Tông Phái Phật Giáo Nhật Bản

VIỆC DUY TRÌ

Sau thế chiến thứ hai, vào năm Chiêu Hòa (Sowa) thứ 21 (1946), tông Tịnh Độ còn chia ra một phái biệt lập nữa là Hắc Cốc Tịnh Độ mà ngôi chùa chính là Kim Giới Quang Minh tự. Năm Chiêu Hòa 22 lại còn có sự tách biệt hẳn giữa tông Tịnh Độ thuộc phái Xã Thế với ngôi chùa chính là Viện Nhất Tâm lại chia thêm một phái riêng nữa. Mãi đến năm Chiêu Hòa 37, giữa tông Tịnh Độ và Tịnh Độ Chân tông hợp nhất trở lại thành một. Viện Tri Ân được dùng làm trụ sở chính, còn các ngôi chùa khác như Tăng Thượng, Bách Vân Biến Tri Ân viện, Thanh Tịnh Hoa viện, chùa Thiện Đạo, chùa Quang Minh và chùa Thiền Quang được xem như là những ngôi tổ đình tại địa phương. Chùa Liên Hoa thuộc huyện Shiga cũng xem như là một tổ đình.

Về số tự viện, có vào khoảng 7000 ngôi chùa, trong đó bao gồm luôn các trung tâm chính của tông phái. Riêng tại hải ngoại như Hoa Kỳ, Ba Tây v.v. đều có thiết lập đạo tràng để truyền bá chánh pháp. Cũng như tại đảo Okinawa có chùa Đãi Trung cũng đã được phục hưng trở lại. Trong toàn quốc chia thành 8 khu vực để cho công cuộc hoằng pháp được dễ dàng hữu hiệu. Trụ sở chính là Viện Tri Ân đã tận lực vận động, gần 3000 ngôi chùa đều tích cực tham gia vào cuộc vận động phục hưng này. Ngoài ra, tông còn thành lập được nhiều Đại học và các trường Cao Đẳng khác, nhằm hướng tới việc giáo dục cho con em. Ở hầu hết các ngôi chùa đều có mở trường dạy cho trẻ em. Về mặt xã hội cũng hoạt động phát triển lớn mạnh đáng kể.

VIỆC PHÂN PHÁI

Sự giáo hóa của ngài Pháp Nhiên được nhiều đệ tử thừa hành, trong số đó cũng có ít nhiều sai biệt tại các địa phương trong việc truyền giáo. Trong số này có ngài Chứng Không với phái Tây Sơn, lại chia ra nhiều phái khác nữa. Đến đời các ngài: Thánh Đạt, Nhất Biến đều tiếp tục công cuộc thừa truyền, song lại gọi là Thời Tông.

Ngoài các Ngài ra, còn có sự hoạt động biệt lập của ngài Chứng Nhập với phái Đông Sơn; ngài Chứng Huệ với phái Tha Nga, ngài Du Quán với phái Bổn Sơn và đệ tử ngài Tịnh Âm là Liễu Âm với phái Lục Giác, cùng với hai đệ tử khác nữa là Quán Trí với phái Tây Cốc và ngài Lập Tín với phái Thâm Thảo. Vào đời Minh Trị năm thứ 9 (1876) hai phái vừa kể trên nhập chung làm một gọi là phái Tây Sơn. Đến năm Đại Chánh (Taisho) năm thứ 8 (1919) các phái thuộc chùa Quang Minh, Thiền Lâm và Thâm Thảo lại tách biệt hẳn, nhưng đến năm Chiêu Hòa thứ l6 (1941) cả ba phái trên hợp lại thành một gọi là phái Tây Sơn. Song mãi cho tới nay, cũng còn có sự phân chia, như phái Tây Sơn với ngôi chùa Quang Minh (Kyoto). Phái Tây Sơn với chùa Thiền Lâm và đồng thời cũng là ngôi tổ đình Thiền Lâm; còn phái Thâm Thảo Tây Sơn với ngôi tổ đình là chùa Thệ Nguyện cũng tại Kyoto.

Các phái trên có vào khoảng 1300 ngôi chùa, trong đó bao gồm những trung tâm chính.

THỜI TÔNG

Thời Tông do ngài Nhứt Biến Trí Chân (1239-1289) khai sáng căn cứ vào lời nguyện của đức Phật A Di Đà chỉ dạy phương pháp niệm Phật là Nam Mô A Di Đà Phật. Mỗi người chuyên niệm Nam Mô A Di Đà Phật cho đến khi được nhất tâm, thì ở ngay trong thế giới này cũng đã có nhân duyên được đức Phật A Di Đà, cùng với chư Phật tiếp dẫn vãng sanh Tịnh Độ, sau khi lâm chung. Vì thế, Thời Tông khuyên hành giả chí thành niệm Phật để được vãng sanh về cảnh giới Cực Lạc.

Đức Phật chính là Phật A Di Đà và Tổ khai sáng, Ngài Nhứt Biến đã chỉ dạy việc trì niệm danh hiệu Phật một cách cụ thể. Ngài cũng đã tận lực khuyến khích việc niệm Phật bằng cách đi khắp đó đây. Khắp trong toàn quốc, nơi nào Ngài cũng đặt chân đến và mỗi người đều được phân phát thẻ tre dùng vào việc niệm Phật, hầu tiến dần lên những giai đoạn cao hơn. Truyền thống này được kế thừa với ngài Du Hành Thượng Nhơn (Yukyo-Jyonin) và mãi còn liên tục tồn tại cho tới ngày nay. Một đặc điểm nổi bậc của tông này là việc kinh hành niệm Phật (vừa đi nhiễu quanh tượng Phật vừa niệm danh hiệu). Kẻ phàm phu do vô minh làm mờ tối linh thức, nhờ câu niệm Phật tìm được niềm vui an ổn. Do đó, tại các nơi, mỗi năm đến mùa lễ Vu Lan, điệu múa Kinh Hành Niệm Phật (Odori Nembutsu) được lưu diễn.

Ngài Nhất Biến theo học với các ngài Hoa Đài và Thành Đạt, môn hạ phái Tây Sơn thuộc tông Tịnh Độ. Niên hiệu Văn Vĩnh năm thứ 11 (1274) ngay trong hoàng cung Kumano và sau khi ngộ được nghĩa thâm huyền của phương pháp niệm Phật trong suốt 16 năm. Ngài chuyên phân phát thẻ niệm Phật, dấu chân hoằng hóa của Ngài in khắp nơi trong toàn quốc. Năm Minh Trị 19 (1886) có thiết lễ truy niệm 600 năm ngày Ngài tịch rất trọng thể. Sau đệ tử Ngài kế tục duy trì và làm cho tông môn có niềm tin vững chắc. Mãi đến đời Thất Minh Mạc Phủ, Thời Tông phát triển rất mạnh, nhưng đến thời kỳ chiến tranh, việc đi lại trong nước gặp nhiều khó khăn, các tầng lớp võ sĩ đạo đều bị diệt, và tôn giáo vì thế cũng bị đình đốn. Thời kỳ Đức Xuyên (1600-1866), ngài Pháp Chủ của tông đã đi đến khắp nơi trong toàn quốc để kêu gọi phục hưng tông phái và khuyến khích pháp môn niệm Phật. Ngài Du Hành Thượng Nhân thuộc giới bình dân thấu triệt được lý đạo của bổn sư được lên kế thừa. Từ thời kỳ Minh Trị trở đi (thế kỷ 17-19) Thời Tông cũng không phát triển được mấy. Căn cứ vào ba bộ kinh chính yếu của tông Tịnh Độ, thì phần cốt tủy chính là kinh A Di Đà. Trụ sở chính của tông hiện nay là chùa Thanh Tịnh Quang tại Fujisawa. Các chùa trong toàn quốc có vào khoảng 415 ngôi, kể cả các ngôi chùa đã bị thiêu hủy trong thời kỳ phân chia các phái đời Đức Xuyên (Tokugawa). Từ tổ Nhất Biến truyền đến ngài Du Hành, pháp mạch tồn tại liên tục. Ngoài ra, việc giáo dục đào tạo Tăng Tín đồ tại các tự viện cũng được đặc biệt lưu tâm.

Näm Chiêu Hòa 50 (1975) có thiết lễ kỷ niệm lần thứ 700 của Thời Tông rất trọng thể. Các vị kế thừa tông môn là ngài Hiển Chương và Tông Nghĩa đều ra sức xiển dương giáo nghĩa một cách đắc lực.

