Tông Phái Phật Giáo Nhật Bản

PHÂN PHÁI

Tông Tào Động Nhật Bản, theo tôn chỉ của người khai sáng, ngài Đạo Nguyên được sùng kính như bậc Cao Tổ; còn người lập ra tông môn, ngài Oánh Sơn được ngưỡng mộ như bậc Thái Tổ. Cả hai Ngài đều được tôn sùng như nhau. Ngài Đạo Nguyên lập chùa Vĩnh Bình tại tỉnh Fukui, quận Yoshida; còn ngài Oánh Sơn lập chùa Tổng Trì (Sochi-ji) tại tỉnh Ishikawa, nhưng vào đời Minh Trị năm thứ 31 (1898) chùa được dời về khu vực gần Tokyo (Yokohama shi, Tsurumi-ku) đều là hai đại tổ đình rộng lớn thích hợp cho việc lễ bái học đạo.

Tông Tào Động có trên 700 năm lịch sử, đôi lúc cũng không tránh khỏi có sự phân chia giữa hai ngôi chùa, nhưng trong hiện tại, cả hai đều cùng hợp nhất, nhờ đó mà mãi tới nay không còn có sự phân phái trong tông Tào Động nữa.

VIỆC DUY TRÌ

Tông Tào Động hiện có hai ngôi Tổ đình, một cơ quan hành chánh đứng đầu với hơn 140.000 ngôi chùa, dưới sự chỉ đạo của Đại tông đoàn. Ngoài hai đại tổ đình do ngài Đạo Nguyên và ngài Oánh Sơn sáng lập, còn có một cơ quan hành chánh đặt riêng tại Shiba, Minato-ku-Tokyo. Vị Quản Trưởng trong hiện tại, nhiệm kỳ hai năm bầu lại một lần, lo việc coi sóc quán xuyến cả hai ngôi tổ đình. Dưới quyền vị Quản Trưởng còn có các cơ quan hành chánh thiết lập trong toàn quốc, theo từng khu vực, để đôn đốc các hoạt động. Đó là phần vụ của cơ quan lo việc hành chánh đảm trách.

Số Tăng sĩ có vào khoảng 1,500,867 người và số tín đồ khoảng chừng 684,000 người (theo tài liệu của Bộ Văn Hóa giáo dục trong tập Niên Giám Tôn Giáo, ấn hành năm 1971). Các lễ nghi chính của những ngôi chùa thuộc tông Tào Động là hai lễ giỗ Tổ và 3 ngày lễ vía Phật. Hai lễ giỗ Tổ hiệp kỵ vào ngày 29 tháng 9 và 3 1ễ vía Phật là Phật Đản (Trăng tròn tháng tư), Phật nhập Niết Bàn (Rằm tháng hai) và Phật thành đạo (mồng 8 tháng 12).

Vào những dịp lễ tiết này, tại các chùa thuộc tông Tào Động đều tổ chức trọng thể để kỷ niệm.

Hoạt động giáo dục; tông Tào Động thành lập được các đại học như: Komazawa (Câu Trạch), Aichi gakku-en (Ái Tri học viện) và Tohoku Fukushi (Đông Bắc phước chỉ). Ngoài ra, tại Tokyo, Nagoya (Danh Cổ Ốc), Sen Dai (Tiên Đài), Yamaguchi (Sơn Khẩu), đều có thiết lập các trường trung học. Riêng tại Hokkaido (Bắc Hải đạo) còn có phân khoa thuộc đại học Komazawa nữa. Ngoài những cơ sở trên, cả hai đại Tổ đình đều có bỏ vốn kinh doanh vào các trường Đại Học, đại học đoản kỳ hay các bệnh viện nữa.

Về mặt văn hóa, cơ quan hành chánh xuất bản tờ báo “Tào Động” mỗi tháng một kỳ và tờ “Thiền Hữu” (Zen no Tomo) được phân phối đến các chùa cho tín đồ đọc.

TÔNG NHỰT LIÊN

(Nichiren- Shu)

TỔ KHAI SÁNG

Tông Nhựt Liên y cứ vào bộ kinh Diệu Pháp Liên Hoa, tiếp tục công việc đời mạt pháp, là thời kỳ việc ác dẫy đầy; để cứu khổ cho con người, cũng như thực hiện lý tưởng hòa bình là mục đích Nhựt Liên thành lập.

Ngài Nhựt Liên ở vào thời kỳ Kamakura sinh ngày l6-12-1222 tại Komi-nato (hiện tại thuộc tỉnh Chi Ba) trong một gia đình ngư phủ. Ngài tịch (mất) ngày 13-10-1282 vào đời Hoằng An năm thứ 5 tại Ikegami (Trì Thượng)-To-kyo. Hài cốt của Ngài, theo như di chúc là để tại Minobusan (Thân Diên Sơn) thuộc tỉnh Yamanashi hiện nay.

Năm 12 tuổi, Ngài lên núi Thanh Trừng ở gần nhà thọ giáo ngài Đạo Thiện Phòng thuộc tông Thiên Thai. Vào mùa thu năm lên 16 tuổi, Ngài xuất gia làm đệ tử ngài Đạo Thiện Phòng. Thế danh Ngài là Thị Thánh, sau đổi thành Phòng Liên Trường. Ngài theo học tại nhiều nơi như Kamakura, núi Tỷ Duệ, chùa Viên Thành tại Tam Tỉnh (My-I), Nại Lương (Nara), Cao Dã Sơn (Koya-san) trong hơn 10 năm, có nghiên cứu các tông phái và kết quả là vào những ngày vãng niên Ngài thấu suốt được tinh yếu những lời chỉ dạy của đức Thế Tôn qua tinh thần bộ kinh Pháp Hoa. Niên hiệu Kiến Trường thứ 5 (1253) vào mùa xuân, Ngài trở về núi Thanh Trừng và chủ trương việc xưng niệm “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh” (Namyo Myohorengei Kyo) đến ngày 28/4 sau khi ngộ được tinh túy của kinh Pháp Hoa, Ngài tuyên bố thành lập tông Nhựt Liên, và Nhựt Liên tông bắt đầu từ đó. Cuộc đời ngài Nhựt Liên như gắn liền theo kinh Pháp Hoa cả miệng, thân và tâm. Theo kinh Pháp Hoa thuyết minh, sự chân thật là thân phải thật chứng, không còn tiếc thân mạng và cảnh giới Phật phải thiết lập ngay trong sự cố gắng nỗ lực. Ngài được tôn sùng như vị Bồ Tát hóa thân. Vào năm Đại Chánh (Taisho) thứ 11 (1922) Ngài được sắc phong là Lập Chánh Đại Sư. Hiện nơi Ngài sanh còn ngôi tổ đình gọi là Đản Sanh tự, cũng như nơi Ngài truyền đạo với ngôi chùa Thanh Trừng và nơi Ngài thị tịch cũng có ngôi tổ đình Ikegami Honmon-ji (Trì Thượng Bổn Môn tự). Ngôi Tổ đình này được xem như cơ quan chính của tông Nhựt Liên. Vào những năm sau cùng, Ngài Nhựt Liên còn viết sách dạy chúng đệ tử, cũng như giáo hóa tín đồ ngay tại núi Diên Sơn-chùa Cữu Viễn (Kuon-ji) và nơi đây cũng là đại tổ đình của tông Nhựt Liên.

KINH ĐIỂN

Kinh điển chính của tông Nhựt Liên là bộ kinh Pháp Hoa, nhưng có thêm phẩm tựa (phần khai kinh), kinh Vô Lượng Nghĩa và phần sau là kinh Quán Phổ Hiền, gọi là Tam Bộ Pháp Hoa. Ngoài ra, ngài Nhựt Liên còn viết tác phẩm “Nhựt Liên Thánh Nhân di văn” (Nichiren Shonin bun), vừa để dạy đạo vừa làm phương châm hành trì. Trong sách có hai phần quan trọng, đặc biệt đáng chú ý hơn cả là phần “Khai Mục sao” và “Quán Tâm bổn tôn sao”. Ngoài hai phần ấy, còn có thêm phần luận “Lập chánh an quốc” gọi chung là 5 Đại Bộ kinh. Tam Bộ Pháp Hoa, về sau có thêm hai phần nữa là “Tuyển Thời sao” và “Báo Ân” gọi là 5 đại bộ kinh vậy.

