Sa Di Oai Nghi Giản Lược

Đệ Nhị

Sự Sư

Chánh văn

Đương tảo khởi. Dục nhập hộ đương tiên tam đờn chỉ. Nhược hữu quá, “Hòa Thượng”, “A Xà Lê”, giáo giới chi, bất đắc hoàn nghịch ngữ. Thị “Hòa Thượng”, “A Xà Lê”, đương như thị Phật. Nhược sử xuất bất tịnh khí, bất đắc thóa, bất đắc nộ nhuế. Nhược lễ bái, sư tọa thiền, bất ưng tác lễ; sư kinh hành, bất ưng tác lễ; sư thực, sư thuyết Kinh, sư sớ xỉ, sư tháo dục, sư manh tức, đẳng, câu bất ưng tác lễ; sư bế hộ, bất ưng hộ ngoại tác lễ, ưng đờn chỉ tam biến, sư bất ứng ưng khứ. Trì sư ẩm thực, giai đương lưỡng thủ bổng, thực tất liễm khí đương từ từ.

Chương 2 Phép Thờ Thầy

Dịch Nghĩa Phải dậy sớm. Muốn vào cửa, trước phải khảy móng tay ba lần. Bằng có lỗi, thầy “Hòa thượng”, thầy “A xà lê”, dạy răn đó, chẳng đặng nói trả lại. Coi thầy “Hòa thượng”, và thầy “A xà lê”, cũng như coi Phật vậy. Hoặc thầy sai đổ đồ bất tịnh, chẳng đặng khạc nhổ, chẳng đặng giận hờn. Hoặc lễ bái, thầy ngồi thiền, chẳng nên làm lễ, thầy đi kinh hành chẳng nên làm lễ. Thầy ăn cơm, thầy nói Kinh, thầy xỉa răng, thầy tắm rửa và thầy ngủ nghỉ v.v... đều không nên làm lễ. Thầy đóng cửa không nên làm lễ ngoài cửa. Muốn vào cửa làm lễ, phải khảy móng tay ba lần, thầy chẳng đáp nên lui. Đem đồ ăn cho thầy đều phải bưng hai tay. Ăn xong, dọn đồ phải sẻ sẻ.

Là Sa di ta cần phải nhớ Điều thứ hai phép tắc thờ thầy Siêng năng dậy sớm hầu thầy Xem thầy có bảo ta đây giúp liền. Muốn vào cửa trước tiên phải gõ Cho thầy hay rồi mới bước vào Thưa trình tự sự trước sau Nếu mà có lỗi phải mau sửa liền, Lời thầy dạy bền kiên ghi nhớ Khắc vào lòng khác tợ nam châm Hầu thầy sớm tối bao năm Không nên chểnh mảng thành tâm phụng thờ. Thầy sai đổ đồ dơ bất tịnh Phải vui lòng cải lệnh không nên Cũng đừng gớm nhổ trên nền Tứ đại dơ bẩn có bền sạch đâu.

Khi làm lễ đứng hầu phải lúc Thầy kinh hành hoặc lúc ăn cơm

Hầu thầy túc trực sớm hôm

Ngủ nghỉ ăn uống luôn dòm để tâm.

Giải thích từ ngữ

Đồ bất tịnh: Đồ đại tiện, đồ tiểu tiện, và các thứ nhơ bẩn nhớp nhúa khác, như ống nhổ v..v..

Ngồi thiền: Ngồi theo tư thế bán già hoặc kiết già. Ngồi thiền là nhiếp tâm an trụ vào một cảnh cho tâm được chánh định.

Đại ý:

Đoạn nầy dạy ta về cách thức hầu thầy mọi việc cần phải cẩn thận, chu đáo, và luôn luôn siêng năng làm mọi việc khi thầy cần sai bảo.

Lược giảng

Về phép thờ thầy, tại sao phải dậy sớm?

Vì trong Phật pháp một đêm chia làm ba thời: đầu hôm, giữa đêm và buổi khuya. Gọi là: thời đầu, thời giữa và thời sau. Hầu thầy ở thời đầu và thời sau. Nghĩa là ở hai thời nầy, thầy tụng kinh hoặc lễ Phật, ta cần có mặt để thầy có cần sai bảo. Chỉ nên ngủ nghỉ ở thời giữa đêm mà thôi. Thời xưa thờ thầy là như thế. Thời nay, việc hầu thầy không đến đổi gắt gao như thời xưa, tùy theo tâm cảnh mỗi thời mà có khác.

Tại sao khi vào phòng thầy phải gõ cửa?

Nói theo ngày nay, thì đây là phép rất lịch sự. Ngày xưa gọi là khảy móng tay, ngày nay ta có thể nói là gõ cửa ( knock at the door ) nhẹ vừa đủ nghe mà thôi, không nên gõ lớn tiếng, gây tiếng ồn khó chịu cho thầy và những người chung quanh. Ngoài cửa phòng thầy ra, khi ta muốn vào bất cứ phòng nào của ai, kể cả phòng vệ sinh, ta cũng đều phải gõ cửa nhè nhẹ trước khi vào. Bao giờ bên trong có người đáp lại cho phép ta mới được vào. Bằng không thì phải thối lui.

Khi có lỗi, hai thầy Hòa thượng và A xà lê răn dạy quở trách, ta nên lắng nghe và vâng lời, chớ không được nói đu đưa trả treo lại mà phạm lỗi bất kính. Ta nên coi hai vị nầy như Phật hiện tiền luôn thức nhắc ta để ta thăng tiến trên đường đạo. Vì thế ta phải hết lòng kính trọng phụng hành.

Khi thầy hữu sự như: ngồi thiền, kinh hành, thuyết pháp v.v...

ta không nên làm lễ hoặc thưa hỏi bất cứ điều gì. Muốn lễ bái hay có việc cần thưa hỏi, phải đợi lúc thầy rảnh rang, mới nên thưa hỏi. Khi đem đồ ăn uống cho thầy, hoặc tất cả những việc dâng khác, ta cũng phải kính trọng mà dâng hai tay và phải trịnh trọng nhẹ nhàng, không được vụt chạc thô tháo.

Câu hỏi

1. Khi ta muốn vào phòng thầy, trước phải làm sao?

2. Tại sao ta phải kính trọng hai thầy, Hòa thượng và A xà lê như là kính trọng Phật? 3. Ta phải có thái độ như thế nào khi thầy sai ta đổ đồ bất tịnh?

Sư Sư ( tương tục )

Chánh văn Thị sư, bất đắc đối diện lập, bất đắc cao xứ lập, bất đắc thái viễn lập, đương linh sư tiểu ngữ đắc văn, bất phí tôn lực. Nhược thính vấn Phật pháp nhơn duyên đương chỉnh y lễ bái, hiệp chưởng hồ quì. Sư hữu ngữ, trừng tâm đế thính, tư duy thâm nhập. Nhược vấn gia thường sự, bất tu bái quì, đã đoan lập sư trắc, cứ thiệt thân bạch.

Sư nhược thân tâm quyện, giáo khứ ưng khứ, bất đắc tâm tình bất hỷ, hiện ư nhan sắc. Phàm hữu phạm giới đẳng sự, bất đắc phú tàng, tốc nghệ sư ai khất sám hối, sư hứa, tắc tận tình phát lồ, tinh thành hối cải, huờn đắc thanh tịnh. Sư ngữ vị liễu, bất đắc ngữ. Bất đắc hí tọa sư tòa, cập ngọa sư sàng, trước sư y mạo đẳng. Phép Thờ Thầy ( tiếp theo )

Dịch Nghĩa

Hầu thầy, chẳng đặng đứng trước mặt, chẳng đặng đứng chỗ cao, chẳng đặng đứng xa lắm, để thầy nói nhỏ nghe đặng khỏi hao sức thầy. Bằng thưa hỏi câu chuyện Phật pháp, phải sửa y lễ bái, quì gối, chắp tay. Thầy có dạy, chăm lòng nghe kỹ, nhớ in sâu vào óc. Bằng hỏi việc thường trong chùa, chẳng buộc lạy quì, chỉ đứng vững bên thầy, cứ thật trình thưa. Bằng thầy thân tâm mỏi mệt, dạy lui, phải lui chẳng nên tâm tình chẳng vui hiện bày sắc mặt. Phàm có phạm giới các việc chẳng đặng che giấu, mau tới thầy cầu xin sám hối. Thầy cho thì hết lòng tỏ bày tinh thành hối cãi, lại đặng thanh tịnh. Thầy nói chưa rồi, ta chẳng đặng nói. Chẳng đặng ngồi chơi chỗ thầy cùng mặc áo mão của thầy.

Khi hầu thầy chẳng nên đứng trước Cũng không nên đứng lướt trên cao

Chẳng đặng xa lắm cách nhau Gần thầy nói nhỏ khỏi hao sức thầy.

