Phật Thuyết Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Ba La Mật Kinh Giảng Nghĩa

2.2.5. Phẩm Thứ Năm: Hộ Quốc Hộ Quốc Phẩm Đệ Ngũ

護國品第五

Trong phần trước, Như Lai nhập định, phóng quang, hiện chuyện chẳng thể nghĩ bàn. Sau đó, Ngài xuất Định, biết ý của mười sáu đại quốc vương muốn hỏi về nhân duyên hộ quốc. Trước hết, đức Phật vì họ nói nhân duyên thủ hộ Phật quả, nhân duyên thủ hộ hạnh Thập Địa. Phẩm này mới nói về chuyện hộ quốc. Phần trước là nội hộ, phần này là ngoại hộ. Do nội hộ đã nêu bày, cho nên ngoại hộ cũng nên tỏ rõ. Quốc độ chính là cõi quả báo do cộng nghiệp của chúng sanh cảm vời. Vận nước hưng hay suy, đều do lòng người chuyển dời. Nếu trên là bậc vương giả, dưới đến nhân dân, ai nấy đều có thể thuận theo chánh lý Bát Nhã, ắt nước sẽ chẳng tranh chấp. Nếu nhân loại trên toàn thể thế giới, có thể thuận theo chánh lý Bát Nhã, toàn thể thế giới sẽ chẳng tranh chấp. Chánh lý Bát Nhã nói về Chân Không, lìa hết thảy các tướng. Vô ngã tướng, vô pháp tướng, vô chúng sanh tướng, vô quốc độ tướng, mà cũng chẳng có người thủ hộ (năng hộ) và cái được thủ hộ (sở hộ) để có thể nói.

Nay nói “hộ quốc” chính là nương theo Tục Đế môn, tùy duyên kiến lập thế giới chúng sanh, bèn có kiến giải “ta, người” dấy lên. Đôi bên đối đãi, cương vực mỗi nước mỗi xác lập, yêu mến dân tộc của chính mình, các nước đều đề cao nước mình. Vì thế, có chuyện đấu tranh, xâm lược dấy lên. Lòng người ngày càng bạc bẽo, thế đạo ngày càng đi xuống, bo bo ham muốn lợi mình, chẳng màng tổn hại kẻ khác. Người và người tranh chấp, nước này đánh nước kia, đến nỗi quốc giới chẳng được an ninh, nhân dân ngày càng bị thống khổ. Có thể thấy “thế giới nhiễu loạn đều do lòng người tạo thành!” Vì thế, đức Phật nói kinh này hòng cứu vãn lòng người để hộ trì quốc độ. Lòng người có thể thuận theo chánh lý Bát Nhã, hoằng dương đại giáo Bát Nhã, sẽ xứng hợp Phật tâm, trời, rồng, quỷ thần đều sanh hoan hỷ, nguyện thủ hộ quốc độ. Vì thế nói phẩm này.

(Kinh) Nhĩ thời, Phật cáo đại vương: Nhữ đẳng thiện thính, ngô kim chánh thuyết hộ quốc độ pháp dụng, nhữ đương thọ trì Bát Nhã Ba La Mật.

(經)爾時，佛告大王：汝等善聽，吾今正說護國土法用，汝當受持般若波羅密。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Phật bảo đại vương: Các ông hãy khéo nghe, ta nay nói thẳng vào hành pháp và lực dụng thủ hộ quốc độ, các ông hãy nên thọ trì Bát Nhã Ba La Mật).

Đức Phật bảo đại vương, tuy bảo vua Ba Tư Nặc, nhưng chính là gồm chung mười sáu vị đại quốc vương. Ngài răn dạy “nhữ đẳng thiện thính” (các ông hãy khéo nghe), tức là mong họ đều có thể tai nghe, tâm lãnh. “Ngô kim chánh thuyết pháp dụng” (Ta nay nói thẳng vào hành pháp và lực dụng): Nói về cách thực hành và lực dụng của pháp hộ quốc, khuyên họ thọ trì Bát Nhã.

(Kinh) Đương quốc độ dục loạn, phá hoại kiếp thiêu, tặc lai phá quốc thời.

(經)當國土欲亂，破壞劫燒，賊來破國時。

(Kinh: Khi cõi nước sắp loạn, phá hoại, kiếp thiêu, giặc đến phá nước).

Đây là luận định lúc cần phải thủ hộ. Lòng người chẳng thuận theo chánh lý Bát Nhã, trăm điều thiện chẳng thành, chư thánh ẩn tàng. Bảy nạn sắp dấy lên, tai hại liên tiếp nẩy sanh, quốc độ sắp loạn. Nếu quốc vương chẳng tu đức để giải trừ tai nạn, ắt sẽ đến nỗi quốc độ bị phá hoại, giống như lúc kiếp hỏa thiêu đốt, khó thể bảo tồn! “Kiếp thiêu” chính là đại tam tai, kiếp hỏa cháy tiêu tan, đại thiên bị đốt tan. “Tặc lai phá quốc” (Giặc đến phá nước): Giặc có giặc trong và giặc ngoài. “Giặc ngoài” tức là giặc đối nghịch đất nước, có ý muốn phá hoại nước nhà. “Giặc trong” tức là giặc phiền não trong tâm của vua và dân, thảy đều nhiễu động, trái nghịch chánh lý Bát Nhã, ươm thành thời kiếp phá hoại đất nước. “Thời” chính là lúc phải nên thủ hộ.

(Kinh) Đương thỉnh bách Phật tượng, bách Bồ Tát tượng, bách La Hán tượng, bách tỳ kheo chúng, tứ đại chúng, thất chúng cộng thính. Thỉnh bách pháp sư, giảng Bát Nhã Ba La Mật.

(經)當請百佛像，百菩薩像，百羅漢像，百比丘眾，四大眾，七眾共聽。請百法師，講般若波羅密。

(Kinh: Hãy nên thỉnh một trăm bức tượng Phật, một trăm tượng Bồ Tát, một trăm tượng La Hán, một trăm tỳ kheo, bốn đại chúng, bảy chúng cùng nghe. Thỉnh một trăm pháp sư giảng Bát Nhã Ba La Mật).

Đây là giảng về hành pháp hộ quốc. Trước hết là thỉnh Tam Bảo. Tượng Phật là Phật Bảo, Bát Nhã là Pháp Bảo, những vị khác đều là Tăng Bảo. “Tứ đại chúng” là ảnh hưởng chúng, đương cơ chúng, phát khởi chúng, và kết duyên chúng. “Thất chúng” là tỳ kheo, tỳ kheo ni, thức xoa ma ni, sa di, sa di ni, ưu bà tắc, ưu bà di. Năm chúng sau cũng là Tăng Bảo vị lai. Tam Bảo là đại phước điền. Trước hết, thỉnh [Tam Bảo] nhằm cầu thỉnh phước lực gia bị, hòng tiêu trừ tai nạn. Số lượng của bảy loại đều là một trăm, do “một trăm” là con số viên mãn.

(Kinh) Bách sư tử hống cao tòa tiền, nhiên bách đăng, thiêu bách hòa hương, bách chủng sắc hoa, dĩ dụng cúng dường Tam Bảo. Tam y, thập vật, cúng dường pháp sư. Tiểu phạn, trung thực, diệc phục dĩ thời.

(經)百師子吼高座前，燃百燈，燒百和香，百種色華，以用供養三寶。三衣什物，供養法師。小飯中食，亦復以時。

(Kinh: Đối trước trăm tòa cao sư tử hống, thắp một trăm ngọn đèn, đốt trăm loại hương hòa chế, trăm loại hoa đẹp để cúng dường Tam Bảo. Ba y, các vật dụng để cúng dường pháp sư. Điểm tâm, cơm trưa cũng đều đúng thời dâng cúng).

Kế đến là tu cúng dường. “Sư tử tòa”: Tòa ngồi được gọi là “sư tử” biểu thị thuyết pháp vô úy. Đèn có thể phá tối tăm, dùng để biểu thị trí huệ. Hương có thể trừ khử ô uế, dùng để biểu thị giới. Hoa có thể kết quả, biểu thị cái nhân. Dùng các thứ ấy để cúng dường Tam Bảo.

“Tam y, thập vật cúng dường pháp sư”: Ba y (Trīni cīvarāni) thì:

Một, Tăng già lê (Saṁghāti), phương này dịch là Tạp Toái Y (雜碎衣, áo do nhiều miếng vụn ghép lại), tức đại y, có chín phẩm. Ba phẩm thượng gồm [nhiều mảnh, mỗi mảnh gọi là một “điều”, mỗi điều lại gồm] bốn mảnh dài và một mảnh ngắn [may chằm lại]. Ba phẩm trung thì [mỗi điều gồm] ba mảnh dài một mảnh ngắn [may chằm lại]. Ba phẩm hạ thì [mỗi điều lại gồm] hai mảnh dài và một mảnh ngắn.

Hai, Uất đa la tăng (Uttarāsaṅga), phương này dịch là Nhập Chúng Y (入眾衣), [mỗi điều trong loại y này] cũng là hai mảnh dài, một mảnh ngắn.

Ba, An đà hội (Antarvāsaka), phương này dịch là Tác Vụ Y (作務衣, áo để mặc khi làm việc), [mỗi điều] gồm một mảnh dài, một mảnh ngắn.

“Thập vật” tức là các vật như bát, ngọa cụ v.v… dùng để cúng dường pháp sư. “Tiểu phạn, trung thực, diệc phục dĩ thời”: “Tiểu phạn” tức là tiểu thực (ăn lót lòng, điểm tâm). “Trung thực” là bữa ăn trưa. Cũng phải đúng thời dâng lên, không để quá Ngọ, biểu thị lòng thành phụng sự thầy.

