa. Vì có nhiều người lợi dụng hạnh tu nầy để đi xin ăn như là một kế mưu sinh lợi dưỡng của họ. Cho nên, chư Tăng, Ni ở trong các tịnh xá vẫn phải nấu nướng như các chùa Phật giáo Bắc tông. Chỉ có chư Tăng người khmer trong các chùa thuộc miền Tây Nam bộ thì vẫn còn đi khất thực mà thôi. Phải công tâm mà nói, khất thực là một hạnh tu cực kỳ đơn giản đạm bạc và vì thế nên cực kỳ an lạc giải thoát. Nhưng rất tiếc, một phần vì thời thế, hoàn cảnh;

một phần vì truyền thống, tập quán, nên việc thực hiện hạnh tu nầy rất khó khăn đối với người Tăng sĩ theo hệ phái Phật giáo Bắc tông.

Tuy nhiên, đối với những ai tu theo hạnh nầy, thì Tổ dạy khi đi không được đi riêng một mình mà cần phải đi với một bậc lão thành. Lý do là vì vị nầy có nhiều kinh nghiệm già dặn hơn. Nhất là phải tránh những nơi hiểm trở hoặc những nơi không mấy an ninh. Đối với những nơi phố xá bày bán các thứ hàng hóa, tốt nhứt là ta không nên đi vào những nơi nầy, vì nó rất là phức tạp. Xin ăn để nuôi sống qua ngày, chớ đâu phải vì lợi dưỡng mà ta phải năn nỉ xin hoài. Đó là trái với hạnh khất thực rồi. Hoặc là dùng những lời ngon tiếng ngọt hay những chiêu thức khuyến dụ mỵ dân mà mắt huyễn hoặc thiên hạ để được trục lợi, đây là điều thật tồi tệ và làm mất thanh danh uy tín của người tu. Là người còn có chút lương tâm đạo đức tự trọng không ai làm điều nầy. Trừ phi những kẻ đội lốt khoác lên mình chiếc áo ca sa giả hiệu, vì lợi dưỡng tán tận lương tâm thì họ mới làm điều nầy mà thôi. Ngoài ra, không ai làm những chuyện thất đức đê hèn tồi tệ nầy cả.

Giữa cuộc đời trần tục vàng thau lẫn lộn, người ta cũng dễ bị lường gạt, vì cái tội nhẹ dạ cả tin, nghe đâu chúc đó, nhất là đối với phái nữ dễ bị phỉnh gạt lắm. Người phật tử nên nhớ, từ bi bao giờ cũng phải có trí huệ đi kèm. Có thế thì mới mong tránh bớt những điều sai lầm khi bị những kẻ lợi dụng lòng tin mà thẳng tay lường gạt vậy.

Câu hỏi

1. Tại sao Phật giáo Bắc tông không đi khất thực như Phật giáo Nam tông?

2. Đời sống của một vị tăng sĩ đi khất thực phải hội đủ những yếu tố gì? Và phải đi khất thực như thế nào mới đúng ý nghĩa của nó? 3. Làm sao biện biệt được người đi xin ăn thiệt và người đi xin ăn giả?

Đệ Nhị Thập Nhập Tụ Lạc

Chánh Văn

Vô Thiết duyên, bất đắc nhập. Bất đắc tri hành. Bất đắc diêu tý hành. Bất đắc sát sát bàng thị nhơn vật hành. Bất đắc cọng "Sa di tiểu nhi" đàm tiếu hành. Bất đắc dữ "nữ nhơn" tiền hậu hỗ tùy hành; bất đắc dữ "Ni Tăng"; tiền hậu hỗ tuy hành. Bất đắc dữ "tùy nhơn", "cuồng nhơn" tiền hậu hỗ tùy hành. Bất đắc hậu, cố thị nữ nhơn. Bất đắc nhãn giác, bàng khán "nữ nhơn". Hoặc phùng "Tôn Túc", "thân thức", cu lập hạ hàng, tiên ý vấn tấn. Hoặc phùng hí huyễn kỳ quái đẳng, cu bất nghi khán, duy đoan thân chánh đạo nhi hành. Phàm ngộ thủy khanh thủy khuyết bất đắc khiêu việt, hữu lộ đương nhiễu hành, vô lộ chúng giai khiêu việt tắc đắc. Phi bịnh duyên cập cấp sự, bất đắc thừa mã, nãi chí hí tâm, tiên sách trì sậu.

Phụ Vân: Phàm ngộ "quan phủ", bất luận đại tiểu, cu nghi hồi tỵ. Ngộ đấu tránh giả,diệc viễn tỵ, chi bất đắc trụ khán. Bất đắc hồi tự, "khoa trương" sở kiến, thành trung hoa mỹ chi sự.

Chương 20 Vào Tụ Lạc Dịch Nghĩa Không có việc chi cần thiết thì đừng vào tốt hơn. Chẳng đặng đi mau. Chẳng đặng đi đánh xàng xa. Chẳng đặng thường thường, liếc ngó nhơn vật mà đi. Chẳng đặng cùng Sa di và trẻ em vừa nói cười vừa đi. Chẳng đặng cùng người "nữ" trước sau đắp đổi mà đi; chẳng đặng cùng với các "Ni cô", trước sau đắp đổi mà đi. Chẳng đặng cùng "người say", "người điên" trước sau đi theo gần. Chẳng đặng đi sau cố ngó "người nữ". Chẳng đặng nhướng mắt, liếc ngó "nữ nhơn". Hoặc gặp các bậc "Tôn Túc", hay "bà con" quen biết, đều phải đứng lại một bên đường, trước tính hỏi thăm. Hoặc gặp những việc hi huyễn kỳ kỳ quái quái, đều chớ nên coi, cứ vững mình "thẳng đường" mà đi. Hoặc gặp chỗ nước hầm, nước lở, chẳng đặng nhảy qua, có đường phải đi quanh, không đường người đều nhảy qua, ta cũng nhảy thời đặng. Không có bịnh và việc gấp, chẳng đặng cỡi ngựa, nhẫn đến vui lòng roi quất sãi tế.

Lời Phụ: Phàm gặp "quan phủ", không luận lớn nhỏ, đều phải quanh lánh. Gặp người đánh lộn, cũng lánh xa đi, chẳng nên đứng coi. Chẳng đặng về chùa khoe khoang thấy những việc

"huê mỹ" trong thành.

Nơi tụ lạc nhiều người đông đúc Không việc cần chẳng chút vào trong Khi đi chớ ngó chớ trông Giữ gìn chánh niệm một lòng mà đi Lúc đang đi nghĩ suy vô ích Tránh nói cười gây mích lòng nhau Cùng người đi chậm, đi mau Không cùng "người nữ" trước sau đi cùng Hoặc "Ni cô" không cùng cất bước Đắp đổi nhau sấn bước mà đi Đều là không đúng oai nghi Phải nên cẩn thận tránh đi tỵ hiềm Bậc Tôn Túc an điềm thưa hỏi Bà con quen lời nói thăm nhau Những điều kỳ quái tàu lau Không nên để ý trước sau ngó nhìn Gặp hầm nước giữ gìn chớ nhảy Tìm cách qua đỡ phải nạn tai Gặp người cãi vã rầy tai Lánh xa tìm cách đi ngay thẳng đường Cảnh sắc đẹp tợ dường huê mỹ Cũng không nên ngắm kỹ để tâm Cảnh nào cũng chẳng mê lầm Đó là giải thoát chẳng tầm đâu xa.

Giải thích từ ngữ

Tụ lạc: Tụ là nhóm họp đông đúc; lạc là ở, tức những chỗ có đông người chung nhau nương ở.

Xàng xa: Hai cánh tay đánh tới đánh lui.

Tôn túc: Những bậc có giới hạnh tài đức cao.

Sãi tế: Ngựa chạy nước rút rất nhanh.

Hi huyễn: Hi là nghĩa xướng hát ca ngâm, những nghề hi kịch. Huyễn là làm nghề huyễn thuật, ảo thuật, biến hiện đủ cách gạt người.

Huê mỹ: Những thứ đẹp đẽ có sức quyến rủ làm người ta say đắm rất tai hại cho người.

Quanh lánh: Đi quanh lánh qua nơi khác.

Đại ý

Khi đi vào xóm làng, cần phải giữ nghiêm trang, không được liếc ngó người nầy người kia, hoặc cảnh nầy cảnh nọ, làm mất oai nghi của một người xuất gia.

Lược giảng

Tụ lạc là chỗ có đông người ở, vô cớ ta không nên đi vào những nơi ồn ào phức tạp đó. Kinh Phật Thoại nói: "Tỳ kheo ở tụ lạc, dầu thân nghiệp, khẩu nghiệp tinh tấn, chư Phật thường lo; Tỳ kheo ở núi rảnh việc nằm không, chư Phật đều mừng". Bởi thế Cổ Đức thường răn nhắc:

"Tăng" ở thị thành "Phật Tổ" la "Tiên hiền" qui vị ẩn non mà Nguồn trong trên núi "nhơn gian" chảy "Thanh thủy" trở thành sống đục ra.