Bằng thưa hỏi với thầy Phật pháp Phải sửa y lễ bái chắp tay Khi thầy giảng dạy điều hay Phải nên ghi tạc nhớ dai để lòng, Bằng thưa hỏi trong chùa các việc Chỉ đứng bên cứ thiệt thưa ngay Hỏi qua công việc thường ngày Nếu thầy mỏi mệt chắp tay xá lùi.

Chẳng để lộ không vui trên mặt Nếu phạm điều nhỏ nhặt giới răn Phải mau sám hối ăn năn Không nên che giấu dối ngăn cùng thầy, Khi thầy nói trình bày các việc

Ta không nên cắt tuyệt lời thầy Hoặc ngồi vào chỗ của thầy Cùng là mặc áo của thầy không nên.

Giải thích từ ngữ

Phật pháp: Giáo pháp của Phật dạy để mọi người noi theo đó mà tu hành chóng thành quả Phật.

Thân tâm: Thân chỉ cho phần thể xác của con người. Tâm chỉ cho phần hiểu biết của con người. Kết hợp hai phần nầy lại, thì gọi là thân tâm.

Tâm tình: Tình cảm hiện khởi trong tâm thức. Những thứ tình cảm như là: Mừng, giận, thương, sợ, buồn, ghét, muốn, luôn luôn hiện khởi trong tâm thức của con người, nhà Phật gọi chúng là Thất tình. Những thứ nầy luôn xáo trộn và làm che ngăn chân tánh.

Sám hối: Ăn năn lỗi trước và chừa bỏ lỗi sau.

Đại ý

Đoạn nầy nhằm khuyến nhắc người hầu thầy cần phải để ý các việc thường nhựt của thầy và cố gắng siêng năng giữ gìn cẩn thận mọi hành vi, cử chỉ, việc làm của mình để cho mọi việc thầy được vui lòng.

Lược giảng

Hầu thầy là một trọng trách và nghĩa cử rất đẹp của Sa di. Vì vậy trong mọi cử chỉ, lời nói, việc làm, ta phải luôn luôn cẩn trọng. Khi đứng hầu thầy, ta phải để ý đến vị trí đứng của mình. Phải đứng gần bên thầy, để phòng khi thầy có việc cần sai bảo. Nếu đứng cách xa thầy quá, khi thầy cần, thầy phải kêu gọi lớn tiếng, đó là làm tổn hao sức khỏe của thầy. Khi đứng bên thầy, tuyệt đối không được có những hành động như là: cười giỡn, xoay mình nhìn ngó lung tung....mất đi tư cách oai nghi nghiêm chỉnh.

Khi thưa hỏi Phật pháp, vì trọng pháp, nên cần phải hết lòng cung kính. Sự cung kính đó, được biểu lộ qua hình thức lễ nghi của người thưa hỏi. Là sa di, nhứt là người hầu thầy, ta cần nên lưu ý điểm nầy. Vì khao khát muốn nghe giáo pháp của Phật nên thưa hỏi. Trong khi thầy giảng dạy, ta phải hết lòng chăm chú lắng nghe. Phải tập trung tâm ý nghe thầy nói. Có thế, thì ta mới lãnh hội được phần nào những gì mà thầy đã nói. Nghe, nhớ, hiểu và thật hành. Như vậy, mới là thực sự lợi ích cho mình.

Muốn thưa hỏi những công việc thường nhật trong chùa, ta không cần phải giữ đủ lễ nghi như khi thưa hỏi Phật pháp. Chỉ đứng nghiêm trang bên thầy cứ thật trình bày các việc. Khi thưa hỏi, thấy thầy không khỏe, thầy bảo lui, thì lui, không nên tỏ thái độ khó chịu bực mình hay hờn giận.

Phàm khi phạm giới cấm, phải thật lòng bày tỏ cùng thầy để cầu xin sám hối. Tuyệt đối không được che giấu, càng che giấu càng tăng thêm tội nặng. Khi sám hối, thầy có cảnh cáo khuyên dạy, phải hết lòng ghi nhớ, không được dùng lời biện bạch chối quanh làm thầy buồn. Phải thành thật ăn năn cải hối, nguyện trước thầy không được tái phạm.

Khi thưa chuyện cùng thầy, phải lắng nghe khi thầy đang nói.

Thầy nói chưa xong, không được cắt ngang hoặc xen vào lời nói của thầy. Vì như thế, mất sự tôn kính và mất đi sự tôn ti trật tự. Nơi chỗ của thầy thường ngồi, ta không được tự tiện ngồi vào chỗ của thầy. Thí dụ: cái ghế của thầy thường ngồi tiếp khách hoặc ăn cơm chẳng hạn. Cũng không nên lấy áo hoặc mão của thầy mặc vào. Như thế là mất đi sự tôn kính.

Câu hỏi:

1. Hầu thầy phải đứng như thế nào mới đúng?

2. Khi thưa hỏi Phật pháp, thầy giảng dạy, thái độ ta phải làm sao?

3. Khi phạm lỗi lầm, phải phát lồ sám hối, vậy ý nghĩa sám hối là gì?

Sự Sư (tương tục )

Chánh văn Vị sư trì đạt thơ tín, bất đắc tư tự sách khán, diệc bất đắc dữ nhơn khán. Đáo bỉ hữu vấn, ưng đáp tắt thiệt đối. Bất ưng đáp tắc thiện từ khước chi, bỉ lưu bất đắc tiện trụ, đương nhứt tâm tư sư vọng qui.

Sư đối tân, hoặc lập thường xứ hoặc ư sư trắc, hoặc ư sư hậu, tất sử nhĩ mục tương tiếp, hầu sư sở tu. Sư tật bệnh, nhứt nhứt dụng tâm điều trị, phòng thất bị nhục, dược nhĩ chúc tự đẳng. Trì y, thọ lý, tẩy cán, hống sái đẳng, cụ ư

Luật trung, tư bất phiền lục .

Phép thờ thầy (tiếp theo)

Dịch Nghĩa

Thầy dạy đem thơ tín, chớ đặng riêng mình mở ra coi, cũng chẳng đặng cho người coi. Đến kia có hỏi, đáng trả lời, thời cứ thật tình thưa. Không đáng trả lời, thời khéo lời từ chối lui đi. Người có cầm thì mình không được ở lại, phải một lòng nhớ thầy trông về. Thầy nói chuyện với khách, ta đứng chỗ thường hoặc bên thầy, hoặc đứng sau thầy, phải cho tay mắt tiếp nhau, hầu để thầy khi cần dùng.

Thầy có tật bệnh, mọi việc phải hết lòng nuôi dưỡng, phòng nhà, mền nệm, thuốc thang, cơm cháo các việc điều trị.

Cầm y, trao giày, giặt rửa hong phơi, các việc đủ như trong Đại Luật, đây chẳng chép nhiều.

Khi thầy dạy đem thơ người khác Chẳng riêng mình mở toạc ra coi Hoặc cho người khác xem coi Cả hai đều tránh lỗi thời mới không Nếu người hỏi thật lòng đối đáp Thấy không cần chẳng hạp thời lui

Nhớ thầy trông đợi khôn nguôi Phải nên từ tạ xá lui trở về.

Thấy khách đến một bề thưa hỏi Đứng bên thầy chẳng nệ khó khăn Khi thầy tiếp chuyện nói năng Phải nên để ý thầy rằng gọi tên Khi thầy yếu nằm trên giường bệnh Phải chăm lo sinh mệnh của thầy Thuốc thang cơm cháo rước thầy Để lo trị liệu cho thầy mau qua Cầm y giặt phơi mà cho kỹ Khi sửa y tỉ mỉ trông coi Việc làm tươm tất xong rồi Những đồ vật dụng hong phơi lấy vào.

Giải thích từ ngữ:

Thơ tín : Tin tức thơ từ (News letter). Ngày xưa đưa thư từ bằng tay, không như ngày nay gởi thư bằng bưu điện.

Khách: Những người có hữu sự hoặc vì tham quan chiêm bái...mà đến chùa nên gọi họ là khách. Khách có hai hạng: khách Tăng và khách cư sĩ.

Tai mắt tiếp nhau: Tai mắt là hai cơ quan nhạy bén nhất. Khi hầu Thầy, hai cơ quan nầy phải luôn luôn để ý nhìn và nghe Thầy sai bảo, hoặc Thầy nói bằng lời, hoặc Thầy dùng tay ra dấu, mà làm theo đúng như ý của Thầy.

Hong phơi: Phơi đồ ngoài nắng cho đồ mau khô.

Đại ý

Khi Thầy sai bảo đưa thư cho ai thì ta không được mở ra xem và cho người xem. Khi thầy tiếp khách phải để ý để thầy có sai bảo và khi thầy bệnh phải hết lòng chăm sóc cơm cháo thuốc thang. Phải để ý sửa y phơi đồ cẩn thận.