TÔNG DUNG THÔNG

NIỆM PHẬT

Một chi nhánh của tông Tịnh Độ đang lưu hành là tông Dung Thông Niệm Phật. Tông này trên danh nghĩa cũng đã thể hiện rõ được tông yếu là việc niệm Phật của một người và của nhiều người đều hỗ tương với nhau trong sự dung thông. Cái “Một” đơn độc, hẳn không thể nào tồn tại được, nếu không có sự hỗ tương giữa “nhân” và “duyên” liên hệ chặc chẽ với nhau mà thành. Nếu đem cái “Một” ấy phân tích, ta sẽ thấy “tất cả” đều bao hàm trong đó. Ngược lại, trong cái toàn thể cũng có cái “Một” vậy. Cho nên công đức của một người niệm Phật, và của nhiều người niệm Phật đều có tác dụng riêng. Vì công đức của nhiều người niệm Phật, so với của một người đều có sự khác biệt nhau. Điều đó không những chỉ có việc niệm Phật mà còn phải kể cả hành vi thiện của cái “một” ấy nữa. Có ý nói rằng trong ấy đã có sự dung thông với những hành vi thiện khác. Vì lẽ, hành vi thiện của một người, cũng chính là hành vi thiện của tất cả, trong ý nghĩa dung thông này vậy. Thật vậy, hành vi thiện của một người và của một vạn người đều được dung thông, theo một lực vô hình rộng lớn. Đây quả là một cách dạy pháp môn niệm Phật đầy đủ và phổ cập đến khắp mọi nơi.

Tổ khai sáng là ngài Lương Nhẫn (Byonin: 1072-1132), vào niên hiệu Vĩnh Cửu (Eikyu) thứ 5 (1117) tại Obara (Đại Nguyên) -Kyoto-, đã ngộ được pháp môn niệm Phật qua danh hiệu của đức Phật A Di Đà, Ngài có xuất một bài kệ văn cho việc khai tông như sau: Một người là tất cả Tất cả chỉ là MỘT.

Một hạnh là tất cả, tất cả là MỘT HẠNH, Nhờ tha lực được vãng sanh, Mười cõi một niệm đều dung thông.

Niệm niệm đến một triệu lần, Công đức viên mãn thập phần. Đức Phật được tôn thờ là hình họa “Thập nhứt tôn Thiên Đắc Như Lai” mà ngài Lương Nhẫn đề cập tới trong bài kệ trên lúc truyền pháp, và đồng thời cũng do đức Phật A Di Đà truyền trao bức họa ấy. Chính đức Phật A Di Đà là trọng tâm của hàng Bồ Tát, bao gồm trong 10 loài khác nhau: địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh, tu la, người, Trời, Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát và Phật gọi chung là 10 cõi. Trong một niệm cũng có thể đã bao hàm được tất cả 10 cõi. Vì “thập giới” có trong một niệm, nên miệng xưng danh hiệu Phật, công đức ấy chu biến khắp cả vũ trụ. Đồng thời, toàn thể vũ trụ, cũng có trong công đức của một người niệm Phật. Việc niệm Phật vì thế, công đức thật vô lượng vô biên, hoàn bị cho việc thành Phật, phải nhờ tha lực mới vãng sanh được.

Ngài Lương Nhẫn chỉ dạy: một người cho đến một vạn người, nếu quyết tâm niệm Phật, đều cần phải có một cuốn sổ khuyến tu, ghi đầy đủ danh tánh người hành trì, và Ngài cũng còn nhấn mạnh là công đức của một người cũng là của tất cả. Ngay trong hiện tại, cách thức ghi chép vào sổ khuyến tu là để cho được rõ ràng và khỏi có sự lầm lẫn mà thôi.

Về kinh điển, tông Dung Thông Niệm Phật y cứ vào những bộ kinh như: Hoa Nghiêm, Diệu Pháp Liên Hoa, kinh Vô Lượng Thọ và kinh Phạm Võng. Chính ngài Lương Nhẫn đã học được pháp “Gyozan Ryushomyo” (Ngự Sơn lưu Thanh Minh) ngay tại núi Tỷ Duệ, do tổ Thanh Minh Nghiệp Trung Hưng chỉ dạy.

Vào niên hiệu Nguyên Trị năm đầu (1124), Ngài rời khỏi Kyoto vào tận cung vua mở ra hội Niệm Phật, độ cho Thiên Hoàng Điểu Vũ thọ giới quy y. Sau đó dấu chân hoằng háa của Ngài đặt đến khắp nơi trong toàn quốc, để khu-yến khích việc niệm Phật. Sau khi tịch 640 năm (1772) Ngài được Thiên Hoàng Đào Viện sắc phong đạo hiệu là Thánh Ứng Đại Sư. Đời thứ 6 là Ngài Lương Tấn, và kế tiếp, tông môn duy trì được chừng 140 năm là dứt. Vào niên hiệu Nguyên Hưởng năm thứ nhất (1321) có ngài Pháp Minh Lương Tôn tìm cách phục hưng tông phái trở lại, nhưng mãi đến thời đại Nguyên Lộc (thế kỷ 17) có ngài Đại Thông Dung Quán (1649-1716) phục hưng trở lại pháp mạch. Trở lên là ba vị được tôn sùng như 3 bậc Tổ của tông. Hiện nay tại Osaka, chùa Đại Niệm Phật là tổ đình và đồng thời cũng là trụ sở chính của tông phái nữa. Ngoài ra, còn vào khoản 357 ngôi chùa khác được sử dụng vào công cuộc hoằng pháp. Mỗi năm vào hai tiết xuân, thu có tổ chức linh đình rước lễ Gokaizai (Ngự Hồi Tại) hình tượng đức Thiên Đắc Như Lai tại Tổ đình. Vào dịp này, tại các tự viện và tư gia đều có tổ chức hành lễ tưởng niệm. Ngoài ra, về mặt an sinh xã hội cũng được xem như những hoạt động cần thiết.

Tượng Phật Thích Ca Đản sanh thờ tại chùa Đông Đại Tự Nara-Kyoto- Nhật Bản

TỊNH ĐỘ

CHÂN TÔNG

TỔ KHAI SÁNG:

Ngài Thân Loan (Shinran: 1173-1262) là Tổ khai sáng Tịnh Độ Chân tông, nhưng cách gọi như thế e không được đúng với bản nguyện của Ngài, vì chính Ngài không có ý định trở thành là Tổ khai sáng một tông phái. Đúng hơn, Ngài chỉ là người mở đường cho Chân Tông có lẽ thích hợp hơn. Điều này chính ngài Thân Loan cũng xác nhận là không thâu nhận đệ tử. Ngài căn cứ vào những lời dạy của đức giáo chủ Thích Ca Mâu Ni, theo đúng truyền thống Phật giáo Ấn Độ, Trung Hoa cũng như Nhật Bản để làm sáng giá cho

Phật Giáo.

Ngài sanh trưởng trong một gia đình quyền thế thuộc dòng dõi Fujibara (Đằng Nguyên), hệ phổ Hinokei (Nhựt Giả gia). Ngài xuất gia năm lên 9 tuổi và tu hành tại núi Tỷ Duệ. Nhưng tại đó Ngài vẫn cảm thấy còn nhiều nghi vấn chưa được giải đáp thỏa đáng. Năm lên 29 tuổi, Ngài tự ý rời khỏi núi Tỷ Duệ và trong khoảng thời gian đó được xem như một chuyển biến quan trọng nhất trong đời tu hành của Ngài.

Trước hết, lúc rời khỏi núi, Ngài đến vùng Yoshimizu (Kiết Thủy) thuộc Kyoto thuyết pháp môn niệm Phật và cũng chính tại đó, Ngài đã gặp được ngài Pháp Nhiên. Từ đó trở đi sự hình thành của giáo đoàn niệm Phật bắt đầu, đã khiến cho nhiều người trong cựu giáo đoàn không mấy có cảm tình, nên tìm cách gây áp lực, ngăn cản người niệm Phật Ngài Pháp Nhiên (Honen: 1133- 1212) phải lánh sang vùng Dosaku (Thổ Tá); còn ngài Thân Loan thì lưu lạc đến vùng Ichigo (Việt Hậu). Một thời gian sau, tình sư đệ vĩnh viễn cách ngăn. Ngài Thân Loan khi lưu lạc tại Ichigo đã thay đổi cách sinh hoạt một cách quan trọng đáng kể. Đó là việc Ngài kết hôn với ni cô Huệ Tín, tạo lập nếp sống gia đình và sinh con đẻ cái. Chính trong giới Phật Giáo lúc bấy giờ cũng chưa hề nghĩ tới việc cải cách như vậy có thể thực hiện được, vì quá đột ngột, mới mẽ. Song ngài Thân Loan vẫn bạo dạn vượt qua tất cả, đề xướng ra Phật giáo tại gia. Công việc được tiến hành trong thời gian 5 năm, và cũng chính trong thời gian đó thầy bổn sư Pháp Nhiên tạ thế. Ngài suy tính muốn trở về lại Kyoto. Tuy nhiên, năm 42 tuổi Ngài cùng với vợ con là Tín Liên di chuyển tới vùng Hitachi

(Thưởng Lục).