GIÁO THUYẾT

Con người đang sống trong thời kỳ mạt pháp, muốn chuyển từ mê đến giác, chỉ còn cách khuyến khích họ lý tưởng hòa bình (lòng thương yêu) theo như trong ngũ cương là 5 điều chỉ dẫn rõ ràng, với ba bí pháp (Sanpi) được xem như là ba phương pháp thực tiễn mà tông Nhựt Liên đặt nền tảng thuyết giáo. Ngũ cương là giáo, cơ, thời, quốc, sư (giáo lý, căn cơ trình độ, thời kỳ hay thời gian, nơi chốn, người chỉ đạo). Trước hết về giáo, là Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh. Đức Thế Tôn dạy phẩm tinh túy đều ẩn sâu trong phẩm Như Lai Thọ Lượng của kinh Pháp Hoa. Trong ấy có thuyết minh chân lý bí mật (Một niệm có thể thông suốt đến 3 nghìn thế giới) trong 7 chữ là “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh” hay trong 5 chữ “Kinh Diệu Pháp Liên Hoa” rất thích hợp trong việc hướng dẫn con người ở đời mạt pháp. Phần kế là “Cơ” tức trình độ của mỗi người, nhất là ở vào thời kỳ mạt pháp, phải làm sao cho người nghe dễ thực hành để đạt ngộ. “Thời” là thời đại hay thời gian. Từ thời ngài Nhựt Liên về sau là đời mạt pháp, con người sanh nhiều tệ ác nên gọi là thời vậy. Cũng như thời kỳ mạt pháp sau khi đức Thế Tôn nhập diệt, nhằm vào thời kỳ bịnh khí, con người mang phải nhiều cơn bịnh ngặt nghèo, chỉ còn phương thần dược là dạy họ thuộc nằm lòng “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh” và ngoài ra không còn gì khác hơn nữa cả. “Quốc” nói rộng là nơi chốn hay địa bàn hoạt động mà Nhật Bản có thể là nơi khai nguyên cho toàn thế giới. Sau cùng là “Sư” tức tự mình lý giải được cả 4 phần trên hay nói một cách khác, ngay trong thực tế, hành giả phải tự nỗ lực thực hành, đó chính là sư vậy. Cho dù có dạy đến bao nhiêu đi nữa, con người cũng phải nỗ lực tinh cần để cho những lời dạy ấy được rộng khắp. Ngài Nhựt Liên mượn chữ “Khế Cơ” đã có trong kinh điển để xiển dương kinh Pháp Hoa trong đời mạt pháp. Đức Thế Tôn phó chúc cho Thượng Hạnh Bồ Tát tự giác ngộ và ngài Nhựt Liên đề cập tới chữ “Khế Cơ” trong ý nghĩa này. Còn chữ “Sư” trong phẩm tựa của kinh Pháp Hoa, theo lịch sử truyền thừa được phổ cập khắp mọi nơi đã được nhiều người biết đến. Hiểu rõ được phần đầu bộ kinh Pháp Hoa, cũng có nghĩa là việc giáo hóa đã chu biến được khắp nơi và đó cũng là “Sư” vậy.

Nói tóm lại, kết quả của việc khảo sát qua 5 lãnh vực trên là “giáo”. Chỉ cái khổ cho đại chúng thấy rõ là “cơ”. Đời mạt pháp xấu ác là “Thời”. Nhật Bản có thể là nơi mở đầu cho toàn thế giới là “Quốc” và sự tự giác của ngài Thượng Hạnh Bồ Tát, theo ngài Nhựt Liên, là “Sư”, tất cả bao hàm trong chữ

“Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh” v.v…

Sau đây nói về ba đại mật pháp hay ba phương pháp thực tiễn gồm những lời dạy trong chữ “NAM MÔ DIỆU PHÁP LIÊN HOA

KINH”, rút tỉa ra cả một quá trình tu chứng, phân ra thành

ba cho rõ ràng. Ba ấy gồm có: mật pháp của đức Phật, mật pháp của đề mục và mật pháp của giới đàn. Gọi chữ Bổn Môn là do ngài Thiên Thai đã chia bộ kinh Pháp Hoa ra hai phần: nửa cuốn trước gồm 14 chương và 14 chương của nửa cuốn sau. Trong 14 chương trước gọi là “Tích Môn” (Shy-aku mon) và 14 chương sau là “Bổn Môn” (Honmon) và đó cũng chỉ là cách xếp đặt mà thôi.

Đức Phật hay đức Thích Ca Mâu Ni Phật đã giác ngộ từ trong quá khứ xa xưa với tuổi thọ mạng vô cùng hiển phát Phật trí sáng tỏa gọi là Bổn Môn, Đức Phật như thế cứu độ cho nhiều người như đức Thích Ca Mâu Ni, còn lưu lại một quá trình giác ngộ là Tích Môn. Như vậy trong thời kỳ mạt pháp-Đức Bổn Tôn-không phải chỉ có đức Phật Thích Ca Mâu Ni mà Phật đã giác ngộ từ trong quá khứ xa xưa; còn đức Phật Thích Ca thuộc về quá khứ cũng cùng trong một ý nghĩa ấy. Như thế, đức Phật ra đời cứu độ chúng sinh trong đối tượng thực tiễn. Nhựt Liên tôn sùng đức Bổn Tôn là tông tổ vậy. Ba Mật pháp: Mật Pháp của đề mục, y cứ theo mật pháp Bổn Tôn.

Chính đức Phật Thích Ca Mâu Ni thuyết qua “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh”. Nắm lấy Mật Pháp ấy, lòng phải tin, miệng niệm, thân thực hành mới có thể thành Phật. Mật pháp của giới đàn là trường hợp đã chấp nhận đề mục nêu ra trên. Chúng ta hướng về đức Bổn Tôn phải xướng lên đề mục; còn lúc thân, miệng và tâm thọ trì, giữa ta và đức Bổn Tôn có thể thành đồng nhất thể. Như vậy, ta cùng đồng một thể với đức Bổn Tôn, cùng nhau khuyến tấn tại một nơi, nơi đó chính là giới đàn vậy.

Có thể nói giới đàn là nơi truyền giới luật; và giới luật để dứt ác, tu thiện. Theo tông Nhựt Liên, dứt tức dứt bỏ những gì tin sai lầm; còn việc thiện là nhân đề mục rồi truyền rộng ra đến khắp mọi người. Về điểm này, không những ta chỉ thọ nhận không mà còn phải san sẽ đến người khác để thực hiện hạnh lợi tha (Ritagyo). So ra đề mục lúc thọ trì và khi thành Phật, thì ngay trên địa cầu này cũng có thể thực hiện được để trở thành Phật quốc. Hơn nữa, Tam Mật ấy về mặt thực tiễn không chỉ rõ có phân thành ba mà chỉ dạy niệm “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh”

cho được liên tục là đủ. Vì niệm Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh một niệm suốt đến 3 nghìn cõi (Ichinen Sanzen). Gọi một niệm 3 nghìn là do ngài Thiên Thai khi thuyết kinh Hoa Nghiêm (Kegon gyo) có đề cập tới từ cảnh giới mê mờ là địa ngục cho đến cảnh giác ngộ là Phật cảnh chia thành 10 thể loại khác nhau hay Thập Pháp giới (Jippokai). Còn theo như kinh Pháp Hoa, vạn vật sinh tồn theo một lực tự tại trong Thập Như Thị (*) và bộ Đại Trí Độ luận (Daichi doron) còn phân biệt trong đời hiện tại chia thành ba loại thế gian (**) nối tiếp nhau tồn tại, cũng cho thấy được cách thể hiện hữu của sự vật. Nơi một niệm ba nghìn là cách biểu hiện chân lý; còn theo sự biểu hiện ấy chỉ cho cái gì thật hiện hữu của sự vật mới tồn tại. Ba nghìn là con số, còn 10 cảnh giới lại bao hàm 10 cõi khác nhau. Mười nhân lên 10 thành 100, trong số 100 đều có sự hiện hữu của sự vật từ số 10 trong cái Một của “THẬP NHƯ THỊ” cho đến số một nghìn cũng đều như vậy. Cái Một ấy chu biến khắp trong ba thế giới, cộng lại thành 3 nghìn thế giới. Như thế, ba nghìn thế giới cũng chỉ trong một khoảnh khắc do tâm tạo, nên nói một niệm ba nghìn là vậy.

Theo tông Thiên Thai, cái Tâm này chính là tâm mê muội của chúng ta, nên phải đắp đổi lên xuống trong 10 cõi khác và cái Tâm ấy cũng đồng với tâm Phật (niệm một hiệu Phật là niệm ba nghìn thế giới) đều căn cứ theo lý luận ấy để tận lực thực hiện trong khả năng mà tu hành là làm hiển lộ cho được cái thế giới ấy. Do đó ngài Nhựt Liên mới gọi là một niệm trọn đủ ba nghìn là như thế. Chính từ Ngài thuyết ra “Một niệm ba nghìn”. Về điểm này, kinh Pháp Hoa nửa cuốn sau phần Bổn

(*)

(**) THẬP NHƯ THỊ hay MƯỜI TƯỚNG TRẠNG của vạn sự vạn vật trong vũ trụ: TƯỚNG như vậy, TÁNH như vậy, THỂ như vậy, LỰC như vậy, TÁC như vậy, NHÂN như vậy, DUYÊN như vậy, QUẢ như vậy, BÁO như vậy, TRƯỚC SAU rốt ráo như vậy (Như thị TƯỚNG, như thị TÁNH, như thị THỂ, như thị LỰC, như thị TÁC, như thị NHÂN, như thị DUYÊN, như thị QUẢ, như thị BÁO, như thị BỔN

MẠT cứu cánh đẳng...).

Ba loại thế gian: HỮU TÌNH THẾ GIAN, chỉ chung cho những loài có tình thức hay tánh biết, VÔ TÌNH THẾ GIAN, bao hàm những sinh thực vật không có tình thức và KHÍ THẾ GIAN, tức bao gồm sơn hà, đại địa...

Môn tiếp tục hiển phát tư tưởng này. Phần then chốt (Bổn Môn) nhằm tới vĩnh viễn lâu xa là làm sáng tỏ phần chính yếu ấy, và niệm đức Phật Thích Ca một niệm là niệm cả ba nghìn thế giới (Vì cảnh Phật là cảnh giới giác ngộ) và cũng chính là niệm cải hiện hữu xưa nay. Ngoài cảnh giới Phật, còn 9 cõi khác nhau vẫn hiện hữu. Từ cõi Phật vĩnh viễn ấy bao hàm trong 9 cõi, lập nên 10 cảnh giới có tương quan với nhau. Từ đó giữa chúng ta với chư Phật quá khứ đều đồng nhất thể trong lập trường Vĩnh Viễn và chắc chắn có sự tự giác. Vì một niệm của ta và một niệm của Phật đều đồng nhất, nên có sự dung thông đến 3000 thế giới là cảnh Phật. Điểm then chốt của một niệm ba nghìn là một sự thật vĩnh viễn có tương quan tương liên đến 10 cõi cũng đều từ một niệm ấy mà thành. Ngài Nhựt Liên y cứ vào một niệm ba nghìn thế giới rồi tóm lược cảnh giới giác ngộ của Phật hàm chứa trong bộ kinh Pháp Hoa như là ngọc minh châu vậy.