Lược giảng

Tại sao khi đem thơ cho người không được mở ra xem? Có nhiều lý do:

1. Mất phép lịch sự 2. Tiết lộ sự bí mật của người 3. Thất kính và mất niềm tin nơi người đưa thư nhờ mình 4. Cần phải tôn trọng đời tư của người khác 5. Điều nầy muôn đời vẫn hợp thời.

Khi đến đưa thơ cho người, ta phải thận trọng chú ý: Nếu người hỏi ta điều gì, xét thấy ngoài phạm vi hiểu biết của ta, thì ta nên khéo lời tìm cách thối lui. Tránh đi những lỗi lầm mà người ta cố tình khai thác những chuyện riêng tư, nếu ta nói lỡ lời thì rất là có hại cho ta và cho thầy ta. Do đó, ta cần phải khôn khéo linh động mà xử sự cho hợp lẽ.

Ngày nay việc đưa thư tín như thời xưa thì chắc ít có, ngoài việc gởi bằng bưu điện ra, phần nhiều người ta chỉ sử dụng email để gởi hoặc nhắn tin ( messages ). Đây là những tín hiệu gởi đi người nhận rất nhanh. Thời đại khoa học điện tử các loại máy móc rất tinh vi tiện lợi cho việc giao dịch qua lại hằng ngày. Tuy nhiên, nó là con dao hai lưỡi, có lợi mà cũng có hại. Đối với các chú Sa di trẻ tuổi khi sử dụng máy computer (điện toán ), cần phải được sự bảo hộ giám sát của những bậc sư huynh lớn tuổi. Những vị nầy có nhiều kinh nghiệm trong việc sử dụng máy điện toán . Ta không được tự ý riêng sử dụng máy một mình. Vì trong máy điện toán có nhiều vùng "cấm địa" rất nguy hiểm, có tác hại lớn, ta không nên vào trong đó.

Người hầu thầy phải chú ý, trong khi thầy tiếp chuyện với khách, dù khách tăng hay tục cũng vậy. Trường hợp nầy, mọi việc đều tùy theo lời dạy bảo của thầy. Có những chuyện thầy muốn nói riêng với khách thì ta không được lén nghe. Vì lúc nầy, thầy không cần ta có mặt để sai khiến. Nhưng cũng không được đi cách quá xa, phòng khi thầy cần gọi đến. Điều quan trọng là khi thấy khách đến muốn gặp thầy thì ta phải cung kính lễ độ chào hỏi khách đàng hoàng. Đây là biểu lộ cái cung cách của người tu đối với mọi ngưòi.

Khi thầy có bệnh cần sai bảo điều gì, ta phải hết lòng lo lắng chăm sóc cho thầy, từ cơm ăn nước uống cho đến mọi việc khác. Quan trọng nhứt là thức ăn phải phù hợp với căn bệnh của thầy. Trong lúc thầy bệnh, ta đừng bao giờ có thái độ bất kính hoặc tỏ ra khó chịu làm cho thầy buồn. Vì người bệnh bao giờ cũng khó chịu hơn trong lúc bình thường. Hiểu như vậy, ta phải hết sức thận trọng và luôn làm cho thầy vui được mau lành bệnh, Đó là ta được nhiều phước đức rất lớn.

Khi thầy đắp y, đội mão ta phải sửa y và mão cho thầy ngay ngắn đàng hoàng. Nếu thầy không cần, thì phải làm theo ý thầy. Đồ vật dụng thường xài hằng ngày của thầy, ta phải nên để ý giặt giủ cho sạch sẽ và phơi xếp cất vào tủ cho có ngăn nắp thứ lớp. Không được thảy bỏ tùm lum. Cái nào thầy thường xài thì để riêng, còn cái nào không thường xài thì phải để riêng ra, khi thầy cần dùng đến thì dễ kiếm không phải lộn xộn làm mất thời giờ.

Câu hỏi:

1. Tại sao khi đem thơ trao cho người không được mở ra xem? 2. Khi thầy có bệnh, ta phải giúp Thầy như thế nào?

3. Khi thấy khách đến, muốn gặp thầy, ta phải tiếp họ như thế nào? Và trong khi Thầy tiếp chuyện với khách, ta phải làm sao?

Sự Sư ( tương tục )

Chánh Văn

Phàm đệ tử, đương trạch "minh sư", cửu cửu thân cận, bất đắc ly sư thái tảo; như sư thiệt bất minh, đương biệt cầu "Lương Đạo". Thiết ly sư; đương ức sư hối, bất đắc túng tình tư dụng, tùy thế tục lưu, hành "bất chánh" sự. Diệc bất đắc trụ thị tỉnh náo xứ, Bất đắc trụ "Thần miếu" Bất đắc trụ dân phòng, bất đắc trụ cận ni tự xứ. Bất đắc dữ sư các trụ, nhi hành thế pháp trung, nhứt thiết ác sự.

Phụ Vân: Phàm thị sư, bất mang tọa, bất cảm tọa, bất vấn, bất cảm đối, trừ tự hữu sự dục vấn. Phàm thị lập, bất đắc ỷ bích kháo trác, nghi đoan thân tề túc trắc lập. Dục lễ bái, nhược sư chỉ chi, nghi thuận sư mạng vật bái. Phàm sư dữ khách đàm luận, thiệp đạo thoại, hữu ích thân tâm giả, giai đương ký thủ. Sư hữu sở xử linh, nghi cập thời tác biện, bất đắc quy mạn. Phàm thùy manh, bất đắc tiên sư. Phàm nhơn vấn sư “húy”, đương vân: thượng mỗ tự, hạ mỗ tự.

Phép Thờ Thầy ( tiếp theo )

Dịch Nghĩa

Phàm đệ tử phải lựa ông "Minh Sư" gần gũi thật lâu, chớ nên lìa thầy sớm lắm. Bằng thầy thật không hiểu Phật pháp, phải riêng cầu ông "Lương Đạo". Dầu có lìa thầy, nhưng cũng nhớ lời thầy dạy, chẳng nên lung tình tự ý theo người thế tục, làm việc bất chánh. Cũng chẳng đặng ở chỗ chợ, giếng rầy rà.

Cũng chẳng đặng ở chỗ Miễu "Ông Thần". Chẳng đặng ở nhà dân, chẳng đặng ở chùa Ni. Chẳng đặng cùng thầy đồng ở, mà làm tất cả việc ác trong pháp thế gian.

Lời Phụ: Phàm hầu thầy, thầy chẳng dạy ngồi chẳng dám ngồi. thầy chẳng hỏi, chẳng dám thưa, trừ mình có việc cần muốn thưa mới hỏi. Phàm đứng hầu thầy, chẳng nên nương vách, dựa ghế, phải vững mình bằng chưn, đứng một bên. Muốn kỉnh lạy, bằng thầy bảo thôi, nên nghe lời thầy chớ lạy. Phàm thầy cùng khách đàm luận, câu chuyện nhằm đạo, có ích thân tâm, đều phải nhớ lấy.

Thầy có sai khiến, phải kịp thời làm xong, chớ nên trái trễ. Phàm ngủ nghỉ chớ nên trước thầy. Phàm người hỏi tên “húy” của thầy, phải nói trên chữ chi, dưới chữ chi.

Là đệ tử ta nên ghi nhớ Tìm Minh Sư dạy dỗ học hành Nếu thầy Phật pháp không rành Nên tìm thầy giỏi học hành mới nên Ta ý thức thời gian tên bắn Dẫu đi xa cũng nhớ lời thầy

Đừng để thế tục khuấy rầy Buông lòng tạo nghiệp việc nầy không nên

Dù ở đâu không nên tranh cãi Nơi Miếu Thần hoặc ở nhà dân Chùa Ni cũng chớ cận thân

Ở lâu không tốt phải dần lánh xa *** Khi hầu thầy cần nên ghi nhớ Thầy chẳng cho xin chớ có ngồi Muốn trình thưa hỏi khúc nôi Được thầy cho phép mới khơi tỏ bày.

Đứng hầu thầy đừng hay nương vách Cũng không nên tựa ghế dựa lưng Phải nên đứng vững đôi chưn Bên thầy sai khiến hô xưng có liền Có duyên sự kiền thiền đảnh lễ Thầy bảo thôi kính nễ vâng theo Hoặc thầy cùng khách đàm trao Lắng lòng theo dõi chớ xao lãng thầy Chuyện đạo lý ta cần nhớ lấy Thầy sai chi chớ thấy nãn lòng Siêng năng giải quyết cho xong Rồi sao ngủ nghỉ chẳng đồng thầy đi Nếu hỏi thầy tên chi khẻ đáp Dạ thưa rằng: Thượng Pháp hạ Danh Không nên nói trổng pháp danh Đó là thất lễ lòng thành của ta.

Giải thích từ ngữ

Minh sư: bậc thầy có đầy đủ trí đức, cần nên nương tựa học hỏi. Điều gì chưa hiểu chưa thông nên hỏi bậc minh sư nầy.

Lương đạo: là người hiền từ khoan dung đức độ. Tài đức vẹn toàn.