Khi nào có việc cần thiết lắm thì ta mới đi. Nhưng khi đi ta cần chú ý đến cung cách tác phong oai nghi của ta. Không nên đi quá nhanh vội vàng hay vừa đi vừa chạy hoặc hai cánh tay đánh xàng xa thật khó coi. Tốt nhất là phải đi trong chánh niệm như đi thiền hành. Bởi người xuất gia không có gì phải gấp rút vội vả cả, đừng đi như con ma đuổi. Hành tướng bên ngoài của người tu cũng khá quan trọng. Tổ Qui Sơn dạy:

Người xuất gia là người "Đường đường tăng tướng, diện mạo khả quan". Tư thái sáng rỡ, diện mạo đáng kính. Đi trong chánh niệm thì làm gì có chuyện liếc ngang ngó dọc hay nói cười đùa giỡn.

Đối với người nữ hoặc các cô Ni, ta cũng không nên đắp đổi trước sau cùng đi. Vì đi như thế dễ gây ra cho người đời sanh tâm chê bai tỵ hiềm. Việc nầy, đối với thời nay dường như có phần khắc khe, nhưng đó cũng là cách hay nhất để bảo vệ uy tín thanh danh của người tu. Ngoài ra, ta cũng không nên đi chung đường với những người say rượu hoặc những kẻ điên khùng hay mắc bệnh tâm thần. Lời nhắc nhở nầy, cốt để cho ta tránh những điều tai hại phiền phức có thể xảy ra không tốt cho ta. Bởi họ là những người say, người điên, thì đâu còn tâm trí tỉnh táo để mà phán đoán biện biệt lẽ phải trái. Cho nên, tránh xa họ là điều an toàn tốt nhứt.

Trên đường đi, nếu như có gặp các bậc Tôn Túc hoặc là bà con thân thuộc, thì ta nên dừng lại cung kính chào hỏi lễ độ đàng hoàng. Phải dùng lời khéo léo hỏi thăm rồi từ giã ra đi chớ không nên đứng lâu. Trường hợp có gặp những chuyện kỳ quái ảo thuật, hay những nhà quảng cáo ma thuật, bày trò móc túi người khác, thì ta không được đứng lại coi chỉ nên thẳng đường mà đi. Bởi những thứ trò huyễn hoặc đó là chuyện của thế gian, còn ta là người tu thì không nên can dự vào việc đó, chỉ thêm loạn tâm không ích lợi gì. Nếu lỡ gặp những nơi hiểm trở như nước lở thì ta không nên nhảy qua mà phải tìm cách khác để đi qua. Nói nước lở chỉ là một thí dụ điển hình, ngoài ra còn có những thứ nguy hiểm trắc trở khác thì ta nên tránh.

Thời xưa, phương tiện di chuyển còn thô sơ không được tiện lợi như những thứ máy móc thời nay. Do đó, nên mới có việc cỡi ngựa hoặc lạc đà hay trâu bò... Thời nay, thì người ta đi bằng các loại xe gắn máy, xe hơi, tàu bay v.v...nghĩa là sự di chuyển với tốc độ nhanh hơn gấp trăm ngàn lần. Vì thế, nên Tổ mới nói nếu không có việc gấp thì không được cỡi ngựa.

Như vậy, nếu không có việc gấp thì chắc chắn là phải đi bộ.

Cỡi ngựa còn không được thì nói gì đến đi các loại xe tối tân khác. Người tu sĩ thời nay, thì có khác. Phải nói đại đa số người tu sĩ Phật giáo Bắc tông ( Phát triển ) lái xe gắn máy thứ xịn đắt tiền hoặc các loại xe hơi đắt giá chạy ào ào trên đường phố. Điều nầy ta thấy mỗi thời, mỗi khác, vì thời đại của Tổ cách nay hơn bốn trăm năm thì làm gì có các loại xe tối tân như thế? Nếu như có, thì không biết Tổ có cấm ngăn hay không?! Chắc là không thể nào cấm được. Nếu có cấm, thì người ta sẽ đưa ra nhiều lý luận biện hộ nào là phương tiện phải thích nghi theo thời đại mới, không thể lùi lại của các thời đại xa xưa được. Đúng quá! Thế là không còn gì phải nói. Đồng ý là phương tiện phải thích nghi với thời đại, nhưng có đôi khi chúng ta đã đi quá xa, vượt quá giới hạn, thiếu oai nghi phong cách của một người xuất gia. Đã là phương tiện, thì xe nào đi không được đâu cần gì phải là các thứ xe thật đẹp đắt tiền, đắt giá mới được. Điều nầy, mỗi người tự xét thì biết, thiết nghĩ không cần phải luận giải dài dòng. Bởi càng luận giải thì càng thêm mích lòng. Lời ngay trái tai là thế ấy!

Câu hỏi

1. Một tăng sĩ khi đi vào xóm làng phải như thế nào mới không có lỗi?

2. Tại sao không được phê bình chê khen xấu tốt bên chùa Ni?

Việc bình phẩm chê khen có lỗi gì?

3. Tại sao không được kết tình nghĩa làm cha mẹ hay chị em?

Điều nầy có tác hại gì?

Đệ Nhị Thập Nhứt Thị Vật Chánh Văn Vô tránh quí tiện. Vô tọa nữ tứ. Nhược vi nhơn sở phạm, phương tiện tị chi, vật tùng cầu trị. Di hứa "Giáp" vật, tuy phục cánh tiện; vô xả bỉ thủ thử, linh chử hữu hận. Thận vô bảo nhậm, tri khiên phụ nhơn.

Chương 21 Đi Chợ Mua Đồ

Dịch Nghĩa Không nên kèo nài mắc với rẻ. Chớ ngồi hàng con gái. Hoặc bị người lấn giành, phải phương tiện lánh đi đừng theo trả giá. Đã hứa mua vật của người trước, người sau tuy có rẻ hơn, cũng đừng bỏ kia mua đây, khiến người chủ có giận. Dè chớ bảo lãnh người mắc nợ nần.

Khi vào chợ nếu cần mua sắm Dạo đi qua nhìn ngắm mặt hàng Mua theo giá định đàng hoàng Chẳng chê mắc rẻ món hàng lựa mua Cũng không được phân bua trả giá

Hoặc ngồi lâu hàng hóa nữ nhơn Bị người giành lấn thiệt hơn Lánh đi nơi khác chẳng hờn trách chi Đã hứa rồi quyết thì chẳng bỏ Dù rẻ hơn chứng tỏ thật lòng Đừng gì coi trọng bạc đồng Làm cho người giận khó hòng an vui Người xuất gia dưỡng nuôi chánh niệm Quyết giữ gìn ba nghiệp sạch trong Nợ nần chớ lãnh vào tròng Lắm điều phiền toái khó hòng an tâm.

Giải thích từ ngữ

Kèo nài: Kèn cựa nài xin. Kèo nài mãi cho kỳ đưọc mới thôi.

Phương tiện: Phương pháp tiện lợi. Tạo ra một phương pháp tiện lợi nào đó để đạt được mục đích.

Trả giá: Hạ thấp giá đã định. Cò kè bớt một thêm hai.

Đại ý

Có dịp vào chợ mua đồ, ta cần phải giữ gìn cẩn thận từng lời nói, thái độ, cử chỉ oai nghi của một ông thầy. Vì chỗ đông người tới lui qua lại, có rất nhiều nhiêu cặp mắt để ý đến mình. Nên phải cẩn trọng mọi việc đừng để sai phạm.

Lược giảng

Khi vào chợ mua đồ ta không nên trả giá cò kè như người đời. Nếu đã so sánh thấy giá cao quá thì ta nên tìm cách từ khước để đi chỗ khác. Ngày nay có nhiều siêu thị bày bán các mặt hàng họ đều có định giá sẵn. Thói quen của người Việt mình là mua bất cứ vật phẩm nào dù lớn hay nhỏ cũng đều có trả giá. Việc trả giá, đối với người Tây phương thì đây là điều mới lạ đối với họ. Tuy nhiên, vì sống chung qua lại với người Việt lâu ngày nên họ cũng đã biết thói quen của người mình.