Nói một cách khác, một niệm 3 nghìn thế giới là tiếp tục làm hiển phát Đại Mạn Đà La (Daiman dara). Dĩ nhiên kinh Diệu Pháp Liên Hoa gọi theo cách thông thường là kinh Pháp Hoa; còn trong trường hợp 5 chữ “Diệu Pháp Liên Hoa kinh” hoặc 7 chữ “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh” đây không còn là tên kinh Pháp Hoa thông thường mà đã biểu trưng cái tinh túy của kinh điển.

Thế nên, tên kinh cũng đã biểu hiện được luôn cho cả cái thể nữa. Song điểm cốt tủy của kinh Pháp Hoa nằm ở phẩm Thọ Lượng, đã hàm chứa “Một niệm 3 nghìn”. Theo đó đối với người nào ý thức được vấn đề “Một niệm 3 nghìn” là phát khởi Phật Đại Bi (Diệu Pháp), trong 5 chữ (như cái túi) hàm chứa viên ngọc báu trong bâu áo của gã cùng tử, và chính trong “Quán Tâm Bổn

Tôn sao” cũng có thuật câu chuyện trên.

Trường hợp đề kinh 5 chữ không đơn thuần như ta nghĩ, vì trong một niệm thông suốt đến 3 nghìn cõi đã hàm chứa đầy đủ được tất cả. Phần chính yếu của phẩm “Thọ Lượng” có thể nằm trọn trong 5 chữ Diệu Pháp Liên Hoa kinh”. Như vậy, một niệm 3 nghìn, cũng như 5 chữ bao nhiếp phần chính của phẩm Thọ Lượng đều không thể tách biệt hẳn được, vì trong một niệm 3 ng-hìn biểu hiện phần giáo lý. Theo giáo lý, dù 5 chữ hay 7 chữ cũng đều biểu hiện cái chân thật do quán chiếu tự tâm đưa lại các pháp thực tiễn cụ thể giúp ta rất nhiều trong thời kỳ mạt pháp.

Chúng ta thọ trì kinh Diệu Pháp Liên Hoa này, lòng phải tin, miệng niệm và thân phải thực hành. Cho nên chữ “Quy y” (Ki-e) hàm ý trong 2 tiếng “Nam Mô” đã có trong câu “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh”. Trên đây nhắm tới những điểm chính hướng tới đức Bổn Tôn có đầy đủ trong “Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh”, lòng tin tưởng, miệng niệm và phải thọ trì; ngoài ra còn khuyến nhắc mọi người cùng thực hành, chắc chắn cái khổ của cá nhân không những tiêu trừ mà lý tưởng xã hội (của giới đàn) tức cảnh Phật (Cõi Phật) cũng có thể thực hiện được.

Các tông phái Phật giáo đều nhắm tới 4 phần quan trọng là: giáo (răn dạy), lý (giáo pháp), hành (thực hành) và chứng (chứng ngộ hay đạt đến lý tưởng). Đối với tông Nhựt Liên, ngài Nhựt Liên tin tưởng đã hiểu thấu suốt tính cách thực tiễn của kinh Pháp Hoa qua giáo, lý, hành và chứng mà trong ngũ cương cũng có ghi rõ phần giáo và lý; còn trong “Tam Mật” có hành và chứng vậy.

NIÊN BIỂU LƯỢC SỬ

PHẬT GIÁO NHẬT BẢN

Năm Sự kiện Phật giáo Sự kiện tổng quát Thế giới sử

538 Thánh Minh Vương công bố PG (còn một thuyết vào năm 552) Nhà Tùy thống nhất T.Q (589)

593 594 604 607 615 Thánh Đức Thái Tử (574-622). Suy Cổ Thiên Hoàng lên Vua ban chiếu hưng long T.Bảo Lập bản hiến pháp 17 điều Tiểu Giả Muội Tử sang Tùy Lập chùa Pháp Long (Kyoto) Hoàn thành bộ “Tam kinh Nghĩa Sớ”

Đạo Islam th.lập (610)

Mở đầu nhà Đường (618)

645 Cải cách toàn diện mọi mặt Ngài Huyền Trang sang

Ấn Độ (633-645)

657 Đại Hội Vu Lan (Rằm tháng 7)

Công cuộc biên kinh bắt đầu 680 700 Lập chùa Dược Sư (hoàn tất 697)

Ngài Đạo Chiếu tịch (lần đầu tiên hỏa thiêu)

710 Dời đô đến Nara Thành hình tập “Cổ Sự ký” Thành hình tập “Phong Thổ ký”

712 713 717 720 741 Ngài Hành Cơ hoạt động nổi bậc

Lập thư tịch Nhật Bản P.G Tây Tạng truyền sang 752 754 755 759 Sắc chiếu lập chùa Quốc Phân và Quốc Phân Ni tự (xong độ 770)

Lễ khai quang pho tượng Phật chùa Đông Đại Tự (Nara)

Ngài Giám Chân sang Nhật Đại giới đàn tại chùa Đông Đại tự Lập chùa Đường Chiêu Đề Thành hình “Vạn Diệp tập” 794 Dời đô tới Kyoto Ngài Tối Trừng từ T.Q. trở về Ngài Không Hải từ T.Q. về, thành lập tông Chân Ngôn Sắc chỉ mở đại giới đàn Bồ tát Ngài Viên Nhân từ T.Q. trở về 805 806 822 847 905 938 985 Thành hình “N.B.Linh Dị ký”

Thành hình “Cổ Kim hòa ca” Đường diệt. Đời Ngũ

Đại thay thế Ngài Không Dã đề xướng pháp môn Niệm Phật Ngài Nguyên Tín thành hình tập “Vãng Sanh yếu tập”

Bắt đầu nhà Tống-960 1006 Thành hình 2 tập “Nguyên thị

Vật Ngữ và Chẩm Thảo Chỉ”

1052 1053 Khởi đầu thời mạt pháp năm t.l Hoàn thành Viện Bình Đẳng thuộc chùa A Di Đà tại Vũ Trị 1086 Thiên Hoàng Bạch Hà nhiếp chính

1124 Ngài Lương Nhẫn lập tông Dung Thông Niệm Phật

1126 Lập chùa Trung Tôn 1156 Loạn Bảo Nguyên 1159 Loạn Bình Trị 1164 Phụng nạp chép kinh tại thần xã Bình Thanh Thạnh và Nghiêm Đảo 1175 Ngài Pháp Nhiên thuyết về pháp

Chuyên tu niệm Phật Ngài Vinh Tây từ Tống quốc trở về Đệ I Thập Tự quân

Lập đền Angkor-Cambot

1185 1191 1192 1205 1224 Ngài Thân Loan viết bộ: “Giáo Hạnh Tín Chứng”

Ngài Đạo Nguyên từ T.Q. trở về 1227 1224 1252 1253 Bình Gia (Hirakei) diệt vong

Trong khoảng này Tây Hành hoạt động khởi sắc Nguyên Lại triều, loạn tướng quân Thành hình tập “Tân Cổ kim hòa ca” phối B.Ấn

PG Ấn suy. Islam chi Jingiskan Th.nhất M.Cổ Thành hình tập “Bình Gia Vật ngữ”

Khánh thành đại Phật Kamakura Ngài Nhựt Liên lập tông Nh.Liên 1274 Mông Cổ quấy nhiễu (loạn Văn Vĩnh) M.Cổ thâu hồi q.hiệu 1276 Ngài Nhất Biến lập Thời Tông với pháp “Kinh hành niệm Phật”

1281 1290 1322 1329 Mông Cổ nhiễu loạn (loạn Hoàng An) Ngài Nhựt Hưng lập chùa Đại Thạch Ngài Oánh Sơn Thiệu Cẩn lập C.Tổng Trì Kiến Võ trung hưng. Thành hình Tập “Đồ Nhiên Thảo” trong thời này 1337 Lập chùa Diệu Tâm 1338 1339 1392 1467 1471 Tức Lợi Tôn lập “Thất Đinh Mạc phủ” Lập Hoa Viên chùa Tây Phương

Thống nhất Nam Bắc triều 1398 Lập chùa Kim Các

Loạn Ứng Nhân khởi loạn Ngài Liên Như truyền giáo tại vùng Yoshi zaki (Việt Tiền)

1474 Ngài Nhứt Hưu Tông Thuần trụ trì chùa Đại Đức 1482 Lập chùa Ngân Các 1488 Chúc “Nhứt Hướng Nhứt Quý” 1499 Lập đình viên chùa Long An

1549 Portgal đến đảo Kozima 1549 Zabiere truyền bá đạo Thiên Chúa 1573 1585 Tín Trướng thiêu núi Tỷ Duệ Thất Đinh mạc phủ diệt vong 1591 Thiên Lợi Hưu tự sát 1600 Chiến nạn Kangenbara Chia hai phái Đông-Tây Bổn Nguyện 1602 1603 1617 Mở đầu thời Đức Xuyên Mạc Phủ Lập Đông Chiếu cung Nikko 1635 1638 1625 Lập chùa Khoan Vĩnh-Ueno Đặt việc tế tự tại Thần Xã 1637 Loạn Shimabara

Ngài Trạch Am Tông Ảnh Lập chùa Đông Hải Lập chế độ đàn gia Ấn hành kinh điển do XB.Tenkai Lập chi nhánh các chùa nhiều nơi Ngài Ẩn Nguyên Long Kỹ từ T. Q.