Thần miếu: một ngôi nhà nhỏ để thờ các vị thần linh.

Bất chánh: làm việc trái với đạo lý chơn chánh.

Ỷ: dựa mình vào một vật nào đó như dựa vào vách hay ghế v.v...

Khảo: đứng nghiêng người dẹo một bên.

Đoan thân: thân đứng ngay ngắn tề chỉnh.

Đạo thoại: lời nói bàn luận về đạo lý.

Đại ý

Đoạn nầy Tổ dạy ta cần phải tìm một bậc thầy có đủ tài đức trong Phật pháp để ta nương tựa tu học. Việc hầu thầy mọi việc đều phải hết sức cẩn thận và tế nhị. Không được buông lung tâm ý, phải gìn giữ bốn oai nghi nghiêm trang. Tất cả việc lớn việc nhỏ đều phải vâng theo lời thầy dạy.

Lược giảng

Là người xuất gia từ bỏ thế tục vào đạo thế phát theo thầy, thế thì ta cần phải tìm một vị thầy có đầy đủ trí đức để ta nương tựa cầu học. Nếu lỡ như ta chọn một vị thầy không thông giáo lý và thiếu đức hạnh, thì ta nên tìm một vị thầy khác có đầy đủ trí đức để ta nương tựa học hỏi. Đó là thái độ khôn ngoan của người mới bước chân vào đạo. Nếu ta không sớm tìm thầy thông hiểu Phật pháp để ta tu học, thì đó là một thiệt thòi rất lớn cho ta.

Người xuất gia sống chung với nhau hoặc đi đến ở bất cứ nơi nào, trong khi giao tiếp ta cần phải biết kính trên nhường dưới. Tuyệt đối không nên tranh cãi lớn tiếng hơn thua với nhau. Vì đó không phải là hạnh của người tu có ý mong cầu xuất thế. Tranh cãi hơn thua chỉ đem lại thiệt hại cho mình và người chớ chẳng có ích lợi gì. Nếu phải bàn luận về Phật pháp thì ta phải nên dùng lời ái ngữ mà bàn giải ôn hòa. Không nên cãi cọ gây gỗ lớn tiếng chỉ làm trò cười cho hàng bạch y cư sĩ mà thôi.

Lời Phụ Tổ Vân Thê dạy: Trong lúc hầu thầy, khi nào thầy cho phép thì ta mới được ngồi. Tuyệt đối, không nên tự ý muốn ngồi đâu thì ngồi. Đến việc thưa hỏi, khi nào thầy cho phép thì mới được trình thưa. Không nên đối đáp với thầy một cách trả treo ngang nhiên vô lễ vô phép.

Phàm đứng thì phải đứng thẳng người, không nên tỏ ra thân thể lười mỏi uể oải kiếm chỗ tựa lưng, vì như thế sẽ mất oai nghi và mất phép tắc lễ độ. Phải nên tìm chỗ đứng hầu thầy cho thích hợp. Không được đứng trước mặt thầy và cũng không được đứng xa quá, vì phòng khi có việc thầy cần gọi đến thì có thể nghe được.

Lễ lạy là một hình thức biểu lộ lòng cung kính đối với các bậc trưởng thượng đức độ. Tuy nhiên, không phải đụng đâu lạy đó. Khi lễ lạy, cũng phải có nơi chỗ thích hợp và nhất là phải được thầy cho phép. Nếu thầy không cho phép thì ta không nên lễ bái. Vì cung kính không bằng vâng lời.

Trong lúc thầy tiếp khách đàm luận đạo lý, ta phải để tâm theo dõi lắng nghe học hỏi. Điều đó rất có lợi ích cho việc tu học của ta. Nếu như có những điều gì mà không phù hợp với đạo lý, thì ta không nên để tâm chê trách hoặc phê bình nói xấu cho người khác biết. Vì như thế, vô tình ta làm mất thanh danh và tổn hại uy tín của thầy. Trong khi đó ta chưa biết sự việc đúng sai thế nào mà ta vội kết luận một cách hàm hồ.

Như thế là ta phạm một cái lỗi rất lớn và không xứng đáng làm người hầu thầy. Là thị giả ta phải nên cẩn thận lưu ý điều nầy.

Khi có việc, thầy nhờ đến thì mình phải vui vẻ cố gắng làm cho xong. Không nên viện cớ để tránh né. Ban đêm không nên ngủ nghỉ trước thầy. Vì phòng khi thầy cần đến mình lại vắng mặt. Khi nào thầy cho phép thì mới được ngủ trước thầy.

Người ngủ nhiều thường sanh ra những tệ hại như: biếng nhác trễ nãi, tâm trí u tối, học hành không giỏi, thân thể nhu nhược, phì béo dễ sanh bệnh hoạn...

Nếu có ai hỏi đến tên Húy, tức pháp danh hoặc pháp hiệu của thầy, thì mình phải tôn trọng mà khéo lựa lời xưng hô cho phải phép. Như nói: Thầy là thượng Minh hạ Giác... Chớ không nên nói trổng là thầy Minh Giác...

Câu Hỏi:

1. Tại sao không được ngủ nghỉ trước thầy?

2. Khi hầu thầy phải đứng ngồi như thế nào mới đúng?

3. Trong khi thầy và khách đàm luận thì thái độ của thị giả như thế nào?

Đệ Tam

Tùy Sư Xuất Hành

Chánh Văn Bất đắc quá lịch nhơn gia. Bất đắc chỉ trụ đạo biên, cọng nhơn ngữ. Bất đắc tả hữu cố thị, đương đê đầy tùy sư hậu.

Đáo "đàn việt" gia, đương trụ nhứt diện, sư giáo tọa, ưng tọa. Đáo tha tự viện, sư lễ Phật, hoặc tự lễ, bất đắc thiện tự minh khánh. Nhược sơn hành, đương trì tọa cụ tùy chi.

Nhược viễn hành, bất đắc tương ly thái viễn. Nhược độ thủy, đương, trì trượng, tử thi thiển thâm. Trì bình, huề tích đẳng, cụ như luật trung văn phiền bất lục.

Phụ vân: Nhược ngẩu phân hành, ước ư mỗ xứ hội, bất đắc hậu thời. Sư thọ trai, đương thị lập xuất sanh, trai tất, đương thị lập thân khẩu.

Chương 3 Theo Thầy Ra Đi

Dịch Nghĩa

Chẳng đặng trải qua nhà người khác. Chẳng đặng đứng bên đường cùng người nói chuyện. Chẳng đặng liếc ngó hai bên, phải cúi đầu theo sau thầy. Đến nhà người "Đàn việt" phải đứng một bên thầy, thầy dạy ngồi mới ngồi. Đến chùa, am khác, thầy lễ Phật, hoặc mình lễ, chẳng đặng tự chuyên đánh khánh ( thỉnh chuông ). Bằng thầy đi núi, phải đem đồ ngồi theo. Bằng đi đường xa, chẳng đặng cách thầy xa lắm. Bằng lội nước, phải cầm gậy dò thử sâu hay cạn. Mang bình, cầm tích trượng còn nhiều việc hầu thầy, đủ như trong Luật, văn nhiều không chép.

Lời Phụ: Hoặc tình cờ chia ra đi, hẹn chỗ nào nhóm, chẳng đặng tới sau. Thầy chứng trai, phải đứng hầu mà xuất sanh, trai xong phải đứng hầu cất của cúng.

Lúc theo thầy phải nên để ý Đi cùng thầy chẳng cách rời xa Không nên ghé tạc qua nhà Của người Đàn việt hoặc là người quen

Hoặc dừng lại cùng người nói chuyện Hay đang đi liếc ngó hai bên Cả hai việc đó không nên Cúi đầu ngó xuống một bên theo thầy Đến nơi khác, chùa am ghi nhớ Thầy dạy sao làm vậy chớ sai Dù cho khó nhọc chẳng nài Không nên tự ý làm sai lời thầy Thỉnh chuông khánh khi thầy cho phép Nếu không thì ta chớ làm ngang Mọi việc phải được an toàn Qua sông, leo núi mọi đàng phải tuân

Giải thích từ ngữ

Đàn Việt: Danh từ nầy ghép bởi chữ Phạn và chữ Hán. Đàn là tiếng Phạn, nói cho đủ là Đàn na, Trung Hoa dịch là bố thí. Việt có nghĩa là vượt qua. Ý nói, người thí chủ làm việc bố thí cúng dường thì sẽ vượt qua biển khổ nghèo khó vậy.

Bình bát: là cái bát để đựng thực phẩm trong khi đi khất thực. Bát có nhiều loại và nhiều cỡ, tùy theo khả năng dung lượng bao tử của mỗi người mà cái bát có lớn nhỏ khác nhau.

Tích trượng: cây gậy để chóng. Trên đầu gậy có nhiều khoen.