Họ biết mình hay trả giá, nên mỗi món hàng hóa thay vì họ bán với giá chắc chắn là 10 đồng, thì họ phải nói giá là 20 đồng chẳng hạn. Khi mình trả 15 đồng thì họ có lời thêm 5 đồng. Còn nếu mình trả đúng 10 đồng thì họ sẽ bán ngay, tất nhiên là họ cũng đã có lời trong đó. Đã nói là buôn bán thì việc trả treo thấp cao giá cả không sao tránh khỏi. Tuy nhiên, hiện nay đối với các siêu thị lớn ở các quốc gia khắp nơi trên thế giới, tất cả những loại mặt hàng đều có định giá sẵn. Chịu thì mua, không thì thôi. Tuyệt đối không có vấn đề kèn cựa trả giá như những mặt hàng bán lẻ các nơi khác. Đối với người xuất gia, tuy không có cò kè kèn cựa trả giá như người đời, nhưng không phải vì thế mà họ nói sao mua vậy. Phải tùy theo món đồ mà ta đã biết rõ giá cả. Có nhiều người buôn bán họ lợi dụng chỗ thật thà của người tu, mà họ dùng miệng lưỡi chặt chém ngọt sớt không một chút áy náy ngượng ngùng, miễn sao có lợi cho họ thì được. Đó là nói những người không có lương tâm đạo đức, đa số là như vậy. Bản thân của chúng tôi cũng đã từng bị như thế. Cho nên, khi đi mua sắm đồ thì ta nên cẩn thận là hơn. Còn không thì cũng dễ bị lừa gạt mất tiền mà không hay biết. Ta nên nhớ buôn bán là nghề nghiệp kiếm ăn của họ, không phải ai cũng có lương tâm nghề nghiệp đạo đức, đặt tình người lên trên hết đâu. Nói thế, không có nghĩa là chúng ta quơ đủa cả nắm. Có những người họ cũng nói đúng giá cả rất thật thà đối với người xuất gia. Dù họ không phải là phật tử, nhưng họ cũng biết sợ nhân quả tội lỗi. Cho nên, đối với người xuất gia họ không dám có thái độ lường gạt hay nói thách cao giá.

Chợ búa là nơi đông đúc kẻ qua người lại, biết bao nhiêu cặp mắt nhìn ngó. Chỉ cần ta có những thái độ cử chỉ hoặc lời nói thiếu lịch sự tác phong đạo đức của người tu, thì họ cũng có thể rêu rao bày lỗi bêu xấu ta. Nhất là ta gần gũi lân la chuyện trò đùa cợt với phái nữ. Đó là điều họ chú ý đến ta nhiều nhứt. Vì thế, nên Tổ nhắc nhở ta chớ nên ngồi vào hàng con gái buôn bán. Đó là phương cách tránh tiếng chê bai tỵ hiềm của họ. Đồng thời, cũng không làm mất tín tâm của họ. Cho nên khi vào nơi chỗ đông người ta phải lưu tâm đến vấn đề nầy.

Trường hợp ta đứng lựa mua đồ và đang tính về giá cả, bỗng có người đến trả giá giành mua với ta, thì tốt hơn hết là ta nên tìm cách khéo léo xin lỗi người chủ bán để đi nơi khác. Vì ta không muốn tranh giành với họ. Đó là ta tránh sự phiền phức xảy ra không hay cho ta và cho họ. Đối với người tu, nhất là đối với người xuất gia thì chữ "Tín" rất là quan trọng. Khi đã trót hứa với ai điều gì thì ta không nên nuốt lời. Thất hứa là điều tối kỵ không nên có. Khi nói ra hứa với ai điều gì thì ta phải làm cho tròn lời hứa. Nếu như vì một lý do nào đó mà ta không thể thực hiện được lời hứa, thì ta nên trực tiếp xin lỗi người mà ta đã hứa. Đó là ta khéo bảo vệ uy tín của ta. Khi người ta đã mất niềm tin ở nơi mình, thì dù mình có nói hay đến đâu người ta cũng không còn tin tưởng nữa. Thế là việc giáo hóa của ta sẽ bị mất niềm tin ở nơi mọi người. Điều nầy rất quan trọng ta không thể xem thường được. Vì vậy, mà ở đây ta thấy Tổ đã nhắc nhở ta khi đã hứa mua của người trước, người sau tuy có bán rẻ hơn, cũng đừng bỏ kia mua đây, khiến người chủ nổi giận. Dù đây chỉ là việc nhỏ trong việc mua bán, nhưng nó nói lên cả cái uy tín của mình. Đã hứa thì không thể thất hứa. Ở đời, người ta hay coi thường việc hứa nầy. Người có chút tự trọng họ không thể coi thường lời hứa. Lời họ hứa như đinh đống cột. Lắm người chỉ biết hứa suông hứa cuội, hứa cho qua lề, thật lòng thì họ không có quan tâm tới. Đối với những người nầy ta nên tránh xa họ là tốt. Vì họ không xứng đáng để cho ta tin tưởng.

Điều sau cùng, Tổ cũng nhắc nhở chúng ta là không nên đứng ra bảo lãnh vấn đề nợ nần. Người xuất gia mà làm việc nầy thì thật là trái với lẽ đạo lý giải thoát. Người xuất gia là người dứt bỏ mọi thứ ràng buộc để được thảnh thơi an lạc giải thoát. Thế mà còn vướng vào việc nợ nần hoặc bảo lãnh những người đã mắc nợ thì còn gì là hạnh tu giải thoát? Ngày nay, có người còn cho kẻ khác vay nợ tính lời, thế thì còn gì là người tu hạnh xuất thế! Việc làm nầy vừa trái với đạo lý giải thoát, lại vừa mất hết phẩm chất cao thượng của người tu. Thật là đáng tiếc thay!

Câu hỏi

1. Tại sao không được kèo nài trả giá mắc rẻ? Như thế có phải thiệt thòi cho mình lắm không?

2. Có phải ai bán rẻ mình mua bất cần lời hứa hay không? Tại sao phải giữ lời hứa?

3. Tại sao không được bảo lãnh những người mắc nợ nần? Nếu bảo lãnh thì có tai hại gì?

Đệ Nhị Thập Nhị Phàm Sở Thi Hành, Bất Đắc Tự Dụng

Chánh Văn Phàm xuất nhập vãng lai, đương tiên bạch sư. Tác tân pháp y, đương tiên bạch sư. Trước tân pháp y, đương tiên bạch sư. Thế đầu đương tiên bạch sư. Tật bệnh phục dược, đương tiên bạch sư. Tác "Chúng Tăng" sự, đương tiên bạch sư. Dục hữu tự cụ bút chỉ chi bối, đương tiên bạch sư. Nhược phúng khởi kinh bối đương tiên bạch sư.

Nhược nhơn dĩ vật huệ thí, đương tiên bạch sư dĩ, nhiên hậu thọ. Kỷ vật huệ hậu thí nhơn, đương tiên bạch sư, sư thính nhiên dữ. Nhơn tùng kỷ giả tá; đương tiên bạch sư, sư thính nhiên hậu dữ; kỷ vật tùng nhơn tá vật, đương tiên bạch sư, sư thính đắc khứ. Bạch sư thính, bất thính, giai đương tác lễ, bất thính, bất đắc hữu hận ý.

Phụ vân: Nãi chí đại sư, hoặc du phương; hoặc thính giảng; hoặc nhập chúng; hoặc thú sơn, hoặc hưng duyên sự, giai đương bạch sư, bất đắc tự dụng.

Chương 22 Phàm Chỗ Ra Làm, Không Đặng Tự Ý

Dịch Nghĩa

Phàm khi ra vào qua lại, trước phải thưa thầy. Sắm pháp y mới, trước phải thưa thầy. Mặc pháp y mới, trước phải thưa thầy. Cạo đầu trước phải thưa thầy. Tật bịnh uống thuốc, trước phải thưa thầy. Muốn có riêng sắm món giấy viết chi, trước phải thưa thầy. Phàm muốn tụng kinh kệ chi, trước phải thưa thầy. Hoặc người đem vật cho mình, trước phải thưa thầy rồi, vậy sau mới thọ. Hoặc của mình muốn cho người khác, trước phải thưa thầy, Thầy ừ vậy sau mới cho. Người đến mình cậy mượn vật chi, trước phải thưa thầy, Thầy ừ vậy sau mới cho; mình muốn theo người cậy mượn vật chi, trước phải thưa thầy, Thầy ừ mới đặng đi. Thưa thầy cho cùng chẳng cho, đều phải làm lễ; thầy không cho cũng chẳng đặng có ý buồn.

Lời Phụ: Những đến việc lớn; hoặc đi du phương; hoặc đi nghe kinh; hoặc đi nhập chúng; hoặc đi giữ vườn, hoặc muốn xây dựng việc chùa chiền v.v... đều phải thưa thầy, chẳng đặng tự ý. Muốn làm gì trước cần thưa thỉnh Ta không nên tự ý làm càng Thưa thầy một cách nghiêm trang Được thầy cho phép đàng hoàng làm theo Mọi việc làm tuân theo phép tắc Việc riêng mình cân nhắc việc chung Vật gì mình muốn cần dùng Thưa qua thầy biết phục tùng kính dâng

Thầy chỉ dạy ân cần lưu ý Muốn nên người lập chí trung kiên Luật nghi phép tắc cửa thiền Phải nên tuân thủ người hiền dễ thương Dù việc nhỏ am tường học hỏi Phép thờ thầy theo dõi từng ly Việc gì cũng phải nghĩ suy Nói năng hành động luật nghi giữ gìn.