(Kinh) Đại vương! Nhất nhật nhị thời giảng kinh. Nhữ quốc độ trung, hữu bách bộ quỷ thần, thị nhất nhất bộ, phục hữu bách bộ, nhạo văn thị kinh. Thử chư quỷ thần, hộ nhữ quốc độ.

(經)大王！一日二時講經。汝國土中，有百部鬼神，是一一部，復有百部，樂聞是經。此諸鬼神，護汝國土。

(Kinh: Này đại vương! Mỗi ngày hai thời giảng kinh, trong quốc độ của ông, có trăm bộ quỷ thần, trong mỗi bộ ấy, lại có một trăm bộ, thích nghe kinh này. Các quỷ thần ấy sẽ thủ hộ quốc độ của ông).

Đây là nói đến sự cơ cảm thủ hộ. Hai thời chia ra thành sáng và chiều. Có thể giảng kinh này, ắt sẽ cảm quỷ thần thủ hộ. “Nhữ quốc độ trung, hữu bách bộ quỷ thần” (Trong quốc độ của ông có trăm bộ quỷ thần): Theo Kim Ngân Tiên Nhân Nghĩa Kinh, quỷ thần về căn bản có mười bộ, một là đại thần bộ, cho đến bộ thứ mười là La Sát thần bộ. Trong mỗi bộ, lại có mười bộ. Vì thế nói là “một trăm bộ”. Mỗi bộ lại có một trăm bộ, hợp thành một vạn bộ. Họ ưa thích nghe kinh này, nếu có thể giảng diễn, cố nhiên sẽ cảm ứng họ ủng hộ, khiến cho [quốc độ] chẳng có bảy nạn. Bảy nạn đã chẳng có, có thể luôn giảng diễn, họ sẽ thường được nghe pháp.

(Kinh) Đại vương! Quốc độ loạn thời, tiên quỷ thần loạn. Quỷ thần loạn cố, vạn dân loạn, tặc lai kiếp quốc, bách tánh vong táng. Quân thần, thái tử, vương tử, bách quan, cộng sanh thị phi. Thiên địa quái dị, nhị thập bát tú, tinh đạo nhật nguyệt, thất thời, thất độ, đa hữu tặc khởi.

(經)大王！國土亂時，先鬼神亂。鬼神亂故，萬民亂，賊來劫國，百姓亡喪。君臣、太子、王子、百官，共生是非。天地怪異，二十八宿，星道日月，失時、失度，多有賊起。

(Kinh: Này đại vương! Khi quốc độ loạn lạc, quỷ thần loạn trước. Do quỷ thần loạn, muôn dân rối loạn, giặc đến cướp nước, dân chúng mất mạng, tang tóc. Vua tôi, thái tử, vương tử, trăm quan cùng sanh thị phi với nhau. Trời đất quái lạ, hai mươi tám ngôi sao, ngũ tinh, mặt trời, mặt trăng vận hành trái thời, sai lệch, có nhiều giặc giã nổi lên).

Đây là nói rõ bảy nạn cùng dấy lên. “Quốc độ loạn thời, tiên quỷ thần loạn” (Khi quốc độ loạn, quỷ thần loạn trước): Quỷ thần chẳng nghe chánh pháp, ác tâm tăng trưởng, cho nên nhiễu loạn. Do quỷ thần loạn, não loạn vạn dân, cho nên muôn dân cũng loạn. Giặc ác kéo đến cướp đoạt đất nước. Do đó dân chúng tử vong, tang tóc. Đây là nạn quỷ thần và nạn giặc cướp. Vua tôi, thái tử, vương tử, trăm quan cùng sanh thị phi với nhau: Do ý kiến nhân ngã chia cách, trên dưới đua nhau tranh giành lợi lộc, đến nỗi nẩy sanh thị phi với nhau, đôi bên chẳng hòa thuận. Đó chính là cái nhân gây họa cho đất nước. Điều này thuộc về nạn vua tôi.

“Thiên địa quái dị”: Do lòng người bất thiện, đến nỗi tổn thương sự hài hòa trong thiên nhiên, cảm vời địa chấn. “Quái dị” tức là mưa bão kéo dài, sông ngòi tràn bờ gây lụt lội v.v… Các thứ tai nạn bất tường hiện ra.

“Nhị thập bát tú, tinh đạo nhật nguyệt, thất thời thất độ”: Trên bầu trời, tinh tú cực nhiều, nói “nhị thập bát tú” là do coi [các tinh tòa đó] là chủ yếu. Phương Đông gồm bảy chòm sao, tức Giác, Cang, Đê, Phòng, Tâm, Vĩ, Cơ. Phương Nam gồm bảy chòm sao, tức Tỉnh, Quỷ, Liễu, Tinh, Trương, Dực, Chẩn. Phương Tây bảy chòm sao, tức Khuê, Lâu, Vị, Mão, Tất, Chủy, Sâm. Phương Bắc gồm bảy chòm sao, tức Đẩu, Ngưu, Nữ, Hư, Nguy, Thất, Bích. “Tinh đạo” tức là năm tinh tú Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, cùng với Thái Âm, Thái Dương là nhật nguyệt. Độ số [của các tinh tú] lầm loạn, thời tiết, khí hậu chẳng chuẩn, cho nên nói là “thất thời, thất độ”. Hiện tượng thiên văn hiển hiện tương ứng với điềm tai ương trong nhân gian, cho nên có nhiều giặc giã dấy lên. Như khi mặt trăng hiện có quầng bảy tầng thì Hán Minh Đế gặp nạn vây hãm v.v… Điều này thuộc về nạn tinh tú.

(Kinh) Đại vương! Nhược hỏa nạn, thủy nạn, phong nạn, nhất thiết chư nạn, diệc ưng giảng thử kinh. Pháp dụng như thượng thuyết.

(經)大王！若火難，水難，風難，一切諸難，亦應講此經。法用如上說。

(Kinh: Này đại vương! Nếu có nạn lửa, nạn nước, nạn gió, hết thảy các nạn, cũng nên giảng kinh này. Pháp dụng như trên đã nói).

Nạn lửa, nạn nước, nạn gió là tam tai. Đây chẳng phải là đại tam tai. Nếu là đại tam tai, không chỉ một nước mắc nạn! [Trong đại tam tai], kiếp hỏa trọn khắp, có thể đốt tới trời Sơ Thiền. [Thủy tai trong tam tai thì] nước ngập đến Nhị Thiền. [Phong tai trong tam tai thì] gió quét sạch Tam Thiền. [Trong đoạn kinh văn này], ba tai nạn ấy (lửa, nước, gió) chỉ có một nước hứng chịu, nước khác chẳng bị, một phương thấy, phương khác chẳng thấy. Các tai nạn này thuộc về tiểu tam tai. “Nhất thiết chư nạn” (Hết thảy các nạn) là từ ngữ chỉ tổng quát. Nếu lúc gặp bảy nạn dấy lên, cũng nên giảng kinh này. Công năng và lực dụng nơi pháp này cũng giống như trên đã nói. Phần nói về hành pháp hộ quốc đã xong.

(Kinh) Đại vương! Bất đản hộ quốc, diệc hữu hộ phước: Cầu phú quý, quan vị, thất bảo như ý, hành lai, cầu nam nữ, cầu huệ giải, danh văn, cầu lục thiên quả báo, nhân trung cửu phẩm quả báo, diệc giảng thử kinh, pháp dụng như thượng thuyết.

(經)大王！不但護國，亦有護福：求富貴官位，七寶如意，行來求男女，求慧解，名聞，求六天果報，人中九品果報，亦講此經，法用如上說。

(Kinh: Này đại vương! Không chỉ hộ quốc, mà cũng hộ phước: Cầu phú quý, quan chức, bảy báu như ý, đi lại, cầu con trai hay con gái, cầu huệ giải, danh vọng, cầu quả báo trong sáu tầng trời, cầu chín phẩm quả báo trong nhân gian, cũng giảng kinh này, pháp dụng như trên đã nói).

Đây là nói về pháp dụng của Bát Nhã. Không chỉ hộ quốc, mà còn có thể thủ hộ phước đức, có thể thủ hộ quan lẫn dân, khiến cho họ đạt được chín loại phước. Cầu giàu có, sẽ được giàu có, dư dật. Cầu quý hiển, đạt được quan chức. Cầu bảy báu tức vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não là bảy thứ, sở cầu như ý. “Cầu hành lai” tức đi, ở, đến, đi, an lạc vô bệnh. Hoặc cầu có con trai, con gái, hoặc cầu huệ giải, hoặc cầu danh vọng, hoặc cầu quả báo trong sáu tầng trời [cõi Dục], được sanh vào Dục Giới. “Hoặc cầu nhân trung cửu phẩm” (Hoặc cầu chín phẩm trong nhân gian): [Nhân loại được chia thành] ba phẩm thượng, trung, hạ, mỗi phẩm lại chia thành ba, hợp thành chín phẩm. Thượng thượng phẩm Đạo Chủng Tánh, là Kim Luân Vương. Thượng trung phẩm Tánh Chủng Tánh là Ngân Luân Vương. Thượng hạ phẩm Tập Chủng Tánh là Đồng Luân Vương. Trung thượng phẩm là Thiết Luân Vương. Trung trung phẩm là túc tán vương. Trung hạ phẩm là tiểu quốc vương. Hạ thượng phẩm là Sát lợi, thế gia, vọng tộc. Hạ trung phẩm là Bà la môn. Hạ hạ phẩm là cư sĩ v.v… Đối với các quả báo cũng giảng kinh này, pháp dụng như đã nói trong phần kinh văn trên đây.

(Kinh) Đại vương! Bất đản hộ phước, diệc hộ chúng nạn. Nhược tật bệnh khổ nạn, sửu giới già tỏa, kiểm hệ kỳ thân, phá tứ trọng tội, tác ngũ nghịch nhân, tác bát nạn tội, hành lục đạo sự, nhất thiết vô lượng khổ nạn, diệc giảng thử kinh. Pháp dụng như thượng thuyết.