Lúc đó tại vùng Quảng Đông-Tokyo-là thời kỳ thuộc chính quyền Kamakura mới vừa thành lập. Giai cấp võ sĩ có thế lực mạnh chi phối tất cả, nên sinh hoạt của giới bình dân gặp rất nhiều khó khăn. Cũng chính tại đó, Ngài thực hiện được công cuộc truyền đạo một cách đáng kể. Lúc 52 tuổi, Ngài viết bộ “Giáo Hạnh Tín Chứng” (Kyogyo Shinsho) gồm 6 cuốn. Tín đồ Tịnh Độ Chân tông đều dựa vào bộ sách ấy để hành trì và tôn quý như kinh điển chính. Khi bộ sách hoàn thành được xem như ngày thành lập Chân Tông vậy.

Gót chân hoằng hóa của Ngài tại vùng Quảng Đông ngót gần 25 năm, và rồi năm trên 60, Ngài mới trở lại Kyoto. Nhưng vào những năm cuối cùng của cuộc đời, Ngài không có được những chuỗi ngày thanh thản, bình an. Từ lúc 80 tuổi, Ngài còn phải lặn lội trải qua 5 năm tại vùng Quảng Đông, vì những người niệm Phật bị đàn áp, trong số có hai đệ tử là Tánh Tín Phòng và Chân Phật Phòng đều bị bắt đưa về vùng Kamak-ura. Việc này Ngài biết rõ, chính người con trai là Thiện Loan đã can dự vào, nên không nhìn nhận là con nữa. Đối với những sự tranh chấp giữa những người niệm Phật như thế, thỉnh thoảng Ngài có viết thư khuyên giải họ. Việc làm này mãi đến nay còn lưu lại trên 40 bức thơ liên hệ do chính Ngài viết.

ĐỨC PHẬT TÔN THỜ

Chân Tông thờ hình Đức Phật A Di Đà (bức họa hay tôn tượng) là vị Phật chính. Ngài Thân Loan cũng thường hay viết danh hiệu ấy cho các đệ tử thọ trì.

Danh hiệu đức Phật A Di Đà có ba hình thức khác nhau là: Nam Mô A Di Đà Phật gồm trong 6 chữ, Quy mạng tận thập phương Vô Ngại Quang Như Lai gồm 10 chữ và Nam Mô Bất khả tư nghì Quang Phật, 8 chữ. Nhưng danh hiệu 10 chữ và 8 chữ đã bao hàm danh hiệu 6 chữ, chúng ta chỉ nương vào sự cứu độ của đức Phật A Di Đà để thọ trì cũng đầy đủ vậy.

GIÁO LÝ

Phương pháp dạy đạo của ngài Thân Loan có phần khác biệt với lối thông thường, vì Ngài nhắm thẳng vào giới Phật tử tại gia hơn. Trong thâm tâm Ngài tự cho rằng không có gì khác biệt giữa Tăng và Tục cả. Điều này có thể suy ra được từ chữ Toku (trong chữ Gotoku: ngu ngốc) có ngay nơi tự tánh. Sự thật, ngay khi rời khỏi núi Tỷ Duệ, Ngài đã nghĩ tới giữa Tăng sĩ và người thế tục không còn có sự khác biệt nhau nữa. Bỏ nhà cửa, bỏ cả sự ham muốn, vượt qua mọi chướng duyên xuất gia vào trong núi sâu rừng thẳm chưa hẳn đã là Tăng. Dù chủ trương như thế, Ngài vẫn không rời xa Phật pháp. Con người sống ở đời chỉ có hai điều ham muốn là danh dự và cái lợi chi phối, phải đắm chìm trong bi thương oán hận. Trong sinh hoạt của nhân thế, không có sự thống khổ nào bằng, từ lúc mới sinh ra cho đến khi được bảo bọc lớn khôn, đầy đủ. Vì thế đức Phật dạy rằng con người phải tự tìm lấy một phương cách để sống trong sự chân thật.

Ngài Thân Loan đã hình thành được mấy điểm thật đặc sắc cho việc giáo huấn của Ngài. Sau đây là 5 điểm chính yếu: tay của Thánh Đức Thái Tử (Shotoku Taishi: 574-622) qua bộ sách “Tam kinh nghĩa sở”, với một số ý niệm rõ ràng cho hàng Phật Tử hấp thụ được dễ dàng. Thánh Đức Thái Tự luận rằng, trong các sinh hoạt hàng ngày, đó chính là đạo Phật, và đó cũng là tinh thần nhập thế của Đại thừa Phật giáo. Nhờ tiếp dung được tư tưởng phóng khoáng này của Đại Thừa nên con người hiện hữu của ngài Thân Loan chính là con người thật như thế. Thường thường trong giới học Phật cứ nghĩ rằng, chỉ có người xuất gia mới là đệ tử chân chính của đức Phật, còn người tín đồ tại gia thua kém xa về nhiều mặt. Nhưng ngài Thân Loan lại cho rằng, xuất gia không những chỉ trên hình thức mà còn phải có tâm niệm xuất gia nữa mới là điều đáng quí. Ngài chủ trương con người chưa hẳn được cứu độ, vì bị phiền não che lấp bản tánh. Muốn được cứu độ phải thích ứng trong sự giáo huấn, và đó cũng chính là hạnh nguyện hay bổn nguyện của đức Phật A Di Đà. Như thế, ta không nên phân biệt giữa người xuất gia với người tại gia; cũng như người hiền và người ác, song chỉ có sự cứu độ bình đẳng nên ngài Thân Loan không đưa ra lập trường của kẻ chỉ đạo mà chỉ đưa vào bổn nguyện của đức Phật A Di Đà. Hành giả không cần biết đến thân thế, sự nghiệp làm gì mà chỉ nên tiếp xử với bằng hữu, với người đồng hành hay với tất cả mọi người trong bình đẳng chân chính.

Vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, khu phố, thôn xóm, cần có sự hỗ trợ tương kính lẫn nhau trong tin yêu hòa hợp, nhất là làm thế nào cho tâm tự thể hiện được tinh thần hòa kính ấy.

2-NGUYỆN NHỜ THA LỰC: Phải nương vào nguyện lực của Phật A Di Đà cầu được độ thoát với ý niệm hướng thượng, không thể sai lầm được, ví như một vật từ dưới thấp được nâng lên cao. Đó không phải là con đường cao cả của sự cứu độ là gì? Tha lực ở đây xin đừng hiểu lầm là trông cậy hoàn toàn vào sự may rủi không dâu! Theo ngài Thân Loan, tha lực chính là hồi hướng nguyện lực như trong lời thệ nguyện của đức Phật A Di Đà mà hàng ngày đã thể hiện nơi ta. Tha lực ấy cũng chính là trí tuệ Phật, là lòng từ bi vộ lượng tỏa rạng nơi ta, cho nên trong số chúng ta lúc đầu cần xác định rõ cái chủ thể chân thật, sau mới không có sự giao động, nhờ đó sự tự giác sẽ phát sinh.

3-LÒNG TIN LÀ YẾU TỐ CHÍNH: Như đã nói, muốn có được tự giác phải có lòng tin thật kiên cố như kim cương. Muốn thành Phật chúng ta phải so sánh công đức không thể nghĩ bàn của đức Phật A Di Đà đối với chúng sanh. Từ đó, chúng ta mới tin theo lời nguyện ấy được. Lòng tin là chất liệu cần thiết làm hành trang để đạt đến giác ngộ tối thượng.