truyền tông Hoàng Bá sang Nhật Đất nước hoàn toàn bị nô lệ

1640 1648 1650 1654 Nguyên diệt. Minh thay Columbus tìm ra C. Mỹ 1681 Ngài Thiết Nhãn Đạo Quang ấn bản kinh, truyền tông Hoàng Bá 1768 Ngài Bạch Ẩn Huệ Hạc mất 1774 Ngài Lương Khoan xuất gia tu Phật Mỹ tuyên ngôn đ.lập 1798 Thành hình bộ truyện “Cổ Sự ký” CM Pháp 1814 Hắc Trụ tông Trung với Hắc Trụ giáo 1838 Trung Sơn Mi Ky lập Thiên Lý giáo 1841 Cách Mạng Thiên Bảo Chiến tranh nha phiến 1853 Pely đến Bồ Hạ Mark-tuyên ngôn CS 1859 Đạo Tin Lành truyền nhập 1868 Vua Minh Trị duy tân Ra lịnh tách biệt Thần với Phật, nạn bài xích PG bắt đầu

1872 Nhóm Shimazikuroi du lịch Âu Châu

1876 Tăng sĩ được ăn mặn lấy vợ. Các tông phái PG vận động độc lập Ấn bản hoàn thành “Đại Tạng kinh”

Sử dụng lịch Tây Chiến tranh Nam Bắc

Cấm đạo Thiên Chúa 1885 1889 Hiến pháp đế quốc lập 1892 Deguchi-Nao lập Đại Bổn giáo 1894 Nhật-Thanh chiến tranh 1903 Đại Cốc Quang Đoan thám hiểm trung bộ Á Châu trở về nước 1904 Nhật-Lộ chiến tranh 1910 Nhật-Hàn hiệp ước 1912 Ấn hành “Đại NB.PG toàn thư” (160 q) 1913 Đại hội PG thế giới

(tại San Francisco)

1914 Thế chiến thứ nhất 1916 Hyakuzan Kamata viết “Người xuất gia và đệ tử”

T.H.Dân quốc th.lập 1921 1925 Hoàn thành bộ “Đại Tạng kinh”

(gồm 100 quyển) Okubo và Otani tổ chức lại Linh Hữu Hội 1930 Jozino Mukuguchi lập Shokagakkai 1932 Mãn Châu lập quốc 1938 Nichikei Niwano và Myoko Naganu thành lập Rissho kosekai (Lập Chánh Giảo Thành Hội)

1941 1945 1951 1952 1953 1954 1965 1978 NB dự đệ nhị thế chiến

Đệ II thế chiến chấm dứt Công bố điều lệ pháp nhân tôn giáo Đại hội PG thế giới kỳ II tại Tokyo

Đại hội PGNB lần thứ nhất tại Koyasan Thống Nhất Phật Giáo Nhật Bản Thành lập hội truyền bá Phật giáo NB Đại hội PG thế giới kỳ 12 tại Tokyo Ấn Độ-Pakistan độc lập.

Th.lập CH.ND.T.H.

Ch. Tranh Triều Tiên

TÔNG THIÊN THAI (NGÀI TỐI TRỪNG: 806)

Tông Thiên Thai 1- Tông Thiên Thai Chùa Diên Lịch Phái Tự Môn (Viên Trân: 993) Phái Chân Thanh (Chân Thanh (1486) 2- Tịnh Độ Chân tông 3- Kim Phong tu nghiệm bổn tông Viện Di Ngưỡng Chùa tổ đình Kim Phong Sơn

4- Niệm Pháp Chân Giáo 7- Hòa tông Chùa Tứ Thiên Vương 10-Phân Hà Quan Âm Chùa Phân Hà 13-Tông Kim Cương 5- An Mã Hoàng Giáo Chùa An Mã 8- Tông Diệu Kiến Chùa Bổn Am 11-Tu Nghiệm Đạo Viện Ngũ Lưu Tôn Thác 14-Tông Tây Sơn Chùa Tam Niêm 6- Tông Viên Tịnh Chùa Thanh Sơn 9- Vĩ Trương Koyasan Chùa Nham Ốc 12- Tông Đại Hòa 15- Thánh Quan Âm tông Chùa Thiển Thảo 16-Thiên Thai phái Tự Môn 17- Tu Nghiệm tông 18- Tông Thạch Thổ Chùa Viên Thành Viện Thánh Hộ Chùa Thạch Trung 19-Tông Nghiệm Thừa 20- Tông Chân Thạnh (tại Hiroshima) Chùa Tây Giáo.

Tông Chân Ngôn thuộc hai phái Cổ Nghĩa và Tân Nghĩa. Phái Cổ Nghĩa chia ra 7 tông phái và phái Tân Nghĩa phân ra hai phái. Cho đến nay Chân Ngôn có tất cả là 55 tông phái khác nhau.

TÔNG CHÂN NGÔN (NGÀI KHÔNG HẢI: 816)

PHÁI CỔ NGHĨA:

{

Phái Cao Dã Sơn Phái Thiện Thông Phái Đông Tự Phái Đề Hồ Phái Ngự Thất Phái Sơn Giai Phái Tuyền Dũng Phái Tào Sơn PHÁI TÂN NGHĨA:{ Phái Trí Sơn 1- Phái Cao Dã Sơn chùa Kim Cang Phong 2- Phái Khuyển Minh chùa Thất Bảo Thác 4- Phái Phì Châu Cao Dã Sơn Ch.Tâm ngôn 5- Phái chùa Đại Giác 7- Phái Linh Vân 8- Phái chùa Tu Ma 10-Nhứt Thiết tông Giáo Hội đại sư Cao DS 11-Tín Quí Sơn ch.Triều Hộ Tôn 3- Phái Trung Sơn thân ngữ chánh tông 6- Phái Tu Nghiệm chùa Oai Đức 9- Phái chùa Linh Sơn 12- Bất Động Giáo 13-Tỳ Lô Xá Na 14-Chân Ngôn Mật tông 15-Tân Chân Ngôn chùa Thiên Thủ ch.Kim Cang Bất hoại ch.Trường Vinh 16-Tân PG tông Không Hải chùa Tây Nam 17-Giáo Đoàn Ngũ Trí chùa Phương Lai 18-Thiên tông 19-Phái Thiện Thông chùa Thiện Thông 20-Phái chùa Kim Cương 21-Phái chùa Đông Tự chùa Bổn Giác ch.Giáo Vương Hộ Quốc

22-Phái Đề Hồ 23-Hội Giải Thoát 24-Chân Như Uyển chùa Đề Hồ

25-Tông Thánh Thiên 26-Phái Phượng Các 27-Phái Ngự Thất chùa Phước Điền chùa Phượng Các chùa Nhân Hòa

28-Phái Vinh Minh 29-Tông Tam Bảo 30-Tông Thạch Chùy sơn chùa Vinh Minh chùa Thành Trung chùa Cực Lạc

31-Giáo đoàn Cửu Châu 32-Phái Viện Hoa Sơn 33-Phái Thạch Chùy chùa Đông Trường Viện Hoa Sơn chùa Tiền Thần

34-Phái Trung Sơn 35-Phái Tây Quốc 36-Phái Sơn Giai chùa Trung Sơn chùa Tây Quốc chùa Khuyến Tu

37-Tông Quan Âm 38-Tông Quang Minh 39-Hội Minh Toán ch.Quan Âm Đại Thánh Viện Quang Minh Bảo Viện Tạng viện 40- Phái Quốc Phân 41- Tông Quan Âm cứu thế 42- Phái Dân Chủ Nhi Ngọc chùa Quốc Phân Viện Hộ Quốc Viện Từ Chiếu

43- Phái Tuyền Dũng chùa Tuyền Dũng 44- Phái Tào Sơn chùa Trường Cốc 45- Phái Đại Nhựt

46 P.Thang Điện sơn Tạn N. 47- Giáo Đòan Chân Ngôn 48- Phái Thất Sanh chùa Trụ Liên chùa Kê Túc chùa Thất Sanh

49- Phái Trí Sơn Viện Trí Tích 50- Phái Tân Nghĩa chùa Căn Lai 51- Giáo đoàn chữ Vạn Bát Diệp các (C.D.S)

52- Bát tông kiêm học Chân tu giáo 53- Phái Tân Giác Pháp chùa Tân Giác Pháp

54- Phái Đại Sư 55- Phái Thọ Chiếu 56- Tông Biện Thiên 57- Biện Thiên tông chùa Thọ Chiếu chùa Như Ý chùa Minh Ứng Tông Tịnh Độ chia thành 12 phái, khởi đầu từ ngài Pháp Nhiên (1175). Trong số các tông phái ấy còn chia ra 32 phái khác nữa, như lược biểu sau đây:

1- Tông Tịnh Độ 4- Phái Cao Điền TÔNG TỊNH ĐỘ 2- Phái Tây Sơn Tịnh Độ 5- Phái Ba Môn Đồ 3- Phái T.Đ.Chân Tông 6- Phái Mộc Biên

Phái Tịnh Độ của Ngài Pháp Nhiên lập còn chia ra thành 3 tông phái khác nữa: 1- Tông Tịnh Độ Bổn phái 2- Tịnh Độ tông 3- Hắc Cốc Tịnh Độ và 3 tông phái khác từ những phái trên chia thành như sau:

1- Tông Tịnh Độ -Viện Tri Ân 2-Phái Xã Thế-Viện Nhứt Tâm 3- Thích Tôn Thái tử Tịnh Độ Phái Tây Sơn chia thành 3 phái: phái Tây Sơn - chùa Quang Minh với Ngài Chứng Không (1242), phái Tây Sơn - chùa Thiền Lâm với Ngài Tỉnh Am (mất 1271) và Tịnh Độ phái Thiển Thảo. Phái Tịnh Độ Tây Sơn còn chia thành 5 phái nữa, như bảng dưới đây:

Tịnh Độ phái Tây Sơn

1-Tây Sơn-chùa Quang Minh 2-Tây Sơn-chùa Thiền Lâm 3-Phái Thiển Thảo-chùa Thệ Nguyện 4-Thiển Thảo Tịnh Độ 5-Phái chùa Mạn Đà La Chân tông Tịnh Độ, theo hệ phái của Ngài Thân Loan (Shinran: 1224) còn chia thành 10 phái khác nữa như sau:

A-1-Phái chùa Bổn Nguyện B-1-Phái Đại Cốc ngài Giáo Như: 1602 4-Phái Trường Sanh CHÂN TÔNG (NGÀI THÂN LOAN)

2-T.Đ.Chân tông chùa Tây Bổn Nguyện 2-Chân Tông Đại Cốc-chùa Đông B.Nguyện Tổ đình – Kyoto 5-Giáo Đoàn Đồng Minh-Viện Bình Đẳng 3-Chân Tông P.Giáo 3-Phái Tịnh Hưng chùa T.Hưng 6-Nguyên Thủy CT C-Phái Cao Điền có 2 hệ phái: 1-Phái Cao Điền-chùa Chuyên Tu 2-Phái Bắc Bổn Nguyện D-Phái 3 Môn Đồ: Ngài Như Đạo: 1290 - chùa Chuyên Chiếu (không chia phái) E-Phái Mộc Biên: Ngài Từ Không (mất năm 1330) - chùa Cẩm Chức (không chia phái) G-Phái chùa Phật Quang: Ngài Liễu Nguyên: 1330, còn chia thành hai hệ phái khác: 1-Phái Phật Quang-chùa Phật Quang 2-Phái Chân Tín-chùa Tịnh Quang H-Phái Xuất Vân Lộ: Ngài Thừa Chuyên: 1331- chùa Hào Nhiếp (không chia phái) I-Phái Sơn Nguyên: Ngài Thân Loan: thế kỷ 13 - chùa Chứng Thành K-Phái Thành Chiếu - chùa Thành Chiếu: Ngài Như Giác, thế kỷ 15 L-Phái Hưng Chánh: Ngài Kinh Hào: 1476, chia thành hai phái khác nữa:

1-Phái Hưng Chánh - chùa Hưng Chánh 2-Phái Nhứt Vị Môn Đồ Ngoài ra các phái thuộc hệ Chân Tông còn có 3 phái khác nữa như sau:

M-Hệ Chân Tông: l-Phật Nhân 2- Giáo Hội Đại Pháp Luân ch.Linh Thứu Quang Diệu 3- Giáo Hội Hòa Hiệp

Tông Dung Thông Niệm Phật (Ngài Lương Nhẫn: Ryonin: 1117) chùa Đại Niệm Phật. Thời Tông (Ngài Nhứt Biến: Ippen: 1276 - chùa Thanh Tịnh Quang Tông Lâm Tế chia thành hai nhánh: phái chùa Kiến Nhân và phái chùa Quốc Thái. Phái chùa Kiến Nhân do Ngài Minh Tây khai sáng, chia thành 12 phái khác nữa: Phái chùa Kiến Nhân (Ngài Eisai: 1202)

1-Chùa Kiến Trường 2-Chùa Đông Phước 3-Chùa Viên Giác 4-Chùa Nam Thiên 5-Chùa Đại Đức 6-Chùa Diệu Tâm 7-Chùa Thiên Long 8-Chùa Vĩnh Nguyên 9-Chùa Hướng Nhạc 10-Chùa Tướng Quốc 11-Chùa Phương Quảng 12-Chùa Phật Thông Phái Kiến Nhân còn phân ra thành 17 hệ phái khác nhau nữa, như bảng dưới đây: 1-Chùa Kiến Nhân 2-Chùa Kiến Trường 3-Chùa Đông Phước 4-Chùa Viên Giác 5-Giáo đoàn nhân gian Thiền 6-Lưỡng vọng Hiệp Hội Thiền 7-Chùa Nam Thiên 8-Chùa Đại Đức 9-Chùa Diệu Tâm 10-GĐ Nhứt Điền Dược Sư 13-Chùa Hướng Nhạc 11-Chùa Thiên Long 14- Chùa Tướng Quốc 12-Chùa Vĩnh Nguyên 15-Chùa Hưng Thánh 16-Chùa Phương Quảng 17-Chùa Phật Thông

Tông Tào Động do ngài Đạo Nguyên khai sáng, có hai đại Tổ đình là chùa Vĩnh Bình (Ehei-ji) tại tỉnh Fukui và chùa Tổng Trì (Soji-ji) tại Tokyo. Tuy không chia phân nhiều phái như các tông khác, Tào Động vẫn có các vị kế thừa tổ đạo. Kế ngài Đạo Nguyên (Dogen: 1244), Ngài Oánh Sơn Thiệu Cẩn (1321) lập chùa Vĩnh Bình. Từ tổ đình chùa Vĩnh Bình còn phân thành:

1-Giáo Đoàn Tam Bảo -Am Tam Bảo 2-Tông Như Lai Tả Tánh Viện 3-Giáo Đoàn Nhứt Tôn

Tông Hoàng Bá (Ngài Ẩn Nguyên: ingen: 1654), ngôi Tổ đình là chùa Vạn Phước-Manfukuji.

Tông Nhựt Liên, do ngài Nhựt Liên sáng lập, chia thành 10 tông phái khác nhau như bảng sau đây:

TÔNG NHỰT LIÊN (NGÀI NHỰT LIÊN: NICHIREN: 1253)

1-Bổn Môn Nhựt Liên (Ngài Nhựt Hưng) 4-Tông Pháp Hoa, ngài Nhựt Trân: 1369 7-Phái Bất thọ bất thí, ngài Nhựt Áo 9-Hội Quốc Trụ, Ngài Trí Học (1885) 2-Hiển Bổn Pháp Hoa 3-Nhựt Liên Chánh tông 5-Bổn Môn Pháp Hoa 6-Bổn Diệu Pháp Hoa 8-Bất thọ bất thí giảng môn 10-Linh Hữu Hội (Reiyukai)

Tông Nhựt Liên – Những ngôi Tổ đình thuộc các hệ phái khác nhau như sau:

Tông Nhựt Liên - Chùa Cữu Viễn (Kuon-ji)

- Tông Nhựt Liên, đại Tổ đình, chùa Kinh Pháp Hoa - Nhựt Liên Bổn tông - chùa Yếu Pháp - Pháp Hoa Chân tôngTổng Bổn Viện - Pháp Hoa Nhựt Liên tông - chùa Bảo Long - Đại Tăng Già Nhật Bản - chùa Diệu Pháp B-Bất Thọ Bất Thí: Bất Thọ Bất Thí Giảng Môn – Bổn Hóa Chánh tông (chia thành 2 phái): 1-Nhựt Liên Bất thọ bất thí – Bổn Hóa Nhựt Liên 2-Nhựt Liên Giảng Môn C-Hội Quốc Trụ chia thành hai: 1-Bổn Hóa Diệu Tông liên minh 2-Hội Chánh Pháp D-Linh Hữu Hội (Reiyukai) có 3 phân hội và 8 phái khác nữa, như bảng dưới đây: 1-Hiếu Đạo giáo đoàn 2-Tư Thân Hội 3-Hỷ Tâm Hội 4-Lập Chánh Giáo Thành Hội 1-Linh Hữu Hội 2-Hội Diệu Trí 3-Hội Pháp Sư 4-Hội Sở Hộ Niệm Phật 5-Hội Chánh Nghĩa 6-Hội Diệu Đạo 7-Đại Huệ Giáo Đoàn 8-Hội Đại Từ 9-Hiếu Đạo Giáo Đoàn 10-Hội Tư Thân còn phân thành Hội Bố Tâm 11-Lập Chánh Giáo Thành Hội Các hệ phái thuộc ngài Nhựt Liên còn chia thành như sau:

1-Đại Thừa Giáo 2-Hội Linh Pháp 4-Nhựt Liên Thánh tông 5-Giáo đoàn Đại Thừa 7-Bổn Bộ Báo Thân giáo 8-Tông Lập Chánh 10-Thiên Hiển giáo 11-Hội Đoan Pháp 3-Giáo Hội Phật đạo Diệu Kiến khai vận 6-Giáo đoàn Nhựt Quang 9-Đại Nhựt Liên tông B-Bất Thọ Bất Thí: Bất Thọ Bất Thí Giảng Môn – Bổn Hóa Chánh tông (chia thành 2 phái): 1-Nhựt Liên Bất thọ bất thí – Bổn Hóa Nhựt Liên 2-Nhựt Liên Giảng Môn C-Hội Quốc Trụ chia thành hai: 1-Bổn Hóa Diệu Tông liên minh 2-Hội Chánh Pháp D-Linh Hữu Hội (Reiyukai) có 3 phân hội và 8 phái khác nữa, như bảng dưới đây: 1-Hiếu Đạo giáo đoàn 2-Tư Thân Hội 3-Hỷ Tâm Hội 4-Lập Chánh Giáo Thành Hội 1-Linh Hữu Hội 2-Hội Diệu Trí 3-Hội Pháp Sư 4-Hội Sở Hộ Niệm Phật 5-Hội Chánh Nghĩa 6-Hội Diệu Đạo 7-Đại Huệ Giáo Đoàn 8-Hội Đại Từ 9-Hiếu Đạo Giáo Đoàn 10-Hội Tư Thân còn phân thành Hội Bố Tâm 11-Lập Chánh Giáo Thành Hội Các hệ phái thuộc ngài Nhựt Liên còn chia thành như sau:

1-Đại Thừa Giáo 2-Hội Linh Pháp 4-Nhựt Liên Thánh tông 5-Giáo đoàn Đại Thừa 7-Bổn Bộ Báo Thân giáo 8-Tông Lập Chánh 10-Thiên Hiển giáo 11-Hội Đoan Pháp 3-Giáo Hội Phật đạo Diệu Kiến khai vận 6-Giáo đoàn Nhựt Quang 9-Đại Nhựt Liên tông Tông Pháp Tướng do Ngài Đạo Chiếu lập, có 5 phái khác nhau là:

1-Pháp Tướng - chùa Nam Đô Hưng Phước và chùa Dược Sư 2-Tông Thánh Đức (Shotoku-Taishi) - chùa Pháp Long 3-Tông Bất Động - chùa Bất Động 4-Tông Diệu Pháp - Viện Diệu Pháp 5-Bắc Pháp Tướng- chùa Thanh Thủy.