Giải thích từ ngữ

Du phương: Du là đi; phương là hướng. Đi nơi nầy nơi kia tìm các bậc thiện tri thức chỉ dạy để mình nương tựa học hỏi thì gọi là du phương.

Giữ vườn: giữ gìn tre cây hoặc các loại cây trái v.v... của chùa không để bị mất mát.

Nhập chúng: Nhập là vào; chúng là số đông. Nhập chúng nghĩa là vào trong Tăng chúng để cùng nhau tu học và gìn giữ sáu phép Lục hòa.

Đại ý

Phàm làm bất cứ điều gì trước phải thưa trình cho thầy biết và được thầy cho phép thì mới được làm. Không được tự tiện làm theo ý mình và cũng không được làm trước rồi thưa với thầy sau. Đó là điều vô lễ phải tránh.

Lược giảng

Là Sa di ta chưa đủ trình độ nhận thức những điều đúng sai, phải trái, hay dở v.v... vì thế nên mọi việc ta phải bạch trình qua cho thầy biết. Thầy là người hướng dẫn trực tiếp đời sống tâm linh đạo đức của ta. Cho nên mọi việc ta phải trình thầy. Dù việc lớn hay nhỏ ta cũng không được tự ý làm. Theo Luật dạy trừ 5 việc không thưa thầy thì không có lỗi: 1. Nhăn nhành dương. 2. Uống nước. 3. Khi đại tiện. 4. Đi tiểu tiện. 5. Lễ Phật hoặc lễ tháp trong phạm vi của chùa. Ngoài năm việc nầy ra còn các việc khác đều phải thưa với thầy. Sắm y mới hoặc mặc y mới đều phải thưa thầy. Nếu có bịnh cần đến thầy thuốc hoặc muốn uống thuốc gì, không phải thầy thuốc cho, đều phải thưa qua cho thầy biết. Không được tự ý dùng thuốc. Vì rất nguy hiểm khi chưa biết thuốc đó trị bịnh gì. Điều nầy các chú Sa di trẻ tuổi cần phải cẩn trọng lưu ý. Nếu lỡ uống lầm thuốc không đúng bịnh thì có thể gây ra nguy hiểm cho tánh mạng.

Ở trong chúng, ta phải tôn trọng đại chúng, không được tự chuyên tự hành làm theo ý mình. Trong thiền môn mỗi mỗi đều có quy luật phép tắc, mọi người đều phải tuân hành theo. Nếu làm những điều gì ngoài nội quy đã quy định, thì ta phải bạch trình cho thầy hoặc những người có trách nhiệm hướng dẫn trong chúng biết. Khi nào được những vị đó cho phép thì ta mới làm. Những gì thuộc của chung trong chùa, trong chúng, mình muốn sử dụng riêng thì đều phải xin phép không được tự ý sử dụng làm càng. Nếu làm càng không xin phép thì mình sẽ có lỗi với đại chúng. Đối với những vật dụng của Thường trụ, của chúng tăng mình không nên chiếm hữu xài riêng. Phạm điều nầy mang tội rất nặng. Là Sa di ta chỉ nên cố gắng học hỏi và làm theo những gì thầy dạy. Những gì chưa hiểu, chưa rõ, thì phải thưa trình nhờ thầy chỉ dạy. Hoặc những vị có nhiều kinh nghiệm sống lâu trong đạo hướng dẫn chỉ giúp cho mình.

Lễ nghi phép tắc đối với người xuất gia rất là quan trọng. Dù thời nào sống ở đâu, đối với những lễ nghi luật lệ trong chùa, ta cũng phải gìn giữ nghiêm trang. Vì đó là vai trò bổn phận chính yếu của người tu. Ta không nên có ý xem thường. Bởi lễ nghi là một truyền thống văn hóa cao đẹp lâu đời của dân tộc ta. Đối với người đời họ còn coi trọng và đề cao lễ nghĩa, hà tất gì ở trong đạo, nhất là trong thiền môn, chả lẽ người tu chúng ta không bằng người đời hay sao? Tất nhiên là phải được đề cao và quý trọng lễ nghĩa hơn.

Câu hỏi

1. Tại sao làm việc gì cũng phải thưa với thầy? Điều nầy có khắc khe quá đáng không? Nếu không, thì tại sao?

2. Vật chung trong chùa, trong chúng mình có nên xài riêng không? Nếu chiếm hữu sử dụng riêng cho mình, thì phạm tội gì? 3. Có nên làm việc theo ý mình muốn không? Nếu làm theo ý mình thì có lỗi gì?

Đệ Nhị Thập Tam

Tham Phương Chánh Văn Viễn hành yếu dã lương bằng. "Cổ nhơn" tâm địa vị thông, bất viễn thiên lý cầu Sư.

Phụ vân: "Niên ấu" giới thiền, vị hữu viễn hành, như hành bất đắc dữ bất lương chi bối đồng hành. Tu vị tầm sư phỏng đạo, quyết trạch sanh tử, bất nghi quan sơn, ngoạn thủy, duy đồ du lịch quảng viễn, khoa thị ư nhơn.

Sở đáo chi xứ, biệt phóng hành lý, bất đắc kỉnh nhập "điện đường". Nhứt nhơn khán hành lý, nhứt nhơn tiên tấn, vấn tấn, thủ thường trụ tấn chỉ, phương khả an đốn hành lý nhập nội.

Chương 23 Đi Tham Học Phương Xa

Dịch Nghĩa

Đi xa phải nương bạn lành. Bực cổ nhơn: lòng dạ chưa tỏ, chẳng nài đường xa nghìn dặm cầu thầy.

Lời phụ: Tuổi nhỏ giới luật còn thiếu. Thầy chưa cho đi xa, như đi không nên đồng đi với bạn không lành. Phải lo tìm thầy học đạo, quyết dứt đường sanh tử, đừng có xem non ngắm biển, lần tính dạo trải chỗ rộng xa, để khoe khoang với người. Đi đến chỗ nào, để hành lý ngoài ngõ, chẳng đặng mang ngay trong chùa. Một người coi đồ hành lý, một người vô trước hỏi thăm, coi phép nhà chùa lui tới thế nào rồi mình mới được đem để đồ hành lý vào trong.

Trên bước đường tầm sư học đạo Nương bạn lành tu tạo bản thân Dù cho nghìn dặm xa gần Quyết không nản chí phải tầm cho ra Điều nên nhớ tránh xa bạn ác Gần người hiền tươi mát thân tâm Dù cho khó nhọc khổ tầm Minh Sư chỉ giáo mê lầm tiêu tan Quyết tu học dứt đàng sanh tử Kết giao tình bạn lữ với nhau Tránh xa lời nói ngọt ngào Mà lòng gian ác như dao cắt lòng Đường học đạo cho thông sáng tỏ Đừng dạo chơi nhìn ngó cảnh tiên Nơi nào thấy có hữu duyên Thầy hiền bạn tốt ta liền dừng chân Đến nơi đâu người thân tất cả Học hạnh đầu "buông xả" muôn duyên Ân tình sư đệ trước tiên Đó là "của quý" khó tìm đâu ra.

Giải thích từ ngữ

Cổ nhơn: Người xưa, những vị đã trải qua nhiều kinh nghiệm trong cuộc sống và có tài năng đức hạnh cao.

Giới: Giới, tiếng Phạn gọi là Sila - Thi la. Có nghĩa là ngăn ngừa những điều sái quấy không cho phạm phải.

Luật: tiếng Phạn Vinaya, phiên âm Tỳ nại da, gồn những hiến chế, những nguyên tắc, những pháp thức, những quy luật, quy phạm để mình có thể sống hài hòa, hạnh phúc và đúng theo giáo pháp. Luật bao quát lớn hơn phạm vi của giới.

Hành lý: những đồ vật dụng cá nhân mang theo bên mình để xài. Gọi chung là hành lý. Bằng hữu: Bạn đồng tu một đạo gọi chữ "Bằng". Bạn đồng một chí hướng gọi chữ "Hữu". Bằng hữu là những người bạn lành đồng hành tốt, giúp đỡ lẫn nhau lúc vui cũng như khi buồn; lúc hoạn nạn, cũng như lúc an ổn.

Đại ý

158 Tha phương cầu học cần nương thầy hiền bạn tốt giúp đỡ nâng cao trình độ mở rộng kiến thức cho ta. Đó là những bậc thiện hữu tri thức mà ta cần phải khéo biết nương tựa học hỏi.