Các tông phái Phật giáo đều chỉ dạy rằng, muốn thành tựu Phật quả, chúng ta không thể không lập hạnh nguyện sâu bền. Đối với nguyện lực này, ngài Pháp Nhiên đưa ra việc niệm Phật cầu được vãng sanh, dựa vào những lời nguyện của đức Phật A Di Đà làm minh chứng. Niệm Phật là xưng niệm danh hiệu, niệm được nhiều chừng nào, kết quả sẽ tốt đẹp chừng ấy. Nhưng niệm Phật không phải chỉ có việc trì chú không thôi, cũng lại chưa hẳn miệng chỉ đếm niệm được một số danh hiệu Phật là đủ. Ngài Thân Loan phân tích rõ nội dung của việc niệm Phật như sau: niệm Phật là phải chọn danh hiệu Phật, phát lòng tin và xưng danh hiệu cho thật rõ ràng mới được. Đức Phật A Di Đà phát nguyện cứu độ chúng sanh, nên chỉ có công đức niệm Phật mới hồi hướng được như trong lời nguyện của đức Phật mà tiêu biểu nhất là “Nam Mô A Di Đà Phật”. Vì bị phiền não che lấp chân tâm, chúng ta không thể thấy rõ Phật tánh được. Đức Phật Thích Ca chỉ dạy ta cách xưng danh hiệu đức Phật A Di Đà để làm hiển lộ Phật tánh nơi mỗi người. Nếu niệm với sự thành tâm, chắc chắn sẽ được vãng sanh. Cái công đức trì danh niệm Phật ấy là của chính chúng ta, chứ không phải hoàn toàn do quyền năng của Phật. Vì thế, ngài Thân Loan chủ trương, niệm danh hiệu Phật A Di Đà là điều rất dễ hiểu.

Danh hiệu Phật A Di Đà có thể niệm ở bất cứ nơi đâu, cũng như trong khi làm bất cứ công việc gì, trong sinh hoạt hàng ngày cũng đều niệm được cả; quý hồ là phải nhớ niệm luôn luôn để được gần gũi đức Phật. Điều đó chứng tỏ rằng cái giá trị thực tiễn của người Phật Tử tại gia lại càng cần thiết hơn nữa.

Lòng tin tưởng niệm danh hiệu Phật để trí tuệ Phật hiển lộ, vì việc tu hành của chúng ta là làm sao cho cái giá trị Phật tánh ấy được phát triển mãi. Căn cứ vào đó, ngài Thân Loan cho rằng nếu tin tưởng, chắc chắn sẽ được thành Phật, và ngoài ra không còn cần phải hướng tâm niệm cao thượng nào khác. 4-HIỆN TẠI KHÔNG LUI SỤT: Trở lên bên trên là xác định lòng tin. Khi muốn đạt đến sự giác ngộ tối thượng, thì ngay trong đời này phải phát lòng tin mãnh liệt. Ngài Thân Loan căn cứ vào lòng tin, nêu ra những việc lợi ích thiết thực ngay trong đời này, nếu con người muốn vượt lên cao hơn.

Tông Tịnh Độ chỉ dạy phương pháp cầu vãng sanh thế giới Cực Lạc sau khi chết. Hành giả phải nương vào mục đích tối thượng này, chắc không thể sai lầm vậy. Trong bộ “Giáo Hạnh Tín Chứng”, Ngài Thân Loan nêu ra 10 điều lợi ích thiết thực ở ngay trong đời hiện tại. Chẳng hạn, muốn được sự cứu độ của Phật, chính ta phải phát lòng tin trong sáng để xác định là chủ thể đã có sự tự giác. Làm như vậy cũng chứng tỏ rằng có sự tiến triển được ghi nhận rất thực tiễn.

5-BÀI TRỪ MÊ TÍN: Như trên đã nói về sự lợi ích hiện tại có liên quan tới những điểm then chốt cần phải suy nghĩ. Vì thế ngài Thân Loan luôn nhấn mạnh tới những sự lợi ích ở ngay trong đời này. Vấn đề vật chất hay phước báu không do sự mong cầu Phật Thánh mà được. Do do, Ngài cương quyết bài trừ mê tín và nhấn mạnh; nếu muốn cầu cho tai họa tiêu, phước báu đến hoàn toàn có sự sai lầm. Thậm chí đến những sự tin nhảm thần núi, thần sông, thân cây cỏ, ngày tốt xấu, coi bói, xem tướng, nói về vận mạng v.v. Ngài đều phủ nhận tất cả. Ở đời hễ khi nào điều bất hạnh xảy đến, con người lại tin vào Thần linh, bói toán. Nếu đạt được như nguyện, tức chuyển họa thành phước, sự mê tín lại càng trở nên mãnh liệt hơn. Nhưng ta quên rằng, điều đó đang phá hoại một phần lớn đời sống của ta thật tai hại vô cùng! Còn như đối với hạnh phúc, nếu cho rằng cầu nguyện Thần Thánh được sự ban phước, thì sự cố gắng của con người, cũng như vấn đề giáo dục trở thành không còn cấn thiết nữa. Ngược lại nó càng làm cho con người trở nên đọa lạc trầm luân! Điều mà ai cũng nhận thấy rằng, sự mê tín làm cho con người không còn một lối thoát.

Chính đó là lý do tại sao, ngài Thân Loan cương quyết bài trừ mê tín vậy.

Phật giáo dựa theo lý nhân duyên, và chính ta phải chịu trách nhiệm về những hành vi thiện ác của mình; cho dù có gặp

khó khổ cũng phải cố gắng vượt qua để chứng tỏ nổ lực của mình. Chỉ có sự quyết tâm và nổ lực ấy mới củng cố niềm tin thêm vững vàng mà thôi. Khi nghe niệm Nam Mô A Di Đà Phật, ta phát khởi lòng tin, bao nhiêu chướng nạn mê lầm đều tiêu tan để đạt đến mục đích tối thượng là con đường giải thoát. Ngài Thân Loan tin rằng, con người có thể sanh về cõi Tịnh Độ chắc chắn; nên muốn bâo ân Phật chỉ còn một cách hữu hiệu là niệm danh hiệu Phật cầu cho nhân loại hòa bình, cho những lời Phật dạy được truyền bá rộng rãi. Muốn được như vậy, cần đòi hỏi ở sự nổ lực nơi mỗi chúng ta nhiều hơn.

VIỆC DUY TRÌ

Hiện tại Tịnh Độ tông chia thành các phái như: chùa Tây Bổn Nguyện (Nishi Hongan-ji), phái Đại Cốc (Otani) thuộc Đông Bổn Nguyện (Higashi Hongan-ji), phái chùa Phật Quang, phái Cao Điền, phái Mộc Biên, phái Hưng Chánh, phái Xuất Vân Lô, phái Sơn Nguyên, phái chùa Thành Chiếu và phái Ba Môn Đồ là 10 phái cả thảy. Đó là những ngôi chùa chính; ngoài ra, mỗi phái đều có các chùa chi nhánh làm trung tâm cho việc truyền bá Phật pháp. Chính ngài Thân Loan không có ý định lập thành một tông, nhưng sau khi Ngài tịch rồi, hàng môn đệ căn cứ vào những lời giáo huấn của Ngài lập thành một giáo đòan nhắm tới sự phát triển lâu dài. Đến đời thứ 8 là ngài Liên Như, giáo đòan cơ hồ bị suy thoái rõ rệt, nhưng Ngài đã nổ lực trong cuộc vận động đó đây, đã đem lại phần nào sáng sủa hơn trước. Ngài còn lưu lại bộ “Ngự Văn Chương” (Gobunsho) là những bài thuyết giảng đạo lý thực tiễn, rõ ràng được phổ biến khắp trong toàn quốc, có ảnh hưởng rất sâu rộng trong quảng đại quần chúng.

Đến đời thứ 11 là ngài Hiển Như, hai phái Đông và Tây Bổn Nguyện lại tách biệt hẳn ra cho tới nay. Trong mỗi phái như vậy còn có khoảng 10 ngàn ngôi chùa khác nhau. Nếu so với dân số Nhật Bản, tông Tịnh Độ chiếm một số tín đồ khá đông đảo vậy.

TÔNG LÂM TẾ

(Linzai- Shu)

Lâm Tế, Tào Động, Hoàng Bá là ba tông thuộc hệ phái Thiền Nhật Bản. Có thể nói được rằng từ thời kỳ Kamakura (Kiêm Thuơng: 1192-1333) đến đầu thời kỳ Eido (Giang Hộ, thế kỷ 17) có nhiều vị tăng sĩ người Trung Quốc đã đến Nhật, hợp tác cùng tăng sĩ người Nhật, song tông Lâm Tế hoàn toàn do tăng sĩ Nhật Bản sáng lập. Cũng như tông Tào Động do chính ngài Đạo Nguyên (Dogen: 1200-1253) khai sáng. Xét theo khía cạnh lịch sử và tông phái thì tông Tào Động mới thật sự thành hình do chính người bản xứ; còn nếu đem so sánh với tông Lâm Tế lại là một trong số 10 tông còn mang tính chất Thiền Phật giáo Trung Quốc mãi cho tới ngày nay. Ngài Lâm Tế Nghĩa Huyền (Linzai Gigen: ?--866) đời nhà Đường, là Tổ khai sáng tông Lâm Tế. Đến đời nhà Tống lại có thêm phần ngữ lục của các vị Thiền sư, cũng như việc đạt ngộ Thiền đều do từ hình thức công án vấn đáp mà người hành Thiền phải theo đúng phương pháp tu tập này.