(經)大王！不但護福，亦護眾難。若疾病苦難，杻械枷鎖，檢繫其身，破四重罪，作五逆因，作八難罪，行六道事，一切無量苦難，亦講此經。法用如上說。

(Kinh: Này đại vương! Không chỉ hộ phước mà cũng ngăn ngừa các nạn. Nếu bệnh tật khổ nạn, còng, cùm, gông, xiềng trói buộc thân mình, phá bốn trọng tội, tạo cái nhân ngũ nghịch, tạo tội tám nạn, làm chuyện thuộc sáu đường, hết thảy vô lượng khổ nạn, cũng giảng kinh này. Pháp dụng như trên đã nói).

Đây là nói về pháp dụng Bát Nhã: Không chỉ thủ hộ phước đức, mà còn thủ hộ hành nhân trong các hoạn nạn. Trước tiên là bệnh nạn, kế đó là tai nạn do bị hành hình. “Sửu giới già tỏa” là hình cụ (công cụ để hành hình, trừng phạt), ở tay gọi là Sửu (còng), ở chân gọi là Giới (cùm), ở cổ gọi là Già (gông), nơi thân gọi là Tỏa (xiềng xích). “Kiểm” là niêm phong, Hệ là trói buộc. Thân bị nhốt trong tù ngục, chẳng được tự do.

“Phá tứ trọng tội”: Tạo giết, trộm, dâm, đại vọng ngữ, bốn luật nghi nặng nề. Hễ vi phạm, ắt sẽ mắc tội nặng. “Tác ngũ nghịch nhân”: Một là giết cha, hai là giết mẹ, ba là giết A La Hán, bốn là phá chuyển pháp luân hòa hợp tăng, năm là làm thân Phật chảy máu. Tạo trọng tội ngũ nghịch ấy, ắt đọa Ngũ Vô Gián địa ngục. “Tác bát nạn tội, hành lục đạo sự” (Tạo tội gây ra tám nạn, làm chuyện khiến phải sanh vào trong sáu đường): “Bát nạn” chẳng ra ngoài lục đạo. Tam đồ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh) là ba nạn, bốn là nạn sanh trước Phật hay sau Phật, năm là nạn sanh nơi biên địa, sáu là nạn “mù, lòa, câm, ngọng”, bảy là nạn thế trí biện thông, tám là nạn sanh vào Trường Thọ Thiên.

“Nhất thiết vô lượng khổ nạn” (Hết thảy vô lượng khổ nạn): Nói gộp chung các nạn khác. Cũng giảng kinh này, pháp dụng như trên đã nói. Nếu giảng kinh này, cậy vào pháp lực công năng của kinh Bát Nhã, sẽ có thể diệt các nạn.

Hỏi: Một kinh Bát Nhã sao có thể diệt các nạn?

Đáp: Bát Nhã như lửa có thể đốt các thứ củi, như đèn có thể phá các tối tăm, dẫu trọng tội Vô Gián cũng chẳng khó diệt trừ! Hãy nên biết kinh này tuy có công năng diệt tội, chớ nên cố ý tạo tác tội tứ trọng, ngũ nghịch, tam đồ v.v… rồi cầu may mắn thoát khỏi. Giảng đọc kinh này, cần phải thường nương vào trí Bát Nhã để soi sáng, sẽ tự có thể tiêu trừ túc tội, chẳng dấy lên tội mới. Trên đây là phần nói về hành pháp hộ quốc đã xong.

(Kinh) Đại vương! Tích nhật hữu vương, Thích Đề Hoàn Nhân, vi Đảnh Sanh vương lai thiên thượng, dục diệt kỳ quốc. Thời, Đế Thích thiên vương, tức như thất Phật pháp dụng, phu bách cao tòa, thỉnh bách pháp sư, giảng Bát Nhã Ba La Mật, Đảnh Sanh tức thoái, như Diệt Tội kinh trung thuyết.

(經)大王！昔日有王，釋提桓因，為頂生王來上天，欲滅其國。時，帝釋天王，即如七佛法用，敷百高座，請百法師，講『般若波羅密』，頂生即退，如滅罪經中說。

(Kinh: Này đại vương! Xưa kia có vua Thích Đề Hoàn Nhân, vì vua Đảnh Sanh lên cõi trời, toan diệt quốc của ông ta. Khi đó, Đế Thích thiên vương đúng theo pháp dụng của thất Phật, bày một trăm tòa cao, mời một trăm vị pháp sư, giảng Bát Nhã Ba La Mật, Đảnh Sanh liền rút lui, như trong kinh Diệt Tội đã nói).

Đây là dẫn chuyện xưa để làm chứng. Trước hết, dẫn chuyện Đế Thích Thiên để chứng minh Bát Nhã có thể thủ hộ quốc độ. Từ “tích hữu Thiên La quốc” (xưa kia có nước Thiên La) trở đi, chứng minh Bát Nhã có thể thủ hộ thân mạng. Thích Đề Hoàn Nhân dịch là Năng Chủ. Phẩm Đảnh Sanh Vương trong kinh Hiền Ngu nói: Trong đời quá khứ, có đại quốc vương tên là Thiện Trụ. Khi đó, trên đỉnh đầu vua bỗng sanh ra một cái bọc, hình dạng như cái ấn. Về sau, dần dần to lên. Một hôm, bọc vỡ ra, liền có một bé trai [trong đó], hết sức đoan chánh, đầu tóc xanh rì, thân có màu vàng tía. Vua liền gọi thầy tướng đến xem, [thầy tướng cho] biết [đứa trẻ] có đức lớn, ắt sẽ là thánh vương, thống lãnh bốn cõi. Do vậy, đặt tên cho nó là Đảnh Sanh (Mūrdhagata, sanh từ đỉnh đầu). Tuổi đã khôn lớn, đức hạnh [của Đảnh Sanh] bộc lộ theo tuổi. Vua cha đã băng hà, các bầy tôi mong thái tử nối ngôi. Đảnh Sanh đáp rằng: “Người có phước đức đáng làm vua, sẽ khiến cho tứ vương và Đế Thích đến nghênh tiếp thì mới lên ngôi vua”. Đã lập thệ nguyện xong, tứ thiên vương giáng hạ, đều cầm bình báu chứa đầy nước thơm để rưới lên đỉnh đầu ông ta. Khi đó, Thiên Đế Thích lại cầm mão báu đến đội cho. Trong Diêm Phù Đề, ông ta tùy ý hưởng thụ ngũ dục trải tám vạn bốn ngàn năm. Khi đó, thần Dạ Xoa từ dưới đất trồi lên, thỉnh vua dạo Đông Châu, Tây Châu, lên cõi trời Tứ Thiên Vương. Vua lại thống lãnh bốn đạo quân voi, ngựa, xe, bộ binh thăng lên trời Đao Lợi. Chư thiên kinh sợ, đối với cửa ải nhiều tầng của thành thiên vương, Đảnh Sanh và binh đoàn tiến thẳng qua chẳng bị trở ngại. Đế Thích ra khỏi cung, cùng nhau gặp gỡ, tự mời vào cung, cùng nhau chia tòa mà ngồi, thọ hưởng dục lạc cõi trời. Đảnh Sanh ra khỏi cung trời, bèn dấy tâm ác, muốn diệt Đế Thích.

“Đế Thích thiên vương, như thất Phật pháp dụng” (Thiên vương Đế Thích dùng pháp dụng đúng như thất Phật [đã dạy]): “Như” tức là tuân theo. Bày một trăm tòa cao, thỉnh một trăm vị pháp sư giảng Bát Nhã Ba La Mật. Đấy chính là pháp dụng của thất Phật, Đế Thích nương theo đó mà thực hiện. Đảnh Sanh liền lui binh. “Như Diệt Tội Kinh trung thuyết” (Như trong kinh Diệt Tội đã nói), tức là như trong quyển thứ mười hai của kinh Niết Bàn đã nói.

(Kinh) Đại vương! Tích hữu Thiên La quốc vương, hữu nhất thái tử, dục đăng vương vị. Nhất danh Ban Túc thái tử, vị ngoại đạo La Đà sư thọ giáo, ưng thủ thiên vương đầu, dĩ tế trủng thần, tự đăng kỳ vị. Dĩ đắc cửu bách cửu thập cửu vương, thiếu nhất vương, tức Bắc hành vạn lý, tức đắc nhất vương, danh Phổ Minh vương.

(經)大王！昔有天羅國王，有一太子，欲登王位。一名班足太子，為外道羅陀師受教，應取千王頭，以祭塚神，自登其位。已得九百九十九王，少一王，即北行萬里，即得一王，名普明王。

(Kinh: Này đại vương! Xưa kia có quốc vương Thiên La có một thái tử muốn lên ngôi vua, tên là thái tử Ban Túc, nghe theo lời dạy của thầy ngoại đạo là La Đà, phải nên lấy đầu của một ngàn vị vua để tế thần mồ mả, thì sẽ lên ngôi. Ông ta đã bắt được chín trăm chín mươi chín vị vua, còn thiếu một vua, liền đi sang phương Bắc cả vạn dặm, bắt được một vị vua tên là vua Phổ Minh).