Lược giảng

Việc tha phương cầu học là điều rất tốt cho việc cầu tiến học hỏi của ta. Tuy nhiên, khi rời xa thầy ta phải nương bạn lành. Vì bạn lành là người có nhiều đức tánh hiền thiện và thanh cao. Kinh Hoan Dự nói: "Người bạn hiền là nền tảng muôn phước, có thể làm cho ta, hiện đời khỏi phải bị sa đọa và sau khi chết không bị rơi vào Tam đồ ác đạo". Tổ Qui Sơn nói: "Đi xa phải nương bạn lành, thường thường để nơi tai mắt mà học hỏi". Có câu: "Sanh ta ra là nhờ công ơn cha mẹ, làm nên thân ta là nhờ công ơn thầy bạn". Thầy hiền bạn tốt là điều kiện giúp cho đời ta thăng tiến trên bước đường tu tập. Thiếu điều kiện nầy, đời ta cũng khó mà thành công. Do đó, ta nên tìm thầy hiền bạn tốt mà nương tựa gần gũi học hỏi. Người xưa, người ta chọn bạn rất kỹ. Không phải đụng ai cũng giao du thân thiện. Khi đã gặp được bạn lành, bạn tốt, thì ta phải thật lòng quý kính. Đức tánh cao quý của người tu là ở chỗ thành thật. Thành thật chớ không phải ngu khờ. Phải biết năng động khéo léo quyền biến trong việc hành xử. Tình bạn giữ được lâu dài là ở chỗ biết tôn trọng thân thiện quý kính nhau. Thân nhau mà không hiểu nhau, tốt hơn là đừng thân. Phải có đức tánh bao dung và tha thứ thì mới giữ được tình bạn lâu dài. Người cố chấp ích kỷ hẹp hòi, chỉ biết lợi mình không thôi, không nghĩ gì đến kẻ khác, hạng người đó ta không nên giao du. Bởi giao du với họ ta chỉ chuốc thêm phiền phức cho ta mà thôi. Tốt hơn hết là nên tránh xa đối với hạng người nầy.

Kinh Nhơn Quả nói: Bạn lành có ba việc cần yếu:

1. Thấy mình có lỗi liền biết can cho nhau.

2. Thấy mình có việc tốt rất sanh tâm tùy hỷ.

3. Lúc mắc nạn khổ, không bỏ rời nhau.

Những lời dạy nầy ta cần khắc cốt ghi tâm trong khi hành xử. Lời Phật Tổ dạy không bao giờ sai lầm. Vì đó là Thánh giáo lượng làm sao sai trái cho được. Ta nên lấy đó làm mực thước trong khi giao du kết bạn.

Nếu những vị Sa di trẻ chưa có kinh nghiệm nhiều trong việc giao tiếp bạn bè, thì tốt nhứt là không nên rời thầy sớm. Bởi kinh nghiệm người xưa cho biết, tâm con người rất dễ bị tiêm nhiễm theo môi trường sống. Câu nói: "Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng". Lời dạy nầy dù ở bất cứ thời đại nào cũng có giá trị. Gần đâu nhiễm đó. Nhất là đối với tuổi trẻ tâm hồn còn non nớt trong trắng dễ bị ảnh hưởng tiêm nhiễm lắm. Gần người hiền thì tâm tánh trở nên hiền hậu. Gần kẻ ác, không sớm thì muộn cũng bị nhiễm độc. Sự huân tập ảnh hưởng môi trường sống của con người thật tối ư quan trọng. Chính vì thấu hiểu được tâm lý nầy, nên người xưa rất kỹ lưỡng trong khi giao tiếp bạn bè. Người thời nay, vì thiếu sự cân nhắc thận trọng kỹ càng, nên dễ bị ảnh hưởng bạn xấu khi nào không hay. Thân thiện với người hiền lành thì khó, chớ gần gũi với những kẻ bất lương thì rất dễ dàng. Một khi đã bị vướng vào cạm bẫy đau khổ rồi, muốn thoát ra cũng không phải là chuyện dễ. Cổ nhơn thường khuyến nhắc: "Đừng bao giờ gần và đùa giỡn với lửa, không khéo thì dễ bị phỏng cháy như chơi". Ấy thế mà, các bạn trẻ vẫn thích đùa giỡn với lửa, tức thích giao du với bạn ác, như thế thì thử hỏi làm sao tránh khỏi nguy hiểm? Nguy hiểm cho bản thân mình và làm đau khổ nghĩa là bị cháy lan đến những người thân xung quanh.

Tránh nhân thì không có quả. Ta phải ghi nhớ sâu đậm điều nầy.

Người tu chỉ có một con đường là muốn thoát khỏi con đường sanh tử khổ đau, nên mới chịu cực khổ tu hành. Muốn thế, thì ta cần phải nỗ lực trong việc tu tập hành trì. Tầm sư học đạo, cầu thiện hữu tri thức chỉ dạy điều hay lẽ phải, đúng theo đạo lý giác ngộ giải thoát là điều tối thiết yếu gấp rút cho đời tu của chúng ta. Ngày tháng trôi qua nhanh chóng khác tợ tên bay, vô thường tấn tốc, như lửa cháy đầu, phải mau ý thức gấp rút tu hành, đâu nên chần chờ luống phí thời gian một cách vô ích. Đó là những lời cảnh thức của chư Phật Tổ mà ta cần phải lưu tâm y theo đó mà tu hành chóng được an vui giải thoát vậy.

Câu hỏi

1. Tại sao đi xa phải nương bạn lành? Thế nào là bạn lành? Và người bạn lành giúp ta như thế nào?

2. Tại sao tuổi nhỏ không được đi tìm thầy học đạo? Như vậy có thiệt thòi cho ta lắm không? 3. Mục đích tối hậu của người xuất gia là gì?

Đệ Nhị Thập Tứ

Y Bát DanhTướng Chánh Văn "Ngũ điều y" Phạm ngữ "An đà hội" thử vân: Trung túc y. Diệc vân "Hạ y". Diệc vân "Tạp tác y". Phàm tự trung chấp lao phục dịch, lộ đồ xuất nhập vãng hườn, đương trước thử y. Đắp y kệ vân:

Thiện tai giải thoát phục Vô thượng phước điều y Ngã kim đảnh đái thọ Thế thế bất xả ly Án tất đà da, ta bà ha.

"Thất điều y", Phạm ngữ "Uất đa la tăng". Thử vân: Thượng trước y. Diệc danh "nhập chúng y". Phàm lễ Phật tu sámtụng kinh, tọa thiền, phó trai, thính giảng, Bố tát, Tự tứ, đương trước thử y. Đắp y kệ vân:

Thiện tai giải thoát phục Vô thượng phước điều y

Ngã kim đảnh đái thọ Thế thế thường đắc phi

Án độ ba, độ ba ta bà ha.

"Nhị thập ngũ điều y", Phạm ngữ "Tăng già lê", Thử vân "Hiệp" diệc van "Trùng". Diệc vân tạp toái y. Phàm nhập vương cung thăng tòa thuyết pháp, tụ lạc, khất thực, đương trước thử y. Đắp y kệ vân:

Thiện tai giải thoát phục Vô thượng phước điền y Ngã kim đảnh đái thọ Quảng độ chư quần sanh

Án, ma ha ca bà ha, tra tất đế, ta bà ha.

Chương 24

Danh Và Tướng Của Y Bát Dịch Nghĩa "Y ngũ điều", theo tiếng nói cõi trời "Phạm Thiên" kêu là "An đà hội", còn tiếng nước Tàu gọi là "Trung túc y". Cũng kêu là y bực "Hạ". Cũng gọi là "Tạp tác y". Phàm trong chùa làm lụng công việc, đi đường ra vào, qua lại, phải đắp y nầy. Khi đắp y đọc bài kệ như vầy:

"Lành thay áo giải thoát Y vô thượng phước điền Ta nay đầu đội chịu Đời đời chẳng bỏ rời"

Án tất đà da, ta bà ha ( 3 lần )

"Y thất điều". Theo tiếng cõi trời "Phạm Thiên" gọi là "Y uất đa la tăng". Tiếng nước Tàu gọi là "Thượng trước y". Cũng gọi là "y nhập chúng". Phàm lạy Phật, sám hối, tụng kinh, ngồi thiền, đi chứng trai, đi nghe kinh, ngày Bố tát, ngày Tự tứ, phải mặc y nầy. Khi đắp y đọc bài kệ như vầy:

"Lành thay áo giải thoát Y ruộng phước không trên Tôi nay đầu đội chịu Đời đời hằng đặng đắp". Án độ ba, độ ba ta bà ha ( 3 lần ).