Tông Hoàng Bá đã phát triển sớm hơn tại vùng Đại Lục trong khi đó tông Lâm Tế truyền đến Nhật chậm hơn, do ngài Ẩn Nguyên Long Kỳ (Ingen Ryu-ki: 1592-1673) đưa tới, và cũng chính Ngài khai sáng tông Lâm Tế tại Nhật, vì thế trong những sinh hoạt Tăng viện hàng ngày đều rập theo phương thức của Trung Quốc rất nhiều.

LỊCH SỬ

Tổ khai sáng là ngài Lâm Tế Nghĩa Huyền, sinh tại đất Tào Châu thuộc miền Nam Hoa (huyện Kinh Châu, tỉnh Sơn Đông), xuất gia tu học Phật lúc tuổi thanh niên, nhưng Ngài cảm thấy không thỏa mãn với phương pháp cố hữu. Sau Ngài tìm đến đất Giang Tây, theo học ngài Mã Tổ Đạo Nhứt. Ngài Mã Tổ truyền xuống cho ngài Bách Trượng Hoài Hải, cho đến đời ngài Hoàng Bá Hy Vận là ba đời tổ kế tiếp đã khai sáng ra Tân Phật Giáo. Tân Phật giáo y cứ vào chỗ “Giáo ngoại biệt truyền”, tức không dựa vào 3 tạng Thánh điển: kinh, luật, luận trong việc đạt ngộ mà chỉ y cứ vào nơi cái TÂM chư Phật đã nói ra để thành lập. Cái TÂM ấy chính ta phải thể nghiệm trực tiếp trong việc tu tập. Ngài Nghĩa Huyền đã thể nghiệm được Tâm ấy, đạt đến chỗ cứu cánh cũng phải mất 3 năm tu luyện tại đất Giang Tây, vẫn không đạt đến kết quả. Lúc đó Ngài phải thay đổi pháp tu và nói rằng, khi ta chưa ngộ, trong tâm và ngoài cảnh đều hoàn toàn còn đen tối; ngày tháng lưu chuyển không ngừng, bụng trống lòng lo biết lấy gì cầu đạt ngộ được đạo? Giáo pháp và việc tu hành dù đã hình thành, Ngài vẫn hoàn toàn cảm thấy chưa được thỏa mãn. Ngay lúc ấy Ngài liền nghĩ tới vị tiền bối có thể đến tham học được là ngài Hy Vận, liền đến vấn đạo. Ở cuối cuộc vấn đáp hóc búa, Ngài hốt nhiên đại ngộ. Đại ngộ có nghĩa là phá bỏ cái nghi ngờ trong tự thể, đạt tới cái bản lai diện mục của chính mình. Tông Lâm Tế lấy sự đạt ngộ của tổ Lâm Tế Nghĩa Huyền làm phương châm dẫn dắt cho nhiều người tu thể nghiệm lấy chính mình.

Thể nghiệm còn có nghĩa là do tự chính mình thực hành và như vậy, chắc chắn sẽ có sự mâu thuẩn với giáo pháp không ít vậy.

Ngài Nghĩa Huyền khi trở về cố hương có lập nên một trung tâm lấy tên là Viện Lâm Tế tại tĩnh Hà Bắc, quy tụ được người theo học, đem áp dụng việc tu hành bằng sự thể nghiệm của việc đại ngộ ấy. Những bài pháp của Ngài còn lưu lại một tập tựa đề là “Lâm Tế lục” (Linzai Roku).

Trong tập này có ghi đầy đủ những gương tu chứng đạt ngộ. Tông Lâm Tế đều căn cứ vào bộ sách ấy, coi như khởi điểm về lịch sử cũng như về giáo lý.

DANH HIỆU TÔNG

Lâm Tế trở thành tên của tông là do ngài Nghĩa Huyền, vào những ngày vãn niên đã ở trong một ngôi chùa nhỏ mang tên “Lâm Tế”, bên bờ sông Hô Đà, nơi tiếp giáp với phía nam vùng Chánh Định. Ngôi chùa ấy hiện nay vẫn còn tại Hà Bắc. Riêng tông Hoàng Bá tại tỉnh Phúc Kiến, thuộc ngoại ô châu thành Phước Thanh, nay vẫn còn ngôi chùa Vạn Phước tại núi Hoàng Bá. Nơi đây ngài Ẩn Nguyên tiếp tục việc hành đạo của Ngài. Thiền Lâm Tế tại Nhật Bản do ngài Minh Am Vinh Tây (Myo-an- Eisai: 1141-1215) truyền sang. Năm lên 19 tuổi, Ngài vào núi Tỷ Duệ tu theo Thiên Thai và Mật Giáo, nhưng sau Ngài sang Trung Quốc học đạo Thiền vào đời nhà Tống, và cũng nhờ đó Ngài trực nhận được con đường cải cách tôn giáo là điều cần thiết. Ngài còn trước tác những bộ sách như: “Xuất Gia đại cương”, “Hưng Thiên hộ quốc luận”, trong ấy có sự dung hợp giữa Thiền với các tông phái khác như Chân Ngôn, Thiên Thai v.v... thuộc về phái cựu Phật giáo. Ngài cũng còn sáng lập chùa Thọ Phước tại vùng Kamakura, chùa Kiến Nhân tại Kyoto.

ĐỨC PHẬT TÔN THỜ

Đức Phật cho riêng tông Lâm Tế phải nói là không có, nhưng với yếu chỉ của Thiền thì có với sự ứng hợp theo cơ duyên, tức là chỉ tôn thờ những vị Phật, Bồ Tát gần gũi nhất như tôn tượng đức Phật Thích Ca Mâu Ni, đức Phật Dược Sư, đức Đại Nhật Như Lai, đức Quán Thế Âm Bồ Tát; và ngoài ra có sơ tổ Thiền: ngài Bồ Đề Đạt Ma, cũng như chư tổ thuộc dòng Lâm Tế đều được tôn thờ tất cả.

KINH ĐIỂN

Thiền như ta biết, vốn chủ trương: giáo ngoại biệt truyền. Ngoài kinh điển ra, Thiền sư còn truyền đạt xuống hàng đệ tử tâm tủy của đạo Thiền trong việc đạt ngộ, đó mới là điều quan trọng. Vì kinh điển không được xem là chính mà phải có thêm phần ngữ lục của Thiền bổ túc mới đầy đủ và trọn vẹn được Nói một cách khác, tông Lâm Tế không có kinh điển nào khác hơn là những bộ kinh thường được trì tụng hàng ngày. Tuy nhiên, trong thực tế, các kinh điển cần hành là những bộ như: kinh Kim Cang, kinh Đại Bát Nhã, chú Lăng Nghiêm, Bồ Đề Hòa Tán, Tọa Thiền Hòa Tán v.v., và những bộ ngữ lục của chư tổ như: LâmTế lục, Bích Nham lục, Vô Môn Quan v.v. là được suy cứu hơn cả.

GIÁO PHÁP

Khởi nguyên từ sự giáo huấn của chư Phật, cũng như từ sơ tổ Thiền truyền xuống đến tổ Bồ Đề Đạt Ma, và mãi đến đời ngài Nghĩa Huyền cũng đều chỉ dạy sự đạt ngộ giống nhau qua pháp môn tọa thiền. Về cách suy nghĩ của Thiền cũng chính là đặc điểm của Đại Thừa Phật giáo: phiền não tức Bồ Đề hay là không diệt sạch phiền não, không thể có được sự an lạc. Tính chất đặc biệt ấy của Thiền tông Trung Quốc là dùng phương pháp thể nghiệm dẫn tới cái cụ thể của sức mạnh tự ngã, bằng cách nhận chân ra được ngay chính mình. Như câu chuyện cầu đạo của ngài Huệ Khả với tổ Bồ Đề Đạt Ma sau đây:

-HK: Tâm con không an, xin thầy an tâm cho con?