Đây là chứng minh Bát Nhã có thể thủ hộ thân mạng. Xưa kia, có quốc vương Thiên La sanh một thái tử, do chân vằn vện, bèn đặt tên là Ban Túc (Kalmāsapāda, chân có vằn). [Thái tử] muốn lên ngôi vua, lễ ngoại đạo La Đà làm thầy, tiếp nhận lời dạy của hắn. Ngoại đạo nói: “Trong mồ mả có thần tên là Ma Ha Ca La (Mahākāla) (phương này dịch là Đại Hắc), là thiên thần. Nếu lễ vị thần ấy, sẽ có thể tăng thêm oai đức, hành sự như ý, đánh nhau liền chiến thắng, hễ công phá ắt đoạt được. Chỉ có điều vị thần ấy hưởng thụ vật cúng, chẳng phải là máu thịt của con người thì sẽ không được. Thái tử hãy nên lấy đầu của ngàn vị vua để cúng cho thần mồ mả, thần ắt sẽ càng gia hộ, ban phước”. Ban Túc nghe nói, tin theo tà thuyết, liền dấy lên ác niệm. Từ khi lên ngôi tới nay, đã bắt được chín trăm chín mươi chín vua, chỉ còn thiếu một vua. Ban Túc liền đi vạn dặm về phương Bắc, lại bắt được một vua, tên là vua Phổ Minh. Con số một ngàn đã mãn, muốn giết họ để tế thần mồ mả.

(Kinh) Kỳ Phổ Minh vương bạch Ban Túc vương ngôn: “Nguyện thính nhất nhật, phạn thực sa môn, đảnh lễ Tam Bảo”. Kỳ Ban Túc vương, hứa chi nhất nhật.

(經)其普明王白班足王言：願聽一日，飯食沙門，頂禮三寶。其班足王，許之一日。

(Kinh: Vua Phổ Minh thưa với vua Ban Túc: “Xin cho tôi một ngày để dâng cơm cho sa môn, đảnh lễ Tam Bảo”. Vua Ban Túc bằng lòng cho [Phổ Minh] một ngày).

Vua Phổ Minh xin nghỉ để giữ chữ tín. Khi đó, vua Phổ Minh khóc nói: “Tôi suốt đời trì giới, nay phải thất tín”. Ban Túc Hỏi: “Ngươi hứa điều gì?” Vua Phổ Minh thưa cùng vua Ban Túc: “Tôi đã hứa bố thí, xin cho tôi một ngày để dâng cơm cho sa môn, đảnh lễ Tam Bảo”. Vua Ban Túc bèn hứa cho vua được nghỉ một ngày, bảo: “Cho ngươi thực hiện chuyện bố thí, xong việc phải theo ta”. Vua Phổ Minh hoan hỷ, vội trở về nước mình, thực hiện đại pháp hội.

(Kinh) Thời, Phổ Minh vương tức y quá khứ thất Phật pháp, thỉnh bách pháp sư, phu bách cao tòa, nhất nhật nhị thời, giảng Bát Nhã Ba La Mật, bát thiên ức kệ cánh.

(經)時，普明王即依過去七佛法，請百法師，敷百高座，一日二時，講般若波羅密，八千億偈竟。

(Kinh: Khi đó, vua Phổ Minh liền vâng theo pháp của thất Phật trong quá khứ, thỉnh một trăm vị pháp sư, bày một trăm tòa cao, mỗi ngày hai thời, giảng Bát Nhã Ba La Mật tám ngàn ức kệ đã xong).

Phổ Minh trở về nước liền vâng theo hành pháp của quá khứ thất Phật, thỉnh tăng giảng đọc kinh Bát Nhã.

(Kinh) Kỳ đệ nhất pháp sư, vị vương tức thuyết kệ ngôn: Kiếp thiêu chung ngật, càn khôn động nhiên, Tu Di, cự hải, đô vi hôi dương. Thiên long phước tận, ư trung điêu táng. Nhị nghi thượng vẫn, quốc hữu hà thường?

(經)其第一法師，為王即說偈言：劫燒終訖，乾坤洞燃，須彌巨海，都為灰颺。天龍福盡，於中彫喪。二儀尚殞，國有何常？

(Kinh: Vị pháp sư thứ nhất liền vì nhà vua nói kệ rằng: Kiếp thiêu tiêu rụi hết, đất trời thảy rỗng toang, núi Tu Di, biển lớn, đều trở thành tro bay. Trời, rồng phước đã hết, đều chết sạch trong đó. Âm dương còn tiêu mất, đất nước há còn ư?)

Vị pháp sư thứ nhất ấy chính là vị đạo cao đức trọng trong một trăm vị pháp sư. Sư vì vua Phổ Minh nói kệ khai thị, nói tất cả tám bài kệ. [Trong đó], cứ mỗi hai bài kệ đều [lần lượt nói về] vô thường, khổ, không, vô ngã. Trước hết, Sư nói kệ vô thường.

“Kiếp thiêu”: Tiếng Phạn là Kiếp Ba (Kalpa), ở đây nói là Thời Phần, chia ra thành đại kiếp, trung kiếp, và tiểu kiếp. Thế giới mà chúng ta nương vào để trụ có “thành, trụ, hoại, không” bốn kiếp. Xét theo tuổi thọ của loài người, từ mười tuổi, cứ qua một trăm năm, tăng thêm một tuổi, tăng [lần lượt như thế] tới tám vạn năm, có khi nói là tám vạn bốn ngàn năm. Tăng đến tột cùng, sẽ sau một trăm năm, giảm một tuổi, [giảm dần như thế] tới mười tuổi. Chu kỳ một tăng một giảm [như thế] là một tiểu kiếp. Hai mươi lượt tăng giảm là một trung kiếp. Thành, trụ, hoại, không, mỗi giai đoạn đều là hai mươi tiểu kiếp. Gộp tám mươi tiểu kiếp thành một đại kiếp. Khi thế giới này hoại, đại tam tai dấy lên. Trước hết là hỏa tai, có bảy mặt trời mọc ra, sông biển khô cạn, đá trên núi tóe lửa, thiêu đốt vũ trụ, gọi là Kiếp Thiêu. “Chung ngật” (Chấm dứt): Khi có kiếp hỏa thiêu đốt, hết thảy đều hết sạch. Từ Sơ Thiền trở xuống đều hư hoại, vì thế nói là “càn khôn đỗng nhiên” (trời đất rỗng toang).

“Tu Di, cự hải, đô vi hôi dương” (Núi Tu Di, biển cả, đều thành tro bụi bay): Tu Di (Sumeru) trong tiếng Phạn được phương này dịch là Diệu Cao. Núi do bốn thứ báu hợp thành, nên gọi là Diệu; cao vượt các ngọn núi khác nên gọi là Cao. Đó là quả núi lớn nhất trong thế giới. Nước biển cả sâu nhất, lúc kiếp thiêu, [núi Tu Di lẫn biển cả] đều thành tro bay.

“Thiên long phước tận, ư trung điêu táng” (Trời rồng phước đã hết, đều chết sạch trong đó): Hỏa tai đốt tới Sơ Thiền. Từ Sơ Thiền trở xuống, trời, người, và thiên long, sơn long, hải long v.v… do phước đã tận, tan tác, mất mạng trong ấy. “Điêu táng” tức là tử vong. “Nhị nghi thượng vẫn, quốc hữu hà thường?” (Âm Dương còn tan mất, đất nước há còn ư?): “Nhị nghi” là Âm Dương, [do chúng] có thể sanh ra, có thể thành tựu; cho nên gọi là Nhị Nghi. Nhị Nghi mà còn tan diệt, quốc độ trong thế gian có gì là thường trụ để nói nữa ư? Hãy nên biết các pháp vô thường, không gì đáng yêu thích!

(Kinh) Sanh lão bệnh tử, luân chuyển vô tế, sự dữ nguyện vi, ưu bi vi hại. Dục thâm họa trọng, sang vưu vô ngoại. Tam giới giai khổ, quốc hữu hà lại?

(經)生老病死，輪轉無際，事與願違，憂悲為害。欲深禍重，瘡疣無外。三界皆苦，國有何賴？

(Kinh: Sanh, già, và bệnh, chết, cứ luân chuyển khôn ngằn, chuyện chẳng hề xứng ý, buồn lo gây tai hại. Dục sâu, họa nặng nề; ghẻ chốc chẳng từ ngoài. Tam giới đều khổ sở, đất nước cậy vào đâu?)

Hai bài kệ này nói về Khổ. Trong ấy, có tám nỗi khổ: Câu đầu nêu ra bốn nỗi khổ, sanh thì ở trong thai ngục, già thì suy yếu, biến đổi, lúc bệnh thì buồn bã, đau đớn, lúc chết thì diệt mất. Từ sanh đến già, bệnh rồi chết, luân chuyển chẳng ngơi, chết rồi lại sanh, sanh rồi lại chết, tử tử sanh sanh, chẳng có bờ mé. Chưa chứng thánh quả, sẽ chẳng thể giải thoát. “Sự dữ nguyện vi” (Sự việc trái nghịch với ý nguyện) tức là ái biệt ly khổ (khổ vì yêu thương mà bị chia lìa) và cầu bất đắc khổ (khổ vì mong cầu chẳng được). Hết thảy ân ái, muốn hòa hợp thì bị đổi dời. Nếu có điều mong cầu, chẳng được như ý. Những điều ấy đều là “sự dữ nguyện vi”. “Ưu bi vi hại” chính là oán tăng hội khổ (khổ vì oán ghét mà cứ phải gặp gỡ). Oan gia trong thế gian muốn lìa khỏi mà cứ phải gặp gỡ. “Hội” là tụ hợp. Như trong quyến thuộc, trong các đồng sự, dẫu oán ghét mà cứ phải tụ tập, chẳng có cách nào tránh khỏi. Hằng ngày ưu sầu, buồn bực, sợ bị hãm hại.

“Dục thâm, họa trọng, sang vưu vô ngoại” (Dục sâu và họa nặng, ghẻ chốc chẳng từ ngoài) chính là Ngũ Ấm xí thịnh khổ, [tức là] chúng sanh bị Ngũ Ấm phiền não hừng hực thiêu đốt, hư vọng dấy lên tham chấp. Cái tâm tham chấp ngũ dục đã sâu đậm, bèn hứng chịu quả báo họa hại ắt nặng nề. Như sanh ra ghẻ chốc, ắt do chính bản thân có độc khí thì [ghẻ chốc] mới sanh. Cái có thể sanh và cái được sanh ra đều chẳng lìa ngoài thân. “Độc khí” ví như tham dục, ghẻ chốc ví như họa hại. Tự làm, tự chịu, cho nên nói là “chẳng ngoài!”