Đại ý

Khi có việc cùng thầy đồng đi, trên đường đi không được tự tiện làm theo ý mình và khi đến chùa am thì phải nghe theo lời thầy dạy.

Lược giảng

Khi có việc cần cùng đi chung với thầy, là thị giả ta phải luôn có mặt bên thầy, không được tự tiện ghé lại nhà nầy, nhà kia, dù đó là nhà của cha mẹ hay người thân ruột thịt của mình. Vì như thế, khi thầy cần đến thì không có mặt mình. Đó là điều sai trái cần phải để ý. Ngoại trừ là thầy cho phép mình mới được ghé thăm. Trường hợp có gặp người thân quen trên đường đi, mình cũng không nên đứng lại nói chuyện với họ.

Cũng không được ngó đông, nhìn tây, vì như thế là tâm ý dễ sanh loạn động. Phải cúi đầu nhìn xuống và giữ thân hình ngay thẳng chậm rải bước đi theo sau thầy. Khi vào nhà thí chủ, thầy nói chuyện, mình không được tự ý nói, chỉ đứng một bên, khi nào thầy cho phép mình mới được ngồi. Điều đáng lưu ý hơn nữa, mỗi khi đến các tự viện khác, mình không được tự chuyên sử dụng chuông, mõ, khánh v.v... Bởi mỗi nơi nghi lễ mỗi khác, hơn nữa, mình là người khách mới đến, chưa biết nghi lễ của những nơi đó ra sao, vì vậy tốt nhứt là phải cẩn thận chớ nên làm.

Thỉnh thoảng, có khi thầy đi du ngoạn lãm cảnh núi nầy núi kia v.v... mình phải nhớ đem theo tọa cụ hoặc những vật dụng cần thiết khác. Có khi thầy đi xa, mình phải đi gần thầy để thầy dễ sai bảo. Nếu có lội suối qua sông nhỏ, thì mình phải cầm gậy dò trước để biết sâu cạn mà báo cho thầy biết. Nếu cạn thì dìu thầy lội qua, còn như sâu thì nên tìm phương tiện khác như ghe, thuyền v.v...

Tổ Vân Thê còn nhắc nhở thêm: "Hoặc tình cờ chia ra đi, hẹn nhau ở một điểm nào đó gặp nhau thì mình không được tới sau thầy. Khi thầy chứng trai, mình phải đứng hầu mà xuất sanh, thọ trai xong, nếu có thí chủ cúng dường phẩm vật thì mình phải cất giữ cho thầy".

Đệ tứ Nhập Chúng Chánh Văn Bất đắc tranh tọa xứ. Bất đắc ư tòa thượng, điều tương hô ngữ tiếu. Chúng trung hữu thất nghi, đương ẩn ác dương thiện. Bất đắc phạt lao hiển kỷ chi công. Phàm tại xứ, thùy bất tại nhơn tiền, khởi bất tại nhơn hậu. Phàm tẩy diện, bất đắc đa sử thủy. Sát nha thổ thủy, tu đê đầu dẫn thủy hạ, bất đắc phún thủy tiền nhơn. Bất đắc cao thinh tĩ gi ẩu thổ. Bất đắc ư diện tháp, cập tịnh thất, tịnh thủy trung gi thóa, đương ư tịnh xứ. Thiết trà thang thời, bất đắc chích thủ ấp nhơn. Bất đắc hướng tháp tẩy xỉ, cập hướng Hòa thượng, A xà lê đẳng.

Phàm văn chung thinh hiệp chưởng mặc niệm vân: "Văn chung thinh, phiền não khinh, trí huệ trưởng, Bồ đề sanh; ly địa ngục xuất hỏa khanh, nguyện thành Phật độ chúng sanh". "Án già ra đế dạ ta bà ha".

Chương 4 Nhập Chúng

Dịch Nghĩa Chẳng đặng tranh chỗ ngồi. Chẳng đặng ngồi chỗ cao xa, kêu nhau nói cười. Trong chúng có sơ thất oai nghi, phải giấu dữ bày lành. Chẳng đặng khoe sự nhọc, để rõ công lao của mình.

Phàm ở đâu, ngủ không nên ngủ trước người, dậy không nên dậy sau người. Phàm rửa mặt, chớ nên hao nhiều nước. Xỉa răng, nhổ nước, phải cúi đầu đem nước xuống, chẳng nên phun nước nhằm người. Chẳng nên hỉ mũi và khạc nhổ lớn tiếng. Chẳng đặng ở trong chùa, ở trên điện và Tháp cùng nhà sạch, đất sạch, trong nước sạch hỉ mũi, khạc nhổ; phải hỉ khạc nơi chỗ khuất ( trong ống nhổ ). Khi uống nước trà ( cũng như khi ăn cơm ) chẳng nên một tay tiếp người. Chẳng đặng trước tháp xỉa răng và trước vị Hòa thượng, vị A xà lê v.v...

58 Phàm nghe tiếng chuông chắp tay thầm tưởng bài kệ rằng: "Nghe tiếng chuông, phiền não nhẹ, trí huệ lớn, Bồ đề sanh, lìa địa ngục, khỏi hầm lửa, cầu thành Phật, độ chúng sanh". "Án già ra đế dạ ta bà ha" ( 3 lần )

Bài thứ bốn nói về nhập chúng Khi mới vào lúng túng chưa quen Xuất gia nào nệ sang hèn Đứng ngồi phải phép chớ dèm lỗi nhau Tranh chi chỗ thấp cao ngồi đứng Cùng nói cười nhỏ tiếng mới nên Oai nghi có lỗi phải nên Chỉ bày trong chúng không nên nêu ngoài Đến ngủ nghỉ nước xài để ý Ngủ trước người đúng lý dậy sau

Nước xài phải nhớ công lao Chớ nên phung phí mai sau khổ nàn

Hỉ khạc nhổ đàng hoàng nơi chốn Tránh Tháp, Chùa là chốn tôn nghiêm

Phước bồi mỗi chút ta tìm Xỉa răng, uống nước đừng phiền người bên

Chuông huyền diệu tiếng rền vang khắp Cõi Ta bà khắp chốn u minh Bao nhiêu phiền não tội tình

Nghe chuông nhẹ thoát an bình thảnh thơi.

Giải thích từ ngữ

Oai nghi: là những động tác hình dáng bên ngoài bao gồm bốn động tác: đi, đứng, nằm, ngồi. Mỗi mỗi cần phải gìn giữ đúng phép không nên cẩu thả thô tháo. 59 Phiền não: Những thứ gây ra bực bội bức bách rối rắm trong lòng. Có rất nhiều thứ nhưng không ngoài hai thứ: Căn bản phiền não và chi mạt phiền não. Chi mạt phiền não còn gọi là Tùy phiền não.

Bồ đề: tánh giác. Đây là tánh thanh tịnh sáng suốt mà tất cả chúng sanh đều sẵn có. Gọi là tánh giác ngộ, còn gọi là trí tuệ bát nhã.

Địa ngục: Địa là nơi; ngục là tối tăm. Cảnh giới tối tăm bị hình phạt đau khổ gọi là địa ngục.

Đại ý

Những sinh hoạt trong thiền môn cần phải để tâm học hỏi từ việc nhỏ đến việc lớn, phải giữ gìn cẩn thận chu đáo, không nên khinh thường mà mắc phải lỗi lầm.

Lược giảng

Khi vào trong chúng tu học, ta cần phải hòa mình cùng với đại chúng. Đại chúng là một tăng thân giúp cho ta rất lớn trong việc tu học. Sống trong một tăng thân, ta không nên có những cử chỉ, thái độ, lời nói, hành động đi ngược lại. Như thế là ta trở thành một kẻ phá hoại tăng đoàn. Đây là một trọng tội mà ta cần phải tránh. Người xuất gia, đã bỏ hết tất cả vào đạo, mà còn có ý niệm hơn thua tranh chấp với nhau sao? Nói chỗ ngồi, chỉ là một việc nhỏ mà không giữ được, thì nói chi đến việc trọng đại khác. Sống chung an lạc là mục đích chính của tăng thân. Muốn được an lạc là mỗi người phải gìn giữ cẩn trọng ở nơi luật nghi đã thọ. Sống trong chúng, lấy đại chúng làm trọng, đừng coi trọng bản ngã vị kỷ của mình. Làm việc phục vụ trong chúng là điều ta nên làm, không nên tìm cách lánh nặng tìm nhẹ. Mỗi người đều có phận sự riêng và phải thật tâm làm đúng theo trách nhiệm bổn phận của mình. Vì những công việc nầy là do tăng sai cắt cử giao phó. Vì còn là phàm phu nên không sao tránh khỏi lỗi lầm. Khi trong chúng có xảy ra chuyện bất hòa, hay có những hành vi xấu ác, thì ta nên thật tâm tìm cách chỉ bày cho nhau. Tuyệt đối không được đem lỗi của chúng tăng mà rêu rao bêu xấu cho người ngoài biết. Đừng làm mất tín tâm của người khác. Khi sống chung, ta phải ý thức đến những gì chung quanh ta, đừng gì hành động thô tháo vô ý thức của mình mà gây ra cho người khác phải đau khổ khó chịu.