-Tổ: Ngươi đem tâm đến ta sẽ an cho? -HK: Con tìm mãi Tâm vẫn chưa được.

-Tổ: Như thế thầy đã không vì con mà an tâm cho con rồi đó sao? Ngài Huệ Khả cảm thấy tâm bất an và muốn ngộ được Tâm ấy; như ta biết đâu phải dễ, nếu không nhờ vào tinh thần của Đại Thừa Phật giáo. Những bộ kinh có đề cập tới cái Tâm là: kinh Bát Nhã, kinh Duy Ma Cật đều có chỉ dạy rõ ràng. Nếu tổ Đạt Ma đã không đến Trung Quốc, ngài Huệ Khả cũng không thể cầu đạo nơi sư tổ được, Ngài Huệ Khả trong hơn 40 năm tận lực nghiên cứu tư tưởng Lão Trang-Nho giáo và ngay cả giáo lý Đại thừa cũng như Tiểu thừa Phật giáo nữa. Nhưng tất cả các triết lý của các học thuyết đều không thể giúp giải quyết được chỗ bất an tâm cho Ngài.

Giới luật và Thiền trong Phật giáo cần phải có sự gia công nổ lực thực hành; còn phương pháp thì tại Ấn Độ cũng như tại Trung Quốc đều có sự khác biệt về phong tục tập quán, cũng như nền văn minh tại mỗi quốc gia. Phật giáo Ấn Độ về phương diện thực hành có phần khá phức tạp. Đó là chưa kể đến việc đạt đến giác ngộ, hầu như đưa đến tuyệt lộ vậy. Ngài Đạt Ma mở đầu con đường Thiền bằng tư tưởng Đại thừa; ngoài ra không còn bất cứ một tư tưởng nào khác mới mẽ hơn nữa cả. Đại thừa mang tính chất cụ thể và thực tiễn bằng phương pháp trực ngộ chân tâm theo khả năng của chính mình. Ví thế, Phật giáo Thiền tông có đủ hấp lực mạnh hơn cả. Tổ Đạt Ma chỉ cho ngài Huệ Khả chỗ bất an tâm; tuy nhiên, nếu hiểu theo cách lý luận “không” trong cái nghĩa “trống không” thì ngay cả da thịt của ta đây cũng đều không. Trên thực tế, Tổ Đạt Ma chỉ cho ngài Huệ Khả thấy rõ cái Tâm “Không-Một-Vật” ấy, hoàn toàn khác hẳn với sự trống không cùa sự vật. Câu chuyện đối đáp giữa hai thầy trò đã đưa tới một phương pháp cụ thể và không còn cách nào khác hơn được cả. Có thể nói, Lục Tổ Huệ Năng không biết chữ, cũng không gặp được Phật pháp mà vẫn ngộ được đạo, cũng chỉ là một người quê mùa mà thôi. Ngộ được đạo mới là điểm chính của cái toàn thể từ bên trong, thể hiện được nguyên lai của tự ngã. Và chính cái toàn thể ấy mới là sức mạnh tinh thần vậy. Ngài Huệ Năng, bậc Thiền giả của chính cái tự nhiên ấy. Chỉ có triết lý vi diệu thậm thâm của Đại thừa Phật giáo mới thấu suốt được tới chỗ tận cùng của sự vật mà thôi.

Chính ngài Thần Tú có uy thế rất lớn lúc đó mà cũng chỉ nói lên được cái TÂM là mặt kiếng phẳng lặng đã bị bụi bặm bám dính vào lâu ngày, cần phải năng lau chùi, kiếng mới sáng soi được. Ngược lại, ngài Huệ Năng cho rằng: vốn từ vô thủy, cái TÂM ấy vốn không-một-vật thì làm gì bụi bặm có thể bám dính vào được nữa! Tuy nhiên, điều suy nghĩ của ngài Thần Tú chưa hẳn đã sai, nếu đứng trên quan điểm Đại thừa nhìn vấn đề có hoàn toàn hợp lý hay không mà thôi. Vấn đề là có đạt được tới chỗ rốt ráo hoàn toàn hay không. Chủ trương của ngài Thần Tú thì Thiền “Vốn Không”. Mục đích của Thiền là vừa nghiên cứu môn thuốc trị bệnh, vừa ra sức duy trì sức khỏe cho con bệnh. Sức khỏe và bệnh trạng không nằm trong ý thức tương đối. Vì sức khỏe vốn sẵn có trong tự bản thể của chính ta, đã có tự do sáng tạo phát ra hành vi, ngôn ngữ, và chính đó là bản chất của Thiền vậy. Nếu không mắc phải bệnh hoạn, phương thuốc cũng trở nên vô dụng: cũng như nếu không mê lầm, cũng không thể có được giác ngộ. Chủ trương của ngài Huệ Năng cũng là của ngài Mã Tổ Đạo Nhứt trước kia cho rằng: nhứt cử nhứt động hàng ngày đều là đạo hay tâm bình thường cũng đều là đạo, từ đó nảy sinh ý tưởng: đạo có một lý tưởng cao xa khó tìm cầu, nhất là trong mấy việc tầm thường hàng ngày như vấn đề ăn mặc, chỗ ở... vốn phát xuất từ tư tưởng cổ điển Trung Quốc hoặc nơi các tôn giáo bình dân của người Tàu, đều đã thể hiện được bản chất của Thiền rồi vậy.

Ngài Lâm Tế Nghĩa Huyền truyền đến đời thứ tư là ngài Mã Tổ, cũng đều thuyết minh rằng, giá trị và sự tự do của thân thể thể hiện ngay nơi cá nhân hiện thật. Cá nhân hiện thật đạt đến chỗ tối thượng. Ngài Nghĩa Huyền đã lập thành hệ triết học cũng như luân lý; nếu đem so với đạo hưởng lạc của người nhàn thì có phần khác hơn. Vì con người đã bị duyên trần ràng buộc, chỉ có Phật Tổ là bậc tối tôn, vì những lời dạy của các Ngài đều thành kinh điển cả. Tông Lâm Tế xem kinh điển cũng như việc phủi bụi trên tờ giấy cũ và chủ trương: gặp Phật thì giết Phật, gặp Tổ giết Tổ, mới tìm ra con đường giải thoát được. Chỉ trong mỗi một câu này cũng đủ chứng minh được cái KHÔNG mà Lâm Tế chủ trương.

Tôn giáo vốn xuất hiện từ chỗ không kinh điển, không giáo pháp và ngay cả không đức Phật nữa. Chính con người thấy rõ được điều đó. Ngài Lâm Tế chủ trương thuyết cố định và cho rằng, chúng ta chấp vào lời nói thì thật nguy hiểm vô cùng! Tư tưởng này cũng đã được triển khai rộng rãi trước đây rồi. Chính tư tưởng Thiền trong Lâm Tế lại là chỗ cùng cực điểm ấy. Về sau tư tưởng ấy đã không thành thuyết cố định mà lại có tính cách cụ thể, vẫn tiếp tục phát triển. Đó là lý do tại sao công án Thiền trong tông Lâm Tế đều dựa theo tư tưởng ấy.

VIỆC TU HÀNH

Việc tu hành của tông Lâm Tế là chọn pháp thoại đầu làm đề tài chính trong việc suy niệm. Gọi đó là công án, vì phải suy xét cho thật kỹ càng lời nói, tìm ra sự thật bao hàm nguyên lý phổ quát, ứng hợp với câu hỏi đã nêu ra. Vì hỏi tức muốn tìm ra sự thật, đem khám phá sự thật để biết rõ đựợc sự thật ấy. Chữ “KHÁN”có nghĩa là suy xét hay thể nghiệm, bao hàm ý niệm trừu tượng và cũng nằm trong nguyên tắc cụ thể, về cảm giác và sự kiểm soát toàn diện nữa. Đó chính là ý nghĩa của việc dùng chữ “khán” vậy. Cái hiện thật của chúng ta, một mặt giống như cái vô số đã đề cập đến trước kia; mặt khác, chúng vẫn có sự khác nhau nơi tính cách cá biệt. Cái NGÃ là sự thật hiển nhiên đã được minh xác, không có gì mới lạ cả, có điều là do từ việc khán câu thoại đầu mà thành. Trước kia có đề cập cái vô số mà trong đó có phần nào gượng ép. Mãi cho đến đời nhà Tống, việc khán thoại đầu mới tận dụng được hoàn hảo qua công án: “Triệu Châu Vô Tự” (Zyoshu Muji). Theo nghĩa hẹp của việc khán câu thoại đầu chính là phải tận lực xem xét công án vậy. Triệu Châu vô tự của tông Lâm Tế bắt đầu từ ngài Triệu Châu Tùng Thẩm (Zyoshu Zush-in: 778-897). Có vị Tăng hỏi và cuộc đối đáp diễn ra, khi vị Tăng ấy đến thăm ngài Triệu Châu như câu chuyện sau đây:

H: Con chó có Phật tánh không?