“Tam giới giai khổ, quốc hữu hà lại” (Ba cõi đều khổ sở, đất nước cậy vào đâu): Y báo và chánh báo trong tam giới, chẳng có gì không phải là khổ. Năm đường trong Dục Giới là Khổ Khổ, Lục Dục Thiên, Sơ Thiền, Nhị Thiền, Tam Thiền là Hoại Khổ. Đệ Tứ Thiền và Tứ Không Thiên là Hành Khổ. Chư thiên trong tam giới còn chẳng an ổn, nhân gian quốc độ uế ác đầy dẫy, có gì để nương cậy?

(Kinh) Hữu bổn tự vô, nhân duyên thành chư. Thịnh giả tất suy, thật giả tất hư. Chúng sanh xuẩn xuẩn, đô như huyễn cư. Thanh hưởng câu không, quốc độ diệc như.

(經)有本自無，因緣成諸。盛者必衰，實者必虛。眾生蠢蠢，都如幻居。聲響俱空，國土亦如。

(Kinh: Có vốn tự là không, nhân duyên thành như thế. Hễ thịnh ắt

phải suy, thật rồi ắt phải hư. Chúng sanh luôn ngu xuẩn, đều như sống huyễn hư. Tiếng và vọng đều không, quốc độ cũng như thế).

Hai bài kệ này nói về Không. Hết thảy các pháp hữu vi, không gì chẳng phải là huyễn hữu, vốn tự chẳng có cái Thể để đạt được, giống như hoa đốm trên hư không. “Nhân duyên thành chư” (Do nhân duyên mà thành như thế): Do nhân duyên hòa hợp mà hư vọng hình thành, như hoa đốm trên hư không, do mắt bị bệnh mà có [hoa đốm], vốn vô sở hữu. Chữ “chư” là trợ ngữ từ. “Thịnh giả tất suy”: Các pháp hữu vi trong thế gian có thịnh ắt sẽ suy. “Thật giả tất hư” (Hễ là thật (hiện hữu) rồi sẽ hư hoại): Chúng sanh chẳng hiểu, hư vọng chấp là thật. Trong chấp Ngũ Ấm là thật ngã, ngoài chấp tam giới là thật pháp, rốt ráo chẳng phải là thật, ắt là hư huyễn.

“Chúng sanh xuẩn xuẩn, đô như huyễn cư” (Chúng sanh luôn ngu xuẩn, đều như sống huyễn hư): Chúng sanh ngu xuẩn, thiếu trí, chẳng có Ngã Không Trí, chẳng biết thân này vốn chẳng có, đều giống như hư huyễn cư trụ vậy. Chẳng có Pháp Không Trí, chẳng biết các pháp cũng chẳng thật, như âm thanh và tiếng vọng đều là Không. “Hưởng” là tiếng vọng trong hang, vốn là Không. Các pháp là như thế, cho nên quốc độ cũng là như thế.

(Kinh) Thức thần vô hình, giả thừa tứ xà. Vô minh cúng dường, dĩ vi lạc xa. Hình vô thường chủ, thần vô thường gia. Hình thần thượng ly, khởi hữu quốc da?

(經)識神無形，假乘四蛇。無明供養，以為樂車。形無常主，神無常家。形神尚離，豈有國耶？

(Kinh: Thức thần không hình tướng, giả nương rắn Tứ Đại. Vô minh luôn cung phụng, tưởng là cỗ xe vui. Vô thường làm chủ thân. Thần thức: nhà vô thường. Thân, thức còn rời lìa, há có đất nước ư?)

Hai bài kệ này nói về vô ngã. “Thức thần vô hình” tức là nói tám thức vốn chẳng có hình tướng. “Giả thừa tứ xà” (Giả dối nương vào bốn con rắn): Thần thức nương gá trong sắc thân Tứ Đại. “Tứ xà” là sánh ví Tứ Đại, hai con rắn Địa và Thủy có tánh chất đi xuống; hai con rắn Phong và Hỏa có tánh thăng lên. Tứ Đại hòa hợp, giả gọi là Thân. Nương vào sức vô minh, điều dưỡng cái thân này, coi đó là cỗ xe vui sướng, làm phương tiện cho Thức.

“Hình vô thường chủ, thần vô thường gia”: Huyễn hình Tứ Đại có sanh ắt diệt, cho nên vô thường làm chủ tể. Thần thức nương theo nghiệp thọ báo, xả đời sống này lại tiến nhập đời sống khác, luân hồi trong sáu đường, cho nên là “vô thường gia” (nhà vô thường). “Hình thần thượng ly” (Thân, thức còn rời lìa): “Ly” chính là diệt. Nhân duyên chia lìa thì hư vọng gọi là Diệt; đấy là nói rõ Vô Ngã. Diệt thì hết thảy đều chẳng có. Ngã còn chẳng có, há có quốc độ ư?

(Kinh) Nhĩ thời, pháp sư thuyết thử kệ dĩ, thời, Phổ Minh vương quyến thuộc, đắc Pháp Nhãn Không. Vương tự chứng đắc hư không đẳng định, văn pháp ngộ giải, hoàn chí Thiên La quốc, Ban Túc vương sở.

(經)爾時，法師說此偈已，時，普明王眷屬，得法眼空，王自證得虛空等定，聞法悟解，還至天羅國，班足王所。

(Kinh: Lúc bấy giờ, pháp sư nói bài kệ ấy xong, khi đó, quyến thuộc của vua Phổ Minh đắc Pháp Nhãn Không. Nhà vua tự chứng đắc Định như hư không, nghe pháp ngộ giải, trở về chỗ vua Ban Túc ở nước Thiên La).

Kế đó là nói nghe pháp ngộ giải, dấy lên hạnh hóa độ người khác. Pháp sư nói kệ xong, khi đó, quyến thuộc của vua Phổ Minh đắc Pháp Nhãn Không, ngộ biết tánh của các pháp là Không. Chính nhà vua đắc chứng Không tam muội, nghe pháp ngộ giải, bèn trở về chỗ vua Ban Túc ở nước Thiên La. Sự trở về này có hai ý nghĩa:

Một, thực hiện xong ước nguyện bèn đi chết, do giữ giới chẳng vọng ngữ. Nho gia nói: “Triêu văn đạo, tịch tử khả hỹ” (Sáng nghe đạo, tối chết cũng được). Nhà Phật nói: “Ninh hữu giới tử, bất vô giới sanh” (Thà có giới mà chết, chẳng sống mà mất giới).

Hai, tự đạt được pháp ích, muốn giáo hóa người khác, [khiến cho họ cũng đạt được pháp ích giống như ta], toan dùng chánh pháp Bát Nhã để giác ngộ các vua, và chuyển đổi ác tâm của Ban Túc.

(Kinh) Chúng trung, tức cáo cửu bách cửu thập cửu vương ngôn: Tựu mạng thời đáo, nhân nhân giai ưng tụng quá khứ thất Phật Nhân Vương Vấn Bát Nhã Ba La Mật kinh trung kệ cú.

(經)眾中，即告九百九十九王言：就命時到 ，人人皆

應誦，過去七佛『仁王問般若波羅密經』中偈句。

(Kinh: Ở trong đại chúng, [vua Phổ Minh] liền bảo chín trăm chín mươi chín vị vua rằng: Đã đến lúc giao tánh mạng rồi, ai nấy đều nên tụng câu kệ trong kinh Nhân Vương Vấn Bát Nhã Ba La Mật của quá khứ thất Phật).

Đây là khuyến hóa các vua, bảo rằng: Đã đến lúc giao ra tánh mạng, tức là đã đến lúc chết, hãy nên tụng diệu pháp Bát Nhã. Các vua nghe lời đều cùng tụng.

(Kinh) Thời, Ban Túc vương vấn chư vương ngôn “giai tụng hà pháp?” Phổ Minh vương tức dĩ thượng kệ đáp vương. Vương văn thị pháp, đắc Không tam muội. Cửu bách cửu thập cửu vương diệc văn pháp dĩ, giai chứng tam Không môn.

(經)時，班足王問諸王言：皆誦何法？普明王即以上偈答王。王聞是法，得空三昧。九百九十九王亦聞法已，皆證三空門。

(Kinh: Khi đó, vua Ban Túc hỏi các vua rằng “[các ngươi[ đều tụng pháp gì vậy?” Vua Phổ Minh liền dùng bài kệ trên đây để đáp lời. Vua [Ban Túc] nghe pháp ấy, đắc Không tam muội. Chín trăm chín mươi chín vị vua cũng nghe pháp ấy xong đều chứng ba Không môn).

Đây là cảm hóa Ban Túc. Khi đó, vua Ban Túc hỏi tụng pháp gì, vua Phổ Minh liền nói bài kệ trên đây. Vua Ban Túc nghe pháp liền đắc Không tam muội, có thể nói là thiện ác vốn không nhất định, thánh hay phàm chuyển biến trong một niệm. Chín trăm chín mươi chín vị vua cũng nghe pháp đắc Định, chứng tam Không môn, tức là ba giải thoát môn, ba môn tam muội. Các vua gieo thiện căn đã lâu là nhân, được nghe diệu pháp là duyên. Nhân và duyên đều thù thắng, cho nên ngộ chứng cũng nhanh chóng.

(Kinh) Thị thời, Ban Túc vương cực đại hoan hỷ, cáo chư vương ngôn: Ngã vị ngoại đạo tà sư sở ngộ, phi quân đẳng quá. Nhữ khả hoàn bổn quốc, các các thỉnh pháp sư, giảng Bát Nhã Ba La Mật danh, vị, cú.