Khi sử dụng những vật dụng cần thiết trong thiền môn như: điện, ga, nước v.v... tất cả ta phải gìn giữ tiết kiệm tối đa.

Không nên nghĩ rằng, đó là của chung mà ta lại tiêu xài một cách phung phí. Ta nên ý thức rằng, ở trong chúng nếu khéo biết tu tập, phục vụ và gìn giữ của Tam bảo, thì phước đức của ta rất lớn. Bằng ngược lại, thì tội lỗi cũng không vừa. Qua những lời dạy trên, Phật tổ luôn thức nhắc người xuất gia, nhất là Sa di phải nên gìn giữ thận trọng. Từ những việc nhỏ như: ngủ nghỉ, rửa mặt, xỉa răng, nhổ nước, hỉ mũi, khạc nhổ, uống nước v.v... thật là hết sức tế nhị và lịch sự. Bởi hỉ mũi, khạc nhổ, hành động nầy vừa mất vệ sinh mà cũng vừa mất phép lịch sự. Nhất là những nơi công cộng gây cho người khác nhìn mình họ nhờm gớm. Và họ đánh giá mình là một người tu không có oai nghi và thất học. Đến việc nghe chuông cũng phải nhiếp tâm theo dõi tiếng chuông để cho tâm ta được an thoát nhẹ nhàng.Tất cả, Phật tổ đều muốn cho chúng ta nên thực tập chánh niệm trong mọi hành động việc làm. Có như thế, thì mới xứng hợp tác phong cao đẹp của người xuất gia vậy.

Câu Hỏi:

1. Tại sao trong chúng có lỗi phải che giấu không được đem ra ngoài bêu xấu. Điều nầy có tác hại gì?

2. Ngủ trước và dậy sau như lời dạy đây, có còn phù hợp nữa hay không? 3. Tại sao khi nghe tiếng chuông phải thầm tưởng bài kệ? Điều nầy có lợi ích gì cho thân tâm của ta?

Nhập Chúng ( tương tục )

Chánh Văn Bất đắc đa tiếu, nhược đại tiếu, cập ha khiếm, đương dĩ y tu yểm khẩu. Bất đắc cấp hành, Bất đắc tương Phật đăng, tương tựu kỷ dụng; nhược nhiên đăng, đương hảo di trạo mật phú, vật linh phi trùng đầu nhập. Cúng Phật hoa, thủ khai viên giả, bất đắc tiêu hứu trừ hủygiả phương cúng tân giả, hủy giả, bất đắc khí địa tiển đạp, nghi trí bình xứ.Bất đắc văn hô, bất ứng phàm hô, cu nghi dĩ niệm Phật ứng chi. Phàm thập dĩ vật, tức đương bạch "Tri sự" Tăng.

Phụ vân: "Bất đắc dữ niên thiếu Sa di kiết hữu. Bất đắc tam y cẩu giảm. Bất đắc đa tác y phục, nhược hữu dư đương xả. Bất đắc biện tinh trí thao phất, ngoạn khí đẳng, trang điểm "giang hồ" thủ tiếu thức giả. Bất đắc trước sắc phục, cập loại tục nhơn y sức đẳng. Bất đắc thủ bất tịnh đáp y. Phàm thượng điện, tu thúc phược khố miệt, bất đắc phóng ý tự tiện. Bất đắc nhàn tẩu, bất đắc đa ngôn. Bất đắc tọa thị "đại chúng" lao vụ; tỉ lại thâu an. Bất đắc tư thủ "chiêu đề" trước mộc, hoa quả sớ thể, nhứt thiết ẩm thực, cập nhứt thiết khí vật đẳng. Bất đắc đàm thuyết "Triều Đình", công phủ, chánh sự đắc, thất, cập "bạch y"

gia trường đoản hảo ố. Phàm tự xưng, đương cử nhi tự "pháp danh", bất đắc vân ngã, cập "Tiểu Tăng". Bất đắc nhơn tiểu sự tranh chấp, nhược đại sự nan nhẫn giả, dục tu tâm bình khí hòa, dĩ lý luận biện; bất khả, tắc từ nhi khứ, động khí phát thô, tức phi "hảo tăng" dã".

Nhập Chúng ( tiếp theo )

Chẳng nên cười nhiều, hoặc cười to, cùng ợ ngáp phải lấy tay áo che miệng. Chẳng đặng đi mau, chẳng đặng đem đèn bàn Phật riêng để mình dùng. Bằng thắp đèn, lúc đương cháy, phải lấy lồng chụp lại, đừng để trùng bướm ngã vào.

Bông cúng Phật lựa bông nở tròn đủ, tươi đẹp; chẳng đặng ngửi trước, bỏ bông héo, phải cúng bông tươi. Bông héo chẳng nên bỏ dưới đất giặm đạp, phải để chỗ vắng. Chẳng đặng nghe thầy kêu không đáp, phàm nghe kêu, đều phải đáp câu niệm Phật thế lời. Phàm lượm của rơi, liền phải thưa thầy

Tri sự.

Tổ Vân Thê nhắc nhở thêm: "Chẳng đặng kết bạn với thầy Sa di tuổi nhỏ. Chẳng đặng ba y khiếm thiếu. Chẳng nên sắm nhiều y phục, bằng có dư nên cho. Chẳng đặng sắm dây lưng tốt đẹp và đồ chơi v.v...trang điểm "giang hồ" làm trò cười cho người thức giả. Chẳng đặng mặc đồ ngũ sắc, và y phục giống người thế tục v.v...Chẳng đặng tay không sạch đắp y.

Phàm lên chánh điện, phải buộc ống quần, chẳng đặng lung ý tự tiện. Chẳng đặng đi chơi, chẳng đặng nói nhiều. Chẳng đặng ngồi ngó Đại chúng làm việc nhọc mà trốn tránh lánh trộm yên. Chẳng đặng riêng lấy của chiêu đề như tre, cây, hoa quả, rau, cải, tất cả đồ ẩm thực và tất cả đồ đạc v.v...Chẳng đặng nói việc chánh, đắc, thất trong "Triều đình", chốn "công phủ" và việc hơn thua tốt xấu của nhà thế gian. Phàm mình xưng, phải xưng hai chữ pháp danh, chẳng đặng xưng ta hay là "Tiểu Tăng". Chẳng đặng nhơn việc nhỏ tranh đua, bằng việc lớn khó nhẫn cũng phải tâm bình, khí hòa lấy lý luận biện, chẳng đặng, khéo từ mà lui, nổi giận thốt lời thô, tức không phải bậc "Hảo Tăng" vậy.

Người xuất gia nói cười phải phép Giữ oai nghi ợ, ngáp khó coi Áo che lịch sự hẳn hoi Bước đi chậm rãi vậy thời mới nên Đèn thắp sáng cúng dường điện Phật Ta không nên dời cất riêng xài Điện đèn thắp sáng hằng ngày Phải nên che lại không may chết trùng Tổ Vân Thê dạy chung phải nhớ Mỗi việc làm duyên cớ lưu tâm

Việc nào phận nấy chớ lầm Tránh xa tội lỗi an tâm tu hành

Lời Tổ dạy đành rành các việc Phải nhớ ghi tạc dạ trong lòng Thường xuyên quán chiếu bên trong

Lỗi lầm nên tránh mới hòng yên thân

Giải thích từ ngữ

Ba y: Chỉ cho ba y của thầy Tỳ kheo: Y ngũ điều, y thất điều và y cữu điều.

Giang hồ: Giang là sông hồ là cái hồ nhỏ hơn con sông. Ý nói những kẻ phong sương rày đây mai đó, không nơi cố định gọi là giang hồ.

Triều đình: Là nơi làm việc của vua quan để bàn luận về những công việc chánh trị, cai trị đất nước.

Công phủ: Là nơi làm việc công cộng lo cho dân cho nưóc.

Tiểu tăng: Tăng là chỉ chung cho một đoàn thể lấy sự thanh tịnh hòa hợp làm gốc để sinh hoạt tu học. Nói Tiểu là có ý khinh thường Đại Tăng. Nên không được tự xưng là Tiểu

Tăng.

Hảo tăng: là tăng tốt, luật nghi nghiêm trang đầy đủ.

Đại ý

Người xuất gia phải cẩn thận về oai nghi tế hạnh, mọi động tác thi vi phải nghiêm trang: nói, cười, ợ, ngáp phải cẩn trọng lịch sự. Cúng dường hoa quả phải cúng đồ tươi. Không nên lấy đèn cúng Phật xài riêng và phải che đèn để tránh các loài trùng bướm ngã vào mà chết.