Đ: Không.

H: Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, sao thầy lại bảo con chó không có Phật tánh?

Đ: Biết như thế là xưa rồi! (Có nghĩa là không ai còn lạ gì điều này nữa cả).

Nhưng pháp khán thoại đầu được sửa đổi lại khi truyền tới Nhật Bản, ngài Bạch Ẩn Huệ Hạc (Hakuin-Ekaku: 1686-1769) sửa lại thành công án mà tông Lâm Tế sử dụng cho tới nay. Công án vì thế đã trở nên quan trọng, và đó chính là nhờ công ơn ngài Bạch Ẩn vậy.

VIỆC DUY TRÌ

Lâm Tế là một tông thuộc Phật giáo Nhật Bản, nếu xét về lịch sử thì ngôi chùa cổ nhất là Kiến Nhân tự và một số những ngôi chùa khác như: Kiến Trường, Viên Giác, Nam Thiền v.v. gồm có 15 ngôi tổ đình cả thảy và có khoảng 5.800 ngôi chùa chi nhánh khác. Ngoài ra, còn có khoảng 30 đạo tràng, Đại Học Hanazono (Hoa Viên) và một số trường trung học khác. Đặc biệt phái chùa Diệu Tâm có ảnh hưởng rất đáng kể trong công cuộc truyền giáo. Phái này có vào khoảng 3431 ngôi chùa và số lượng Tăng Ni độ 3348 người và vào khoảng 1.628.000 tín đồ. Ngoài ra, phái Hoàng Bá sử dụng chùa Vạn Phước tại Vũ Trị làm ngôi Tổ Đình chính, với vào khoảng 478 ngôi chùa chi nhánh khác. Tăng Ni độ 390 người và số tín đồ vào khoảng 18.000 người. Ngay tại mỗi ngôi tổ đình còn có một đạo tràng rộng lớn. Về Đại Học, cùng hợp tác đầu tư vào trường Hana-zono do phái Diệu Tâm thiết lập. Riêng về lãnh vực hành chánh, hầu như đều có sự hợp tác chặc chẽ với phái Lâm Tế.

Nói một cách tổng quát, tông Lâm Tế thành công rất sớm trong thời cận đại; còn riêng tại hải ngoại, việc truyền đạo cũng đã được đặc biệt lưu tâm tới. Như tại Âu Mỹ đều có thiết lập các Thiền đường cho người bản xứ. Hiện nay tại những nơi đó, chính người Âu Châu tự thiết lập nên các Tăng viện mà phần đông đều áp dụng theo phương pháp khán câu thoại đầu của Thiền Lâm Tế vậy.

TÔNG TÀO ĐỘNG

(Soto - Shu)

TỔ KHAI SÁNG

Tông Tào Động tại Nhật Bản do hai vị Tổ sáng lập: bậc Cao Tổ là ngài Đạo Nguyên (Dogen, Thừa Dương Đại Sư: 1200-1253) và bậc Thái Tổ là ngài Oánh Sơn (Keizan, Thường Tế Đại Sư: 1266-1325). Theo ngài Đạo Nguyên, tông Tào Động là một tông thừa truyền theo đúng Phật pháp chánh tông, từ Ngài truyền đến đời Tổ thứ tư là ngài Oánh Sơn Thiệu Cẩn (Keizan Zyokin). Ngài Oánh Sơn cũng thừa nhận Phật Pháp chánh tông của ngài Đạo Nguyên là một tông đã thành hình theo Phật Pháp chánh truyền, được tiếp nối từ tông Tào Động tại Trung Quốc và Ngài Đạo Nguyên chính là bậc Tổ của Thiền Tào

Động Nhật Bản.

Hai vị Tổ đề xướng Thiền Tào Động tại Nhật Bản đều có điểm khác biệt với các tông khác ở chỗ, Phật Pháp chánh truyền với ngài Đạo Nguyên thì không có ý định lập nên giáo hội, nhưng với ngài Oánh Sơn thì có giáo hội, như sử liệu còn ghi rõ. Như vậy người sáng lập nên tôn chỉ của Thiền Tào Động Nhật Bản, ngài Đạo Nguyên được tôn sùng như bậc Cao Tổ; còn người khai sinh ra giáo hội, ngài Oánh Sơn được ngưỡng mộ như bậc Thái Tổ vậy.

DANH XƯNG

Tông Tào Động khởi nguyên từ Trung Quốc và có 2 thuvết khác nhau: thuyết thứ nhất cho rằng, ngài Đông Sơn Lương Giới (807-869) có đệ tử là ngài Tào Sơn Bổn Tịch (840-901), do lấy chữ đầu tên của hai người ghép chung lại thành. Còn thuyết thứ hai lại cho rằng, lấy từ chữ đầu tên ngài Tào Khê Huệ Năng (Sokei- Eno: 638-713) và ngài Đông Sơn Lương Giới mà thành Tào Động. Nếu căn cứ vào thuyết thứ nhất thì, tông Tào Động tại Trung Quốc do ngài Đông Sơn khai sáng và là một trong số năm nhà lập riêng thành một phái. Năm nhà đó vào cuối đời Đường đến đời Ngũ Đại (Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán, Hậu Chu) lập thành 5 phái Thiền là Lâm Tế (Linzai), Qui Ngưỡng (Igyo), Tào Động (Soto), Vân Môn (Unmon) và Pháp Nhãn (Hogen), hay còn gọi là 5 tông nữa. Năm tông hay 5 phái Thiền Trung Quốc do 5 nhà thành lập rất khác với tông Lâm Tế Nhật Bản. Sự khác nhau về ý nghĩa lập tông, cũng như có sự khác nhau về giáo pháp rất xa, nhất là việc chia thành các phái, tông Tào Động tại Nhật đặc biệt không có, như trong giáo pháp có chỉ rõ chỗ khác biệt của việc phân chia này. Trong 5 nhà, mỗi nhà đều có đường hướng khác nhau trong các hướng dẫn Thiền nơi mỗi phái, nhưng tựu trung. Thiền chỉ là một mà không hề có sự sai khác.

Tông Lâm Tế tại Trung Quốc trong số 5 nhà mệnh danh là “Lâm Tế thông khoái”, ngược lại, tông Tào Động được gọi là “Tào ĐộngTế mật”, sự khác biệt này chỉ mới có từ thời Nam Tống. Lâm Tế dùng công án làm công phu tu tập Thiền thoại đầu hay còn gọi Thiền Vấn Đáp, đã sớm phát triển; trong khi đó tông Tào Động lại giữ yên lặng trong lúc tọa Thiền gọi là “Mặc Chiều Thiền”. Đó là lý do của sự khác nhau về tôn chỉ rất rõ rệt. Nhưng sự khác biệt này chỉ có trên phương thức chỉ đạo Thiền tại Trung Quốc, còn việc dạy Thiền đều giống nhau không khác.

Năm phái Thiền Trung Quốc, trong đó có Lâm Tế và Tào Động đã truyền sang Nhật Bản vào thời kỳ Kamakura. Từ đó, hai tông có cơ hội thành hình và phát triển taị Nhật. Người khai sáng tông Tào Động Nhật Bản là ngài Đạo Nguyên. Ngài sang Trung Quốc vào đời nhà Tống học Tào Động với ngài Thiên Đồng Như Tịnh (1163-1228) và đó cũng là lý do tông Tào Động Trung Quốc được truyền sang Nhật Bản. Nhưng ngài Đạo Nguyên biết triển khai những đặc điểm của Thiền Tào Động Trung Quốc làm phong phú cho Thiền Tào Động Nhật Bản.