(經)是時，班足王極大歡喜，告諸王言 ：我為外道邪

師所誤，非君等過。汝可還本國，各各請法師，講般若波羅密名味句。

(Kinh: Lúc đó, vua Ban Túc tột bậc hoan hỷ, bảo các vua rằng: Ta bị lầm lẫn bởi tà sư ngoại đạo, chẳng phải là lỗi của các vị. Các vị có thể trở về nước mình, ai nấy đều thỉnh pháp sư giảng “danh, vị, cú” của Bát Nhã Ba La Mật).

“Cực đại hoan hỷ” là pháp hỷ sung mãn. Đã chứng Không định, huệ nhãn nhanh chóng mở ra, biết [chính mình] bị lầm lạc bởi tà sư, khiến cho các vua bị oan uổng khuất nhục. Vì thế, [Ban Túc] tự hối trách sâu xa, đều thả mỗi vua về nước. Do tự đạt được pháp ích từ Bát Nhã, cho nên khuyên các vua ai nấy hãy thỉnh pháp sư giảng giải “danh, vị, cú” của Bát Nhã Ba La Mật. “Danh” tức là danh ngôn (từ ngữ), “cú” tức là văn cú (câu văn), “vị” tức nghĩa vị, đều thuộc về Văn Tự Bát Nhã. Mong cho hết thảy chúng sanh do văn tự mà ngộ Thật Tướng; vì thế, bảo họ hãy truyền bá rộng rãi.

(Kinh) Thời, Ban Túc vương dĩ quốc phó đệ, xuất gia vi đạo, chứng Vô Sanh Pháp Nhẫn, như Thập Vương Kinh trung thuyết: Ngũ thiên quốc vương, thường tụng thị kinh, hiện thế sanh báo.

(經)時，班足王以國付弟，出家為道，證無生法忍，如十王經中說：五千國王，常誦是經，現世生報。

(Kinh: Khi đó, vua Ban Túc giao nước cho em trai, xuất gia tu đạo, chứng Vô Sanh Pháp Nhẫn, như trong kinh Thập Vương đã nói: “Năm ngàn quốc vương do thường tụng kinh này mà đắc quả báo [tốt đẹp] ngay trong đời hiện tại”).

Vua Ban Túc đã đắc Không định, coi thiên hạ quốc gia giống như chiếc giày rách. Vì thế, giao nước cho em trai, xuất gia tu đạo, nhanh chóng chứng Vô Sanh Pháp Nhẫn. Chẳng thấy có chút pháp sanh diệt nào, thì gọi là Vô Sanh Pháp Nhẫn. Như trong kinh Thập Vương đã nói, năm ngàn quốc vương do thường tụng kinh này, do pháp lực từ công năng của kinh, ngay trong đời hiện tại đạt được quả báo lợi ích.

(Kinh) Đại vương! Thập lục đại quốc vương tu hộ quốc chi pháp, ưng diệc như thị, nhữ đương thọ trì. Thiên thượng, nhân trung, lục đạo chúng sanh, giai ưng thọ trì thất Phật danh, vị, cú. Vị lai thế trung, hữu vô lượng tiểu quốc vương dục hộ quốc độ, diệc phục nhĩ giả, ưng thỉnh pháp sư, thuyết Bát Nhã Ba La Mật.

(經)大王！十六大國王修護國之法，應亦如是，汝當受持。天上人中，六道眾生，皆應受持七佛名味句。未來世中，有無量小國王欲護國土，亦復爾者，應請法師，說般若波羅密。

(Kinh: Này đại vương! Mười sáu đại quốc vương tu pháp hộ quốc, cũng nên như thế, ông hãy nên thọ trì. Trên cõi trời, trong nhân gian, chúng sanh thuộc sáu đường đều nên thọ trì “danh, vị, cú” của thất Phật. Trong đời vị lai, có vô lượng tiểu quốc vương muốn thủ hộ quốc độ, cũng lại giống như thế, hãy nên thỉnh pháp sư nói Bát Nhã Ba La Mật).

Đây là khuyên trì Bát Nhã. Trước hết là khuyên mười sáu đại quốc vương; kế đó, khuyên người trong thiên hạ. Sau cùng, khuyên tiểu quốc vương trong vị lai: Muốn tu pháp hộ quốc, phải nên tuân theo hành pháp của thất Phật, thỉnh pháp sư nói Bát Nhã Ba La Mật.

(Kinh) Nhĩ thời, Thích Ca Mâu Ni Phật thuyết Bát Nhã Ba La Mật thời, chúng trung ngũ bách ức nhân, đắc nhập Sơ Địa. Phục hữu Lục Dục chư thiên tử bát thập vạn nhân đắc trụ Không địa. Phục hữu thập bát Phạm đắc Vô Sanh Nhẫn, đắc Vô Sanh Pháp Lạc Nhẫn. Phục hữu tiên dĩ học Bồ Tát giả, chứng nhất địa, nhị địa, tam địa, nãi chí thập địa. Phục hữu bát bộ A Tu Luân vương, đắc nhất tam muội môn, đắc nhị tam muội môn, đắc chuyển quỷ thân, thiên thượng chánh thọ, tại thử hội giả, giai đắc tự tánh tín, nãi chí vô lượng Không Tín.

(經)爾時，釋迦牟尼佛說『般若波羅密』時，眾中五百億人，得入初地。復有六欲諸天子八十萬人得住空地。復有十八梵得無生忍，得無生法樂忍。復有先已學菩薩者，證一地、二地、三地，乃至十地。復有八部阿須輪王，得一三昧門，得二三昧門，得轉鬼身，天上正受，在此會者，皆得自性信，乃至無量空信。

(Kinh: Lúc bấy giờ, khi Thích Ca Mâu Ni Phật nói Bát Nhã Ba La Mật, trong đại chúng có năm trăm ức người được nhập Sơ Địa. Lại có các thiên tử thuộc Lục Dục số đến tám mươi vạn người được trụ Không địa. Lại có mười tám Phạm vương đắc Vô Sanh Nhẫn, đắc Vô Sanh Pháp Lạc Nhẫn. Lại có người trước đó đã học Bồ Tát, chứng nhất địa, nhị địa, tam địa, cho đến thập địa. Lại có tám bộ A Tu Luân vương, đắc một môn tam muội, đắc hai môn tam muội, được chuyển thân quỷ, chân chánh thọ quả báo trên cõi trời, ở trong hội này, đều tự đạt được chánh tín, cho đến vô lượng Không Tín).

Đây là đại chúng đạt được lợi ích. Thứ nhất, năm trăm ức đại chúng thuộc loài người đắc Sơ Địa. Hai là tám mươi vạn vị trời thuộc sáu tầng trời cõi Dục đắc Tánh Không Địa, từ Tứ Địa trở lên. Ba là mười tám vị Phạm vương đắc Vô Sanh Nhẫn, và Vô Sanh Pháp Lạc Nhẫn, từ Thất Địa trở lên. Bốn, lại có người đã học Bồ Tát, chứng Sơ Địa, cho đến Thập Địa. Năm là tám bộ A Tu Luân vương, tức tám loại A Tu La, xem giải thích trong phẩm Tự. Họ đắc một môn tam muội, đắc hai môn tam muội, tức là đối với ba môn tam muội, đã đắc một môn hay hai môn. Sáu là quỷ đạo, do nghe pháp bèn được chuyển thân quỷ, được thật sự hưởng báo trong đường trời, tức là hữu lậu Thiền Định. Bảy, người ở trong hội này, đều đắc tự tánh tín, tức là bốn thứ tín tâm bất hoại: Tin vào tự tánh Tam Bảo và giới, thuộc địa vị Thập Tín. Cho đến vô lượng người đắc Không Tín, tức là từ Tập Chủng Tánh trở lên thì gọi là Không Tín.

(Kinh) Ngô kim lược thuyết thiên đẳng công đức bất khả cụ tận.

(經)吾今略說，天等功德，不可具盡。

(Kinh: Ta nay nói đại lược công đức [của các loại đại chúng] như trời v.v… chẳng thể trọn hết được).

Đây là tổng kết. Nói đại lược thì như thế, nói cặn kẽ sẽ là vô tận.

2.2.6. Phẩm Thứ Sáu: Tán Hoa Phẩm Đệ Lục

散華品第六

Kinh văn thuộc phần Chánh Tông có sáu phẩm. Trong phần trước là phẩm Quán Không, phẩm Bồ Tát Giáo Hóa, và phẩm Nhị Đế, ba phẩm ấy nói về nội hộ, còn phẩm Hộ Quốc nói về ngoại hộ. Mười sáu vị đại quốc vương có ý muốn hỏi về nhân duyên thủ hộ quốc độ, đã được Như Lai nói cặn kẽ, nghe pháp đạt được lợi ích. Vì thế, họ rải hoa cúng dường hòng biểu thị lòng thành tôn kính đức Phật. Do vậy, dùng chuyện này để đặt tên phẩm. Kể từ phẩm Tự, phẩm này theo thứ tự là phẩm thứ sáu. Kinh văn phẩm này được chia thành bốn đoạn:

- Một, rải hoa cúng dường.

- Hai, [đại chúng] phát nguyện, [đức Phật] ấn chứng và tán thán.

- Ba, hiện thần thông thành tựu lợi ích.

- Bốn, phổ khuyến tu trì.

2.2.6.1. Rải hoa cúng dường

(Kinh) Nhĩ thời, thập lục đại quốc vương, văn Phật thuyết thập vạn ức kệ Bát Nhã Ba La Mật, hoan hỷ vô lượng, tức tán bách vạn ức hạnh hoa, ư hư không trung, biến vi nhất tòa. Thập phương chư Phật cộng tọa nhất tòa, thuyết Bát Nhã Ba La Mật. Vô lượng đại chúng cộng tọa nhất tòa, trì kim la hoa, tán Thích Ca Mâu Ni Phật thượng, thành vạn luân hoa cái, cái đại chúng thượng.