Lược giảng

Đoạn văn trên là lời dạy thêm của tổ Vân Thê. Tổ muốn nhắc nhở những điều thiết yếu về những phẩm hạnh của Sa di nói riêng và người xuất gia nói chung. Tổ khuyến nhắc chúng ta không nên kết bạn với thầy Sa di tuổi nhỏ. Nói Sa di tuổi nhỏ tất nhiên là tánh tình còn trẻ con có nhiều khiếm khuyết. Nếu ta lân la gần gũi với họ tất nhiên, sẽ gây cho ta nhiều phiền phức rối rắm trong việc tu học. Nói chung, là ta không nên giao du kết thân với những người bạn xấu.

Còn nói ba y không được thiếu là tại sao? Lẽ ra thầy Sa di chưa thọ Đại giới ( Tỳ kheo ) thì làm gì có ba y của Tỳ kheo. Thật ra, trong Luật có nói không những Sa di mà ngay cả những vị Ưu bà tắc ( thiện nam ) cũng được sắm ba y để kỷ niệm, tưởng nhớ đến phước điền và giải thoát. Thế thì Sa di sắm ba y cũng không có lỗi gì. Sắm sẵn để chuẩn bị cho tương lai thọ Đại giới cũng tốt. Tuy nhiên, nếu chưa thọ giới Tỳ kheo ( Cụ túc ) thì tuyệt đối không được đắp. Vì đó là việc làm trái phép. Sắm nhiều y phục cũng không nên, nếu có dư ra thì ta nên tặng cho các bạn đồng tu khác. Người xuất gia phải giữ ba việc vừa đủ, không nên dư thừa. Ba việc đó là: "ẩm thực, y phục và ngủ nghỉ", gọi là Tam thường bất túc. Cũng không nên sắm các loại trang điểm làm đẹp khác, như ăn mặc giống như những kẻ "giang hồ" vô gia cư, vì như thế sẽ mất đi cung cách phẩm giá của người xuất gia.

Người xuất gia không nên ăn mặc lòe loẹt màu sắc nổi bật như người thế tục, mà phải mặc đồ hoại sắc (đồ đã nhuộm ).

Người thế gian vì thích làm đẹp nên họ ăn mặc chưng diện đủ màu, đủ kiểu để người khác ngắm nhìn, nhất là phái nữ.

Ngược lại, người xuất gia đã cạo bỏ râu tóc, hủy khí hình hài, thử hỏi còn ham thích gì nữa mà còn chưng diện làm đẹp?

Tổ lại răn nhắc, tay không sạch thì không nên đắp y. Đây là lời khuyến nhắc của Tổ cho ta nhớ đến phương pháp vệ sinh.

Không phải chỉ đắp y không thôi, bởi y là tượng trưng cho sự trong sạch giải thoát, đến những thứ khác trước khi cầm nắm cũng phải rửa tay cho sạch sẽ. Điều nầy cũng rất phù hợp với ngành y học hiện tại về vấn đề đúng pháp vệ sinh vậy.

Tại sao người xuất gia, Tổ dạy khi lên chánh điện đều phải buộc ống quần, chẳng đặng lung ý tự tiện? Lý do là vì chánh điện là nơi tôn nghiêm thanh tịnh, sợ e khi "hạ mao" thì có lỗi, ngoại trừ các chú Sa di nhỏ tuổi không buộc thì không sao.

Ngày nay, có nhiều vị tăng ni khi lên chánh điện hành lễ thì hay bỏ ống quần vào trong vớ. Việc làm nầy cũng tốt và lại tránh được sự lạnh lẻo của đôi chân.

Còn nói chẳng đặng đi chơi, chẳng đặng nói nhiều là sao? Bởi đi chơi làm mất thời giờ tu học một cách vô ích. Tuy nhiên, đi chơi lành mạnh để giải trí cho khuây khỏa thoải mái tâm hồn, thiết nghĩ cũng không có gì là lỗi cả. Nhưng nếu để thời giờ đi chơi chiếm hữu nhiều quá trong việc tu học thì thật không có lợi ích gì. Người xuất gia phải khéo biết lợi dụng thời gian để nỗ lực đầu tư cho việc tu học và tạo nhiều nhân lành để được lợi mình, lợi người. Do đó, nên tránh việc đi chơi lêu lỏng bê tha vô ích. Nói nhiều, tức bàn tán những chuyện tạp nhạp bù khú ở thế gian, chuyện thiên hạ sự, chỉ mang thêm khẩu nghiệp và tán tâm mà thôi.

Nói của "chiêu đề", tức là những vật dụng chung của Thập phương thường trụ tăng. Vì là của chung của chúng tăng, ta không nên lấy tiêu xài riêng cho cá nhân mình. Nếu lấy như thế, thì sẽ mang trọng tội. Bởi đồ vật của chúng tăng, nếu cần thì phải thưa hỏi vị trụ trì hoặc thầy tri sự. Vì hai vị nầy là do chúng tăng công cử thay mặt thập phương tăng để hành hóa và để giữ gìn của Tam bảo. Khi được hai vị đó cho phép thì ta mới được dùng.

Người xuất gia, nhất là Sa di lẽ ra phải dồn hết thời giờ trong việc tu học, đâu có thời gian rảnh rỗi để bàn tán chuyện thế sự thời cuộc thành, bại, đắc thất v.v... Nhất là những chuyện chánh trị, quân sự chiến trận quân quyền...và những chuyện tạp nhạp bù khú khác. Nói như thế chẳng có đem lại lợi lạc gì cho mình mà còn bị tán tâm thất niệm, thêm nhiều tội lỗi. Vì đó không phải là chuyện của người xuất gia. Tuy nhiên, nếu lời nói của mình đem lại lợi ích chung cho mọi người thì nên nói. Nhưng phải nói trong sự ôn hòa và trong tinh thần yêu thương, cởi mở, bao dung, đoàn kết và xây dựng.

Tổ cũng nhắc nhở thêm về cách xưng hô cho đúng phép, phải xưng pháp danh, hoặc con (đối với các bậc trưởng thượng ) chớ không được tự xưng mình là Tiểu tăng. Vì chữ Tăng không phải nhỏ nên không được nói là tiểu. Nói thế có ý là khinh thị toàn thể chúng Tăng. Đó là có lỗi lớn nên tránh. Việc tranh cãi hơn thua với nhau, đó không phải là cái đạo hạnh của người tu xuất thế. Mà người tu cần phải nói trong ôn hòa nhã nhặn dùng lời ái ngữ để bàn thảo giải bày với nhau. Không được nổi giận phùng mang trợn mắt thốt ra toàn những lời dao búa thô tục bỉ ổi mạt sát hại nhau. Tuyệt đối, người xuất gia không nên biểu lộ thái độ thô tục như thế, nếu vậy, thì còn gì là phẩm cách giá trị của người xuất gia?

Câu hỏi:

1. Tại sao người xuất gia không được bàn luận chuyện thế tục?

2. Vì sao người xuất gia không được tiêu xà những vật dụng của chúng Tăng?

3. Tại sao người xuất gia không được trang điểm ăn mặc theo kiểu giang hồ?

Đệ Ngũ

Tùy Chúng Thực Chánh Văn Văn "kiền chùy" thinh, tức đương chỉnh y phục. Lâm thực chú nguyện, giai đương cung kính. "Xuất sanh" phạn bất quá thất liệp, miến bất quá nhứt thốn, "mạn đầu" bất quá, chỉ giáp hử, đa tắc vi "tham", tiếu tắc vi "xan", kỳ dư sớ thế đậu hủ bất xuất.

"Phàm xuất sanh" an tá chưởng trung, tưởng niệm kệ vân: Nhữ đẳng quỷ thần chúng, ngã kim thí nhữ cúng, thử thực biến thập phương, nhứt thiết quỷ thần cọng. Phàm dục thực tắc ngũ quán tưởng: - Nhứt: Kế công đa thiểu lượng bỉ lai xứ.

- Nhị: Thổn kỷ đức hạnh, toàn khuyết ứng cúng.

- Tam: Phòng tâm ly quá, tham đẳng vi tông. - Tứ: Chánh sự lương dược, vị liệu hình khô.

- Ngũ: Vị thành đạo cố, phương thọ thử thực.

Vô ha thực hảo ố, Bất đắc dĩ thực tư sở dữ, nhược trích dữ cẩu. Lai ích thực, bất đắc ngôn bất bất dụng; nhược dĩ bảo, đương dĩ thủ nhượng khước chi. Bất đắc trảo đầu, sự phong tiết lạc lân bát trung.

Chương 5 Theo Chúng Ăn

Dịch Nghĩa Nghe tiếng "Kiền chùy" liền phải sửa sang y phục. Đến khi ăn, chú nguyện đều phải cung kính. Cơm "xuất sanh" chẳng quá 7 hột, bún chẳng quá một tấc. Bánh "mạng đầu" cỡ chừng móng tay, không nên nhiều, không nên ít. Vì sao vậy? Nhiều thời là "Tham", ít thời là "Sẻn". Ngoài ra, các món như là: rau, cải, đậu, mè không nên xuất sanh.