ĐỨC PHẬT TÔN THỜ

Phật pháp chánh truyền do từ đức Phật Thích Ca Mâu Ni đạt ngộ được chân lý dưới cội Bồ Đề thuyết ra. Giáo pháp của Ngài được lưu truyền mãi và lan rộng đến mọi nơi. Do đó đức Phật tông Tào Động tôn thờ là đức giáo chủ Thích Ca Mâu Ni. Theo như trong giáo pháp, chúng ta phải hiểu đức Phật Thích Ca phân thành 3 thân khác nhau là Pháp Thân, Báo Thân và Ứng Thân để thuyết pháp giáo hóa chúng sanh. Pháp thân là cái thể hằng còn-Chân Lý, Báo thân là do nhiều đời trong quá khứ gieo trồng phước đức nên được thân Phật và Ứng thân là hiện thân Phật ra đời dẫn dắt chúng sanh đang trầm luân trong bể khổ. Tông Tào Động tôn sùng đức Phật Thích Ca là do căn cứ nơi giáo pháp rồi triển khai thêm ba thân mà thân Phật hay chính đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã thị hiện ra đời.

KINH ĐIỂN

Sách do ngài Đạo Nguyên soạn là “Chánh Pháp Nhãn Tạng” (Shobo Genzo)

gồm 95 quyển, bao hàm các kinh điển căn bản của Đại Thừa. Để phù hợp với thời hiện đại, vào năm Minh Trị thứ 23 (1890) được soạn lại và đổi thành “Tu Chứng Nghi” (Shu-shogi) làm tiêu điểm cho việc hành trì. Bộ Tu Chứng Nghi rút tỉa lời văn mạch ý từ trong bộ Chánh Pháp Nhãn Tạng và chia thành các chương như: Sám Hối diệt tội (Sange Etsuzai), Thọ Giới nhập vị (Yukai-Nyu-i), Phát Nguyện lợi sanh (Hotsugan Risho), Hành Trì báo ân (Gyochi-Ho-on) và thêm vào lời tựa.

LỊCH SỬ

Ngài Đạo Nguyên sau khi trở về nước đã lưu lại chùa Hưng Thánh (Kyoto) thuộc vùng Thâm Thảo (Fukasai), sau Ngài di chuyển đến chùa Vĩnh Bình (Ehei-ji) tại Việt Tiền (Ichizen). Tại đây Ngài bắt đầu đề xướng lý tưởng Phật Pháp chánh tông và đã được những vị kế thừa nỗ lực duy trì. Ngài Đạo Nguyên truyền đến đời thứ hai là ngài Cô Vân Hoài Tráng (Ko-un-Ezyo: 1198-1280). Đến đời ngài Hoài Tráng, Phật Pháp Chánh Truyền do tăng đoàn chùa Vĩnh Bình lèo lái, nhưng đệ tử ngài Hoài Tráng là ngài Triệt Thông Nghĩa Giới (1219-1280) và đệ tử ngài Nghĩa Giới là ngài Oánh Sơn Thiệu Cẩn lại tách biệt ra để bảo tồn cho được Phật Pháp Chánh truyền của ngài Đạo Nguyên. Vì cho rằng Phật Pháp chánh truyền của tông Tào Động phải do chính tông môn xây dựng nền tảng mới vững chắc được. Ngài Oánh Sơn khai sáng chùa Vĩnh Quang và chùa Tổng Trì. Đệ tử Ngài là ngài Minh Phong Tố Triết (Meiho-Sotetsu: 1277-1350) và ngài Nga Sơn Thiệu Thạc (Gazan-Jyoseki: 1276-1366). Cả hai Ngài đều là những nhân vật đặc biệt ưu tú. Dưới ngài Nga Sơn còn có 25 học giả ưu việt khác hợp lực. Lúc bấy giờ tông Tào Động đã thiết lập được nhiều ngôi chùa ở khắp các nơi trong toàn quốc, nhờ đó giáo pháp bành trướng được sâu rộng trong quảng đại quần chúng. Từ đó trở đi tông Tào Động Nhật Bản mới phục hưng trở lại. Một mặt theo con đường Phật Pháp chánh truyền của ngài Đạo Nguyên, mặt khác, lại giữ nguyên cốt cách Thiền Tào Động Trung Quốc, nhưng triển khai thêm cho phù hợp với tông Tào Động Nhật Bản. Tại Nhật, tông Tào Động còn gọi là “Lâm Tế Tướng Quân”, do sự gần gũi, tiếp xúc với các võ tướng, các nhà hào tộc, với phái văn học Ngũ Sơn, với hội họa và trà đạo v.v… đã làm nảy sinh tính chất hết sức đặc biệt trong văn hóa. Ngược lại có “Tào Động Thổ Dân” đã thẩm thấu đến mọi sinh hoạt trong giới bình dân.

Giáo pháp đã phát triển một cách vượt bực và kết quả là đã có sự hợp tác trong lãnh vực văn hóa một cách đáng kể.

Ngoài ra giới học tăng còn chọn trong bộ sách “Vạn Quyển” cho ngài Diên Sơn Đoan Phương (1683-1769) cùng tranh luận với ngài Thiên Quế Truyền Tôn (1648-1735), và đồng thời liền sau đó còn có một số các ca sĩ ưu tú, cùng với ngòi bút xuất sắc được nhiều người biết đến là Đại Ngu Lương Khoan (1758-1831) cũng đều phát xuất từ tông Tào Động.

GIÁO THUYẾT

Thiền chỉ dạy phương pháp tọa Thiền để thông suốt được vũ trụ vạn hữu, đều chi phối do các định luật phù hợp với chân lý. Tọa Thiền để phá ngã chấp, hầu đạt tới cái chân ngã. Khi cái ngã đã trừ mới có thể phát khởi lòng từ làm việc lợi tha được. Cả ba việc trước mắt (tham thiền, phá ngả chấp, làm việc lợi tha).

Thiền phải quán triệt tận căn nguyên của vấn đề. Đặc điểm của ngài Đạo Nguyên chỉ dạy, trước hết, Thiền Lâm Tế Nhật Bản do kế thừa từ Thiền Lâm Tế Trung Quốc. Ngược lại, tôn chỉ Thiền Tào Động hoàn toàn không thể nào kế thừa được cái “Tự Giác”.Theo như bộ “Chánh Pháp Nhãn Tạng” do ngài Đạo Nguyên viết thì việc xưng tông của 5 nhà đối với trong Phật Pháp đã có sự lạm dụng sai lầm. Ngài cho rằng, cả 5 nhà đều cùng trong một phái, nhưng lại không theo tôn chỉ Thiền Tào Động Trung Quốc. Chính ngài Đạo Nguyên đã bài bác việc lạm xưng Thiền tông ấy, và đưa ra lập trường: Phật Pháp chánh truyền mới do nỗ lực, còn việc phân phái của phái Thiền phục cổ trở về trước thuộc về 5 nhà đều do những gì đã có sẵn. Phật pháp chánh truyền từ đức Thế Tôn truyền đến tổ Đạt Ma rồi truyền sang Trung Quốc. Từ đó, tổ tổ kế tục truyền thừa cho đến Ngài Đạo Nguyên và trong Phật pháp chỉ có một mà thôi. Thiền tông cũng như tông Tào Động, vì thế trong việc giáo huấn không hạn định, chắc hẳn theo đúng với những gì của Phật pháp chánh truyền vậy. Thứ đến, còn một đặc điểm nữa nơi tôn chỉ ngài Đạo Nguyên đề xướng là “Chỉ Quản Đả Tọa” (Shikan Taza). Chỉ Quản đả tọa, có nghĩa chỉ rõ cách thức trong lúc ngồi tọa thiền. Về điểm này, ngài Đạo Nguyên cho rằng tông Lâm Tế Nhật Bản dựa theo công án Thiền Lâm Tế Trung Quốc trong việc dụng công tu tập Thiền thoại đầu. Ngược lại, theo truyền thống Thiền tại Trung Quốc, ta thấy chỉ có Mặc Chiếu Thiền mà thôi. Còn việc ngồi hay tọa Thiền nhằm mục đích gì đều không thấy đề cập tới. Song việc ngồi Thiền là chỗ dụng công cho việc giác ngộ trong sự tu tập. Ngài Đạo Nguyên lấy tọa thiền làm chính trong việc tu chứng. Giữa sự tu và chứng được xem như không có bắt đầu, cũng như không có chung cục và cũng chính điểm đặc biệt này, ngài Đạo Nguyên đã chỉ dạy. Theo Ngài Đạo Nguyên, bản chất Thiền phải nguyên vẹn và thuần túy, vì Thiền không ngoài sự vận động mà có. Để đạt được điều này, cả Lâm Tế cũng như Tào Động, ngay từ trong bản chất đều không có sự sai biệt trong việc giáo hóa. Sự khác biệt giữa hai tông là cùng giống nhau về tôn chỉ Thiền, nhưng tùy theo sự đạt ngộ của mỗi người mà theo một phương pháp khác nhau, cũng chưa hẳn có sự đại biệt.