(經)爾時，十六大國王，聞佛說十萬億偈般若波羅密，歡喜無量，即散百萬億行華，於虛空中，變為一座。十方諸佛共坐一座，說般若波羅密。無量大眾共坐一座，持金羅華，散釋迦牟尼佛上，成萬輪華蓋，蓋大眾上。

(Kinh: Lúc bấy giờ, mười sáu đại quốc vương, nghe đức Phật nói mười vạn ức kệ Bát Nhã Ba La Mật, hoan hỷ vô lượng, liền rải trăm vạn ức hạnh hoa, ở trong hư không biến thành một tòa. Mười phương chư Phật cùng ngồi trên một tòa, nói Bát Nhã Ba La Mật. Vô lượng đại chúng cùng ngồi một tòa, cầm hoa kim la, rải trên Thích Ca Mâu Ni Phật thành một vạn vầng lọng hoa, che trên đại chúng).

Đây là rải hoa cúng dường. Hoa biểu thị nhân hạnh, cúng [dâng hoa lên] đức Phật, biểu thị dùng nhân để đạt đến quả. “Nhĩ thời” (Lúc bấy giờ) tức là lúc đức Phật đã nói nội hộ và ngoại hộ xong. Các vua nghe pháp đắc Nhẫn, hoan hỷ vô lượng, liền rải trăm vạn ức hạnh hoa. Địa tiền ba mươi tâm (ba mươi địa vị thuộc Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng) chính là hạnh nơi nhân hoa. Ở trong hư không, hoa biến thành một tòa, biểu thị Pháp Không Tòa. “Mười phương chư Phật cùng ngồi một tòa”: Chư Phật đều dùng Pháp Không làm tòa, nói Bát Nhã Không pháp để lợi ích chúng sanh. “Vô lượng đại chúng cùng ngồi một tòa”: Cùng chứng lý Pháp Không. “Trì kim la hoa, tán Thích Ca Mâu Ni Phật thượng” (Cầm hoa kim la rải trên Thích Ca Mâu Ni Phật): Hoa tên là Kim La, chính là hoa báu, biểu thị nhân quả đồng thời, kiên cố bất hoại. “Thành vạn luân hoa cái, cái đại chúng thượng” (Thành vạn vầng lọng hoa che trên đại chúng): Biểu thị các hạnh thành tựu, quả đức Nhất Thừa che chở, gia bị đại chúng.

(Kinh) Phục tán bát vạn tứ thiên Bát Nhã Ba La Mật hoa, ư hư không trung biến thành bạch vân đài. Đài trung Quang Minh Vương Phật cộng vô lượng đại chúng, thuyết Bát Nhã Ba La Mật. Đài trung đại chúng, trì lôi hống hoa, tán Thích Ca Mâu Ni Phật, cập chư đại chúng.

(經)復散八萬四千般若波羅密華，於虛空中變成白雲臺。臺中光明王佛，共無量大眾，說般若波羅密。臺中大眾，持雷吼華，散釋迦牟尼佛，及諸大眾。

(Kinh: Lại rải tám vạn bốn ngàn hoa Bát Nhã Ba La Mật, ở trong hư không biến thành đài mây trắng. Trên đài, Quang Minh Vương Phật cùng vô lượng đại chúng nói Bát Nhã Ba La Mật. Đại chúng trên đài cầm hoa “sấm rền” rải lên Thích Ca Mâu Ni Phật và các đại chúng).

Lại rải tám vạn bốn ngàn hoa Bát Nhã Ba La Mật, biểu thị Sơ Địa trọn đủ tám vạn bốn ngàn môn Ba La Mật. Ở trong hư không, hoa biến thành đài mây trắng, biểu thị trong Tánh Không Bát Nhã, “vô lượng là một”. Biến thành một loại đài mây trắng, “trắng” mang ý nghĩa thanh tịnh, nương vào cái tâm thanh tịnh vô nhiễm, coi đó là căn bản của vạn hạnh. “Đài trung Quang Minh Vương Phật, cộng vô lượng đại chúng” (Trên đài, Quang Minh Vương Phật và vô lượng đại chúng): “Cộng” có nghĩa là “cùng với”. [Phật] cùng đại chúng giảng nói diệu pháp Bát Nhã. “Đại chúng trì lôi hống hoa, tán Thích Ca Mâu Ni Phật, cập chư đại chúng” (Đại chúng cầm hoa “sấm rền” rải trên Thích Ca Mâu Ni và các đại chúng): Biểu thị chúng sanh và Phật giống hệt như nhau, trọn khắp cùng cúng dường.

(Kinh) Phục tán diệu giác hoa, ư hư không trung, biến tác kim cang thành. Thành trung, Sư Tử Hống Vương Phật, cộng thập phương Phật, đại Bồ Tát, luận Đệ Nhất Nghĩa Đế.

(經)復散妙覺華，於虛空中，變作金剛城。城中師子吼王佛，共十方佛、大菩薩，論第一義諦。

(Kinh: Lại rải hoa diệu giác, ở trong hư không, biến ra tòa thành kim cang. Trong thành, Sư Tử Hống Vương Phật cùng mười phương Phật và đại Bồ Tát luận bàn Đệ Nhất Nghĩa Đế).

Hoa diệu giác biểu thị hoa trí huệ của Phật, trong tánh Không, ngự trong thành Niết Bàn, thực hiện đại sư tử hống, cùng chư Phật và các vị đại Bồ Tát cùng luận định Đệ Nhất Nghĩa Đế.

(Kinh) Thời, thành trung Bồ Tát, trì quang minh hoa, tán Thích Ca Mâu Ni Phật thượng, thành nhất hoa đài. Đài trung, thập phương Phật, cập chư thiên nhân, tán thiên hoa ư Thích Ca Mâu Ni Phật thượng, hư không trung thành tử vân cái, phú tam thiên đại thiên thế giới. Cái trung thiên nhân, tán Hằng hà sa hoa, như vân nhi hạ.

(經)時，城中菩薩，持光明華，散釋迦牟尼佛上，成一華臺。臺中十方佛，及諸天人，散天華於釋迦牟尼佛上，虛空中成紫雲蓋，覆三千大千世界。蓋中天人，散恆河沙華，如雲而下。

(Kinh: Khi đó, Bồ Tát trong thành cầm hoa quang minh, rải lên Thích Ca Mâu Ni Phật thành một đài hoa. Trong đài, mười phương Phật và các trời, người rải hoa trời lên trên Thích Ca Mâu Ni Phật, ở trong hư không, trở thành lọng mây tía, che phủ tam thiên đại thiên thế giới. Trời, người trong lọng rải hoa nhiều như cát sông Hằng, như mây sà xuống).

Bồ Tát cầm hoa cúng Phật, biểu thị nhân hoa khế hợp quả giác. Hoa thành đài, đài hiện Phật, mười phương Phật và các trời, người rải hoa kết thành lọng, che phủ tam thiên đại thiên thế giới, đó là một cõi hóa độ của Phật. Ba lượt nói một ngàn thì mới là một đại thiên thế giới, [“tam thiên đại thiên”] chẳng phải là ba ngàn đại thiên giới. Một tiểu thế giới có một núi Tu Di ở trong biển cả, Đông, Tây, Nam Bắc có bốn đại bộ châu, trên đó có mặt trời và mặt trăng. Lục Dục Thiên (sáu tầng trời thuộc Dục Giới) và Sơ Thiền Thiên hợp thành một ngàn tiểu thế giới, đó gọi là một tiểu thiên thế giới. Trên đó có Nhị Thiền Thiên. Đó là nói “một ngàn” lần thứ nhất. Hợp nhất một ngàn tiểu thiên thế giới thì gọi là trung thiên thế giới; trên đó có Tam Thiền Thiên. Đây là “một ngàn” được nói lần thứ hai. Gộp một ngàn trung thiên thế giới thì gọi là một đại thiên thế giới, trên đó có một Tứ Thiền Thiên. Đó là nói “một ngàn” lần thứ ba; vì thế gọi là tam thiên đại thiên thế giới (tức 1.000x1.000x1.).

“Cái trung thiên nhân, tái tán Hằng hà sa hoa, như vân nhi hạ” (Trời, người trong lọng lại rải hoa nhiều như cát sông Hằng, như mây sà xuống): Hỏi: Trước sau nhiều lượt rải hoa, vì sao trong ấy có khi Phật thuyết pháp, có lúc chẳng thuyết pháp? Đáp: Phương tiện của chư Phật dựa theo duyên mà bất đồng, chẳng thể nói nhất định được!

2.2.6.2. Phát nguyện ấn khả, tán thán

(Kinh) Thời, chư quốc vương tán hoa cúng dường dĩ. Nguyện quá khứ Phật, hiện tại Phật, vị lai Phật, thường thuyết Bát Nhã Ba La Mật. Nguyện nhất thiết thọ trì giả, tỳ kheo, tỳ kheo ni, tín nam, tín nữ, sở cầu như ý, thường hành Bát Nhã Ba La Mật.

(經)時，諸國王散華供養已。願過去佛，現在佛，未來佛，常說般若波羅密。願一切受持者，比丘，比丘尼，信男，信女，所求如意，常行般若波羅密。

(Kinh: Khi đó, các quốc vương rải hoa cúng dường xong. Nguyện quá khứ Phật, hiện tại Phật, vị lai Phật thường nói Bát Nhã Ba La Mật. Nguyện hết thảy người thọ trì, tỳ kheo, tỳ kheo ni, tín nam, tín nữ sở cầu như ý, thường hành Bát Nhã Ba La Mật).

Trong phần này có hai đoạn văn là phát nguyện và ấn tán (ấn khả, tán thán). Trước hết là [các quốc vương] nguyện tam thế chư Phật thường nói Bát Nhã chẳng gián đoạn. Hai là nguyện tứ chúng thọ trì thường được như ý, lìa các khổ não. “Thường hành Bát Nhã” tức là nương theo Văn Tự Bát Nhã để thường khởi Quán Chiếu Bát Nhã, thường chiếu Thật Tướng Bát Nhã.