Tông Hoa Nghiêm (Ngài Thẩm Tưởng: 740) - Chùa Đông Đại Tự tại Nara.

Luật Tông, Ngài Giám Chân (759) – Đại Tổ đình: chùa Đường Chiêu Đề tại Nara.

Chân Ngôn Luật tông - Chùa Tây Đại Tự. Ngoài ra còn hai giáo phái khác cũng thuộc hệ Chân Ngôn là: Gedatsu giảng và Phước Điền Hải tại tỉnh Okayama.

TỔNG SỐ CÁC TÔNG PHÁI VÀ TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO NHẬT BẢN (Bản thống kê 31 tháng 12 năm 1977)

SỐ TỔ CHỨC H.Đ. HỢP PHÁP SỐ GIÁO SƯ TÍN ĐỒ

TỔNG SỐ CÁC TÔNG PHÁI 83,819 75,062 171,017 84,349,532

HỆ PHÁI TÔNG THIÊN THAI

TÔNG THIÊN THAI 3305 3085 3842 610,135 THIÊN THAI PHÁI TỰ MÔN 283 195 957 387,030 THIÊN THAI PHÁI CHÂN THẠNH 419 419 471 63,800 TU NGHIỆM TÔNG 230 137 547 97,752 TU NGHIỆM ĐẠO 194 62 803 104,128 NGHIỆM THỪA TÔNG 17 8 79 4629 TU NGHIỆM BỔN TÔNG KIM PHONG SƠN 272 101 2492 171,660 KIM CANG TÔNG 17 3 43 76,450 TÔNG THẠCH THỔ 50 22 336 29,100 TÔNG VIÊN TỊNH 10 3 135 13,200 HÒA TÔNG 30 29 92 2,220,820 HỆ PHÁI CHÂN NGÔN SỐ TÔNG PHÁI H.Đ. HỢP PHÁP SỐ GIÁO SƯ TÍN ĐỒ

PHÁI CAO DÃ SƠN 3,572 3,517 5,632 4,276,900 PHÁI ĐỀ HỒ 1,086 865 1,970 341,185 PHÁI CHÙA ĐÔNG TỰ 113 113 203 ĐÔNG TỰ CHÂN NGÔN 152 153 153 171,000 PHÁI TUYỀN DŨNG 55 54 70 42,900 PHÁI SƠN GIAI 145 136 275 54,700 PHÁI NGỰ THẤT 789 776 1246 231,870 PHÁI ĐẠI GIÁC 384 377 625 43,100 PHÁI THIỆN THÔNG 239 200 849 286,620 PHÁI TRÍ SƠN 2870 2870 3456 1,528,536 PHÁI TÀO SƠN 2477 2477 2548 1,188,727 PHÁI TÂN NGHĨA 209 209 186 26,368 PHÁI LINH VÂN 32 32 42 8,900 PHÁI CHÙA TU MA 30 10 37 61,800 HỆ PHÁI CHÂN NGÔN SỐ TÔNG PHÁI H.Đ. HỢP PHÁP SỐ GIÁO SƯ TÍN ĐỒ

PHÁI CAO DÃ SƠN 3,572 3,517 5,632 4,276,900 PHÁI ĐỀ HỒ 1,086 865 1,970 341,185 PHÁI CHÙA ĐÔNG TỰ 113 113 203 ĐÔNG TỰ CHÂN NGÔN 152 153 153 171,000 PHÁI TUYỀN DŨNG 55 54 70 42,900 PHÁI SƠN GIAI 145 136 275 54,700 PHÁI NGỰ THẤT 789 776 1246 231,870 PHÁI ĐẠI GIÁC 384 377 625 43,100 PHÁI THIỆN THÔNG 239 200 849 286,620 PHÁI TRÍ SƠN 2870 2870 3456 1,528,536 PHÁI TÀO SƠN 2477 2477 2548 1,188,727 PHÁI TÂN NGHĨA 209 209 186 26,368 PHÁI LINH VÂN 32 32 42 8,900 PHÁI CHÙA TU MA 30 10 37 61,800 PHÁI KHUYỂN MINH 828 8 649 23,258 PHÁI QUỐC PHÂN 111 41 971 219,718 PHÁI PHƯỢNG CÁC 134 11 151 19,360 PHÁI KIM CƯƠNG 179 15 1075 66,900 PHÁI ĐẠI NHỰT 5 5 6 15,000 PHÁI THẠCH CHÙY 87 12 322 36,800 NGŨ TRÍ GIÁO ĐOÀN 9 9 8 3,000 GIÁO ĐOÀN CỮU CHÂU 42 30 196 20,141 TÍN QUÝ SƠN CHÂN NGÔN 224 10 179 532,991 PHÁI LINH SƠN 4 4 92 14,167 PHÁI TÂN CHÂN NGÔN 3 3 6 4,000 PHÁI QUANG MINH 7 2 8 106,621 MINH TOÀN CHÂN NGÔN 5 5 7 12,800 PHÁI THẠCH CHÙY SƠN 79 7 134 76,800 CHÂN NGÔN MẬT GIÁO 15 2 2 28,730

TÔNG THÁNH THIÊN 2 1 9 1,748 TAM BẢO CHÂN TÔNG 7 7 29 168,849 TÔNG TỲ LÔ XÁ NA 4 4 4 7,668 CHÂN NGÔN GIÁO ĐOÀN 25 15 16 10,810 THIÊN TÔNG 5 2 16 6,640 NHỨT THIẾT TÔNG 41 7 131 136,270 TÔNG QUAN ÂM 2 2 28 497,900 QUAN ÂM CỨU THẾ 16 16 30 15,300 TR.S. THÂN NGỮ CHÁNH TÔNG 314 117 1044 427,480 Q.M.NIỆM PHẬT THÂN NGỮ THÁNH T. 475 7 3338 708,458 BẤT ĐỘNG GIÁO 5 1 15 3,800 BẤT T.KIÊM HỌC CHÂN TU GIÁO 44 9 80 20,060 HỘI GIẢI THOÁTQ 11 4 447 209,425 HỘI CHÂN NHƯ 334 13 2092 454,564 GIÁO ĐOÀN CHỮ VẠN 393 43 731 476,300 HỆ PHÁI TÔNG TỊNH ĐỘ

TÔNG TỊNH ĐỘ 7,047 6,960 8,877 5,967,000 PHÁI XÃ THẾ 6 6 9 3,920 PHÁI TÂY SƠN THÂM THẢO 278 275 326 83,000 PHÁI THIỀN LÂM 373 373 500 178,500 PHÁI TÂY SƠN TỊNH ĐỘ 612 607 824 150,150 PHÁI CHÙA BỔN NGUYỆN 10,517 10,468 23,830 6,907,440 PHÁI ĐẠI CỐC 9,471 9,124 14,744 6,150,141 PHÁI CAO ĐIỀN 644 633 871 268,681 PHÁI HƯNG CHÁNH 529 528 883 148,742 PHÁI CHÙA PHẬT QUANG 390 372 441 141,300 PHÁI BA MÔN ĐỒ 40 40 56 21,600 PHÁI XUẤT VÂN LỘ 68 62 113 13,290 PHÁI SƠN NGUYÊN 21 21 16 2,254 PHÁI CHÙA THÀNH CHIẾU 78 56 63 28,586

PHÁI CHÙA TỊNH HƯNG 14 14 12 700 PHÁI TRƯỜNG SANH 28 5 133 851 PHÁI BẮC BỔN NGUYỆN 7 6 14 8,315 ĐỒNG BẰNG GIÁO ĐOÀN 6 3 16 1,230 PHÁI CHÂN TÍN TỊNH QUANG 36 6 68 169,544

PHẬT GIÁO CHÂN TÔNG 3 3 8 4,200 CH.T. PHÁI HOẰNG NGUYỆN 38 7 42 2,653 THỜI TÔNG 414 414 444 335,253 DUNG THÔNG NIỆM PHẬT 358 358 368 115,976 HỆ PHÁI THIỀN

LÂM TẾ PHÁI DIỆU TÂM 3,427 3,427 3,709 693,070 L.T.CHÙA KIẾN TRƯỜNG 405 404 452 199,677 L.T. CHÙA VIÊN GIÁC 216 209 122 63,000 L.T.CHÙA NAM THIỀN 429 429 781 88,151 L.T.CHÙA PHƯƠNG QUẢNG 241 172 168 69,220 L.T.CHÙA VĨNH NGUYÊN 130 121 142 13,740 L.T.CHÙA PHẬT THÔNG 51 51 56 100,300 LT.CHÙA ĐÔNG PHƯỚC 366 366 352 50,500 L.T.CHÙA TƯỚNG QUỐC 118 118 94 6,400 L.T.CHÙA KIẾN NHÂN 71 71 78 26,350 L.T.CHÙA THIÊN LONG 104 104 107 86,600 L.T.CHÙA HƯƠNG NHẠC 62 62 30 28,850 L.I. CHÙA ĐẠI ĐỨC 198 198 210 51,510 L.T.CHÙA QUỐC THÁI 35 35 41 1,680