Y hai mươi lăm điều. Tiếng nói của trời Phạm Thiên kêu là Tăng già lê. Tàu gọi Hiệp y, cũng gọi Trùng y. Cũng kêu là Y tạp toái. Phàm vào cung vua, thăng tòa thuyết pháp, vào làng khất thực, phải mặc y nầy. Đắp y 25 điều đọc bài kệ như vầy:

"Lành thay áo giải thoát Áo ruộng phước không trên Ta nay đầu đội chịu Rộng độ các quần mê" Án ma ha ca ba, tra tất đế, ta bà ha ( 3 lần )

Người xuất gia ba y vừa đủ Luôn bên mình dù ngủ ở đâu Y là ruộng phước trồng sâu Y là giải thoát dứt sầu tử sanh Y năm điều sẵn dành chấp tác Y bảy điều Bố tát tụng kinh Lễ nghi pháp sự an bình Lạy Phật, sám hối, nghe kinh hằng ngày Tăng già lê chẳng sai điều khoản Hăm lăm điều xứng đáng Sa môn Phạm hạnh cao quý đáng tôn Luật nghi sáng rỡ tiếng đồn bay xa Noi hạnh nguyện Thích Ca giáo chủ Rộng chơn truyền đầy đủ pháp âm

Những lời Phật dạy cao thâm Trọn đời học hỏi nghiên tầm bền lâu

Giải thích từ ngữ

Sám hối: Sám là tiếng Phạn, gọi là Samma; Hối là tiếng Trung Hoa, gọi là hối quá. Ghép hai chữ Sám và Hối lại, nó có nghĩa là ăn năn hối lỗi. Sám là ăn năn lỗi trước đã tạo; Hối là nguyện chừa bỏ lỗi sau và quyết không bao giờ tái phạm.

Tự tứ: Tự là mình; Tứ là mặc tình. Nghĩa là tự mình phát lồ sám hối những lỗi lầm đã gây ra trong suốt thời gian ba thánh an cư.

Bố tát: Trung Hoa dịch là trưởng tịnh. Trưởng là nuôi lớn; tịnh là trong sạch. Nghĩa là nuôi lớn căn lành.

Đại ý

Nói về ý nghĩa ba y của một vị Tỳ kheo. Một Sa di khi thọ đại giới thì phải hội đủ ba y: Ngũ điều y, Thất điều y và Cửu điều y. Mỗi chiếc y khi đắp vào đều có bài kệ và người đắp y phải học thuộc lòng những bài kệ nầy. Đó là những chiếc y giải thoát vậy.

Lược giảng

Người xuất gia bên chư Tăng, khi thọ Cụ túc giới, hay Đại giới (gồm có 250 giới ) và ba chiếc y: Ngũ điều y, Thất điều y và Cửu điều y. Nói "Điều" là vì người ta cắt rọc từng miếng may ráp lại, từng ô giống như những thửa ruộng. Cho nên mới gọi là Phước điền y. Theo truyền thuyết, một hôm đức Phật cùng với các môn đệ đứng trên núi Linh Thứu ngắm nhìn cảnh sinh hoạt của nông dân và những cánh đồng mênh mông dưới chân núi. Ngài thấy những thửa ruộng được chia thành từng luống cách ly với nhau, vừa để phân biệt quyền sở hữu của mỗi người đồng thời để canh tác, nhất là trong việc giữ nước. Từ hình ảnh nầy đức Phật liên tưởng đến các thầy Tỳ kheo. Đức Phật nghĩ rằng, các thầy Tỳ kheo như những ruộng phước để chúng sanh gieo trồng hạt giống Bồ đề; nếu các thầy tu tập giới đức thanh tịnh trang nghiêm, thì bản thân các thầy như mảnh ruộng tốt làm cho chúng sanh gieo giống được mùa. Bằng ngược lại, các thầy là mảnh đất cằn cỗi không đem lại nguồn sống tốt cho mọi người. Vì vậy, chiếc y của thầy Tỳ kheo, dù là y bá nạp hay cắt may đều phải thành từng ô vuông nho nhỏ kết lại mà không được mặc vải liền. Ý nghĩa y Phước điền được xuất xứ từ ngày ấy.

Y ngũ điều, tiếng Phạn gọi là An đà hội, Trung Hoa gọi là Trung túc y. Cũng gọi là y bậc hạ, cũng gọi là Tạp tác y. Vì y nầy mặc sát trong thân và làm mọi công việc ở trong chùa. Thường các thầy Tỳ kheo ít thấy đắp y nầy. Vì khi làm việc mà đắp y nầy vào thì không được gọn gàng cho lắm. Tuy nhiên, cũng có nơi khi làm việc thường đắp y nầy. Trường hợp như chư Tăng, Ni ở trong tu viện của cố Hòa thượng Tuyên Hóa, ta thấy những vị thọ đại giới đắp y nầy làm việc. Ngoài ra, chúng tôi chưa thấy ở nơi nào khác.

Mỗi khi đắp y nầy đều đọc thầm bài kệ như trên đã nêu. Chiếc y như là một lá bùa hộ mạng, luôn luôn phải ở bên mình không được rời ra. Nên nói y bất ly thân là thế. Ngoài chiếc y ngũ điều ra, còn có y thất điều và y cửu điều. Y thất điều, tiếng Phạn gọi là Uất đa la tăng, Trung Hoa gọi là Thượng trước y. Thượng trước y có nghĩa là thường mặc chiếc y nầy.

Y nầy còn gọi là y nhập chúng. Nghĩa là khi vào trong chúng tăng đắp mặc vậy. Chiếc y thất điều nầy phải nói rất là thông dụng. Phàm lạy Phật, sám hối, tụng kinh, ngồi thiền, đi chứng trai, đi nghe kinh, ngày Bố tát, ngày Tự tứ v.v... tất cả đều mặc y nầy.

Bài kệ khi đắp y nầy, so với bài kệ đắp y ngũ điều ta thấy ba câu đầu giống nhau, chỉ có câu thứ tư thì hơi khác một chút. Câu thứ tư của y ngũ điều là: "Thế thế bất xả ly" (đời đời chẳng bỏ rời ). Còn câu thứ tư của y thất điều nầy là: "Thế thế thường đắc phi" (đời đời hằng đặng đắp) Lời tuy có khác đôi chút, nhưng ý nghĩa thì giống nhau. Y cửu điều, tiếng Phạn gọi là Tăng già lê, tiếng Trung Hoa gọi là Hiệp y, cũng gọi là Trùng y. Nói Hiệp y là vì y nầy cắt rọc từng miếng, rồi hợp lại may thành cái y. Còn nói Trùng y, vì y nầy may chồng nhiều lớp. Y nầy còn có tên khác gọi là Y tạp toái. Nói y tạp toái là bởi vì y nầy số điều của nó nhiều lắm.

166 Công dụng của y nầy thường đắp mặc vào những lúc như vào cung vua ( thời xưa ) thời nay như vào trong phủ tổng thống chẳng hạn, thăng tòa thuyết pháp, vào làng khất thực. Y nầy có 9 bực: Bực hạ có 3; bực trung có 3 và bực thượng có 3.

Bực hạ có ba:

a. Y 9 điều.

b. Y 11 điều.

c. Y 13 điều. Hai miếng dài một miếng vắn.

Bực trung có ba: a. Y 15 điều b. Y 17 điều.

c. Y 19 điều.

Ba miếng dài một miếng vắn.

Bực thượng có ba:

a. Y 21 điều. b. Y 23 điều.

c. Y 25 điều

Bốn miếng dài một miếng vắn.

Bài kệ đắp y nầy 3 câu đầu cũng giống như 2 bài kệ trước, chỉ có câu thứ 4 có khác: "Quảng độ chư quần mê". Các chúng sanh chưa tỏ ngộ đạo lý giải thoát gọi chung là quần mê. Ba y nầy là pháp phục của Tỳ kheo, lẽ ra thì Sa di không nên biết.

Tuy nhiên, vì muốn cho Sa di trước biết danh tướng tuyệt diệu siêu thoát của 3 y, nên mới ghi chép vào phần nầy, chớ không phải là để cho Sa di đắp mặc. Sa di chỉ được đắp y mạn điều ( chỉ có 2 điều xuống ) tuyệt đối không được đắp mặc chiếc y nào khác. Trong Giới Đàn Kinh có nói về ý nghĩa khi đắp ba y:

1. Mặc "y ngũ điều" dứt tâm tham của thân nghiệp. 2. Mặc "y thất điều", dứt tâm sân của khẩu nghiệp. 3. Mặc "đại y" dứt tâm si của ý nghiệp.

Tóm lại, khi mặc vào những chiếc y nầy ta nên nhớ: Đời sống phải đạm bạc đơn giản, nhớ đến công lao của những người cày cấy và những người dệt vải, làm ruộng tốt cho chúng sanh gieo giống phước điền và gây cho họ phát khởi tín tâm, Bồ đề tâm, xả ly triền phược. Sau cùng là phải hằng tỉnh thức luôn sống trong chánh niệm, giác ngộ và giải thoát.

Câu hỏi

1. Hãy cho biết ý nghĩa đại khái của ba y? và công dụng của ba y như thế nào? 2. Tại sao Sa di chỉ biết qua mà không được đắp mặc ba y? 3. Sự khác biệt giữa ba bài kệ đắp y như thế nào? Hãy so sánh và dẫn chứng cho biết.

Danh Và Tướng Của Y Bát ( Tương Tục )

Chánh Văn "Bát", Phạm ngữ "Bát đa la". Thử vân "Ứng lượng khí".