(Kinh) Phật cáo Đại vương: “Như thị, như thị! Như vương sở thuyết, Bát Nhã Ba La Mật, ưng thuyết, ưng thọ; thị chư Phật mẫu, chư Bồ Tát mẫu, thần thông sanh xứ”.

(經)佛告大王：如是如是！如王所說，般若波羅密，應說應受；是諸佛母，諸菩薩母，神通生處。

(Kinh: Đức Phật bảo đại vương: “Đúng như thế, đúng như vậy! Đúng như nhà vua đã nói, hãy nên nói, hãy nên thọ Bát Nhã Ba La Mật; đấy là mẹ của chư Phật, là mẹ của các Bồ Tát, là chỗ sanh ra thần thông”).

“Như thị” được lặp lại nhằm ấn chứng hai nguyện [của các quốc vương] xứng hợp ý Phật. Đúng như nhà vua đã nói, Bát Nhã Ba La Mật là pháp mà chư Phật thường nên nói, chúng sanh thường nên thọ trì. Ba câu từ “thị chư Phật mẫu” (là mẹ của chư Phật) trở đi, tán thán nguyên do phải nên nói, phải nên thọ Bát Nhã. Bát Nhã có thể sanh ra chư Phật, Bồ Tát. Chư Phật không vị nào chẳng do nương vào pháp này mà thành Phật đạo, Bồ Tát không vị nào chẳng do nương vào pháp này mà chứng thánh quả. Vì thế, Bát Nhã là mẹ của chư Phật, mẹ của chư Bồ Tát. Điều này tương ứng với nhân duyên thủ hộ Phật quả và nhân duyên thủ hộ hạnh Thập Địa trong kinh văn thuộc phần trước. “Thần thông sanh xứ” (Chỗ sanh ra thần thông): Tất cả công đức bất cộng của chư Phật, tất cả công đức vô tác của Bồ Tát, các thứ diệu dụng thần thông, không gì chẳng sanh từ Bát Nhã.

2.2.6.3. Thần thông thành tựu lợi ích

(Kinh) Thời, Phật vị vương hiện ngũ bất tư nghị thần biến: Nhất hoa nhập vô lượng hoa, vô lượng hoa nhập nhất hoa. Nhất Phật độ nhập vô lượng Phật độ. Vô lượng Phật độ nhập nhất Phật độ. Vô lượng Phật độ nhập nhất mao khổng độ. Nhất mao khổng độ nhập vô lượng mao khổng độ. Vô lượng Tu Di, vô lượng đại hải nhập giới tử trung. Nhất Phật thân nhập vô lượng chúng sanh thân. Vô lượng chúng sanh thân nhập nhất Phật thân, nhập lục đạo thân, nhập địa, thủy, hỏa, phong thân. Phật thân bất khả tư nghị. Chúng sanh thân bất khả tư nghị. Thế giới bất khả tư nghị.

(經)時，佛為王現五不思議神變：一華入無量華，無量華入一華。一佛土入無量佛土。無量佛土入一佛土。無量佛土入一毛孔土。一毛孔土入無量毛孔土。無量須彌，無量大海，入芥子中。一佛身入無量眾生身。無量眾生身入一佛身，入六道身，入地水火風身。佛身不可思議。眾生身不可思議。世界不可思議。

(Kinh: Khi đó đức Phật vì nhà vua hiện năm thứ thần biến chẳng thể nghĩ bàn: Một hoa vào vô lượng hoa, vô lượng hoa vào một hoa. Một cõi Phật vào vô lượng cõi Phật, vô lượng cõi Phật vào một cõi Phật. Vô lượng cõi Phật vào một cõi trong lỗ chân lông. Cõi trong một lỗ chân lông vào vô lượng cõi trong lỗ chân lông. Vô lượng Tu Di, vô lượng biển cả vào trong một hạt cải. Một thân Phật vào trong thân của vô lượng chúng sanh. Vô lượng thân chúng sanh vào trong thân một vị Phật, vào thân lục đạo, vào thân đất, nước, gió, lửa. Thân Phật chẳng thể nghĩ bàn. Thân chúng sanh chẳng thể nghĩ bàn. Thế giới chẳng thể nghĩ bàn).

Hai đoạn văn này nói về sự thị hiện thần thông nhằm thành tựu lợi ích. Đức Phật vì các vua hiện năm loại sức thần thông biến hóa chẳng thể nghĩ bàn, khiến cho họ ngộ pháp giới Sự Sự vô ngại. Kinh văn trong phần trước hiển lộ dùng trí Bát Nhã chiếu lý Thật Tướng, hết thảy các pháp đều Như. Đó chính là pháp giới Lý Sự vô ngại. Đoạn này hiển thị pháp môn sự tướng, giữa các sự với nhau cũng lại vô ngại. Một và nhiều dung nhiếp lẫn nhau, y báo và chánh báo chẳng ngăn cách, lớn và nhỏ tương dung, chúng sanh và Phật thông triệt lẫn nhau, chẳng thể nào suy tính, nghĩ bàn nổi!

Pháp hữu tướng thuộc về y báo và chánh báo của thế gian đều là Sự. Một hoa nhập vô lượng hoa, một cõi Phật vào trong vô lượng cõi Phật; đấy là dùng một để nhập nhiều. Vô lượng hoa vào trong một hoa, vô lượng cõi Phật vào trong một cõi Phật; đấy là dùng nhiều để nhập một. Cả hai đều là y báo vào trong chánh báo, hiển thị “một và nhiều dung nhiếp lẫn nhau”. Cõi Phật là cái lớn nhất trong y báo. Lỗ chân lông là cái nhỏ nhất nơi chánh báo. Đưa vô lượng cõi Phật vào trong một cõi nơi lỗ chân lông. Cõi trong một lỗ chân lông vào vô lượng cõi Phật. Đấy là y báo và chánh báo nhập lẫn nhau, nhằm hiển thị “y báo và chánh báo chẳng ngăn cách”. Vô lượng Tu Di và biển cả đều là thứ to lớn trong y báo, vào trong một hạt cải, cũng chính là y báo vào trong y báo. Dùng lớn để vào trong nhỏ, biểu thị “lớn và nhỏ dung nhiếp lẫn nhau”.

Thân một vị Phật vào trong thân của vô lượng chúng sanh; đấy cũng là dùng một để nhập nhiều. Vô lượng thân chúng sanh vào trong thân một vị Phật, cũng là dùng nhiều để nhập một. Hai thứ này đều là chánh báo nhập vào chánh báo nhằm hiển thị chúng sanh và Phật thông triệt lẫn nhau. Vào trong thân lục đạo là nhập thân hữu tình. Vào trong thân đất, nước, lửa, gió là nhập thân vô tình. Phật thân là nơi vô lượng công đức thành tựu, chẳng thể nghĩ bàn! Thân chúng sanh vốn sẵn đủ hằng sa Tánh Đức, cố nhiên cũng là chẳng thể nghĩ bàn. Chánh báo chẳng thể nghĩ bàn. Y báo và chánh báo vốn là cùng một Thể; do vậy, thế giới cũng là chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.6.4. Đại chúng trong hội thành tựu lợi ích

(Kinh) Phật hiện thần túc thời, thập phương chư thiên nhân, đắc Phật Hoa tam muội. Thập Hằng hà sa Bồ Tát hiện thân thành Phật. Tam Hằng hà sa bát bộ vương thành Bồ Tát đạo. Thập thiên nữ nhân hiện thân đắc thần thông tam muội.

(經)佛現神足時，十方諸天人，得佛華三昧。十恆河沙菩薩現身成佛。三恆河沙八部王成菩薩道。十千女人現身得神通三昧。

(Kinh: Khi đức Phật hiện thần túc, mười phương các trời, người đắc Phật Hoa tam muội. Mười Hằng hà sa Bồ Tát thành Phật ngay trong thân hiện tại. Ba Hằng hà sa vua của tám bộ [quỷ thần] thành Bồ Tát đạo. Mười ngàn nữ nhân đắc thần thông tam muội ngay trong thân hiện tại).

Đây là đại chúng trong hội thành tựu lợi ích. Thần Túc chính là thần biến. Chư thiên đắc Phật Hoa tam muội tức là Hoa Nghiêm tam muội, đó là pháp sở đắc của Thập Địa Bồ Tát. Mười Hằng hà sa Bồ Tát được thành Phật đạo, chính là nhân tròn quả mãn. Ba Hằng hà sa vua của tám bộ quỷ thần thành Bồ Tát đạo, chính là chuyển phàm nhập thánh. Mười ngàn nữ nhân đắc thần thông tam muội ngay trong thân hiện tại, tức là đạt được năm món thần thông.

(Kinh) Thiện nam tử! Thị Bát Nhã Ba La Mật hữu tam thế lợi ích, quá khứ dĩ thuyết, hiện tại kim thuyết, vị lai đương thuyết. Đế thính, đế thính! Thiện tư niệm chi, như pháp tu hành.

(經)善男子！是般若波羅密有三世利益，過去已說，現在今說，未來當說。諦聽諦聽！善思念之，如法修行。

(Kinh: Này thiện nam tử! Bát Nhã Ba La Mật này có lợi ích ba đời, quá khứ đã nói, hiện tại đang nói, vị lai sẽ nói. Lắng nghe, lắng nghe! Khéo suy nghĩ lấy, đúng như pháp mà tu hành).

Đây là phổ khuyến tu trì, do Bát Nhã có thể lợi lạc ba đời, cho nên ba đời chư Phật đều cùng nói. Ba câu từ “đế thính” (lắng nghe) trở đi, chính là đức Phật xót lòng rát miệng khuyên bảo, khuyên hãy nương vào Tam Huệ, khuyên tu Bát Nhã.