L.T.CHÙA HƯNG THẠNH 9 9 9 3,285 L.T. G.Đ.NHỨT ĐIỀN DƯỢC SƯ 63 9 109 156,561

GIÁO ĐOÀN TẨY TÂM 7 1 298 50,466 TÔNG TÀO ĐỘNG 14,767 14,690 227,448 7,531,546

NHƯ LAI GIÁO 77 70 88 33,990 NHỨT TÔN GIÁO ĐOÀN 4 4 2 1,835 TAM BẢO GIÁO ĐOÀN 13 6 10 3,360 TÔNG HOÀNG BÁ 463 463 782 321,405 HỆ PHÁI TÔNG NHỰT LIÊN

TÔNG NHỰT LIÊN 5,181 4,931 8,030 2,281,368 NHỰT LIÊN CHÁNH TÔNG 436 370 636 16,362,224 HIỂN BỔN PHÁP HOA TÔNG 215 212 146 101,640 TÔNG PHÁP HOA (Bổn MÔN LƯU 511 418 703 561,240 TÔNG PHÁP HOA (TRẦN MÔN LƯU) 180 177 264 162,505 TÔNG PHÁP HOA (CHÂN MÔN LƯU) 212 161 309 68,625 BỔN MÔN PHÁP HOA 103 96 331 39,950 PHÁI BẤT THỌ BẤT THÍ 20 16 25 28,453 TÔNG GIẢNG MÔN 8 6 11 26,258 NHỰT LIÊN BỔN TÔNG 50 50 100 54,910 TÔNG PHÁP HOA 38 14 56 16,136 NHỰT LIÊN BỔN PHÁI 17 15 147 16,537 NHỰT LIÊN TÔNG PHÁP HOA 42 12 86 57,500 BỔN HÓA NHỰT LIÊN (tại Kyoto) 3 3 6 575 BỔN HÓA NHỰT LIÊN (tại Binh Khố) 7 6 45 622 PHÁP HOA CHÁNH PHÁP 47 3 210 23,989

PHÁP HOA CHÂN TÔNG 17 10 30 2,065 BỔN MÔN KINH VƯƠNG 9 2 6 3,858 TỐI THƯỢNG GIÁ HÀ GIÁO 87 16 352 285,715 NHỰT LIÊN TỐI THƯỢNG GIÁO 26 10 155 9,614 ĐẠI THỪA GIÁO 61 39 842 306,258 BỔN MÔN PHẬT LẬP TÔNG 290 267 760 510,098 CHỦ NGHĨA PHẬT LẬP GIẢNG 2 - 11 2,182 HỘI TỊNH PHONG TẠI GIA 18 13 285 28,300 HỘI QUỐC TRỤ 79 7 56 23,305 HỘI CHÁNH PHÁP 16 4 22 21,955 BỔN HÓA DIỆU TÔNG LIÊN MINH 22 2 57 2,971 ĐẠI TĂNG GIÀ CHÙA DIỆU PHÁP 150 112 185 1,060 LINH HỮU HỘI 20 3 2642 2,700,124 DIỆU ĐẠO GIÁO ĐOÀN 376 1 2226 219,240 DIỆU TRÍ GIÁO ĐOÀN 314 2 2346 679,150 NIỆM PHẬT SỞ HỘ GIÁO ĐOÀN 9 7 3416 1,474,317 PHÁP SƯ GIÁO ĐOÀN 541 - 309 144,835 CHÁNH NGHĨA GIÁO ĐOÀN 8 - 50 13,566 ĐẠI HUỆ GIÁO ĐOÀN 45 - 307 71,733 LẬP CHÁNH GIÁO THÀNH HỘI 584 3 9003 4,741,818 HỘI TƯ THÂN 168 5 284 93,553 CÁC HỆ PHÁI TẠI NARA

LUẬT TÔNG 43 26 36 26,855 CHÂN NGÔN LUẬT 91 91 184 475,200 TÔNG PHÁP TƯỚNG 263 85 459 594,931 TÔNG THÁNH ĐỨC 24 23 15 18,040 BẤT ĐỘNG TÔNG 88 12 522 3,559,208 TÔNG DIỆU PHÁP 30 8 43 6,900 TÔNG PHÁP HOA 142 58 906 44,179

CÁC HỆ PHÁI KHÁC PHƯỚC ĐIỀN HẢI 8 5 22 2,402 GEDATSU GIẢNG 11 - 205 174,504 TÔNG P.H.CHÁNH PHÁP SỰ MÔN 8 6 31 10,767 NHỮNG HỆ PHÁI HOẠT ĐỘNG TẠI CÁC QUẬN HUYỆN HAY THÀNH PHỐ

C.N.PHÁI CHÙA TRUNG SƠN 7 7 21 14,774 C.N.PHÁI ĐẠI SƯ 3 3 4 980 C.N.PHÁI THỌ CHIẾU 2 2 3 677 N.L.HIỆN CHỨNG C.NGHĨA P.L.GIẢN -

CÂU HỎI GỢI Ý

1) Phật Giáo Nhật Bản sau đệ nhị thế chiến được phân chia như thế nào? Cho biết các tông phái theo thứ tự?

2) Thánh Đức Thái Tử có công gì đối với Phật Giáo Nhật Bản?

3) Cho biết những nét đặc biệt của Phật Giáo ở những thời Heian, Kamakura là gì? 4) Tại sao trong Phật Giáo lại phân chia ra thành nhiều tông phái khác nhau? 5) Tổ khai sáng tông Thiên Thai Phật Giáo Nhật Bản là ai? Giữa tông Thiên Thai PGNB và PGTQ có sự liên hệ nào?

6) Tông Thiên Thai y cứ vào đâu để thành lập?

7) Ngài Hoằng Pháp Đại Sư Không Hải là tông Tổ thuộc hệ phái Phật Giáo nào tại

Nhật Bản? 8) Nguồn gốc Mật Giáo khởi nguyên từ đâu? Cho biết điểm khác nhau giữa Mật Giáo với Thiền trong Phật Giáo?

9) Ngài Pháp Nhiên đề xướng pháp môn gì? Những bộ kinh chính của tông Tịnh Độ là gì?

10) Sự phát triển của PGNB phái Tịnh Độ tại hải ngoại ra sao?

11) Điểm khác biệt giữa Thời tông với Tịnh Độ tông là gì?

12) Cho biết chủ trương của ngài Lương Nhẫn với tông Dung Thông Niệm Phật? 13) Ngài Thân Loan có ý muốn cải cách toàn bộ Phật Giáo phái Chân Tông không? 14) Chủ trương của ngài Thân Loan có những đặc điểm gì?

15) Tông Lâm Tế Nhật Bản có hoàn toàn biệt lập với tông Lâm Tế Trung Quốc? Tại sao? 16) Ai là Sơ Tổ phái Thiền trong Phật Giáo?

17) Câu chuyện vấn đáp giữa ngài Triệu Châu (778-897) với vị khách Tăng có điểm nào đặc biệt đáng lưu tâm?

18) Ngài Đạo Nguyên với phái Thiền Tào Động Nhật Bản.

19) Bộ sách “Chánh Pháp Nhãn Tạng” do ai soạn? Sách viết vào thời kỳ nào trong lịch sử PGNB?

20) Phương pháp Thiền đạt được gì? Kể những việc cụ thể mà hành giả phải thực hành trong việc Thiền quán? 21) Sự khác biệt giữa Thiền Tào Động Trung Quốc với Tào Động Nhật Bản ra sao? 22) Ngôi Tổ đình chính của tông Tào Động Nhật Bản là gì? Chùa này do ai lập? 23) Giáo thuyết của tông Nhựt Liên có những đặc điểm nào?

24) Vị Tăng sĩ nào được sắc phong Lập Chánh Đại Sư? Ngài có công gì trong Phật Giáo? 25) Chủ trương của tông Nhựt Liên y cứ vào đâu thành lập?

26) 10 tướng trạng của vạn sự vạn vật trong vũ trụ, theo kinh Pháp Hoa là gì? 27) Ba điểm chính yếu – theo Nhựt Liên – người thọ trì kinh Pháp Hoa cần lưu tâm đặc biệt là gì?

28) Phật Giáo Nhật Bản có từ bao giờ? 29) Vị Tăng sĩ nào tịch được hỏa táng đầu tiên trong lịch sử Phật Giáo Nhật Bản? 30) Bộ Đại Tạng kinh 100 quyển thực hiện vào năm nào? 31) Đại Hội Phật Giáo toàn Nhật Bản đầu tiên tổ chức tại đâu? Vào năm? 32) Các tông thuộc hệ Thiên Thai như thế nào?

33) Tông Chân Ngôn gồm những hệ phái nào? 34) Tông Tịnh Độ phái Tây Sơn còn chia ra bao nhiêu phái khác?

35) Các phái thuộc tông Pháp Tướng.

36) Chùa Đông Đại Tự là Tổ Đình của tông phái nào?

37) Tổng số tín đồ Phật Giáo Nhật Bản là bao nhiêu người?

38) Tông Thiên Thai có bao nhiêu tổ chức hợp pháp hoạt động?

39) Cho biết số tín đồ thuộc phái Chân Ngôn?

40) Tông Tịnh Độ với số tín đồ là bao nhiêu?