Vị "Thể, "Sắc, Lượng" tam giai ứng pháp cố. Thể, dụng ngỏa, thiết, nhị vật. Sắc, dĩ dược yên huân tri. "Thiết bát"

dụng hạnh tử, ma tử, đạo dực, đẳng, huân tắc hắc sắc, cáp sắc, hoặc khổng tước yết sắc. Lượng tắc phân thượng, trung, hạ. 168 Cụ Phạm ngữ Ni sư đàn thử vân Tọa cụ, diệc vân: Tùy túc y khai cụ kệ vân:

Tọa cụ Ni sư đàn Trưởng dưỡng tâm miêu tánh Triển khai đăng Thánh địa Phụng trì Như Lai mạng Án đàn ha, đàn ba, ta bà ha

Danh Và Tướng Của Y Bát ( tiếp theo )

Dịch Nghĩa Bát: cái bát đây, tiếng Phạn gọi là Bát đa la. Tiếng Tàu gọi là Ứng lượng khí. Nghĩa là cái "Thể" cái "Sắc", cái "Lượng", ba cái đều đúng như pháp. Thể, dùng hai món sành và thiết. Sắc, lấy các thứ thuốc đốt lên khói rồi xông làm hoại sắc. Bát bằng thiết, thì lấy hột hạnh nhơn, hột mè với cám nếp v.v... xông làm màu sắc đen xám, như sắc con chim bồ câu, hoặc sắc giống như cổ con chim khổng tước. Lượng, có phân ra thượng, trung và hạ. Cụ: cái cụ tiếng Phạm gọi là "Ni sư đàn", Tàu gọi "Tọa cụ"

cũng gọi "Tùy túc y". Khi trải cụ ra ngồi, đọc bài kệ như vầy:

"Cái tọa cụ gọi "Ni sư đàn" Nuôi lớn lòng tánh tốt Mở mang lên cõi thánh Vâng giữ mạng Như Lai".

Án đàn ba, đàn ba ta bà ha ( 3lần )

Hạnh khất sĩ xin ăn bằng bát Đi từng nhà giải thoát an nhàn Rày đây mai đó lang thang Phương trời cao rộng chẳng màn lợi danh Nuôi chí lớn trời xanh vươn tới Bước chân đi thơ thới thân tâm Chân trời góc biển xa xăm Nơi nào "hạnh phúc" chẳng tầm đâu xa Người tu Phật phá tà hiển chánh Noi tấm gương Hiền Thánh chơn tu Ba y bình bát vân du Chùa cao Phật lớn ao tù khổ tâm Bồ tát đạo thậm thâm công đức Vì chúng sinh đoạn dứt vô minh Độ đời cứu vớt sinh linh Con đường "Bi Trí" an bình thế gian.

Giải thích từ ngữ

Bát: Nói đủ là Bát đa la, Trung Hoa dịch là Ứng lượng khí. Công dụng của cái bát là để đựng thức ăn. Đức Phật và Tăng đoàn thời xưa cũng như các Tăng đoàn thời nay theo hệ phái Phật giáo Nam tông đều mang bát đi xin ăn, gọi chung là khất sĩ. Phật giáo Bắc tông thì ít khi sử dụng cái bát, vì không có đi khất thực như Phật gìáo Nam tông.

Ứng lượng khí: Chữ ứng là ứng hợp; chữ lượng là lường tức là sức dung chứa, khí là đồ vật. Nghĩa là tùy theo sức tiêu thụ của mỗi người mà hình thể và dung lượng sức chứa của mỗi cái bát lớn nhỏ khác nhau. Nói cụ thể rõ hơn là tùy theo cái bao tử của mỗi người mà kích cỡ của mỗi cái bát lớn nhỏ không đồng.

Ni sư đàn: Tiếng Phạn gọi là Ni sư đàn, Trung Hoa gọi là Tọa cụ. Tọa cụ là dùng một miếng vải dài thường mang theo bên mình để lót ngồi hoặc nằm. Cho nên còn gọi là Tùy túc y. Vì nó rất tiện cho việc mang theo như để hộ thân trong lúc nằm ngồi nên Phật mới chế ra vậy.

Đại ý

Nói về thể, sắc và lượng cũng như công dụng của cái bát trong khi đi trì bình khất thực và cái tọa cụ mang theo bên mình dùng nó rất tiện lợi trong lúc ngồi hoặc nằm.

Lược giảng

Cái bát rất thông dụng trong thời đức Phật và Tăng đoàn còn tại thế. Về màu sắc, hình thể và dung lượng của mỗi cái bát có khác nhau. Sở dĩ có khác nhau là tùy theo nhu cầu tiêu thụ và sở thích của mỗi người. Nếu người nào có sức tiêu thụ mạnh thì dung lượng của cái bát rộng lớn hơn. Ngược lại, thì hình thể và dung lượng của cái bát đương nhiên là nhỏ hơn. Tuy nhiên, dù lớn hay nhỏ cũng là đồ để chứa đựng những thực phẩm trong khi đi xin ăn. Việc đi xin ăn đối với thời Phật cũng như hiện nay ở các nước Phật giáo Nguyên Thủy ( Nam tông ), phải nói rất là đơn giản cực kỳ tiện lợi và giải thoát.

Không như Phật giáo Phát triển (Bắc tông ), đều phải lo nấu nướng thức ăn ở trong chùa. Tuy nhiên, dù Phật giáo Bắc tông không có mang bình bát đi xin ăn từng nhà, nhưng cũng là người khất sĩ xin thức ăn tại chỗ. Nghĩa là các Đàn na thí chủ mang thức ăn tới cúng dường. Người xuất gia thường thọ dụng "Tứ sự" cúng dường do Đàn na thí chủ dâng cúng. Tứ sự cúng dường gồm có: y phục ( vải sồ quần áo ), ẩm thực ( thức ăn, thức uống ) ngọa cụ ( dụng cụ để nằm như giường, chiếu v.v...) thang dược ( thuốc thang ). Như vậy, tất cả cũng là người xin ăn. Đã thế, thì đâu có gì phải kiêu hãnh với mọi người. Chính vì xin ăn tại chỗ, nên mới bày ra việc nấu bếp. Có nơi, chư Tăng, Ni đích thân làm bếp. Nhất là ở các Tu viện hay Thiền viện. Điều nầy, nếu nhìn ở một góc cạnh nào đó, tất nhiên sẽ không làm sao tránh khỏi sự bận rộn mất nhiều thời giờ trong việc tu học. Tuy nhiên, nếu người khéo biết tu thì cũng không có gì làm mất thời giờ. Luận ở đời, chắc không ai bận rộn hơn một ông vua, thế mà ngày xưa vua Trần Thái Tông là một ông vua cư sĩ ngồi ở ngai vàng trị nước an dân mà ngài vẫn tu được. Chẳng những tu được thôi mà ngài còn chứng đắc lý "Thiền" nữa. Đó mới là tu hay. Tu trong mọi thời gian, nơi chốn và bận rộn. Mỗi ngày, ngài dành thời gian ngồi thiền sáu thời một ngày. Ngài có để lại cho đời một tác phẩm "Khóa Hư Lục" nổi tiếng trong nhà thiền. Thế là ai dám cho rằng làm việc tu không được. Chẳng qua mình để tâm chạy theo duyên, theo cảnh nên không tu được đó thôi. Xin đừng đổ thừa cho cảnh duyên bên ngoài. Người biết tu không luận thời gian rảnh hay không rảnh. Bất cứ làm gì, ở đâu và đi đâu cũng đều tu được cả. Chỉ cần đối cảnh "vô tâm", thì nơi nào cũng là Thiền cả. Thế thì còn hỏi thiền, học thiền làm gì nữa. Chữ tu nói ở đây, không có nghĩa là sửa đổi theo ý nghĩa thông thường, mà nó có nghĩa là giữ chánh niệm trong mỗi phút giây hành động. Phải hằng giữ chánh niệm những gì đang xảy ra ngay trong giây phút hiện tại. Như vậy đối với các vị nầy, tuy họ làm bếp nhưng cũng vẫn tu được, đâu có gì trở ngại. Nói làm bếp chỉ là đơn cử một việc trong thiền môn đó thôi. Ngoài ra, còn rất nhiều công việc khác nữa.