Phàm cơm xuất sanh để trong bàn tay bên trái tưởng niệm bài kệ rằng: "Các ngươi chúng quỷ thần, ta nay cúng thí cho ngươi, cơm nầy khắp đủ mười phương, tất cả chúng quỷ thần". Phàm tới bữa ăn, phải tưởng niệm năm phép quán:

- Một là: Kể công nhiều ít xét chỗ người đem đến. - Hai là: Xét đức hạnh của mình đủ hay thiếu mà thọ nhận của người cúng dường. - Ba là: Ngăn tâm khỏi lỗi, tham sân là gốc.

- Bốn là: Món ăn là thuốc hay chính thức chữa được hình gầy. - Năm là: Vì thành đạo nghiệp, mới thọ cơm nầy.

Chớ chê đồ ăn ngon dở, Chẳng đặng lấy đồ ăn chung cho riêng hoặc quăng cho chó. Đem thêm đồ ăn, chẳng nên nói không dùng, như no rồi, phải lấy tay nhường, xá mà lui. Đương ăn chẳng đặng gãi đầu, khiến bụi bay vào trong bát người gần bên.

Nghe kiền chùy sữa sang y phục Đến khi ăn chú nguyện kính dâng Xuất sanh tống thực quỷ thần Không quá bảy hột mạng đầu được cho Khi cúng thí chớ so nhiều ít Vận tâm thành ngăn bít sẻn tham

Đậu, mè, rau, cải chớ đem Xuất sanh cúng thí quỷ thần chẳng ăn

Khi cúng thí đọc thầm bài kệ Cho quỷ thần hộ vệ người tu Mười phương kẻ trí hiền ngu Quỷ thần thọ dụng ngục tù thoát ra Năm phép quán thật là tuyệt hảo Xét công lao đã tạo cơm nầy Thức ăn thọ dụng hằng ngày Biết bao khó nhọc ta nay hưởng dùng Ân thí chủ một lòng ghi nhớ Chớ chê khen ngon dở đồ ăn Công lao nấu nướng khó khăn Cho riêng, quăng chó rõ rằng tội khinh Thức ăn thêm làm thinh lui xá Chớ gãi đầu mất cả oai nghi Bụi bay vào bát tức thì Mấy điều ghi nhớ thực thi hành trì

Giải thích từ ngữ

Kiền chùy: Phàm cây, đá, đồng, sắt, đánh mà có tiếng đều gọi là tiếng kiền chùy. Khi nghe tiếng kiền chùy báo hiệu, thì phải sửa sang chuẩn bị đi cho đúng giờ, không nên đi trễ trong các giờ hành lễ.

Xuất sanh: Cơm hoặc các thứ bột làm bánh, ngoại trừ bánh mạng đầu, đều có thể dùng để xuất sanh được. Nếu là cơm thì gấp 7 hột, còn bún thì không quá một tấc. Ngoài ra, các loại thực phẩm khác như rau, cải, mè... thì quỷ thần không ăn.

Mạng đầu: loại bánh làm bằng hình đầu con người. Loại bánh nầy không cúng thí quỷ thần được.

Quỷ thần: Quỷ và thần cũng cùng một loại. Tuy nhiên, gọi thần là vì các vị nầy có quyền uy thế lực mạnh hơn nên gọi đó là thần. Quỷ thần ở đây nói là chỉ cho mẹ con quỷ La sát.

Đại ý

Nói về nghi thức cúng quá đường trong khi thọ thực cần phải giữ đúng theo quy tắc luật nghi. Nhất là đối với năm phép quán tưởng rất quan trọng mà người xuất gia khi thọ thực cần phải ghi nhớ.

Lược giảng

Trong thiền môn các loại pháp khí như chuông, mõ, trống v.v... đều có công dụng chung là để cảnh báo. Tuy nhiên, mỗi thứ đều có công dụng riêng. Kiền chùy là tên gọi chung của các loại pháp khí tạo thành âm thanh và mỗi khi đại chúng nghe tiếng kiền chùy lập tức phải chuẩn bị y áo chỉnh tề để hành lễ. Tất cả phải đến nơi hành lễ đúng giờ, không được đến trễ, nếu chậm trễ thì phạm vào cái lỗi lật đật mất oai nghi.

Trong khi thọ thực ở trai đường ta phải gìn giữ chánh niệm và thành tâm cung kính chú nguyện, không được tán tâm chuyện trò tạp nhạp. Nếu là giờ ngọ trai, thì ta phải giữ đúng theo nghi thức cúng quá đường. Truớc phải tụng bài cúng dường, kế đến xuất sanh, rồi xướng "Tăng bạt", tụng kệ, tam đề và ngũ quán. Xong rồi tụng chú kiết trai. Nghi thức quá đường nầy, người xuất gia cần phải học thuộc nằm lòng. Không riêng gì người xuất gia mà ngay cả những phật tử nam nữ đến chùa thọ bát cũng nên học thuộc lòng nghi thức cúng quá đường nầy đều rất tốt.

Phép xuất sanh là gấp 7 hột cơm, để vào chung nước nhỏ, thầm tưởng bài kệ: "Pháp lực bất tư nghì, từ bi vô chướng ngại, thất liệp biến thập phương, phổ thí châu sa giới, nhữ đẳng quỷ thần chúng, ngã kim thí nhữ cúng, thử thực biến thập phương, nhứt thiết quỷ thần cọng". rồi niệm chú... Vị thị giả đem đến bàn xuất sanh tụng kệ gọi tên mẹ con quỷ La Sát cho chúng ăn no đủ. Không riêng gì mẹ con quỷ La sát mà còn cúng thí chung cho các loại quỷ thần khác. Bởi mẹ con quỷ La Sát theo Phật thọ giới bất sát, nên Phật dạy người xuất gia, khi ăn phải nhớ cúng thí cho mẹ con họ.

Về năm phép quán tưởng đây là lời thức nhắc của chư Tổ ta không nên xem thường. Phải xét đến những công lao khó nhọc của những người tạo thành những thức ăn nầy. Có quán tưởng như thế thì ta mới gắng công nỗ lực tu hành. Trong năm điều quán tưởng, điều thứ năm nhắc ta rằng: "Vì thành đạo nghiệp, mới thọ cơm nầy". Đó là mục đích nhắm tới của người tu. Như vậy, ăn đạm bạc để nuôi sống xác thân tứ đại giả tạm qua ngày. Ý thức như thế, thì ta không nên sanh vọng tâm tham đắm, chê khen ngon dở ở nơi thức ăn. Nếu không được như vậy, thì ta sẽ mắc nợ của Đàn na thí chủ.

Điều ta nên lưu ý, là vật thuộc của "Chúng Tăng" ta không nên lấy dùng riêng. Hoặc riêng cho người thì ta phạm vào cái tội ăn trộm. Nói nghiêm khắc hơn, là vật chung của chúng tăng ta không được dùng trước, nếu không được cho phép. Hơn nữa, trong khi ăn có người đem thêm đồ ăn cho ta, khi đó ta đã no không dùng nữa, thì phải chắp ta xá chớ không được to tiếng thốt nên lời làm động chúng. Cũng không được vừa ăn vừa gãi đầu làm bụi bặm bay vào trong bát của người ngồi gần bên. Oai nghi của người tu, thật không còn phép lịch sự nào hơn vậy.

Câu Hỏi:

1. Tại sao người xuất gia khi ăn phải nhớ đến năm điều quán tưởng?

sanh?

2. Tại sao Phật dạy người xuất gia khi thọ trai phải cúng xuất

3. Tại sao không được chuyện trò tạp nhạp trong khi ăn?

Tùy Chúng Thực ( tương tục )

Chánh Văn Bất đắc hàm tự ngữ. Bất đắc tiếu đàm tạp thoại. Bất đắc tước thực hữu thinh. Như dục khiêu nha, dĩ y tu yểm khẩu. Tự trung, hoặc hữu trùng nghị, nghi mật yểm tàng chi; mạc linh đơn kiến, sanh nghi tâm. Đương nhứt, tọa thực, bất bắc thực ngật, ly tòa cánh tọa thực. Bất đắc thực ngật, dĩ thủ chỉ quát oản bát thực. Phàm thực, bất đắc thái tốc, bất đắc thái trì. Hành thực vi chí, bất đắc sanh phiền não.Hoặc hữu sở nhu, mặc nhiên chi thọ, bất đắc cao thinh đạo hoán.Bất đắc oản bát tác thinh. Bất đắc thực tất thiên khởi. Nhược vi "Tăng" chế, văn "Bạch Chùy", bất đắc oán cự bất phục. Phạn trung hữu cốc, khử bì thực chi. Bất đắc kiến mỹ vị, sanh tham tâm, tứ khẩu thực. Bất đắc thiên chúng thực.

Theo Chúng Ăn ( tiếp theo )