VẤN ĐỀ

TỒN TẠI và

THỜI GIAN

THÍCH BẢO LẠC

VẤN ĐỀ

TỒN TẠI VÀ THỜI GIAN

Thiên khảo luận sau đây chia làm hai phần: bàn về sự tồn tại (của vạn hữu) và luận về thời gian. Phần thứ nhất, bàn về sự tồn tại, chia thành bổn điểm:

I-PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY VÀ VẤN ĐỀ TỐN TẠI

THEO LUẬN A TỲ ĐẠT MA

Đức Phật Thích Ca khai sáng Phật Giáo tại Ấn Độ vào khoảng năm 470-480 trước kỷ nguyên Tây lịch. Sau khi Phật diệt độ, giáo pháp của Ngài được truyền lại cho các hàng đệ tử qua những thời kỳ kiết tập kinh điển do hàng Tăng lữ và những nhà chuyên tâm về Phật học chủ xướng. Mặt khác, hàng ngũ chư Tăng (sau khi Phật diệt độ) vì mất sự thống nhất nên chia ra làm nhiều bộ phái khác nhau, nhưng tất cả đều căn cứ vào bộ kinh cốt cán là bộ A Hàm làm kim chỉ nam cho việc truyền thừa Phật Giáo. Theo như kinh A Hàm, điểm được bàn tới nhiều nhất là lý vô thường, sự khổ não và vô ngã. Tuy nhiên, nếu chúng ta muốn hiếu lý kinh A Hàm cho thực chính xác để phán đoán vạn sự vạn vật về Vô Thường, Khổ, Vô Ngã, tất nhiên các dục vọng, ái trước (nhiễm ô), mê lầm tự thân phải xã bỏ để có thể thoát ra được sự khổ. Một khi ta thấy biết được chính xác vấn đề khổ rồi, bèn xa lìa lòng ái dục, hẳn cái khổ triền miên của kiếp người sẽ lần lượt vượt qua. Ngoài ra, ta còn có thể so sánh với các kinh điển bàn về “Nhất thiết vạn hữu” hay “Sum la vạn tượng” (1) để chỉ cho sự tồn tại của mỗi cá nhân nơi trần thế theo kinh nghiệm cuộc sống, nói một cách tổng quát hơn trong ý niệm trừu tượng về kiếp nhân sinh và vạn hữu. Sự phân biệt của chúng ta do năm uẩn (2) là sắc, thọ, tưởng, hành và thức hay nói một cách khác là mầu sắc, thọ nhận, tưởng nghĩ, hành động và nhận thức, hợp lực với sáu căn hay còn gọi là sáu NỘI XỬ (3) là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý cùng duyên với sáu trần là mầu sắc, âm thanh, mùi, vị, tiếp xúc hay đụng chạm và các pháp hay còn gọi là sáu NGOẠI XỬ (4) hình thành 12 xứ. Nếu nói rộng ra còn có cả nhãn thức, nhĩ thức, thiệt thức, thân và ý thức của sáu thức hợp thành MƯỜI TÁM GIỚI (5) mà thành thế giới hiện hữu. Trong năm uẩn chia thành hai lãnh vực: TÂM và VẬT. Theo đó, thọ, tưởng, hành và thức thuộc về TÂM hay nội giới, còn sắc thuộc về VẬT tức ngoại giới. Sự thực về kiếp nhân sinh tồn tại theo Phật Giáo nguyên thủy, có thể dựa vào năm uẩn, mười hai xử và mười tám giới để hiểu tự nhiên giới và đồng thời chính tự thể do thấy, nghe, tưởng tượng về sự hữu hạn của thế giới mà thành hình vạn sự vạn vật ở thế gian này. Chữ HÀNH tức là hành vi, động tác, và cũng chính là nghiệp lực dẫn dắt con người tới những hậu quả tốt hoặc xấu. Hành có công năng dẫn đầu trong mọi trường hợp và là một trong năm uẩn vậy. Ngoài ra, theo như kinh điển còn cho ta thấy các pháp hữu vi và vô vi (6) đều vô ngã, tức không có thực tướng cũng như trạng thái tịch tĩnh (yên lặng) khi tâm thức không còn bị các trần cấu ô nhiễm xen tạp, chính đó cãnh Niết Bàn thị hiện.

Các pháp hữu vi (các hiện tượng trong vũ trụ) đều vô thường, vì thế hữu vi làm duyên khởi cho các pháp khác sinh ra mà nguyên nhân của vô thường phát khởi chính do kết quả của các pháp hợp thành. Cả hai pháp hữu vi (các hiện tượng) và vô vi (siêu hiện tượng) được thành hình đều do hữu vi làm duyên khởi trong lý vô thường. Tiếng hữu vi và vô vi có liên hệ trực tiếp tới hữu lậu và vô lậu (7). Lậu có nghĩa là rỉ, xì chảy tràn lan, thấm vào vật khác... mà ở đây chỉ cho sự phiền não. Đồng nghĩa với chữ lậu còn có các tiếng như: Kết (thắt chặt), Cái (ràng rịt), Thủ (giữ chặt hay bám víu), Ách (vướn mắc), Bộc Lưu hay Bôn Lưu (dòng nước chảy xiết)… đều cùng có nghĩa là LẬU cả. Một khi các phiền não đều đoạn trừ là vô lậu vậy.

Mọi hình tướng quan hệ nhân quả với nhau, vì các pháp hữu vi đều bị sanh diệt trong từng sát na (8) và chính tự trong bản chất của nó cũng đã có sự hủy diệt rồi. Do đó, vạn sự vạn vật đã có NHÂN ắt có QUẢ phát sinh, và rồi do sự liên hoàn chặc chẽ của nhân quả làm duyên khởi cho thế giới hữu vi và thế giới của “chư hành vô thường”.

II-LUẬN VỀ SỰ TỒN TẠI THEO ĐẠI THỪA PHẬT GIÁO

Theo Phật Giáo Đại Thừa, muốn luận về sự tồn tại đích thực của vật chất phải dựa trên nguyên lý căn bản nào?

Nguyên nhân thứ nhất là sự khởi nguyên và cấu tạo nên vũ trụ dựa theo quan hệ vũ trụ luận để bàn vấn đề hay theo các pháp tự nhiên, thì phải khảo sát theo thuyết động lực, về nguyên tử luận có liên quan tới triết học tự nhiên. Mặt khác, nếu luận về sự tồn tại, thì sự tồn tại của một vị thần được chứng minh theo phương pháp thần học cũng chiếm một địa vị khá quan trọng trong thế giới tự nhiên. Ở đây chúng ta có thể hiểu xuyên qua thuyết “hình nhi thượng học” (siêu hình học) của Khổng giáo và triết lý vô vi của Lão Trang, với triết lý Tánh Không của Phật Giáo về nguyên lý sáng tạo nên vũ trụ, cũng như đối chiếu qua triết học cổ điển của kinh Vệ Đà thời tối sơ, nói về sáng tạo vũ trụ thì KHÔNG CŨNG KHÔNG, CÓ CŨNG KHÔNG, KHÔNG GIỚI CŨNG KHÔNG, THIÊN THƯỢNG CŨNG KHÔNG, CHẾT CŨNG KHÔNG và KHÔNG CHẾT CŨNG KHÔNG cho đến ngày và đêm CŨNG KHÔNG nốt. Nếu luận như thế thì còn gì để bàn về sự tồn tại có liên quan đến thế giới thực tại. Theo như triết học Tây Phương, chữ KHÔNG là một vấn đề khá bao quát, nhưng nếu ta hiểu KHÔNG như HƯ KHÔNG hoặc TRỐNG RỖNG thì vấn đề tánh tồn tại không đủ để giải quyết được gì theo quan niệm thực tại cả. Theo Phật Giáo, tư tưởng KHÔNG trong tự thể có hàm khuynh hướng HỮU nên không vượt ra ngoài quan niệm về sự tồn tại của thế giới hiện tượng. Do đó, có sự khác biệt nhau giữa triết học và tôn giáo trong tính cách nhị trùng này. Phật Giáo có “TRÍ” và “PHƯƠNG TIỆN”, “TRÍ” và “HÀNH” hợp nhất mà mục tiêu là giải thoát mọi khổ não để đạt đến trạng thái vắng lặng là cảnh Niết Bàn tịch tĩnh làm phương châm dẫn đạo. Vì CÁI BIẾT của Phật Đà là VÔ PHÂN BIỆT TRÍ để đạt đến chân lý và HÀNH theo Phật Giáo là điều có thể xác định mọi biến thái của vũ trụ vạn hữu. Đây là một trong những phương pháp tu hành trong Phật Giáo bao hàm cả các sinh hoạt đạo đức hoàn mỹ về mặt thế tục, cũng như đã hàm chứa sự bảo trì giới luật trong huân lý theo nghĩa chính xác mà trọng tâm của kinh Du Già gọi là Thiền Định vậy. Cái vô hạn tuyệt đối mang ý nghĩa KHÔNG theo kinh Bát Nhã thì đối với Vô Tướng là Tướng; còn đối với Chân Không tức Diệu Hữu. Cái KHÔNG được bàn ở đây không là Hư Không mang tính cách thần bí hoặc cái KHÔNG như sự nhàn rỗi để giải thích, chắc chắn không thể nào ổn thỏa được. Kinh Bát Nhã gọi SẮC TỨC THỊ KHÔNG, KHÔNG TỨC THỊ SẮC cũng cùng một lập luận theo lý chân không này vậy. Theo như kinh Kim Cang Bát Nhã (tiết thứ 8), những lời giáo huấn của Phật Đà thật ra không phải là những lời giáo huấn của Phật Đà; kinh Duy Ma Cật luận về cảnh giới của Bồ Tát thì cảnh giới phàm phu cũng không hẳn phàm phu và cảnh giới của Thánh Hiền cũng không hẳn cảnh giới của Thánh Hiền. Vì thế, luân hồi hay phiền não đều không, cũng như ngộ được Niết Bàn thì hoàn toàn không còn có cảnh giới Niết Bàn nào để nhập diệt. Cảnh giới của hàng Bồ Tát không phải ở giữa cảnh giới của Thánh Hiền và phàm phu, lại cũng không phải ở giữa Niết Bàn với luân hồi nữa mà là siêu việt trên tất cả các quan niệm thường nghiệm.