Ngược lại, đối với những phật tử, dù xuất gia hay tại gia chưa biết ứng dụng tu thì có khác. Nhất là đối với các phật tử tại gia. Phải thành thật mà nói, đại đa số các chùa hiện nay khu nhà bếp phần nhiều đều do quý cô phật tử tại gia phụ trách. Họ là những người phát tâm đến chùa làm công quả giúp cho chùa. Việc tu học đối với họ dường như họ không mấy quan tâm cho lắm. Họ chỉ biết làm công quả nấu bếp phục vụ cho Tăng, Ni và mọi người là họ cảm thấy mãn nguyện vui lắm rồi! Họ làm công quả để kiếm chút ít phước đức thế thôi! Thật ra, không ai phủ nhận tấm lòng tốt của họ. Có người họ phục vụ một cách chân thành tận tâm lực. Tuy nhiên, không phải ai cũng được như thế. Chính vì chỉ biết một bề làm công quả, không quan tâm đến việc tu học, dù có những khóa tu học mở ra ở trong chùa, nhưng họ cũng vẫn quyết không tham dự. Do thiếu hiểu biết về đường lối tu tập, nên có những phật tử gây ra cái "khẩu nghiệp" không tốt. Có người họ làm bằng cái tâm sân si, ganh tỵ, tật đố, tỵ hiềm... nên mới có gây ra sự hơn thua tranh chấp cãi vã bực tức hờn giận nhau. Từ đó, nên mới xảy ra việc bất hòa và tệ hơn nữa, họ lại chia thành bè đảng phe nhóm. Đã có phe nhóm đương nhiên là có sự chống đối công kích lẫn nhau. Thay vì đoàn kết, hòa hợp, yêu thương, cảm thông trong tình huynh đệ, thì họ lại cố tình gây nên hận thù và ly gián chia rẽ nhau. Làm cho chư Tăng, Ni trong chùa phải đứng ra giải hòa dằn xếp có khi nhức đầu mà cũng không giải quyết được. Vì ai cũng giành lý lẽ bảo thủ cố chấp phần phải về mình. Tình trạng nầy không riêng gì chùa nào, hầu như ít nhiều gì các chùa đều gặp phải.

Ngoài ra, nhà bếp còn là nơi lắm lời nhiều chuyện, bàn ra tán vô chuyện thiên hạ sự. Trong lúc làm việc, thay vì mỗi người nên nhiếp tâm gìn giữ chánh niệm, thì họ lại tán hưu, tán vượn, hết chuyện người nầy, đến chuyện người khác. Toàn là những chuyện thị phi bù khú vô ích ở thế gian. Thậm chí, có người còn nói rằng, ai muốn biết tin tức hay dở, tốt xấu gì của cộng đồng xã hội thì cứ việc đi vào trong nhà bếp của các chùa là sẽ biết ngay. Vì ở đó có nhiều thông tin lắm. Toàn là những tin xấu chớ ít khi có tin tốt.

Tệ hơn nữa, có những phật tử đến chùa lần đầu tiên, họ vào nhà bếp, chứng kiến cái cảnh cãi cọ rầy rà, hơn thua tranh chấp phải trái với nhau và nhất là bàn tán chuyện thị phi khen chê người nầy, người nọ, từ đó về sau họ không dám bén mãng lui tới chùa và nhất là ở khu nhà bếp. Thay vì đi chùa làm công quả cho có phước, nhưng phước đâu không thấy mà thấy toàn là tội lỗi. Làm cho người ta mất tín tâm đi chùa thì mình có tội lớn lắm. Khi chứng kiến như thế, đến đâu họ cũng rêu rao bêu xấu chung làm ảnh hưởng cho chùa không ít. Một con sâu làm sầu nồi canh là thế.

Nói lên điều nầy thật quá đau lòng! nhưng đó lại là một sự thật. Chúng ta không thể che giấu đôi mắt tinh xảo thiên hạ được. Chúng tôi đề nghị, chư Tăng, Ni trong các chùa nên khuyến khích nhắc nhở các phật tử công quả ở nhà bếp nên sắp xếp công việc để có thời gian tu học và nghe pháp. Đến chùa mà không chịu tu học, thì đó là một thiệt thòi cho người phật tử rất lớn. Vẫn biết mỗi người có một biệt nghiệp và căn cơ trình độ khác nhau. Nhưng dù căn cơ trình độ nào đến chùa mà không chịu tu học, thì đó chưa phải là người phật tử chơn chánh biết đi chùa. Mục đích chính của người phật tử đi chùa là cốt để tu học, chớ không phải chỉ biết lo làm công quả không thôi. Có người cho rằng, người phật tử đến chùa làm công quả là họ đã tu rồi. Quan niệm đó thật là phiến diện.

Người nói như thế, bản thân họ cũng chưa hiểu rõ chữ tu là gì.

Nếu bảo làm công quả là tu, thì tại sao lại có những chuyện cãi vã rầy rà tranh chấp giận hờn trách móc ganh ghét lẫn nhau? Nói rõ ra, tu phước còn chưa có, có đâu tu huệ. Nếu thật sự tu phước, thì khi làm, họ không có những ý niệm ăn thua và ganh ghét giận hờn trách móc với nhau. Như thế thì làm sao có phước? Tu là sửa là dẹp trừ bớt những tập khí phiền não không tốt. Nhất là ba thứ độc tố: "Tham, Sân, Si".

Ngày nào còn nuôi dưỡng ba thứ độc tố nguy hiểm nầy, thì ngày đó chúng ta vẫn không bao giờ có được an ổn tốt đẹp trong cuộc sống.

Mong sao mỗi người nên tự quán chiếu lại bản thân mình để cố gắng tu tập ở nơi ba nghiệp thân, khẩu, ý cho thanh tịnh. Công quả giúp chùa là tốt, nhưng đừng coi đó là việc tu của mình. Đó là một quan niệm sai lầm cần phải chỉnh đốn lại. Nếu công quả mà giữ gìn ba nghiệp nữa thì thật là quá tốt. Đó mới được lợi ích cho mình và người một cách thiết thực vậy. Chúng ta nên biến nhà bếp thành một đạo tràng. Mỗi người làm trong chánh niệm, chỉ nói những điều cần thiết ái ngữ trong tinh thần yêu thương xây dựng, chỉ bảo nhắc nhở cho nhau trong ôn hòa, từ tốn, như vậy thì nhà bếp cũng là đạo tràng thanh tịnh rồi. Thế thì còn tìm kiếm đạo tràng ở đâu nữa. Tâm yên tịnh, thì nơi nào mà không phải là đạo tràng. Được như vậy, thì hay biết mấy. Không những lợi ích cho mình mà còn đem lại sự lợi lạc cho mọi người một cách thiết thực vậy.

Mong lắm thay! Ta nên y theo bài kệ Phật dạy nầy để hành trì:

Thiện hộ ư khẩu ngôn Tự tịnh kỳ chi ý Thân mạc tức chư ác Thử tam nghiệp đạo tịnh Năng đắc như thị hành

Thị đại tiên nhân đạo "Nghĩa là khéo léo mà giữ miệng lưỡi lời tiếng, tự mình làm sạch tâm trí của mình và thân thể nữa cũng đừng làm ác, đó là đường sạch của ba nghiệp, khả năng đạt được đường sạch như vậy, chính là đường đi của bậc đại tiên. Hay nói một cách ngắn gọn là: Khéo giữ gìn thân miệng, ý; đừng nghĩ bậy, đừng nói bậy, đừng làm bậy. Đó là giới kinh của đức Thế Tôn" ( lời dịch của cố HT Thích Thiện Siêu )

Đồng với ý nghĩa nầy, ở một bài kệ khác đức Phật cũng dạy:

"Chư ác mạc tác Chúng thiện phụng hành Tự tịnh kỳ ý Thị chư Phật giáo"

Nghĩa là các điều ác chớ làm, vâng làm các điều lành, giữ tâm ý mình cho trong sạch, đó là lời chư Phật dạy. Bài kệ nầy không riêng gì đức Phật Thích Ca dạy, mà tất cả chư Phật cũng đều dạy như thế. Vì nó rất là quan trọng cho người tu hành.

Qua hai bài kệ ngắn gọn Phật dạy trên, có thể nói tóm thâu tất cả những yếu lý Phật dạy trong các kinh điển. Bởi tất cả không ngoài gìn giữ ở nơi ba nghiệp cho trong sạch. "Ba nghiệp hằng thanh tịnh, đồng Phật vãng Tây phương". Như vậy sự tu hành của chúng ta chỉ cần mỗi người khéo gìn giữ ở nơi ba nghiệp: "Thân, Ngữ, Ý" cho trong sạch thì chúng ta sẽ trở thành một bậc thánh nhân nho nhỏ rồi.

Trên có nói đến tọa cụ hay tùy túc y là vật để mang theo khi cần lót ngồi hoặc nằm. Đây là vật dụng rất cần thiết trong khi đi khất thực. Điều nầy thời Phật thì rất cần đến, nhưng không biết các Sư Nam tông còn dùng đến hay không. Thú thật, tôi chưa từng thấy nên không biết có hay không. Riêng về Phật giáo Bắc tông, vì không có du phương khất thực nên việc sử dụng tọa cụ nầy chắc cũng không có ai mang theo. Đúng luật Phật chế đều phải có, nhất là trong khi thọ giới Tỳ kheo. Giới Tỳ kheo cũng chính là giới khất sĩ. Cho nên các thầy Sa di khi thọ giới Cụ túc đều phải sắm sẵn cái tọa cụ nầy.

Câu hỏi

1. Khất sĩ là gì? Đời sống của một vị khất sĩ ra sao?

2. Ý nghĩa của cái bình bát như thế nào? Và ai là người thường sử dụng cái bình bát nầy?

3. Hãy cho biết ý nghĩa và công dụng của cái tọa cụ như thế nào?